໕. ຘມ຺ມິກວຄ຺ໂຄ

໑. ນາຄສຸຕ຺ຕໍ

໔໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຍາມານນ຺ທ, ເຍນ ປຸພ຺ພາຣາໂມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ທິວາວິຫາຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ປຸພ຺ພາຣາໂມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຍາມານນ຺ທ, ເຍນ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐເກ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສິ ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພາປຍມາໂນ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ເສໂຕ ນາມ ນາໂຄ ມຫາຕູຣິຍ [ມຫາຕຸຣິຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຕາຬິຕວາທິເຕນ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐກາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣຕິ. ອປິສ຺ສຸ ຕໍ ຊໂນ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຠິຣູໂປ ວຕ, ໂຠ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ; ທສ຺ສນີໂຍ ວຕ, ໂຠ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ; ປາສາທິໂກ ວຕ, ໂຠ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ; ກາຍຸປປນ຺ໂນ ວຕ, ໂຠ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ’’ຕິ! ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫຕ຺ຖິເມວ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕໍ [ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຸຫນ຺ຕໍ (ສີ.), ມຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ (ກ.)] ກາຍຸປປນ຺ນໍ ຊໂນ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ນາໂຄ ວຕ, ໂຠ, ນາໂຄ’ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ [ກິຎ຺ຈິ (ກ.)] ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕໍ ກາຍຸປປນ຺ນໍ ຊໂນ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ນາໂຄ ວຕ, ໂຠ, ນາໂຄ’’’ຕິ? ‘‘ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕໍ ກາຍຸປປນ຺ນໍ ຊໂນ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ນາໂຄ ວຕ, ໂຠ, ນາໂຄ’ຕິ! ອສ຺ສມ຺ປິ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕໍ…ເປ… ໂຄຓມ຺ປິ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕໍ…ເປ… ອຸຣຄມ຺ປິ [ນາຄມ຺ປິ (ກ.)] ໂຂ, ອຸທາຍິ, ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕໍ…ເປ… ຣຸກ຺ຂມ຺ປິ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕໍ…ເປ… ມນຸສ຺ສມ຺ປິ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕໍ ກາຍຸປປນ຺ນໍ ຊໂນ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ນາໂຄ ວຕ, ໂຠ, ນາໂຄ’ຕິ! ອປິ ຈ, ອຸທາຍິ, ໂຍ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອາຄຸໍ ນ ກໂຣຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ, ຕມຫໍ ‘ນາໂຄ’ຕິ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ – ອປິ ຈ, ອຸທາຍິ, ໂຍ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອາຄຸໍ ນ ກໂຣຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ, ຕມຫໍ ‘ນາໂຄ’ຕິ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສຸຠາສິຕໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທາມິ –

‘‘ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອຕ຺ຕທນ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ;

ອິຣິຍມານໍ ພ຺ຣຫ຺ມປເຖ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສູປສເມ ຣຕໍ.

‘‘ຍໍ ມນຸສ຺ສາ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ພຘມ຺ມານ ປາຣຄຸໍ;

ເທວາປິ ຕໍ [ນໍ (ສີ. ປີ.)] ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕິ ເມ ອຣຫໂຕ ສຸຕໍ.

‘‘ສພ຺ພສໍໂຍຊນາຕີຕໍ, ວນາ ນິພ຺ພນ [ນິພ຺ພານ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມາຄຕໍ;

ກາເມຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມຣຕໍ [ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຣຕໍ (ກ. ສີ.)], ມຸຕ຺ຕໍ ເສລາວ ກຎ຺ຈນໍ.

‘‘ສພ຺ເພ ອຈ຺ຈຣຸຈີ ນາໂຄ, ຫິມວາຎ຺ເຎ ສິລຸຈ຺ຈເຍ;

ສພ຺ເພສໍ ນາຄນາມານໍ, ສຈ຺ຈນາໂມ ອນຸຕ຺ຕໂຣ.

‘‘ນາຄໍ ໂວ [ເຕ (ກ.)] ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ນ ຫິ ອາຄຸໍ ກໂຣຕິ ໂສ;

ໂສຣຈ຺ຈໍ ອວິຫິໍສາ ຈ, ປາທາ ນາຄສ຺ສ ເຕ ທຸເວ.

‘‘ຕໂປ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຈຣຓາ ນາຄສ຺ສ ຕ຺ຍາປເຣ;

ສທ຺ຘາຫຕ຺ໂຖ ມຫານາໂຄ, ອຸເປກ຺ຂາເສຕທນ຺ຕວາ.

