໕. ມຫາຍຎ຺ຎວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຸຕ຺ຕໍ

໔໔. [ທີ. ນິ. ໓.໓໓໒; ຈູຬນິ. ໂປສາລມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໓] ‘‘ສຕ຺ຕິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ. ກຕມາ ສຕ຺ຕ? ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສາ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາ. ອຍໍ ປຐມາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຍໍ ທຸຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ອາຠສ຺ສຣາ. ອຍໍ ຕຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ສຸຠກິຓ຺ຫາ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ປຎ຺ຈມາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ຉຏ຺ຐາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ສຕ຺ຕມາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕໍ

໔໕. ‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ. ຍາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫງ຺ເຄຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາ ປຣິກ຺ຂຕາ [‘ສປຣິກ຺ຂາຣຕາ’ຕິປິ, ‘ສປຣິກ຺ຂຕາ’ຕິປິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໘)], ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິໂຍ ສມ຺ມາສມາຘິ [ສມາຘິ (ສ຺ຍາ.)] ສອຸປນິໂສ ອິຕິປິ ສປຣິກ຺ຂາໂຣ ອິຕິປີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຐມອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕໍ

໔໖. ‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄ຺ຄີ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ຣາຄຄ຺ຄິ, ໂທສຄ຺ຄິ, ໂມຫຄ຺ຄິ, ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິ, ຄຫປຕຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄິ, ກຏ຺ຐຄ຺ຄິ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ອຄ຺ຄີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທຸຕິຍອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕໍ

໔໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຄ຺ຄຕສຣີຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມຫາຍຎ຺ໂຎ ອຸປກ຺ຂໂຏ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈ ອຸສຠສຕານິ ຖູຓູປນີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ປຎ຺ຈ ວຈ຺ຉຕຣສຕານິ ຖູຓູປນີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ປຎ຺ຈ ວຈ຺ຉຕຣິສຕານິ ຖູຓູປນີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ປຎ຺ຈ ອຊສຕານິ ຖູຓູປນີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ປຎ຺ຈ ອຸຣພ຺ຠສຕານິ ຖູຓູປນີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ. ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ຄຕສຣີໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸຄ຺ຄຕສຣີໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອາທານໍ [ອາຘານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຍູປສ຺ສ ອຸສ຺ສາປນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຕໍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອາທານໍ ຍູປສ຺ສ ອຸສ຺ສາປນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອຸຄ຺ຄຕສຣີໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອຸຄ຺ຄຕສຣີໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອາທານໍ ຍູປສ຺ສ ອຸສ຺ສາປນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຕໍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອາທານໍ ຍູປສ຺ສ ອຸສ຺ສາປນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສເມຕິ ໂຠໂຕ ເຈວ ໂຄຕມສ຺ສ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ, ຍທິທໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ’’.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄຕສຣີຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຖາຄຕາ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ – ‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອາທານໍ ຍູປສ຺ສ ອຸສ຺ສາປນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ – ‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິໍ [ອຄ຺ຄິສ຺ສ (ກ.)] ອາທາຕຸກາໂມ, [ອາຘາຕຸກາໂມ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປຕຸກາໂມ. ໂອວທຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ. ອນຸສາສຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຍໍ ມມ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ຄຕສຣີໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຄ຺ຄິໍ ອາທາຕຸກາໂມ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປຕຸກາໂມ. ໂອວທຕຸ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ. ອນຸສາສຕຸ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຍໍ ມມ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ອຄ຺ຄິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເທນ຺ໂຕ [ອາເຘນ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຍຎ຺ຎາ ຕີຓິ ສຕ຺ຖານິ ອຸສ຺ສາເປຕິ ອກຸສລານິ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍານິ [ທຸກ຺ຂຸທ຺ທຍານິ (ສີ.)] ທຸກ຺ຂວິປາການິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ກາຍສຕ຺ຖໍ, ວຈີສຕ຺ຖໍ, ມໂນສຕ຺ຖໍ. ອຄ຺ຄິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເທນ຺ໂຕ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຍຎ຺ຎາ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ – ‘ເອຕ຺ຕກາ ອຸສຠາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ວຈ຺ຉຕຣາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ວຈ຺ຉຕຣິໂຍ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ອຊາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ອຸຣພ຺ຠາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍາ’ຕິ. ໂສ ‘ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ‘ກຸສລໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອກຸສລໍ ກໂຣຕິ, ‘ສຸຄຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ປຣິເຍສາມີ’ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ປຣິເຍສຕິ. ອຄ຺ຄິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເທນ຺ໂຕ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຍຎ຺ຎາ ອິທໍ ປຐມໍ ມໂນສຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາເປຕິ ອກຸສລໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄ຺ຄິໍ ອາເທນ຺ໂຕ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຍຎ຺ຎາ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘ເອຕ຺ຕກາ ອຸສຠາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ວຈ຺ຉຕຣາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ວຈ຺ຉຕຣິໂຍ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ອຊາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ອຸຣພ຺ຠາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍາ’ຕິ. ໂສ ‘ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ‘ກຸສລໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອກຸສລໍ ກໂຣຕິ, ‘ສຸຄຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ປຣິເຍສາມີ’ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ປຣິເຍສຕິ. ອຄ຺ຄິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເທນ຺ໂຕ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຍຎ຺ຎາ ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ວຈີສຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາເປຕິ ອກຸສລໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄ຺ຄິໍ ອາເທນ຺ໂຕ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຍຎ຺ຎາ ສຍໍ ປຐມໍ ສມາຣມ຺ຠຕິ [ສມາຣພ຺ຠຕິ (ສີ. ກ.), ສມາຣຠຕິ (ສ຺ຍາ.)] ອຸສຠາ ຫນ຺ຕຸໍ [ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ສຍໍ ປຐມໍ ສມາຣມ຺ຠຕິ ວຈ຺ຉຕຣາ ຫນ຺ຕຸໍ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ສຍໍ ປຐມໍ ສມາຣມ຺ຠຕິ ວຈ຺ຉຕຣິໂຍ ຫນ຺ຕຸໍ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ສຍໍ ປຐມໍ ສມາຣມ຺ຠຕິ ອຊາ ຫນ຺ຕຸໍ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ສຍໍ ປຐມໍ ສມາຣມ຺ຠຕິ ອຸຣພ຺ຠາ ຫນ຺ຕຸໍ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ [ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ໂສ ‘ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ‘ກຸສລໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອກຸສລໍ ກໂຣຕິ, ‘ສຸຄຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ປຣິເຍສາມີ’ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ປຣິເຍສຕິ. ອຄ຺ຄິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເທນ຺ໂຕ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຍຎ຺ຎາ ອິທໍ ຕຕິຍໍ ກາຍສຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາເປຕິ ອກຸສລໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ. ອຄ຺ຄິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເທນ຺ໂຕ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຍຎ຺ຎາ ອິມານິ ຕີຓິ ສຕ຺ຖານິ ອຸສ຺ສາເປຕິ ອກຸສລານິ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍານິ ທຸກ຺ຂວິປາການິ.

