ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ

ຉກ຺ກນິປາຕປາຬິ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ອາຫຸເນຍ຺ຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຉຫິ [ທີ. ນິ. ໓.໓໒໘; ປຏິ. ມ. ໓.໑໗]? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໒. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຉຫິ [ທີ. ນິ. ໓.໓໕໖]? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕິ; ອາວິຠາວໍ ຕິໂຣຠາວໍ; ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມສຕິ [ປຣາມສຕິ (ກ.)] ປຣິມຊ຺ຊຕິ; ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ທິພ຺ພາຍ, ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ – ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ, ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈ.

‘‘ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ. ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ວີຕຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ສໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວີຕໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວີຕໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ…. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ.

‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຸຕ຺ຕໍ

໓. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິເຍນ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍນ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ພລສຸຕ຺ຕໍ

໔. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ສທ຺ຘາພເລນ, ວີຣິຍພເລນ, ສຕິພເລນ, ສມາຘິພເລນ, ປຎ຺ຎາພເລນ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມອາຊານີຍສຸຕ຺ຕໍ

໕. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ຂໂມ ຣສານໍ, ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ, ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ຂໂມ ຣສານໍ, ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ, ຂໂມ ຘມ຺ມານໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍອາຊານີຍສຸຕ຺ຕໍ

໖. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ຂໂມ ຣສານໍ, ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ, ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ …ເປ… ຂໂມ ຘມ຺ມານໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຕຕິຍອາຊານີຍສຸຕ຺ຕໍ

໗. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ຂໂມ ຣສານໍ, ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ, ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ…ເປ… ຂໂມ ຘມ຺ມານໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອນຸຕ຺ຕຣິຍສຸຕ຺ຕໍ

໘. [ທີ. ນິ. ໓.໓໒໗] ‘‘ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ. ກຕມານິ ຉ? ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕໍ

໙. [ທີ. ນິ. ໓.໓໒໗] ‘‘ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານິ. ກຕມານິ ຉ? ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິ, ສີລານຸສ຺ສຕິ, ຈາຄານຸສ຺ສຕິ, ເທວຕານຸສ຺ສຕິ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ມຫານາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ, ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຍສາວໂກ ອາຄຕຜໂລ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ, ໂສ ກຕເມນ ວິຫາເຣນ ພຫຸລໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ?

‘‘ໂຍ ໂສ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ອາຄຕຜໂລ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ, ໂສ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ພຫຸລໍ ວິຫຣຕິ. [ອ. ນິ. ໑໑.໑໑] ອິຘ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ – ‘ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ’’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ – ‘ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ’’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ – ‘ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ’’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຕໂນ ສີລານິ ອນຸສ຺ສຣຕິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ຠຸຊິສ຺ສານິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ສີລໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສີລໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ – ‘ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ສີລານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ’’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຈາຄໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ! ໂຍຫໍ ມຈ຺ເຉຣມລປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຊາຍ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສາມິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຈາຄໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ – ‘ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ຈາຄານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ’’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ເທວຕານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ສນ຺ຕິ ເທວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຣາຊິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຍາມາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕຸສິຕາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ນິມ຺ມານຣຕິໂນ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິໂນ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ [ຕຕຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ຕທຸຕ຺ຕຣິ (ກ.) ອ. ນິ. ໖.໒໕; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໖໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]. ຍຖາຣູປາຍ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ [ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາ (ສີ.), ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຕຕ຺ຖຸປປນ຺ນາ (ອ. ນິ. ໓.໗໑)], ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ສທ຺ຘາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ສີເລນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປໍ ສີລໍ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ສຸເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປໍ ສຸຕໍ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ຈາເຄນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູໂປ ຈາໂຄ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູປາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ປຎ຺ຎາ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຕາສຎ຺ຈ ເທວຕານໍ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຕາ ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ – ‘ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ [ສພ຺ຍາປຊ຺ຌາຍ… ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຌ (ກ.)] ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ [ສພ຺ຍາປຊ຺ຌາຍ… ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຌ (ກ.)] ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ເທວຕານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ’’’.

‘‘ໂຍ ໂສ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ອາຄຕຜໂລ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ, ໂສ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ພຫຸລໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ອາຫຸເນຍ຺ຍວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທ຺ເວ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍ, ພລານິ ຕໂຍ ອາຊານີຍາ;

ອນຸຕ຺ຕຣິຍ ອນຸສ຺ສຕີ, ມຫານາເມນ ເຕ ທສາຕິ.