‘‘ສຕິ ຄີວາ ສິໂຣ ປຎ຺ຎາ, ວີມໍສາ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕນາ;

ຘມ຺ມກຸຈ຺ຉິສມາຕໂປ, ວິເວໂກ ຕສ຺ສ ວາລຘິ.

‘‘ໂສ ຌາຍີ ອສ຺ສາສຣໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕ [ອຊ຺ຌຕ຺ຕຸປສມາຫິໂຕ (ສ຺ຍາ. ກ.)];

ຄຈ຺ຉໍ ສມາຫິໂຕ ນາໂຄ, ຐິໂຕ ນາໂຄ ສມາຫິໂຕ.

‘‘ເສຍ຺ຍໍ ສມາຫິໂຕ ນາໂຄ, ນິສິນ຺ໂນປິ ສມາຫິໂຕ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວຸໂຕ ນາໂຄ, ເອສາ ນາຄສ຺ສ ສມ຺ປທາ.

‘‘ຠຸຎ຺ຊຕິ ອນວຊ຺ຊານິ, ສາວຊ຺ຊານິ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ;

ຆາສມຈ຺ຉາທນໍ ລທ຺ຘາ, ສນ຺ນິຘິໍ ປຣິວຊ຺ຊຍໍ.

‘‘ສໍໂຍຊນໍ ອຓຸໍ ຖູລໍ, ສພ຺ພໍ ເຉຕ຺ວານ ພນ຺ຘນໍ;

ເຍນ ເຍເນວ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນເປກ຺ໂຂວ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຍຖາປິ ອຸທເກ ຊາຕໍ, ປຸຓ຺ຑຣີກໍ ປວຑ຺ຒຕິ;

ນຸປລິປ຺ປຕິ [ນ ອຸປລິປ຺ປຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ນຸປລິມ຺ປຕິ (ກ.)] ໂຕເຍນ, ສຸຈິຄນ຺ຘໍ ມໂນຣມໍ.

‘‘ຕເຖວ ໂລເກ ສຸຊາໂຕ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິຫຣຕິ;

ນຸປລິປ຺ປຕິ ໂລເກນ, ໂຕເຍນ ປທຸມໍ ຍຖາ.

‘‘ມຫາຄິນີວ ຊລິໂຕ [ມຫາຄ຺ຄິນິ ປຊ຺ຊລິໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ອນາຫາຣູປສມ຺ມຕິ;

ສງ຺ຂາເຣສູປສນ຺ເຕສຸ [ອງ຺ຄາເຣສຸ ຈ ສນ຺ເຕສຸ (ກ.)], ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖສ຺ສາຍໍ ວິຎ຺ຎາປນີ, ອຸປມາ ວິຎ຺ຎູຫິ ເທສິຕາ;

ວິຎ຺ຎສ຺ສນ຺ຕິ [ວິຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ (ກ.)] ມຫານາຄາ, ນາຄໍ ນາເຄນ ເທສິຕໍ.

‘‘ວີຕຣາໂຄ ວີຕໂທໂສ, ວີຕໂມໂຫ ອນາສໂວ;

ສຣີຣໍ ວິຊຫໍ ນາໂຄ, ປຣິນິພ຺ພິສ຺ສຕິ [ປຣິນິພ຺ພາຕິ (ປີ. ກ.)] ອນາສໂວ’’ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ມິຄສາລາສຸຕ຺ຕໍ

໔໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ມິຄສາລາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມິຄສາລາ [ມິຄສາຓາ (ກ.) ອ. ນິ. ໑໐.໗໕] ອຸປາສິກາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຖໍ ກຖໍ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອຸໂຠ ສມສມຄຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ? ປິຕາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣາໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິ ອາຣາຈາຣີ ວິຣໂຕ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ. ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ ສກທາຄາມິສຕ຺ໂຕ [ສກທາຄາມິປຕ຺ໂຕ (ກ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ເປຕ຺ເຕຍ຺ໂຍປິ [ເປຕ຺ຕຍ຺ໂຍ ປິໂຍ (ສີ. ປີ. ກ.), ປິຕຸ ປິໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິສິທຕ຺ໂຕ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິ ສທາຣສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ. ໂສປິ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ ສກທາຄາມິປຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ກຖໍ ກຖໍ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອຸໂຠ ສມສມຄຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠຄິນິ, ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມິຄສາລາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ມິຄສາລາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກຖໍ ກຖໍ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອຸໂຠ ສມສມຄຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ. ປິຕາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣາໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິ ອາຣາຈາຣີ ວິຣໂຕ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ. ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ ສກທາຄາມິປຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ເປຕ຺ເຕຍ຺ໂຍປິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິສິທຕ຺ໂຕ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອໂຫສິ ສທາຣສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ. ໂສປິ ກາລງ຺ກໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ ສກທາຄາມິປຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ. ກຖໍ ກຖໍ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈ ອຸໂຠ ສມສມຄຕິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມິຄສາລໍ ອຸປາສິກໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອວໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠຄິນິ, ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກາ ຈານນ຺ທ, ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອມ຺ມກາ ອມ຺ມກສຎ຺ຎາ [ອມ຺ພກາ ອມ຺ພກປຎ຺ຎາ (ສີ. ປີ.), ອມ຺ພກາ ອມ຺ພກສຎ຺ຎາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ອ. ນິ. ໑໐.໗໕ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ເກ ຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣິຍຎາເຓ? ຉຍິເມ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ກຕເມ ຉ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ສຸຂສໍວາໂສ, ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອກຕ຺ຕວາເສນ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ນ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຫານາຍ ປເຣຕິ ໂນ ວິເສສາຍ, ຫານຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ວິເສສຄາມີ.