‘‘ຕໂຍເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄ຺ຄີ ປຫາຕພ຺ພາ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ, ນ ເສວິຕພ຺ພາ. ກຕເມ ຕໂຍ? ຣາຄຄ຺ຄິ, ໂທສຄ຺ຄິ, ໂມຫຄ຺ຄິ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈາຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣາຄຄ຺ຄິ ປຫາຕພ຺ໂພ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ, ນ ເສວິຕພ຺ໂພ? ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາຍໍ ຣາຄຄ຺ຄິ ປຫາຕພ຺ໂພ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ, ນ ເສວິຕພ຺ໂພ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈາຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂທສຄ຺ຄິ ປຫາຕພ຺ໂພ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ, ນ ເສວິຕພ຺ໂພ? ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂທເສນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາຍໍ ໂທສຄ຺ຄິ ປຫາຕພ຺ໂພ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ, ນ ເສວິຕພ຺ໂພ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈາຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມຫຄ຺ຄິ ປຫາຕພ຺ໂພ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ, ນ ເສວິຕພ຺ໂພ? ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາຍໍ ໂມຫຄ຺ຄິ ປຫາຕພ຺ໂພ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ, ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ອິເມ ໂຂ ຕໂຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄ຺ຄີ ປຫາຕພ຺ພາ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ, ນ ເສວິຕພ຺ພາ.

‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄ຺ຄີ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫາຕພ຺ພາ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິ, ຄຫປຕຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ມາຕາຕິ ວາ ປິຕາຕິ ວາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຕຫຍໍ [ອິໂຕປາຍໍ (ກ.)], ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຫຸໂຕ ສມ຺ຠູໂຕ, ຕສ຺ມາຍໍ ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫາຕພ຺ໂພ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຄຫປຕຄ຺ຄິ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາຕິ ວາ ທາຣາຕິ ວາ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຄຫປຕຄ຺ຄິ. ຕສ຺ມາຍໍ ຄຫປຕຄ຺ຄິ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫາຕພ຺ໂພ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄິ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຣປ຺ປວາທາ ປຏິວິຣຕາ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ເຈ ນິວິຏ຺ຐາ ເອກມຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ສເມນ຺ຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ປຣິນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄິ. ຕສ຺ມາຍໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄິ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫາຕພ຺ໂພ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕໂຍ ອຄ຺ຄີ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫາຕພ຺ພາ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຏ຺ຐຄ຺ຄິ ກາເລນ ກາລໍ ອຸຊ຺ຊເລຕພ຺ໂພ, ກາເລນ ກາລໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ກາເລນ ກາລໍ ນິພ຺ພາເປຕພ຺ໂພ, ກາເລນ ກາລໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຄ຺ຄຕສຣີໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ; ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕນ຺ຕິ. ເອສາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຎ຺ຈ ອຸສຠສຕານິ ມຸຎ຺ຈາມິ ຊີວິຕໍ ເທມິ, ປຎ຺ຈ ວຈ຺ຉຕຣສຕານິ ມຸຎ຺ຈາມິ ຊີວິຕໍ ເທມິ, ປຎ຺ຈ ວຈ຺ຉຕຣິສຕານິ ມຸຎ຺ຈາມິ ຊີວິຕໍ ເທມິ, ປຎ຺ຈ ອຊສຕານິ ມຸຎ຺ຈາມິ ຊີວິຕໍ ເທມິ, ປຎ຺ຈ ອຸຣພ຺ຠສຕານິ ມຸຎ຺ຈາມິ ຊີວິຕໍ ເທມິ. ຫຣິຕານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທນ຺ຕຸ, ສີຕານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວນ຺ຕຸ, ສີໂຕ ຈ ເນສໍ ວາໂຕ ອຸປວາຍຕ’’ນ຺ຕິ [ອຸປວາຍຕູຕິ (ກ.)]. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ

໔໘. ‘‘ສຕ຺ຕິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ.

‘‘ກຕມາ ສຕ຺ຕ? ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ມຣຓສຎ຺ຎາ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ

໔໙. ‘‘ສຕ຺ຕິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ. ກຕມາ ສຕ຺ຕ? ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ມຣຓສຎ຺ຎາ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາຕິ.

‘‘‘ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອສຸຠສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ຕໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລໍ ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສຸຠສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສຸຠສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສນ຺ທຫຕິ [ອນຸສຓ຺ຐາຕິ (ສີ.)] ອປ຺ປຏິກຸລ຺ຍຕາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ອຠາວິຕາ ເມ ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສຸຠສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ສຸຠາວິຕາ ເມ ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ‘ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ມຣຓສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ມຣຓສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ຕໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລໍ ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຣຓສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຣຓສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສນ຺ທຫຕິ ອປ຺ປຏິກຸລ຺ຍຕາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ອຠາວິຕາ ເມ ມຣຓສຎ຺ຎາ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຣຓສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຊີວິຕນິກນ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ສຸຠາວິຕາ ເມ ມຣຓສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ‘ມຣຓສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ …ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ຕໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລໍ ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສນ຺ທຫຕິ ອປ຺ປຏິກຸລ຺ຍຕາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ອຠາວິຕາ ເມ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ສຸຠາວິຕາ ເມ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ‘ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ໂລກຈິຕ຺ເຣສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ໂລກຈິຕ຺ເຣສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ໂລກຈິຕ຺ເຣສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສນ຺ທຫຕິ ອປ຺ປຏິກຸລ຺ຍຕາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ອຠາວິຕາ ເມ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ໂລກຈິຕ຺ເຣສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ສຸຠາວິຕາ ເມ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ‘ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ຕໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລໍ ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສນ຺ທຫຕິ ອປ຺ປຏິກຸລ຺ຍຕາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ອຠາວິຕາ ເມ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ; ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ສຸຠາວິຕາ ເມ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ອາລສ຺ເຍ ໂກສຊ຺ເຊ ວິສ຺ສຏ຺ຐິເຍ ປມາເທ ອນນຸໂຍເຄ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຕິພ຺ພາ ຠຍສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກ ວຘເກ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ອາລສ຺ເຍ ໂກສຊ຺ເຊ ວິສ຺ສຏ຺ຐິເຍ ປມາເທ ອນນຸໂຍເຄ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຕິພ຺ພາ ຠຍສຎ຺ຎາ, ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກ ວຘເກ. ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ອຠາວິຕາ ເມ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ອາລສ຺ເຍ ໂກສຊ຺ເຊ ວິສ຺ສຏ຺ຐິເຍ ປມາເທ ອນນຸໂຍເຄ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຕິພ຺ພາ ຠຍສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກ ວຘເກ. ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ສຸຠາວິຕາ ເມ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ‘ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານາປຄຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ ວິຘາສມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ນ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານາປຄຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ ວິຘາສມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ. ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ອຠາວິຕາ ເມ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານາປຄຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ ວິຘາສມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ. ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ສຸຠາວິຕາ ເມ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ອຕ຺ຖິ ເມ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສໂສ, ປຕ຺ຕໍ ເມ ຠາວນາພລ’ນ຺ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ‘ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ເມຖຸນສຸຕ຺ຕໍ