໒. ສາຣຓີຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໑. ‘‘ຉຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສາຣຓີຍາ [ສາຣາຓີຍາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ກຕເມ ຉ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ລາຠາ ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນມຕ຺ຕມ຺ປິ ຕຖາຣູເປຫິ ລາເຠຫິ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ໂຫຕິ ສີລວນ຺ເຕຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄີ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍານິ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ຠຸຊິສ຺ສານິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ ຕຖາຣູເປຫິ ສີເລຫິ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ.

໒. ທຸຕິຍສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒. ‘‘ຉຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສາຣຓີຍາ ປິຍກຣຓາ ຄຣຸກຣຓາ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ຉ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ຘມ຺ມາ ສາຣຓີຍາ ປິຍກຣຓາ ຄຣຸກຣຓາ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ນິສ຺ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໓. ‘‘ຉຍິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສ຺ສາຣຓີຍາ ຘາຕຸໂຍ. ກຕມາ ຉ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເມຕ຺ຕາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ; ອຖ ຈ ປນ ເມ ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ມາ ເຫວ’ນ຺ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ມາຍສ຺ມາ, ເອວໍ ອວຈ; ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ, ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອາວຸໂສ, ອນວກາໂສ ຍໍ ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ; ອຖ ຈ ປນສ຺ສ ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ [ຐສ຺ສຕີຕິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ທີ. ນິ. ໓.໓໒໖ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ຍທິທໍ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’’ຕິ [ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)].

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກຣຸຓາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ; ອຖ ຈ ປນ ເມ ວິເຫສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ມາ ເຫວ’ນ຺ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ມາຍສ຺ມາ, ເອວໍ ອວຈ; ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ, ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອາວຸໂສ, ອນວກາໂສ ຍໍ ກຣຸຓາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ; ອຖ ຈ ປນສ຺ສ ວິເຫສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິເຫສາຍ ຍທິທໍ ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມຸທິຕາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ; ອຖ ຈ ປນ ເມ ອຣຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ມາ ເຫວ’ນ຺ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ມາຍສ຺ມາ, ເອວໍ ອວຈ; ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ, ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອາວຸໂສ, ອນວກາໂສ ຍໍ ມຸທິຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ; ອຖ ຈ ປນສ຺ສ ອຣຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ອຣຕິຍາ ຍທິທໍ ມຸທິຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸເປກ຺ຂາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ; ອຖ ຈ ປນ ເມ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ມາ ເຫວ’ນ຺ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ມາຍສ຺ມາ, ເອວໍ ອວຈ; ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ, ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອາວຸໂສ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ; ອຖ ຈ ປນສ຺ສ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ຣາຄສ຺ສ ຍທິທໍ ອຸເປກ຺ຂາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອນິມິຕ຺ຕາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ; ອຖ ຈ ປນ ເມ ນິມິຕ຺ຕານຸສາຣິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ມາ ເຫວ’ນ຺ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ມາຍສ຺ມາ, ເອວໍ ອວຈ; ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ, ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອາວຸໂສ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ; ອຖ ຈ ປນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕານຸສາຣິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ອນິມິຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອສ຺ມີຕິ ໂຂ ເມ ວິຄຕໍ [ວິຄເຕ (ສ຺ຍາ.)], ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ຈ [ອຍໍ ຈກາໂຣ ທີ. ນິ. ໓.໓໒໖ ນຕ຺ຖິ] ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ; ອຖ ຈ ປນ ເມ ວິຈິກິຈ຺ຉາກຖໍກຖາສລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ໂສ ‘ມາ ເຫວ’ນ຺ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ມາຍສ຺ມາ, ເອວໍ ອວຈ; ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ, ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອາວຸໂສ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອສ຺ມີຕິ ວິຄເຕ ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ຈ ນ ສມນຸປສ຺ສໂຕ; ອຖ ຈ ປນສ຺ສ ວິຈິກິຈ຺ຉາກຖໍກຖາສລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຈິກິຈ຺ຉາກຖໍກຖາສລ຺ລສ຺ສ ຍທິທໍ ອສ຺ມີຕິ ມານສມຸຄ຺ຆາໂຕ’ຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ນິສ຺ສາຣຓີຍາ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຠທ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ

໑໔. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຕຖາ ຕຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ນ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຠທ຺ທິກາ ກາລກິຣິຍາ [ກາລໍກິຣິຍາ (ກ.) ອ. ນິ. ໓.໑໑໐]. ກຖຎ຺ຈາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ນ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຠທ຺ທິກາ ກາລກິຣິຍາ?

‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກມ຺ມາຣາໂມ ໂຫຕິ ກມ຺ມຣໂຕ ກມ຺ມາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຠສ຺ສາຣາໂມ ໂຫຕິ ຠສ຺ສຣໂຕ ຠສ຺ສາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນິທ຺ທາຣາໂມ ໂຫຕິ ນິທ຺ທາຣໂຕ ນິທ຺ທາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ໂຫຕິ ສງ຺ຄຓິກຣໂຕ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ສໍສຄ຺ຄາຣາໂມ ໂຫຕິ ສໍສຄ຺ຄຣໂຕ ສໍສຄ຺ຄາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ປປຎ຺ຈາຣາໂມ ໂຫຕິ ປປຎ຺ຈຣໂຕ ປປຎ຺ຈາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ນ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຠທ຺ທິກາ ກາລກິຣິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກາຍາຠິຣໂຕ ນປ຺ປຊຫາສິ [ນ ປຫາສິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສກ຺ກາຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ’’’.

‘‘ຕຖາ ຕຖາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຠທ຺ທິກາ ກາລກິຣິຍາ. ກຖຎ຺ຈາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຠທ຺ທິກາ ກາລກິຣິຍາ?

‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ກມ຺ມາຣາໂມ ໂຫຕິ ນ ກມ຺ມຣໂຕ ນ ກມ຺ມາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ຠສ຺ສາຣາໂມ ໂຫຕິ ນ ຠສ຺ສຣໂຕ ນ ຠສ຺ສາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ນິທ຺ທາຣາໂມ ໂຫຕິ ນ ນິທ຺ທາຣໂຕ ນິທ຺ທາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ໂຫຕິ ນ ສງ຺ຄຓິກຣໂຕ ນ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ສໍສຄ຺ຄາຣາໂມ ໂຫຕິ ນ ສໍສຄ຺ຄຣໂຕ ນ ສໍສຄ຺ຄາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ປປຎ຺ຈາຣາໂມ ໂຫຕິ ນ ປປຎ຺ຈຣໂຕ ນ ປປຎ຺ຈາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ຠທ຺ທກໍ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຠທ຺ທິກາ ກາລກິຣິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ນິພ຺ພານາຠິຣໂຕ ປຊຫາສິ ສກ຺ກາຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ປປຎ຺ຈມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ປປຎ຺ຈາຠິຣໂຕ ມໂຄ;

ວິຣາຘຍີ ໂສ ນິພ຺ພານໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ.

‘‘ໂຍ ຈ ປປຎ຺ຈໍ ຫິຕ຺ວານ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈປເທ ຣໂຕ;

ອາຣາຘຍີ ໂສ ນິພ຺ພານໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ອນຸຕປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໕. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕຖາ ຕຖາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ກາລກິຣິຍາ ອນຸຕປ຺ປາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ກາລກິຣິຍາ ອນຸຕປ຺ປາ ໂຫຕິ?

‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກມ຺ມາຣາໂມ ໂຫຕິ ກມ຺ມຣໂຕ ກມ຺ມາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຠສ຺ສາຣາໂມ ໂຫຕິ…ເປ… ນິທ຺ທາຣາໂມ ໂຫຕິ… ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ໂຫຕິ… ສໍສຄ຺ຄາຣາໂມ ໂຫຕິ… ປປຎ຺ຈາຣາໂມ ໂຫຕິ ປປຎ຺ຈຣໂຕ ປປຎ຺ຈາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ກາລກິຣິຍາ ອນຸຕປ຺ປາ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກາຍາຠິຣໂຕ ນປ຺ປຊຫາສິ ສກ຺ກາຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ’’’.

‘‘ຕຖາ ຕຖາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ກາລກິຣິຍາ ອນນຸຕປ຺ປາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ກາລກິຣິຍາ ອນນຸຕປ຺ປາ ໂຫຕິ?

‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ກມ຺ມາຣາໂມ ໂຫຕິ ນ ກມ຺ມຣໂຕ ນ ກມ຺ມາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ຠສ຺ສາຣາໂມ ໂຫຕິ…ເປ… ນ ນິທ຺ທາຣາໂມ ໂຫຕິ… ນ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ໂຫຕິ… ນ ສໍສຄ຺ຄາຣາໂມ ໂຫຕິ… ນ ປປຎ຺ຈາຣາໂມ ໂຫຕິ ນ ປປຎ຺ຈຣໂຕ ນ ປປຎ຺ຈາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປຕິ ຍຖາ ຍຖາສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກປ຺ປຍໂຕ ກາລກິຣິຍາ ອນນຸຕປ຺ປາ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ນິພ຺ພານາຠິຣໂຕ ປຊຫາສິ ສກ຺ກາຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ປປຎ຺ຈມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ປປຎ຺ຈາຠິຣໂຕ ມໂຄ;

ວິຣາຘຍີ ໂສ ນິພ຺ພານໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ.