‘‘ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ສຸຂສໍວາໂສ, ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອກຕ຺ຕວາເສນ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ວິເສສາຍ ປເຣຕິ ໂນ ຫານາຍ, ວິເສສຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ຫານຄາມີ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ປມາຓິກາ ປມິຓນ຺ຕິ – ‘ອິມສ຺ສປິ ເຕວ ຘມ຺ມາ ອປຣສ຺ສປິ ເຕວ ຘມ຺ມາ, ກສ຺ມາ ເຕສໍ ເອໂກ ຫີໂນ ເອໂກ ປຓີໂຕ’ຕິ! ຕຎ຺ຫິ ເຕສໍ, ອານນ຺ທ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ສຸຂສໍວາໂສ, ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອກຕ຺ຕວາເສນ, ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອມຸນາ ປຸຣິເມນ ປຸຄ຺ຄເລນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມໍ ຫານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄລໍ ຘມ຺ມໂສໂຕ ນິພ຺ພຫຕິ, ຕທນ຺ຕຣໍ ໂກ ຊາເນຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄເຕນ! ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ມາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓິກາ ອຫຸວຕ຺ຖ; ມາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ຂຎ຺ຎຕິ ຫານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ອຫໍ ວາ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ, ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ມາທິໂສ.

‘‘ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ [ອວິຄໂຕ (ກ.)] ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ໂລຠຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ນ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຫານາຍ ປເຣຕິ ໂນ ວິເສສາຍ, ຫານຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ວິເສສຄາມີ.

‘‘ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ໂລຠຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ໂນ ຫານຄາມີ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ປມາຓິກາ ປມິຓນ຺ຕິ…ເປ… ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ມາທິໂສ.

‘‘ອິຘ, ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ນ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຫານາຍ ປເຣຕິ ໂນ ວິເສສາຍ, ຫານຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ວິເສສຄາມີ.

‘‘ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ວິເສສາຍ ປເຣຕິ ໂນ ຫານາຍ, ວິເສສຄາມີເຍວ ໂຫຕິ ໂນ ຫານຄາມີ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ປມາຓິກາ ປມິຓນ຺ຕິ – ‘ອິມສ຺ສປິ ເຕວ ຘມ຺ມາ, ອປຣສ຺ສປິ ເຕວ ຘມ຺ມາ. ກສ຺ມາ ເຕສໍ ເອໂກ ຫີໂນ, ເອໂກ ປຓີໂຕ’ຕິ? ຕຎ຺ຫິ ເຕສໍ, ອານນ຺ທ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກຘມາໂນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ສມເຍນ ສມຍຎ຺ຈສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສວເນນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາປິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອມຸນາ ປຸຣິເມນ ປຸຄ຺ຄເລນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິມໍ ຫານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄລໍ ຘມ຺ມໂສໂຕ ນິພ຺ພຫຕິ. ຕທນ຺ຕຣໍ ໂກ ຊາເນຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄເຕນ! ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ມາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓິກາ ອຫຸວຕ຺ຖ; ມາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ. ຂຎ຺ຎຕິ ຫານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ອຫໍ ວາ, ອານນ຺ທ, ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປມາຓໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ, ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ມາທິໂສ.