໕໐. ອຖ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠວມ຺ປິ ໂນ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຂຓ຺ຑໍ ອຈ຺ຉິທ຺ທໍ ອສພລໍ ອກມ຺ມາສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕີ’ຕິ, ມເມວ ຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຂຓ຺ຑໍ ອຈ຺ຉິທ຺ທໍ ອສພລໍ ອກມ຺ມາສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຂຓ຺ຑມ຺ປິ ຉິທ຺ທມ຺ປິ ສພລມ຺ປິ ກມ຺ມາສມ຺ປີ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ສມ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ປຏິຊານມາໂນ ນ ເຫວ ໂຂ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນນ຺ຫາປນສມ຺ພາຫນໍ ສາທິຍຕິ. ໂສ ຕໍ ອສ຺ສາເທຕິ [ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ (ສີ.)], ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຂຓ຺ຑມ຺ປິ ຉິທ຺ທມ຺ປິ ສພລມ຺ປິ ກມ຺ມາສມ຺ປິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ເມຖຸເນນ ສໍໂຍເຄນ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ [ຊຣາມຣເຓນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ສມ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ປຏິຊານມາໂນ ນ ເຫວ ໂຂ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ນປິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນນ຺ຫາປນສມ຺ພາຫນໍ ສາທິຍຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆຕິ ສໍກີຬຕິ ສໍເກລາຍຕິ…ເປ… ນປິ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆຕິ ສໍກີຬຕິ ສໍເກລາຍຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕິ ເປກ຺ຂຕິ…ເປ… ນປິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕິ ເປກ຺ຂຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ວາ ຕິໂຣປາກາຣໍ ວາ ຫສນ຺ຕິຍາ ວາ ຠຓນ຺ຕິຍາ ວາ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ວາ ໂຣທນ຺ຕິຍາ ວາ…ເປ… ນປິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ວາ ຕິໂຣປາກາຣໍ ວາ ຫສນ຺ຕິຍາ ວາ ຠຓນ຺ຕິຍາ ວາ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ວາ ໂຣທນ຺ຕິຍາ ວາ; ອປິ ຈ ໂຂ ຍານິສ຺ສ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຫສິຕລປິຕກີຬິຕານິ ຕານິ ອນຸສ຺ສຣຕິ…ເປ… ນປິ ຍານິສ຺ສ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຫສິຕລປິຕກີຬິຕານິ ຕານິ ອນຸສ຺ສຣຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ປສ຺ສຕິ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕໍ ສມງ຺ຄີຠູຕໍ ປຣິຈາຣຍມານໍ…ເປ… ນປິ ປສ຺ສຕິ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕໍ ສມງ຺ຄີຠູຕໍ ປຣິຈາຣຍມານໍ; ອປິ ຈ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາຕິ. ໂສ ຕໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຂຓ຺ຑມ຺ປິ ຉິທ຺ທມ຺ປິ ສພລມ຺ປິ ກມ຺ມາສມ຺ປິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ເມຖຸເນນ ສໍໂຍເຄນ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເມຖຸນສໍໂຍຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕຣເມຖຸນສໍໂຍຄໍ [ອຎ຺ຎຕຣໍ ເມຖຸນສໍໂຍຄໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ສມນຸປສ຺ສິໍ, ເນວ ຕາວາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ [ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)].

‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເມຖຸນສໍໂຍຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕຣເມຖຸນສໍໂຍຄໍ ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ນ ສມນຸປສ຺ສິໍ, ອຖາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ. ‘ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທິ, ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕິ [ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ (ສີ. ກ.)], ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ; ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສໍໂຍຄສຸຕ຺ຕໍ

໕໑. ‘‘ສໍໂຍຄວິສໍໂຍຄໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ…ເປ… ກຕໂມ ຈ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍໂຍໂຄ ວິສໍໂຍໂຄ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ?

