໕. ວປ຺ປສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ວປ຺ໂປ ສກ຺ໂກ ນິຄຓ຺ຐສາວໂກ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວປ຺ປໍ ສກ຺ກໍ ນິຄຓ຺ຐສາວກໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘສ຺ສ, ວປ຺ປ, ກາເຍນ ສໍວຸໂຕ ວາຈາຍ ສໍວຸໂຕ ມນສາ ສໍວຸໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ [ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ (ກ.)] ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຐານໍ. ອິຘສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ອວິປກ຺ກວິປາກໍ. ຕໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ວປ຺ເປນ ສກ຺ເກນ ນິຄຓ຺ຐສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ ໂຫຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ; ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ວປ຺ປໍ ສກ຺ກໍ ນິຄຓ຺ຐສາວກໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອິຘສ຺ສ, ວປ຺ປ, ກາເຍນ ສໍວຸໂຕ ວາຈາຍ ສໍວຸໂຕ ມນສາ ສໍວຸໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ວປ຺ໂປ ສກ຺ໂກ ນິຄຓ຺ຐສາວໂກ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ປສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຐານໍ. ອິຘສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ອວິປກ຺ກວິປາກໍ. ຕໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ວປ຺ເປນ ສກ຺ເກນ ນິຄຓ຺ຐສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ; ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວປ຺ປໍ ສກ຺ກໍ ນິຄຓ຺ຐສາວກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ ເມ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ເຈວ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາສິ, ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພຎ຺ຈ ປຏິກ຺ໂກເສຍ຺ຍາສິ, ຍສ຺ສ ຈ ເມ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍາສິ ມເມເວຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ສິຍາ ໂນ ເອຕ຺ຖ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ເຈວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອນຸຊານິສ຺ສາມິ, ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພຎ຺ຈ ປຏິກ຺ໂກສິສ຺ສາມິ, ຍສ຺ສ ຈາຫໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານິສ຺ສາມິ ຠຄວນ຺ຕໍເຍເວຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ – ‘ອິທໍ ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ໂຫຕຸ ໂນ ເອຕ຺ຖ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວປ຺ປ, ເຍ ກາຍສມາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ກາຍສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ [ວິຎ຺ຎູຫີຕິ (ສີ. ປີ. ກ.) ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວປ຺ປ, ເຍ ວຈີສມາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ວຈີສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວປ຺ປ, ເຍ ມໂນສມາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ມໂນສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວປ຺ປ, ເຍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ວປ຺ປ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຉ ສຕຕວິຫາຣາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ; ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ... ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ; ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອິເຘວ ສພ຺ພເວທຍິຕານິ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວປ຺ປ, ຖູຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຉາຍາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຸທ຺ທາລປິຏກໍ ອາທາຍ. ໂສ ຕໍ ຖູຓໍ ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ; ມູເລ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລິຂເຓຍ຺ຍ; ປລິຂຓິຕ຺ວາ ມູລານິ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ອນ຺ຕມໂສ ອຸສີຣນາຬິມຕ຺ຕານິປິ [ອຸສີຣນາຬມຕ຺ຕານິປິ (ສີ.)]. ໂສ ຕໍ ຖູຓໍ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ເຉຕ຺ວາ ຜາເລຍ຺ຍ. ຜາເລຕ຺ວາ ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກເຣຍ຺ຍ. ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກຕ຺ວາ ວາຕາຕເປ ວິໂສເສຍ຺ຍ. ວາຕາຕເປ ວິໂສເສຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິນາ ຑເຫຍ຺ຍ. ອຄ຺ຄິນາ ຑເຫຕ຺ວາ ມສິໍ ກເຣຍ຺ຍ. ມສິໍ ກຣິຕ຺ວາ ມຫາວາເຕ ວາ ໂອຜຸເຓຍ຺ຍ ນທິຍາ ວາ ສີຆໂສຕາຍ ປວາເຫຍ຺ຍ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ, ວປ຺ປ, ຍາ ຖູຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຉາຍາ ສາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ວປ຺ປ, ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຉ ສຕຕວິຫາຣາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ; ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ; ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອິເຘວ ສພ຺ພເວທຍິຕານິ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ວປ຺ໂປ ສກ຺ໂກ ນິຄຓ຺ຐສາວໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອຸທຍຕ຺ຖິໂກ ອສ຺ສປຓິຍໍ ໂປເສຍ຺ຍ. ໂສ ອຸທຍຎ຺ເຈວ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສ. ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທຍຕ຺ຖິໂກ ພາເລ ນິຄຓ຺ເຐ ປຍິຣຸປາສິໍ. ສ຺ວາຫໍ ອຸທຍຎ຺ເຈວ ນາຘິຄຈ຺ຉິໍ, ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອໂຫສິໍ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ໂຍ ເມ ພາເລສຸ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ປສາໂທ ຕໍ ມຫາວາເຕ ວາ ໂອຜຸຓາມິ ນທິຍາ ວາ ສີຆໂສຕາຍ ປວາເຫມິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.