‘‘ກາ ຈານນ຺ທ, ມິຄສາລາ ອຸປາສິກາ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອມ຺ມກາ ອມ຺ມກສຎ຺ຎາ, ເກ ຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣິຍຎາເຓ! ອິເມ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຉ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ, ອານນ຺ທ, ສີເລນ ປຸຣາໂຓ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ, ຕຖາຣູເປນ ສີເລນ ອິສິທຕ຺ໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຠວິສ຺ສ. ນຍິຘ ປຸຣາໂຓ ອິສິທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕິມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ຍຖາຣູປາຍ ຈ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຎາຍ ອິສິທຕ຺ໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ, ຕຖາຣູປາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຸຣາໂຓ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຠວິສ຺ສ. ນຍິຘ ອິສິທຕ຺ໂຕ ປຸຣາຓສ຺ສ ຄຕິມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອິເມ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸໂຠ ເອກງ຺ຄຫີນາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອິຓສຸຕ຺ຕໍ

໔໕. ‘‘ທາລິທ຺ທິຍໍ [ທາຬິທ຺ທິຍໍ (ສີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທລິທ຺ໂທ [ທຬິທ຺ໂທ (ສີ.)] ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ [ອນທ຺ຘິໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອິຓໍ ອາທິຍຕິ, ອິຓາທານມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ ອິຓໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິໍ ປຏິສ຺ສຸຓາຕິ, ວຑ຺ຒິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂາ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ ວຑ຺ຒິໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ກາລາຠຕໍ [ກາລຄຕໍ (ກ.)] ວຑ຺ຒິໍ ນ ເທຕິ, ໂຈເທນ຺ຕິປິ ນໍ; ໂຈທນາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂາ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ ໂຈທິຍມາໂນ ນ ເທຕິ, ອນຸຈຣນ຺ຕິປິ ນໍ; ອນຸຈຣິຍາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂາ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ ອນຸຈຣິຍມາໂນ ນ ເທຕິ, ພນ຺ຘນ຺ຕິປິ ນໍ; ພນ຺ຘນມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາລິທ຺ທິຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ, ອິຓາທານມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ, ວຑ຺ຒິປິ ທຸກ຺ຂາ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ, ໂຈທນາປິ ທຸກ຺ຂາ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ, ອນຸຈຣິຍາປິ ທຸກ຺ຂາ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ, ພນ຺ຘນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂລກສ຺ມິໍ ກາມໂຠຄິໂນ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສທ຺ຘາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຫິຣີ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວີຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ ສທ຺ຘາຍ ອສຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຫິຣິຍາ ອສຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂອຕ຺ຕປ຺ເປ ອສຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວີຣິເຍ ອສຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ປຎ຺ຎາຍ ອສຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ອິທມສ຺ສ ອິຓາທານສ຺ມິໍ ວທາມິ.

‘‘ໂສ ຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນເຫຕຸ ປາປິກໍ ອິຈ຺ຉໍ ປຓິທຫຕິ [ປທຫຕິ (ກ.)]. ‘ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ‘ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎູ’ຕິ ສງ຺ກປ຺ປຕິ, ‘ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎູ’ຕິ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ‘ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎູ’ຕິ ກາເຍນ ປຣກ຺ກມຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນເຫຕຸ…ເປ… ໂສ ຕສ຺ສ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນເຫຕຸ…ເປ… ‘ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎູ’ຕິ ກາເຍນ ປຣກ຺ກມຕິ. ອິທມສ຺ສ ວຑ຺ຒິຍາ ວທາມິ.

‘‘ຕເມນໍ ເປສລາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຍຎ຺ຈ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ເອວໍກາຣີ ເອວໍສມາຈາໂຣ’ຕິ. ອິທມສ຺ສ ໂຈທນາຍ ວທາມິ.

‘‘ຕເມນໍ ອຣຎ຺ຎຄຕໍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄຕໍ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄຕໍ ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣສຫຄຕາ ປາປກາ ອກຸສລວິຕກ຺ກາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ອິທມສ຺ສ ອນຸຈຣິຍາຍ ວທາມິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ນິຣຍພນ຺ຘເນ ວາ ພຊ຺ຌຕິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິພນ຺ຘເນ ວາ. ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກພນ຺ຘນມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍທາຣຸຓໍ ເອວໍກຏຸກໍ [ເອວໍທຸກ຺ຂໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ເອວໍອນ຺ຕຣາຍກຣໍ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍພນ຺ຘນໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິພນ຺ຘນໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ທາລິທ຺ທິຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂລເກ, ອິຓາທານຎ຺ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ທລິທ຺ໂທ ອິຓມາທາຍ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ວິຫຎ຺ຎຕິ.