‘‘ອິຕ຺ຖີ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນສິ ກໂຣຕິ – ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖາກປ຺ປໍ ອິຕ຺ຖິວິຘໍ ອິຕ຺ຖິຈ຺ຉນ຺ທໍ ອິຕ຺ຖິສ຺ສຣໍ ອິຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໍ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຕິ ຕຕ຺ຣາຠິຣມຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣາຠິຣຕາ ພຫິທ຺ຘາ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນສິ ກໂຣຕິ – ປຸຣິສກຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິສາກປ຺ປໍ ປຸຣິສວິຘໍ ປຸຣິສຈ຺ຉນ຺ທໍ ປຸຣິສສ຺ສຣໍ ປຸຣິສາລງ຺ກາຣໍ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຕິ ຕຕ຺ຣາຠິຣມຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣາຠິຣຕາ ພຫິທ຺ຘາ ສໍໂຍຄໍ ອາກງ຺ຂຕິ. ຍຎ຺ຈສ຺ສາ ສໍໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ຕຎ຺ຈ ອາກງ຺ຂຕິ. ອິຕ຺ຖຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຣຕາ ສຕ຺ຕາ ປຸຣິເສສຸ ສໍໂຍຄໍ ຄຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸຣິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນສິ ກໂຣຕິ – ປຸຣິສກຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິສາກປ຺ປໍ ປຸຣິສວິຘໍ ປຸຣິສຈ຺ຉນ຺ທໍ ປຸຣິສສ຺ສຣໍ ປຸຣິສາລງ຺ກາຣໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຕິ ຕຕ຺ຣາຠິຣມຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣາຠິຣໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນສິ ກໂຣຕິ – ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖາກປ຺ປໍ ອິຕ຺ຖິວິຘໍ ອິຕ຺ຖິຈ຺ຉນ຺ທໍ ອິຕ຺ຖິສ຺ສຣໍ ອິຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຕິ ຕຕ຺ຣາຠິຣມຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣາຠິຣໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສໍໂຍຄໍ ອາກງ຺ຂຕິ. ຍຎ຺ຈສ຺ສ ສໍໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ຕຎ຺ຈ ອາກງ຺ຂຕິ. ປຸຣິສຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຣຕາ ສຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີສຸ ສໍໂຍຄໍ ຄຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍໂຍໂຄ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິສໍໂຍໂຄ ໂຫຕິ? ອິຕ຺ຖີ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ມນສິ ກໂຣຕິ – ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖາກປ຺ປໍ ອິຕ຺ຖິວິຘໍ ອິຕ຺ຖິຈ຺ຉນ຺ທໍ ອິຕ຺ຖິສ຺ສຣໍ ອິຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໍ. ສາ ຕຕ຺ຖ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ສາ ຕຕ຺ຣ ນາຠິຣມຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ອຣຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣ ອນຠິຣຕາ ພຫິທ຺ຘາ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ມນສິ ກໂຣຕິ – ປຸຣິສກຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິສາກປ຺ປໍ ປຸຣິສວິຘໍ ປຸຣິສຈ຺ຉນ຺ທໍ ປຸຣິສສ຺ສຣໍ ປຸຣິສາລງ຺ກາຣໍ. ສາ ຕຕ຺ຖ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຣ ນາຠິຣມຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ອຣຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣ ອນຠິຣຕາ ພຫິທ຺ຘາ ສໍໂຍຄໍ ນາກງ຺ຂຕິ. ຍຎ຺ຈສ຺ສາ ສໍໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ຕຎ຺ຈ ນາກງ຺ຂຕິ. ອິຕ຺ຖຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຠິຣຕາ ສຕ຺ຕາ ປຸຣິເສສຸ ວິສໍໂຍຄໍ ຄຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸຣິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ມນສິ ກໂຣຕິ – ປຸຣິສກຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິສາກປ຺ປໍ ປຸຣິສວິຘໍ ປຸຣິສຈ຺ຉນ຺ທໍ ປຸຣິສສ຺ສຣໍ ປຸຣິສາລງ຺ກາຣໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຣ ນາຠິຣມຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຣຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣ ອນຠິຣໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ມນສິ ກໂຣຕິ – ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖາກປ຺ປໍ ອິຕ຺ຖິວິຘໍ ອິຕ຺ຖິຈ຺ຉນ຺ທໍ ອິຕ຺ຖິສ຺ສຣໍ ອິຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຣ ນາຠິຣມຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຣຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣ ອນຠິຣໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສໍໂຍຄໍ ນາກງ຺ຂຕິ. ຍຎ຺ຈສ຺ສ ສໍໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ຕຎ຺ຈ ນາກງ຺ຂຕິ. ປຸຣິສຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຠິຣຕາ ສຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີສຸ ວິສໍໂຍຄໍ ຄຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິສໍໂຍໂຄ ໂຫຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍໂຍໂຄ ວິສໍໂຍໂຄ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ທານມຫປ຺ຜລສຸຕ຺ຕໍ

