໒. ມິຄສາລາສຸຕ຺ຕໍ

໔໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ມິຄສາລາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມິຄສາລາ [ມິຄສາຓາ (ກ.) ອ. ນິ. ໑໐.໗໕] ອຸປາສິກາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຖໍ ກຖໍ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອຸໂຠ ສມສມຄຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ? ປິຕາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣາໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິ ອາຣາຈາຣີ ວິຣໂຕ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ. ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ ສກທາຄາມິສຕ຺ໂຕ [ສກທາຄາມິປຕ຺ໂຕ (ກ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ເປຕ຺ເຕຍ຺ໂຍປິ [ເປຕ຺ຕຍ຺ໂຍ ປິໂຍ (ສີ. ປີ. ກ.), ປິຕຸ ປິໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິສິທຕ຺ໂຕ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິ ສທາຣສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ. ໂສປິ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ ສກທາຄາມິປຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ກຖໍ ກຖໍ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອຸໂຠ ສມສມຄຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠຄິນິ, ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມິຄສາລາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ມິຄສາລາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກຖໍ ກຖໍ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອຸໂຠ ສມສມຄຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ. ປິຕາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣາໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິ ອາຣາຈາຣີ ວິຣໂຕ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ. ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ ສກທາຄາມິປຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ເປຕ຺ເຕຍ຺ໂຍປິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິສິທຕ຺ໂຕ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິ ສທາຣສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ. ໂສປິ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ ສກທາຄາມິປຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ກຖໍ ກຖໍ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອຸໂຠ ສມສມຄຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມິຄສາລໍ ອຸປາສິກໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອວໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠຄິນິ, ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກາ ຈານນ຺ທ, ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອມ຺ມກາ ອມ຺ມກສຎ຺ຎາ [ອມ຺ພກາ ອມ຺ພກປຎ຺ຎາ (ສີ. ປີ.), ອມ຺ພກາ ອມ຺ພກສຎ຺ຎາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ອ. ນິ. ໑໐.໗໕ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ເກ ຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣິຍຎາເຓ? ຉຍິເມ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ກຕເມ ຉ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ສຸຂສໍວາໂສ, ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອກຕ຺ຕວາເສນ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ນ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຫານາຍ ປເຣຕິ ໂນ ວິເສສາຍ, ຫານຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ວິເສສຄາມີ.

‘‘ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ສຸຂສໍວາໂສ, ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອກຕ຺ຕວາເສນ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ວິເສສາຍ ປເຣຕິ ໂນ ຫານາຍ, ວິເສສຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ຫານຄາມີ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ປມາຓິກາ ປມິຓນ຺ຕິ – ‘ອິມສ຺ສປິ ເຕວ ຘມ຺ມາ ອປຣສ຺ສປິ ເຕວ ຘມ຺ມາ, ກສ຺ມາ ເຕສໍ ເອໂກ ຫີໂນ ເອໂກ ປຓີໂຕ’ຕິ! ຕຎ຺ຫິ ເຕສໍ, ອານນ຺ທ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ສຸຂສໍວາໂສ, ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອກຕ຺ຕວາເສນ, ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອມຸນາ ປຸຣິເມນ ປຸຄ຺ຄເລນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມໍ ຫານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄລໍ ຘມ຺ມໂສໂຕ ນິພ຺ພຫຕິ, ຕທນ຺ຕຣໍ ໂກ ຊາເນຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄເຕນ! ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ມາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓິກາ ອຫຸວຕ຺ຖ; ມາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ຂຎ຺ຎຕິ ຫານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ອຫໍ ວາ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ, ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ມາທິໂສ.

‘‘ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ [ອວິຄໂຕ (ກ.)] ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ໂລຠຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ນ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຫານາຍ ປເຣຕິ ໂນ ວິເສສາຍ, ຫານຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ວິເສສຄາມີ.

‘‘ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ໂລຠຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ໂນ ຫານຄາມີ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ປມາຓິກາ ປມິຓນ຺ຕິ…ເປ… ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ມາທິໂສ.

‘‘ອິຘ, ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ນ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຫານາຍ ປເຣຕິ ໂນ ວິເສສາຍ, ຫານຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ວິເສສຄາມີ.

‘‘ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ວິເສສາຍ ປເຣຕິ ໂນ ຫານາຍ, ວິເສສຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ຫານຄາມີ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ປມາຓິກາ ປມິຓນ຺ຕິ – ‘ອິມສ຺ສປິ ເຕວ ຘມ຺ມາ, ອປຣສ຺ສປິ ເຕວ ຘມ຺ມາ. ກສ຺ມາ ເຕສໍ ເອໂກ ຫີໂນ, ເອໂກ ປຓີໂຕ’ຕິ? ຕຎ຺ຫິ ເຕສໍ, ອານນ຺ທ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອມຸນາ ປຸຣິເມນ ປຸຄ຺ຄເລນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມໍ ຫານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄລໍ ຘມ຺ມໂສໂຕ ນິພ຺ພຫຕິ. ຕທນ຺ຕຣໍ ໂກ ຊາເນຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄເຕນ! ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ມາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓິກາ ອຫຸວຕ຺ຖ; ມາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ຂຎ຺ຎຕິ ຫານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ອຫໍ ວາ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ, ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ມາທິໂສ.

‘‘ກາ ຈານນ຺ທ, ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອມ຺ມກາ ອມ຺ມກສຎ຺ຎາ, ເກ ຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣິຍຎາເຓ! ອິເມ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຉ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ, ອານນ຺ທ, ສີເລນ ປຸຣາໂຓ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ, ຕຖາຣູເປນ ສີເລນ ອິສິທຕ຺ໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຠວິສ຺ສ. ນຍິຘ ປຸຣາໂຓ ອິສິທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕິມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ຍຖາຣູປາຍ ຈ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຎາຍ ອິສິທຕ຺ໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ, ຕຖາຣູປາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຸຣາໂຓ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຠວິສ຺ສ. ນຍິຘ ອິສິທຕ຺ໂຕ ປຸຣາຓສ຺ສ ຄຕິມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອິເມ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸໂຠ ເອກງ຺ຄຫີນາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.