‘‘ຕໂຕ ອນຸຈຣນ຺ຕິ ນໍ, ພນ຺ຘນມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉຕິ;

ເອຕຎ຺ຫິ ພນ຺ຘນໍ ທຸກ຺ຂໍ, ກາມລາຠາຠິຊປ຺ປິນໍ.

‘‘ຕເຖວ ອຣິຍວິນເຍ, ສທ຺ຘາ ຍສ຺ສ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອຫິຣີໂກ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ, ປາປກມ຺ມວິນິພ຺ພໂຍ.

‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕ຺ວາ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ຈ;

ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕ຺ວາ, ‘ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ.

‘‘ໂສ ສໍສປ຺ປຕິ [ສງ຺ກປ຺ປຕິ (ກ.)] ກາເຍນ, ວາຈາຍ ອຸທ ເຈຕສາ;

ປາປກມ຺ມໍ ປວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ໂສ ປາປກມ຺ໂມ ທຸມ຺ເມໂຘ, ຊານໍ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕໂນ;

ທລິທ຺ໂທ ອິຓມາທາຍ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ວິຫຎ຺ຎຕິ.

‘‘ຕໂຕ ອນຸຈຣນ຺ຕິ ນໍ, ສງ຺ກປ຺ປາ ມານສາ ທຸຂາ;

ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ຍສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາຣຊາ.

‘‘ໂສ ປາປກມ຺ໂມ ທຸມ຺ເມໂຘ, ຊານໍ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕໂນ;

ໂຍນິມຎ຺ຎຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ນິຣເຍ ວາປິ ພຊ຺ຌຕິ.

‘‘ເອຕຎ຺ຫິ ພນ຺ຘນໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍມ຺ຫາ ຘີໂຣ ປມຸຈ຺ຈຕິ;

ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ໂຠເຄຫິ, ທທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍໍ.

‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖ ກຏຄ຺ຄາໂຫ, ສທ຺ຘສ຺ສ ຆຣເມສິໂນ;

ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;

ເອວເມຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ຈາໂຄ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕິ.

‘‘ຕເຖວ ອຣິຍວິນເຍ, ສທ຺ຘາ ຍສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ຫິຣີມໂນ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ, ປຎ຺ຎວາ ສີລສໍວຸໂຕ.

‘‘ເອໂສ ໂຂ ອຣິຍວິນເຍ, ‘ສຸຂຊີວີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ລທ຺ຘາ, ອຸເປກ຺ຂໍ ອຘິຕິຏ຺ຐຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ຫິຕ຺ວາ, ນິຈ຺ຈໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ;

ຌານານິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ, ເອໂກທິ ນິປໂກ ສໂຕ.

‘‘ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖາຠູຕໍ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂເຍ;

ສພ຺ພໂສ ອນຸປາທາຍ, ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຎາຓໍ ເຈ ໂຫຕິ ຕາທິໂນ;

‘ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕີ’ຕິ, ຠວສໍໂຍຊນກ຺ຂເຍ.

‘‘ເອຕໍ ໂຂ ປຣມໍ ຎາຓໍ, ເອຕໍ ສຸຂມນຸຕ຺ຕຣໍ;

ອໂສກໍ ວິຣຊໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ອານຓ຺ຍມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ມຫາຈຸນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໔໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ເຈຕີສຸ ວິຫຣຕິ ສຍໍຊາຕິຍໍ [ສຫຊາຕິຍໍ (ສີ. ປີ.), ສຎ຺ຊາຕິຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາຈຸນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຘມ຺ມໂຍຄາ ຠິກ຺ຂູ ຌາຍີ ຠິກ຺ຂູ ອປສາເທນ຺ຕິ – ‘ອິເມ ປນ ຌາຍິໂນມ຺ຫາ, ຌາຍິໂນມ຺ຫາຕິ ຌາຍນ຺ຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ອວຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ [ອປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໘)]. ກິມິເມ [ກິໍ ຫິເມ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຌາຍນ຺ຕິ, ກິນ຺ຕິເມ ຌາຍນ຺ຕິ, ກຖໍ ອິເມ ຌາຍນ຺ຕີ’ຕິ? ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໂຍຄາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ຌາຍີ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ນ ຈ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຌາຍີ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໂຍເຄ ຠິກ຺ຂູ ອປສາເທນ຺ຕິ – ‘ອິເມ ປນ ຘມ຺ມໂຍຄມ຺ຫາ, ຘມ຺ມໂຍຄມ຺ຫາຕິ ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ ຈປລາ ມຸຂຣາ ວິກິຓ຺ຓວາຈາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ອສມ຺ປຊານາ ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ກິມິເມ ຘມ຺ມໂຍຄາ, ກິນ຺ຕິເມ ຘມ຺ມໂຍຄາ, ກຖໍ ອິເມ ຘມ຺ມໂຍຄາ’ຕິ? ຕຕ຺ຖ ຌາຍີ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໂຍຄາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ນ ຈ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຘມ຺ມໂຍຄາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໂຍຄານຎ຺ເຎວ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ໂນ ຌາຍີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໂຍຄາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ຌາຍີ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ນ ຈ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ຌາຍີ ຠິກ຺ຂູ ຌາຍີນຎ຺ເຎວ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ໂນ ຘມ຺ມໂຍຄານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຌາຍີ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໂຍຄາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ນ ຈ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫາວຸໂສ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຘມ຺ມໂຍຄາ ສມານາ ຌາຍີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ອາວຸໂສ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄລາ ທຸລ຺ລຠາ ໂລກສ຺ມິໍ, ເຍ ອມຕໍ ຘາຕຸໍ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫາວຸໂສ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຌາຍີ ສມານາ ຘມ຺ມໂຍຄານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ອາວຸໂສ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄລາ ທຸລ຺ລຠາ ໂລກສ຺ມິໍ ເຍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຕ຺ຖປທໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມສນ຺ທິຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕໍ

໔໗. ອຖ ໂຂ ໂມຬິຍສີວໂກ [ໂມລິຍສີວໂກ (ສີ. ປີ.), ໂມຬິສີວໂກ (ກ.)] ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂມຬິຍສີວໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ?

‘‘ເຕນ ຫິ, ສີວກ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉາມິ. ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີວກ, ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລໂຠ’ຕິ ປຊານາສິ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລໂຠ’ຕິ ປຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສີວກ, ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລໂຠ’ຕິ ປຊານາສິ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລໂຠ’ຕິ ປຊານາສິ – ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ສີວກ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສີວກ, ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂທສໍ…ເປ… ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫໍ…ເປ… ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂລຠຘມ຺ມໍ…ເປ… ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂທສຘມ຺ມໍ…ເປ… ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫຘມ຺ມໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫຘມ຺ໂມ’ຕິ ປຊານາສິ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫຘມ຺ມໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫຘມ຺ໂມ’ຕິ ປຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສີວກ, ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫຘມ຺ມໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫຘມ຺ໂມ’ຕິ ປຊານາສິ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫຘມ຺ມໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫຘມ຺ໂມ’ຕິ ປຊານາສິ – ເອວໍ ໂຂ, ສີວກ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍສນ຺ທິຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕໍ

໔໘. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ?

‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາຄໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາໂຄ’ຕິ ປຊານາສິ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາຄໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາໂຄ’ຕິ ປຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’. ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາຄໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາໂຄ’ຕິ ປຊານາສິ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາຄໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາໂຄ’ຕິ ປຊານາສິ – ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂທສໍ…ເປ… ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂມຫໍ…ເປ… ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາຍສນ຺ໂທສໍ…ເປ… ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວຈີສນ຺ໂທສໍ…ເປ… ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມໂນສນ຺ໂທສໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມໂນສນ຺ໂທໂສ’ຕິ ປຊານາສິ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມໂນສນ຺ໂທສໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມໂນສນ຺ໂທໂສ’ຕິ ປຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’. ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມໂນສນ຺ໂທສໍ ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມໂນສນ຺ໂທໂສ’ຕິ ປຊານາສິ, ອສນ຺ຕໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມໂນສນ຺ໂທສໍ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມໂນສນ຺ໂທໂສ’ຕິ ປຊານາສິ – ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ເຂມສຸຕ຺ຕໍ

໔໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ເຂໂມ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສຸມໂນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອນ຺ຘວນສ຺ມິໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ເຂໂມ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສຸມໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຂໂມ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ເສຍ຺ໂຍຕິ ວາ ອຕ຺ຖິ ເມ ສທິໂສຕິ ວາ ອຕ຺ຖິ ເມ ຫີໂນຕິ ວາ’’’ຕິ. ອິທມໂວຈາຍສ຺ມາ ເຂໂມ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຂໂມ ‘‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸມໂນ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ເຂເມ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ເສຍ຺ໂຍຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ ເມ ສທິໂສຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ ເມ ຫີໂນຕິ ວາ’’’ຕິ. ອິທມໂວຈາຍສ຺ມາ ສຸມໂນ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸມໂນ ‘‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຈ ເຂເມ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຈ ສຸມເນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ. ອຕ຺ໂຖ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ອນຸປນີໂຕ. ອຖ ຈ ປນ ອິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ຫສມານກາ [ຫສມານກໍ (ກ.) ມຫາວ. ໒໔໕] ມຎ຺ເຎ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ປຈ຺ຉາ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ນ ອຸສ຺ເສສຸ ນ ໂອເມສຸ, ສມຕ຺ເຕ ໂນປນີຍເຣ [ໂນປນິຍ຺ຍເຣ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)];