‘‘ໂຍ ຈ ປປຎ຺ຈໍ ຫິຕ຺ວານ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈປເທ ຣໂຕ;

ອາຣາຘຍີ ໂສ ນິພ຺ພານໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕໍ

໑໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ [ສຸໍສຸມາຣຄິເຣ (ສີ. ປີ.), ສໍສຸມາຣຄິເຣ (ກຕ຺ຖຈິ)] ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ນກຸລປິຕຣໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສາເປກ຺ໂຂ [ສາເປໂຂ (ປີ. ກ.)] ກາລມກາສິ. ທຸກ຺ຂາ, ຄຫປຕິ, ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ; ຄຣຫິຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ. ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວມສ຺ສ – ‘ນ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ມມຈ຺ຈເຍນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ [ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສກ຺ໂກຕິ (ປີ. ກ.)] ທາຣເກ ໂປເສຕຸໍ, ຆຣາວາສໍ ສນ຺ຘຣິຕຸ’ນ຺ຕິ [ສນ຺ຘຣິຕຸນ຺ຕິ (ກ.), ສຓ຺ຐຣິຕຸໍ (ສ຺ຍາ.)]. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຸສລາຫໍ, ຄຫປຕິ, ກປ຺ປາສໍ ກນ຺ຕິຕຸໍ ເວຓິໍ ໂອລິຂິຕຸໍ. ສກ຺ໂກມຫໍ, ຄຫປຕິ, ຕວຈ຺ຈເຍນ ທາຣເກ ໂປເສຕຸໍ, ຆຣາວາສໍ ສນ຺ຘຣິຕຸໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມາ ສາເປກ຺ໂຂ ກາລມກາສິ. ທຸກ຺ຂາ, ຄຫປຕິ, ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ; ຄຣຫິຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວມສ຺ສ – ‘ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ມມຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎໍ ຆຣໍ [ຠຕ຺ຕາຣໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ວີຣໍ (ສີ.)] ຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕ຺ວຎ຺ເຈວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຊານາສິ ອຫຎ຺ຈ, ຍໍ ໂນ [ຍທາ ເຕ (ສີ.), ຍຖາ (ສ຺ຍາ.), ຍຖາ ໂນ (ປີ.)] ໂສຬສວສ຺ສານິ ຄຫຏ຺ຐກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມາຈິຓ຺ຓໍ [ສມາທິນ຺ນໍ (ສີ.)]. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມາ ສາເປກ຺ໂຂ ກາລມກາສິ. ທຸກ຺ຂາ, ຄຫປຕິ, ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ; ຄຣຫິຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວມສ຺ສ – ‘ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ມມຈ຺ຈເຍນ ນ ທສ຺ສນກາມາ ຠວິສ຺ສຕິ ຠຄວໂຕ ນ ທສ຺ສນກາມາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຫຎ຺ຫິ, ຄຫປຕິ, ຕວຈ຺ຈເຍນ ທສ຺ສນກາມຕຣາ ເຈວ ຠວິສ຺ສາມິ ຠຄວໂຕ, ທສ຺ສນກາມຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມາ ສາເປກ຺ໂຂ ກາລມກາສິ. ທຸກ຺ຂາ, ຄຫປຕິ, ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ; ຄຣຫິຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວມສ຺ສ – ‘ນ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ມມຈ຺ຈເຍນ ສີເລສຸ [ນກຸລມາຕາ… ນ ສີເລສຸ (ສີ. ປີ.)] ປຣິປູຣກາຣິນີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາວຕາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວິກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິນິໂຍ, ອຫໍ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ອຍໍ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ – ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕຸ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມາ ສາເປກ຺ໂຂ ກາລມກາສິ. ທຸກ຺ຂາ, ຄຫປຕິ, ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ; ຄຣຫິຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວມສ຺ສ – ‘ນ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ລາຠິນີ [ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ນ ລາຠິນີ (ປີ.)] ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖສ຺ສາ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາວຕາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວິກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ລາຠິນິໂຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖສ຺ສ, ອຫໍ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ອຍໍ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ – ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕຸ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມາ ສາເປກ຺ໂຂ ກາລມກາສິ. ທຸກ຺ຂາ, ຄຫປຕິ, ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ; ຄຣຫິຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວມສ຺ສ – ‘ນ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ໂອຄາຘປ຺ປຕ຺ຕາ ປຕິຄາຘປ຺ປຕ຺ຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາວຕາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວິກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ໂອຄາຘປ຺ປຕ຺ຕາ ປຕິຄາຘປ຺ປຕ຺ຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຫໍ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ອຍໍ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ – ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕຸ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມາ ສາເປກ຺ໂຂ ກາລມກາສິ. ທຸກ຺ຂາ ຄຫປຕິ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ; ຄຣຫິຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນກຸລປິຕຸໂນ ຄຫປຕິສ຺ສ ນກຸລມາຕຣາ [ນກຸລມາຕາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ນກຸລມາຕຸຍາ (ກ.)] ຄຫປຕານິຍາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຍມານສ຺ສ ໂສ ອາພາໂຘ ຐານໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ວຸຏ຺ຐຫິ [ວຸຏ຺ຐາຕິ (ກ.)] ຈ ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ ຕມ຺ຫາ ອາພາຘາ; ຕຖາ ປຫີໂນ ຈ ປນ ນກຸລປິຕຸໂນ ຄຫປຕິສ຺ສ ໂສ ອາພາໂຘ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ [‘‘ຄິລານຠາວໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຐິໂຕ, ຠາວປ຺ປຘາໂນ ຫິ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ຏີກາສໍວຓ຺ຓນາ] ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ ທຓ຺ຑໂມລຸພ຺ຠ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ນກຸລປິຕຣໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ລາຠາ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ເຕ, ຄຫປຕິ! ຍສ຺ສ ເຕ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ອນຸກມ຺ປິກາ ອຕ຺ຖກາມາ ໂອວາທິກາ ອນຸສາສິກາ. ຍາວຕາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມມ ສາວິກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິນິໂຍ, ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ຍາວຕາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມມ ສາວິກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ລາຠິນິໂຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖສ຺ສ, ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ຍາວຕາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມມ ສາວິກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ໂອຄາຘປ຺ປຕ຺ຕາ ປຕິຄາຘປ຺ປຕ຺ຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣນ຺ຕິ, ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ລາຠາ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ເຕ, ຄຫປຕິ! ຍສ຺ສ ເຕ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ອນຸກມ຺ປິກາ ອຕ຺ຖກາມາ ໂອວາທິກາ ອນຸສາສິກາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ໂສປ຺ປສຸຕ຺ຕໍ