໕໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຈມ຺ປາຍໍ ວິຫຣຕິ ຄຄ຺ຄຣາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກາ ອຸປາສກາ ເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກາ ອຸປາສກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຈິຣສ຺ສຸຕາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ [ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ (ສີ.)], ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມີກຖາ. ສາຘຸ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ [ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ (ສີ.), ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ (ສ຺ຍາ.)] ສວນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫາວຸໂສ, ຕທຫຸໂປສເຖ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ, ອປ຺ເປວ ນາມ ລເຠຍ຺ຍາຖ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ [ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ (ສ຺ຍາ.)] ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ສວນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກາ ອຸປາສກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກາ ອຸປາສກາ ຕທຫຸໂປສເຖ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕຫິ ຈມ຺ເປຍ຺ຍເກຫິ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ; ສິຍາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ; ສິຍາ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ; ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ໂຈ ສາເປໂຂ [ສາເປກ຺ໂຂ (ສ຺ຍາ.)] ທານໍ ເທຕິ, ປຕິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ [ປຕິພນ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ (ກ.)] ທານໍ ເທຕິ, ສນ຺ນິຘິເປໂຂ ທານໍ ເທຕິ, ‘ອິມໍ ເປຈ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ. ໂສ ຕໍ ທານໍ ເທຕິ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ຍານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທເທຍ຺ຍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເອວຣູປໍ ທານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍ຺ວາຍໍ ສາເປໂຂ ທານໍ ເທຕິ, ປຕິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ທານໍ ເທຕິ, ສນ຺ນິຘິເປໂຂ ທານໍ ເທຕິ, ‘ອິມໍ ເປຈ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ. ໂສ ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕໍ ອິທ຺ຘິໍ ຕໍ ຍສໍ ຕໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ອາຄາມີ ໂຫຕິ ອາຄນ຺ຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ເຫວ ໂຂ ສາເປໂຂ ທານໍ ເທຕິ, ນ ປຕິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ທານໍ ເທຕິ, ນ ສນ຺ນິຘິເປໂຂ ທານໍ ເທຕິ, ນ ‘ອິມໍ ເປຈ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ‘ສາຫຸ ທານ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ…ເປ… ນປິ ‘ສາຫຸ ທານ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ‘ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ປິຕຸປິຕາມເຫຫິ ນ ອຣຫາມິ ໂປຣາຓໍ ກຸລວໍສໍ ຫາເປຕຸ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ…ເປ… ນປິ ‘ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ປິຕຸປິຕາມເຫຫິ ນ ອຣຫາມິ ໂປຣາຓໍ ກຸລວໍສໍ ຫາເປຕຸ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ‘ອຫໍ ປຈາມິ, ອິເມ ນ ປຈນ຺ຕິ, ນາຣຫາມິ ປຈນ຺ໂຕ ອປຈນ຺ຕານໍ ທານໍ ອທາຕຸ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ…ເປ… ນປິ ‘ອຫໍ ປຈາມິ, ອິເມ ນ ປຈນ຺ຕິ, ນາຣຫາມິ ປຈນ຺ໂຕ ອປຈນ຺ຕານໍ ທານໍ ອທາຕຸ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ‘ຍຖາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພການໍ ອິສີນໍ ຕານິ ມຫາຍຎ຺ຎານິ ອເຫສຸໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐກສ຺ສ ວາມກສ຺ສ ວາມເທວສ຺ສ ເວສ຺ສາມິຕ຺ຕສ຺ສ ຍມທຄ຺ຄິໂນ ອງ຺ຄີຣສສ຺ສ ຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄຸໂນ, ເອວໍ ເມ ອຍໍ ທານສໍວິຠາໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ…ເປ… ນປິ ‘ຍຖາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພການໍ ອິສີນໍ ຕານິ ມຫາຍຎ຺ຎານິ ອເຫສຸໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐກສ຺ສ ວາມກສ຺ສ ວາມເທວສ຺ສ ເວສ຺ສາມິຕ຺ຕສ຺ສ ຍມທຄ຺ຄິໂນ ອງ຺ຄີຣສສ຺ສ ຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄຸໂນ, ເອວໍ ເມ ອຍໍ ທານສໍວິຠາໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ‘ອິມໍ ເມ ທານໍ ທທໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ອຕ຺ຕມນຕາ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປຊາຍຕີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ…ເປ… ນປິ ‘ອິມໍ ເມ ທານໍ ທທໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ອຕ຺ຕມນຕາ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປຊາຍຕີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ຈິຕ຺ຕາລງ຺ກາຣຈິຕ຺ຕປຣິກ຺ຂາຣໍ ທານໍ ເທຕິ. ໂສ ຕໍ ທານໍ ເທຕິ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ຍານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທເທຍ຺ຍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເອວຣູປໍ ທານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍ຺ວາຍໍ ນ ເຫວ [ນເຫວ ໂຂ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ສາເປໂຂ ທານໍ ເທຕິ; ນ ປຕິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ທານໍ ເທຕິ; ນ ສນ຺ນິຘິເປໂຂ ທານໍ ເທຕິ; ນ ‘ອິມໍ ເປຈ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ນປິ ‘ສາຫຸ ທານ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ນປິ ‘ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ປິຕຸປິຕາມເຫຫິ ນ ອຣຫາມິ ໂປຣາຓໍ ກຸລວໍສໍ ຫາເປຕຸ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ນປິ ‘ອຫໍ ປຈາມິ, ອິເມ ນ ປຈນ຺ຕິ, ນາຣຫາມິ ປຈນ຺ໂຕ ອປຈນ຺ຕານໍ ທານໍ ອທາຕຸ’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ນປິ ‘ຍຖາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພການໍ ອິສີນໍ ຕານິ ມຫາຍຎ຺ຎານິ ອເຫສຸໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐກສ຺ສ ວາມກສ຺ສ ວາມເທວສ຺ສ ເວສ຺ສາມິຕ຺ຕສ຺ສ ຍມທຄ຺ຄິໂນ ອງ຺ຄີຣສສ຺ສ ຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄຸໂນ, ເອວໍ ເມ ອຍໍ ທານສໍວິຠາໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ນປິ ‘ອິມໍ ເມ ທານໍ ທທໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ອຕ຺ຕມນຕາ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປຊາຍຕີ’ຕິ ທານໍ ເທຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ຈິຕ຺ຕາລງ຺ກາຣຈິຕ຺ຕປຣິກ຺ຂາຣໍ ທານໍ ເທຕິ. ໂສ ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕໍ ອິທ຺ຘິໍ ຕໍ ຍສໍ ຕໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ອນາຄາມີ ໂຫຕິ ອນາຄນ຺ຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ. ອຍໍ ປນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຕາທິສໍເຍວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ນນ຺ທມາຕາສຸຕ຺ຕໍ