ຂີຓາ ຊາຕິ ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຈຣນ຺ຕິ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສຸຕ຺ຕໍ

໕໐. [ອ. ນິ. ໕.໒໔, ໑໖໘; ໒.໗.໖໕] ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ສີລໍ; ສີເລ ອສຕິ ສີລວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ອສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ອສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ອສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ສາຂາປລາສວິປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປປຏິກາປິ ນ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຈປິ ນ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຜຄ຺ຄຸປິ ນ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສາໂຣປິ ນ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ສີລໍ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ.

‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ສີລໍ; ສີເລ ສຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ໂຂ ສາຂາປລາສສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປປຏິກາປິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຈປິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຜຄ຺ຄຸປິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສາໂຣປິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ສີລໍ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໕໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອສ຺ສຸຕຎ຺ເຈວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕາ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ນ ສມ຺ໂມສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຍ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ເຈຕສາ ສມ຺ຜຸຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ເຕ ຈ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ອວິຎ຺ຎາຕຎ຺ຈ ວິຊານາຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາຍສ຺ມາ ໂຂ ອານນ຺ໂທ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ປຏິຠາຕຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍເຍວ ອານນ຺ທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນຫາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ໂສ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ວາເຈຕິ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ. ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ອຸເປຕິ. ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ; ອິມສ຺ສ ກ຺ວຕ຺ໂຖ’ຕິ? ເຕ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອສ຺ສຸຕຎ຺ເຈວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕາ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ນ ສມ຺ໂມສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຍ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ເຈຕສາ ສມ຺ຜຸຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ເຕ ຈ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ອວິຎ຺ຎາຕຎ຺ຈ ວິຊານາຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ, ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ. ອິເມຫິ ຈ ມຍໍ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຘາເຣມ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ອານນ຺ໂທ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ວາເຈຕິ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ອຸເປຕິ. ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ; ອິມສ຺ສ ກ຺ວຕ຺ໂຖ’ຕິ? ເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ຂຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໒. ອຖ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ [ຊາຓຸໂສຓິ (ກ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິໍອຘິປ຺ປາຍາ, ກິໍອຸປວິຈາຣາ, ກິໍອຘິຏ຺ຐານາ, ກິໍອຠິນິເວສາ, ກິໍປຣິໂຍສານາ’’ຕິ? ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂຠຄາຘິປ຺ປາຍາ ປຎ຺ຎູປວິຈາຣາ ພລາຘິຏ຺ຐານາ ປຖວີຠິນິເວສາ ອິສ຺ສຣິຍປຣິໂຍສານາ’’ຕິ.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິໍອຘິປ຺ປາຍາ, ກິໍອຸປວິຈາຣາ, ກິໍອຘິຏ຺ຐານາ, ກິໍອຠິນິເວສາ, ກິໍປຣິໂຍສານາ’’ຕິ? ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂຠຄາຘິປ຺ປາຍາ ປຎ຺ຎູປວິຈາຣາ ມນ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ຍຎ຺ຎາຠິນິເວສາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣິໂຍສານາ’’ຕິ.

‘‘ຄຫປຕິກາ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິໍອຘິປ຺ປາຍາ, ກິໍອຸປວິຈາຣາ, ກິໍອຘິຏ຺ຐານາ, ກິໍອຠິນິເວສາ, ກິໍປຣິໂຍສານາ’’ຕິ? ‘‘ຄຫປຕິກາ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂຠຄາຘິປ຺ປາຍາ ປຎ຺ຎູປວິຈາຣາ ສິປ຺ປາຘິຏ຺ຐານາ ກມ຺ມນ຺ຕາຠິນິເວສາ ນິຏ຺ຐິຕກມ຺ມນ຺ຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ.

‘‘ອິຕ຺ຖີ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິໍອຘິປ຺ປາຍາ, ກິໍອຸປວິຈາຣາ, ກິໍອຘິຏ຺ຐານາ, ກິໍອຠິນິເວສາ, ກິໍປຣິໂຍສານາ’’ຕິ? ‘‘ອິຕ຺ຖີ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍາ ອລງ຺ກາຣູປວິຈາຣາ ປຸຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ອສປຕີຠິນິເວສາ ອິສ຺ສຣິຍປຣິໂຍສານາ’’ຕິ.