໑໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ…ເປ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ມຫາກສ຺ສໂປ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ [ມຫາໂກຏ຺ຐິໂຕ (ສີ. ປີ.)] … ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ມຫາຈຸນ຺ໂທ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ມຫາກປ຺ປິໂນ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ເຣວໂຕ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ອານນ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ເຕປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຍຖາວິຫາຣໍ ອຄມໍສຸ. ເຍ ປນ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ເຕ ຍາວ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນາ ກາກຈ຺ຉມານາ ສຸປິໍສຸ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຍາວ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນາ ກາກຈ຺ຉມາເນ ສຸປນ຺ເຕ. ທິສ຺ວາ ເຍນຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ? ກຫໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ? ກຫໍ ມຫາກສ຺ສໂປ? ກຫໍ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ? ກຫໍ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ? ກຫໍ ມຫາຈຸນ຺ໂທ? ກຫໍ ມຫາກປ຺ປິໂນ? ກຫໍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ? ກຫໍ ເຣວໂຕ? ກຫໍ ອານນ຺ໂທ? ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣາ ສາວກາ ຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ເຕປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຍຖາວິຫາຣໍ ອຄມໍສູ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ໂນ [ເກນ ໂນ (ກ.), ເກ ນຸ (ກຕ຺ຖຈິ)] ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ນາຄຕາຕິ [ຠິກ຺ຂູ ນວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ຠິກ຺ຂູ ຄຕາຕິ (?)] ຍາວ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນາ ກາກຈ຺ຉມານາ ສຸປຖ? ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ – ‘ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ [ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ (ກ.)] ຍາວທຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຊນປທສ຺ສ ວາ ປິໂຍ ມນາໂປ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ! ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ – ‘ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ໂຕ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຊນປທສ຺ສ ວາ ປິໂຍ ມນາໂປ’’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ – ‘ຣຏ຺ຐິໂກ…ເປ… ເປຕ຺ຕຓິໂກ… ເສນາປຕິໂກ… ຄາມຄາມຓິໂກ [ຄາມຄາມິໂກ (ສີ. ປີ.)] … ປູຄຄາມຓິໂກ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ປູຄຄາມຓິກຕ຺ຕໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ປູຄສ຺ສ ວາ ປິໂຍ ມນາໂປ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ! ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ – ‘ປູຄຄາມຓິໂກ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ປູຄຄາມຓິກຕ຺ຕໍ ວາ ກາເຣນ຺ໂຕ ປູຄສ຺ສ ວາ ປິໂຍ ມນາໂປ’’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ – ‘ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອວິປສ຺ສໂກ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ [ໂພຘປກ຺ຂິຍານໍ (ສີ.), ໂພຘປກ຺ຂິການໍ (ປີ.)] ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄໍ ອນນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ! ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ – ‘ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອວິປສ຺ສໂກ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄໍ ອນນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ໂຕ’’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ຠວິສ຺ສາມ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ, ວິປສ຺ສກາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ, ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ມຈ຺ຉພນ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປເທເສ ມຈ຺ຉິກໍ ມຈ຺ຉພນ຺ຘໍ ມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓມານໍ. ທິສ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມຸໍ ມຈ຺ຉິກໍ ມຈ຺ຉພນ຺ຘໍ ມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓມານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ – ‘ມຈ຺ຉິໂກ ມຈ຺ຉພນ຺ໂຘ ມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓມາໂນ ເຕນ ກມ຺ເມນ ເຕນ ອາຊີເວນ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ວາ ອສ຺ສຍາຍີ ວາ ຣຖຍາຍີ ວາ ຍານຍາຍີ ວາ ໂຠຄໂຠຄີ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ! ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ – ‘ມຈ຺ຉິໂກ ມຈ຺ຉພນ຺ໂຘ ມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓມາໂນ ເຕນ ກມ຺ເມນ ເຕນ ອາຊີເວນ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ວາ ອສ຺ສຍາຍີ ວາ ຣຖຍາຍີ ວາ ຍານຍາຍີ ວາ ໂຠຄໂຠຄີ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເຕ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຈ຺ເຉ ວຊ຺ເຌ ວຘາຍຸປນີເຕ [ວຘາຍານີເຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ວຘາຍ ນີເຕ (ກ.)] ປາປເກນ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ເນວ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ໂຫຕິ ນ ອສ຺ສຍາຍີ ນ ຣຖຍາຍີ ນ ຍານຍາຍີ ນ ໂຠຄໂຠຄີ, ນ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ – ‘ໂຄຆາຕໂກ ຄາໂວ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓມາໂນ ເຕນ ກມ຺ເມນ ເຕນ ອາຊີເວນ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ວາ ອສ຺ສຍາຍີ ວາ ຣຖຍາຍີ ວາ ຍານຍາຍີ ວາ ໂຠຄໂຠຄີ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ! ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ – ‘ໂຄຆາຕໂກ ຄາໂວ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓມາໂນ ເຕນ ກມ຺ເມນ ເຕນ ອາຊີເວນ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ວາ ອສ຺ສຍາຍີ ວາ ຣຖຍາຍີ ວາ ຍານຍາຍີ ວາ ໂຠຄໂຠຄີ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເຕ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄາໂວ ວຊ຺ເຌ ວຘາຍຸປນີເຕ ປາປເກນ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ເນວ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ໂຫຕິ ນ ອສ຺ສຍາຍີ ນ ຣຖຍາຍີ ນ ຍານຍາຍີ ນ ໂຠຄໂຠຄີ, ນ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ – ‘ໂອຣພ຺ຠິໂກ…ເປ… ສູກຣິໂກ [ໂສກຣິໂກ (ສ຺ຍາ.)] …ເປ… ສາກຸຓິໂກ…ເປ… ມາຄວິໂກ ມເຄ [ມິເຄ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓມາໂນ ເຕນ ກມ຺ເມນ ເຕນ ອາຊີເວນ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ວາ ອສ຺ສຍາຍີ ວາ ຣຖຍາຍີ ວາ ຍານຍາຍີ ວາ ໂຠຄໂຠຄີ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ! ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ – ‘ມາຄວິໂກ ມເຄ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓມາໂນ ເຕນ ກມ຺ເມນ ເຕນ ອາຊີເວນ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ວາ ອສ຺ສຍາຍີ ວາ ຣຖຍາຍີ ວາ ຍານຍາຍີ ວາ ໂຠຄໂຠຄີ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເຕ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມເຄ ວຊ຺ເຌ ວຘາຍຸປນີເຕ ປາປເກນ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ເນວ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ໂຫຕິ ນ ອສ຺ສຍາຍີ ນ ຣຖຍາຍີ ນ ຍານຍາຍີ ນ ໂຠຄໂຠຄີ, ນ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ເຕ ຫິ (ນາມ) [( ) ພຫູສຸ ນຕ຺ຖິ] ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕ ປາເຓ ວຊ຺ເຌ ວຘາຍຸປນີເຕ ປາປເກນ ມນສານຸເປກ຺ຂມາໂນ [ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ເນວ ຫຕ຺ຖິຍາຍີ ຠວິສ຺ສຕິ [ໂຫຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ນ ອສ຺ສຍາຍີ ນ ຣຖຍາຍີ ນ ຍານຍາຍີ ນ ໂຠຄໂຠຄີ, ນ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ [ອຊ຺ຌາວສຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)]. ໂກ ປນ ວາໂທ ຍໍ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ວຊ຺ຌໍ ວຘາຍຸປນີຕໍ ປາປເກນ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ! ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ [ຕໍ ຫິສ຺ສ (ປີ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມມຣຓສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຕິເກ [ນາທິເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອ. ນິ. ໘.໗໓] ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຣຓສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ. ຠາເວຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ທິວສໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ເອກປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ [ສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ (ກ.)] ອຊ຺ໂຌຫຣາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ເອກໍ ອາໂລປໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ [ສໍຫຣິຕ຺ວາ (ກ.)] ອຊ຺ໂຌຫຣາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠາເວສິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ອສ຺ສສິຕ຺ວາ ວາ ປສ຺ສສາມິ ປສ຺ສສິຕ຺ວາ ວາ ອສ຺ສສາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາເວມິ ມຣຓສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂຍ ຈາຍໍ [ຍ຺ວາຍໍ (ປີ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ຈາຍໍ [ໂຍປາຍໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ທິວສໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ເອກປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ ທນ຺ຘໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວນ຺ຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ.