໕໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວຬຸກຓ຺ຑກີ [ເວຬຸກຓ຺ຑກີ (ສ຺ຍາ.) ອ. ນິ. ໖.໓໗; ໒.໑໓໔; ສໍ. ນິ. ໒.໑໗໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປາຣາຍນໍ [ຈູຬນິ. ປາຣາຍນວຄ຺ຄ, ວຕ຺ຖຸຄາຖາ] ສເຣນ ຠາສຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ປາຣາຍນໍ ສເຣນ ຠາສນ຺ຕິຍາ, ສຸຕ຺ວາ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ປາຣາຍນໍ ສເຣນ ຠາສິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ວິທິຕ຺ວາ ອພ຺ຠານຸໂມທິ – ‘‘ສາຘຸ ຠຄິນິ, ສາຘຸ ຠຄິນີ’’ຕິ! ‘‘ໂກ ປເນໂສ, ຠທ຺ຣມຸຂາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ເຕ, ຠຄິນິ, ຠາຕາ ເວສ຺ສວໂຓ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ເຕນ ຫິ ໂຍ ເມ ອຍໍ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ຠຓິໂຕ ອິທໍ ເຕ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠຄິນິ, ເອຕຎ຺ເຈວ ເມ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍໍ. ສ຺ເວວ [ສ຺ເວ ຈ (ສີ.)] ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອກຕປາຕຣາໂສ ເວຬຸກຓ຺ຑກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ມມ ທກ຺ຂິຓໍ ອາທິເສຍ຺ຍາສິ. ເອຕຎ຺ເຈວ [ເອວຎ຺ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ເອຕຎ຺ຈ (?)] ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອາຕິເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສເກ ນິເວສເນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປສິ. ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອກຕປາຕຣາໂສ ເຍນ ເວຬຸກຓ຺ຑໂກ ຕທວສຣິ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກາລໍ ອາໂຣເຈຫິ – ‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາຍ ນນ຺ທມາຕຸຍາ ນິເວສເນ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກາລໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາຍ ນນ຺ທມາຕຸຍາ ນິເວສເນ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ.