‘‘ໂຈຣາ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິໍອຘິປ຺ປາຍາ, ກິໍອຸປວິຈາຣາ, ກິໍອຘິຏ຺ຐານາ, ກິໍອຠິນິເວສາ, ກິໍປຣິໂຍສານາ’’ຕິ? ‘‘ໂຈຣາ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາທານາຘິປ຺ປາຍາ ຄຫນູປວິຈາຣາ ສຕ຺ຖາຘິຏ຺ຐານາ ອນ຺ຘກາຣາຠິນິເວສາ ອທສ຺ສນປຣິໂຍສານາ’’ຕິ.

‘‘ສມຓາ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິໍອຘິປ຺ປາຍາ, ກິໍອຸປວິຈາຣາ, ກິໍອຘິຏ຺ຐານາ, ກິໍອຠິນິເວສາ, ກິໍປຣິໂຍສານາ’’ຕິ? ‘‘ສມຓາ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈາຘິປ຺ປາຍາ ປຎ຺ຎູປວິຈາຣາ ສີລາຘິຏ຺ຐານາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຠິນິເວສາ [ອກິຎ຺ຈນາຠິນິເວສາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານາ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຂຕ຺ຕິຍານມ຺ປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊານາຕິ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ອຸປວິຈາຣຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຠິນິເວສຎ຺ຈ ປຣິໂຍສານຎ຺ຈ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓານມ຺ປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊານາຕິ…ເປ… ຄຫປຕີນມ຺ປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊານາຕິ… ອິຕ຺ຖີນມ຺ປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊານາຕິ… ໂຈຣານມ຺ປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊານາຕິ … ສມຓານມ຺ປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊານາຕິ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ອຸປວິຈາຣຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຠິນິເວສຎ຺ຈ ປຣິໂຍສານຎ຺ຈ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕໍ

໕໓. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ໂຍ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ, ໂຍ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ໂຍ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ, ໂຍ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ໂຍ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ, ໂຍ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ’’ຕິ? ‘‘ອປ຺ປມາໂທ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ, ໂຍ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍານິ ການິຈິ ຊງ຺ຄລານໍ [ຊງ຺ຄມານໍ (ສີ. ປີ.) ອ. ນິ. ໑໐.໑໕; ມ. ນິ. ໑.໓໐໐] ປາຓານໍ ປທຊາຕານິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ຫຕ຺ຖິປເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ຫຕ຺ຖິປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ ມຫນ຺ຕຕ຺ເຕນ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອປ຺ປມາໂທ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ, ໂຍ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກູຏາຄາຣສ຺ສ ຍາ ກາຈິ ໂຄປານສິໂຍ ສພ຺ພາ ຕາ ກູຏງ຺ຄມາ ກູຏນິນ຺ນາ ກູຏສໂມສຣຓາ, ກູຏໍ ຕາສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ …ເປ….

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປພ຺ພຊລາຍໂກ ປພ຺ພຊໍ [ພພ຺ພຊລາຍໂກ ພພ຺ພຊໍ (ສີ. ປີ.)] ລາຍິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຘຸນາຕິ ນິຘຸນາຕິ ນິຈ຺ຉາເທຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ…ເປ….

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອມ຺ພປິຓ຺ຑິຍາ ວຓ຺ຏຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ຍານິ ການິຈິ ອມ຺ພານິ ວຓ຺ຏູປນິພນ຺ຘນານິ ສພ຺ພານິ ຕານິ ຕທນ຺ວຍານິ ຠວນ຺ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ…ເປ….

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຍ ເກຈິ ຂຸທ຺ທຣາຊາໂນ [ກຸຑ຺ຑຣາຊາໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.), ກຸທ຺ທຣາຊາໂນ (ປີ.) ອ. ນິ. ໑໐.໑໕] ສພ຺ເພເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕາ [ອນຸຍຸຕ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠວນ຺ຕິ, ຣາຊາ ເຕສໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ…ເປ….

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍາ ກາຈິ ຕາຣກຣູປານໍ ປຠາ ສພ຺ພາ ຕາ ຈນ຺ທສ຺ສ ປຠາຍ ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ, ຈນ຺ທປ຺ປຠາ ຕາສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອປ຺ປມາໂທ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ ໂຍ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ, ໂຍ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ’’ຕິ.