‘‘ໂຍ ຈ ຂ຺ວາຍໍ [ໂຍປາຍໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ເອກໍ ອາໂລປໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ – ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຕທນ຺ຕຣໍ ຊີເວຍ຺ຍໍ ຍທນ຺ຕຣໍ ອສ຺ສສິຕ຺ວາ ວາ ປສ຺ສສາມິ ປສ຺ສສິຕ຺ວາ ວາ ອສ຺ສສາມິ, ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວນ຺ຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ຕິກ຺ຂໍ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວສ຺ສາມ ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍມຣຓສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕໍ

໒໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຕິເກ ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຣຓສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ. ກຖໍ ຠາວິຕາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓສ຺ສຕິ ກຖໍ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ?

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທິວເສ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຕິຫິຕາຍ [ປຏິຄຕາຍ (ກ.) ອ. ນິ. ໘.໗໔] ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ພຫຸກາ ໂຂ ເມ ປຈ຺ຈຍາ ມຣຓສ຺ສ – ອຫິ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ວິຈ຺ຉິໂກ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ສຕປທີ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ; ເຕນ ເມ ອສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ, ໂສ ມມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ. ອຸປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ວາ ປປເຕຍ຺ຍໍ, ຠຕ຺ຕໍ ວາ ເມ ຠຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປິຕ຺ຕໍ ວາ ເມ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ເສມ຺ຫໍ ວາ ເມ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ສຕ຺ຖກາ ວາ ເມ ວາຕາ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍຸໍ; ເຕນ ເມ ອສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ, ໂສ ມມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ’ຕິ. ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ຣຕ຺ຕິໍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ຣຕ຺ຕິໍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕສໍເຍວ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກຣຓີຍໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕເຈໂລ ວາ ອາທິຕ຺ຕສີໂສ ວາ ຕສ຺ເສວ ເຈລສ຺ສ ວາ ສີສສ຺ສ ວາ ນິພ຺ພາປນາຍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທຎ຺ຈ ວາຍາມຎ຺ຈ ອຸສ຺ສາຫຎ຺ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິວານິຎ຺ຈ ສຕິຎ຺ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກເຣຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕສໍເຍວ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກຣຓີຍໍ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ຣຕ຺ຕິໍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕເນວ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫາຕພ຺ພໍ ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂິນາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣຕ຺ຕິຍາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຍ ທິວເສ ປຕິຫິເຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ພຫຸກາ ໂຂ ເມ ປຈ຺ຈຍາ ມຣຓສ຺ສ – ອຫິ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ວິຈ຺ຉິໂກ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ, ສຕປທີ ວາ ມໍ ຑໍເສຍ຺ຍ; ເຕນ ເມ ອສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ ໂສ ມມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ. ອຸປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ວາ ປປເຕຍ຺ຍໍ, ຠຕ຺ຕໍ ວາ ເມ ຠຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປິຕ຺ຕໍ ວາ ເມ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ເສມ຺ຫໍ ວາ ເມ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ສຕ຺ຖກາ ວາ ເມ ວາຕາ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍຸໍ; ເຕນ ເມ ອສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ ໂສ ມມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ’ຕິ. ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ທິວາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ທິວາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕສໍເຍວ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກຣຓີຍໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕເຈໂລ ວາ ອາທິຕ຺ຕສີໂສ ວາ ຕສ຺ເສວ ເຈລສ຺ສ ວາ ສີສສ຺ສ ວາ ນິພ຺ພາປນາຍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທຎ຺ຈ ວາຍາມຎ຺ຈ ອຸສ຺ສາຫຎ຺ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິວານິຎ຺ຈ ສຕິຎ຺ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກເຣຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕສໍເຍວ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ກຣຓີຍໍ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຍ ເມ ອສ຺ສຸ ທິວາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕເນວ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫາຕພ຺ພໍ ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂິນາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ເອວໍ ຠາວິຕາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຓສ຺ສຕິ ເອວໍ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ. ທສມໍ.

ສາຣຓີຍວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທ຺ເວ ສາຣຓີ ນິສາຣຓີຍໍ, ຠທ຺ທກໍ ອນຸຕປ຺ປິຍໍ;

ນກຸລໍ ໂສປ຺ປມຈ຺ຉາ ຈ, ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ ມຣຓສ຺ສຕີຕິ.

໓. ອນຸຕ຺ຕຣິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສາມກສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ສາມຄາມເກ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາຍໍ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຕໂຍເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກມ຺ມາຣາມຕາ, ຠສ຺ສາຣາມຕາ, ນິທ຺ທາຣາມຕາ – ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ສາ ເທວຕາ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ‘‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຕໂຍເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ຕໂຍ? ກມ຺ມາຣາມຕາ, ຠສ຺ສາຣາມຕາ, ນິທ຺ທາຣາມຕາ – ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’ຕິ. ອິທມໂວຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາ ເທວຕາ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ. ເຕສໍ ໂວ [ໂຂ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ອລາຠາ ເຕສໍ ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ, ເຍ ໂວ ເທວຕາປິ ຊານນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຣິຫາຍມາເນ’’.

‘‘ອປເຣປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ? ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາ, ໂທວຈສ຺ສຕາ, ປາປມິຕ຺ຕຕາ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ’’.

‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ປຣິຫາຍິໍສຸ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ສພ຺ເພເຕ ອິເມເຫວ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຣິຫາຍິໍສຸ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ສພ຺ເພເຕ ອິເມເຫວ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ສພ຺ເພເຕ ອິເມເຫວ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອປຣິຫານິຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໒. ‘‘ຉຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ…ເປ… ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ? ນ ກມ຺ມາຣາມຕາ, ນ ຠສ຺ສາຣາມຕາ, ນ ນິທ຺ທາຣາມຕາ, ນ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາ, ໂສວຈສ຺ສຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ.

‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ນ ປຣິຫາຍິໍສຸ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ສພ຺ເພເຕ ອິເມເຫວ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ນ ປຣິຫາຍິໍສຸ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ນ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ສພ຺ເພເຕ ອິເມເຫວ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ນ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ສພ຺ເພເຕ ອິເມເຫວ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຠຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໓. ‘‘‘ຠຍ’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ໂຣໂຄ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ຄຓ຺ໂຑ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ສງ຺ໂຄ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ປງ຺ໂກ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຠຍ’ນ຺ຕິ ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ? ກາມຣາຄຣຕ຺ຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄວິນິພທ຺ໂຘ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາປິ ຠຍາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກາປິ ຠຍາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຠຍ’ນ຺ຕິ ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ…ເປ… ໂຣໂຄຕິ… ຄຓ຺ໂຑຕິ… ສງ຺ໂຄຕິ… ປງ຺ໂກຕິ ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ? ກາມຣາຄຣຕ຺ຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທຣາຄວິນິພທ຺ໂຘ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາປິ ປງ຺ກາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກາປິ ປງ຺ກາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ປງ຺ໂກ’ຕິ ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂຣໂຄ ຄຓ຺ໂຑ, ສງ຺ໂຄ ປງ຺ໂກ ຈ ອຸຠຍໍ;