ອຖ ໂຂ ນນ຺ທມາຕາ ອຸປາສິກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ນນ຺ທມາຕຣໍ ອຸປາສິກໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ປນ ເຕ, ນນ຺ທມາເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອພ຺ຠາຄມນໍ ອາໂຣເຈສີ’’ຕິ?

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປາຣາຍນໍ ສເຣນ ຠາສິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ມມ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ວິທິຕ຺ວາ ອພ຺ຠານຸໂມທິ – ‘ສາຘຸ, ຠຄິນິ, ສາຘຸ, ຠຄິນີ’ຕິ! ‘ໂກ ປເນໂສ, ຠທ຺ຣມຸຂາ’ຕິ? ‘ອຫໍ ເຕ, ຠຄິນິ, ຠາຕາ ເວສ຺ສວໂຓ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ‘ສາຘຸ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ເຕນ ຫິ ໂຍ ເມ ອຍໍ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ຠຓິໂຕ ອິທໍ ເຕ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ‘ສາຘຸ, ຠຄິນິ, ເອຕຎ຺ເຈວ ເມ ໂຫຕຸ ອາຕິເຖຍ຺ຍໍ. ສ຺ເວວ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອກຕປາຕຣາໂສ ເວຬຸກຓ຺ຑກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ມມ ທກ຺ຂິຓໍ ອາທິເສຍ຺ຍາສິ. ເອຕຎ຺ເຈວ [ເອຕຎ຺ຈ (ສີ.), ເອວຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ.)] ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອາຕິເຖຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ຍທິທໍ [ຍມິທໍ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໓)], ຠນ຺ເຕ, ທາເນ [ປຸຎ຺ຎໍ ຫິ ຕໍ (ສີ.), ປຸຎ຺ຎໍ ປຸຎ຺ຎມຫິຕໍ (ສ຺ຍາ.), ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎມຫໍ ວາ (ປີ.), ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎມຫີ ວາ (ກ.)] ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎມຫີ ຈ ຕໍ [ປຸຎ຺ຎໍ ຫິ ຕໍ (ສີ.), ປຸຎ຺ຎໍ ປຸຎ຺ຎມຫິຕໍ (ສ຺ຍາ.), ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎມຫໍ ວາ (ປີ.), ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎມຫີ ວາ (ກ.)] ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສຸຂາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ເວສ຺ສວເຓນ ມຫາຣາເຊນ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກນ ເອວໍມເຫສກ຺ເຂນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ສມ຺ມຸຂາ ສລ຺ລປິສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອິຘ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທ ນາມ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ. ຕໍ ຣາຊາໂນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຣເກ ຄຫິເຕ ວາ ຄຍ຺ຫມາເນ ວາ ວເຘ ວາ ວຊ຺ຌມາເນ ວາ ຫເຕ ວາ ຫຎ຺ຎມາເນ ວາ ນາຠິຊານາມິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ ນນ຺ທມາເຕ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ [ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕມ຺ປິ (ສ຺ຍາ.)] ປຣິໂສເຘສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອິຘ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສາມິໂກ ກາລງ຺ກໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຍກ຺ຂໂຍນິໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ໂສ ເມ ເຕເນວ ປຸຣິເມນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ອຸທ຺ທສ຺ເສສິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຊານາມິ ຕໂຕນິທານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ ປຣິໂສເຘສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ຍໂຕຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາມິກສ຺ສ ທຫຣສ຺ເສວ ທຫຣາ ອານີຕາ ນາຠິຊານາມິ ສາມິກໍ ມນສາປິ ອຕິຈຣິຕາ [ອຕິຈຣິຕຸໍ (ສ຺ຍາ.), ອຕິຈາຣິຕ຺ຕໍ (ກ.)], ກຸໂຕ ປນ ກາເຍນາ’’ຕິ! ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ ປຣິໂສເຘສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ຍທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສິກາ ປຏິເທສິຕາ ນາຠິຊານາມິ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປທໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມິຕາ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ’’ຕິ!

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ [ຍາວເທວ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒ ປາຬິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຏີກາ ຈ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂິກາ ຈ ວິຫຣາມິ ສຕາ ຈ ສມ຺ປຊານາ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍ ປຏິສໍເວເທມິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ’’ຕິ!

‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອເສວ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎປິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ. ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເທສິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ນາຫໍ ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ນນ຺ທມາເຕ’’ຕິ!

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນນ຺ທມາຕຣໍ ອຸປາສິກໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ. ທສມໍ.

ມຫາຍຎ຺ຎວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.