(໒໐) ໕. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ໂສຕານຸຄຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໑. ‘‘ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ [ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ (ສີ.)] ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ [ປິລປນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອຍໍ ປຐໂມ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖາຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິ’ນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປເມວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ກຸສໂລ ເຠຣິສທ຺ທສ຺ສ. ໂສ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ເຠຣິສທ຺ທໍ ສຸເຓຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ນ ເຫວ ໂຂ ອສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ‘ເຠຣິສທ຺ໂທ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ເຠຣິສທ຺ໂທ’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຠຣິສທ຺ໂທຕ຺ເວວ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖາຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິ’ນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖາຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິ’ນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ກຸສໂລ ສງ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ. ໂສ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ຂສທ຺ທໍ ສຸເຓຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ນ ເຫວ ໂຂ ອສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ‘ສງ຺ຂສທ຺ໂທ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ສງ຺ຂສທ຺ໂທ’ຕິ! ອຖ ໂຂ ສງ຺ຂສທ຺ໂທຕ຺ເວວ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖາຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິ’ນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນປິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ໂອປປາຕິໂກ ໂອປປາຕິກໍ ສາເຣຕິ – ‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ຍຕ຺ຖ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິມ຺ຫາ’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ສຣາມິ, ມາຣິສ, ສຣາມິ, ມາຣິສາ’ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ສຫປໍສຸກີຬິກາ [ສຫປໍສຸກີຬກາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ເຕ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ອຎ຺ໂຎ ປນ [ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕເມນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສຫາຍໂກ ສຫາຍກໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອິທມ຺ປິ, ສມ຺ມ, ສຣສິ, ອິທມ຺ປິ, ສມ຺ມ, ສຣສີ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສຣາມິ, ສມ຺ມ, ສຣາມິ, ສມ຺ມາ’ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນປິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ໂອປປາຕິໂກ ໂອປປາຕິກໍ ສາເຣຕິ – ‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ຍຕ຺ຖ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິມ຺ຫາ’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ສຣາມິ, ມາຣິສ, ສຣາມິ, ມາຣິສາ’ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂຂ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຐານສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໒. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານານິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສໍວາເສນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສໍໂວຫາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ອາປທາສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສາກຈ຺ຉາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ, ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາຕິ.

[ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒] ‘‘‘ສໍວາເສນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ອຍມາຍສ຺ມາ ຂຓ຺ຑກາຣີ ຉິທ຺ທກາຣີ ສພລກາຣີ ກມ຺ມາສກາຣີ, ນ ສນ຺ຕຕກາຣີ ນ ສນ຺ຕຕວຸຕ຺ຕິ [ສຕຕວຸຕ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]; ສີເລສຸ ທຸສ຺ສີໂລ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ສີລວາ’’’ຕິ.

‘‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ອຍມາຍສ຺ມາ ອຂຓ຺ຑກາຣີ ອຈ຺ຉິທ຺ທກາຣີ ອສພລກາຣີ ອກມ຺ມາສກາຣີ ສນ຺ຕຕກາຣີ ສນ຺ຕຕວຸຕ຺ຕິ; ສີເລສຸ ສີລວາ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ທຸສ຺ສີໂລ’ຕິ. ‘ສໍວາເສນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ສໍໂວຫາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສໍໂວຫຣມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຎ຺ຎຖາ ໂຂ ອຍມາຍສ຺ມາ ເອເກນ ເອໂກ ໂວຫຣຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ທ຺ວີຫິ, ອຎ຺ຎຖາ ຕີຫິ, ອຎ຺ຎຖາ ສມ຺ພຫຸເລຫິ; ໂວກ຺ກມຕິ ອຍມາຍສ຺ມາ ປຸຣິມໂວຫາຣາ ປຈ຺ຉິມໂວຫາຣໍ; ອປຣິສຸທ຺ຘໂວຫາໂຣ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘໂວຫາໂຣ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສໍໂວຫຣມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ຍເຖວ ໂຂ ອຍມາຍສ຺ມາ ເອເກນ ເອໂກ ໂວຫຣຕິ, ຕຖາ ທ຺ວີຫິ, ຕຖາ ຕີຫິ, ຕຖາ ສມ຺ພຫຸເລຫິ. ນາຍມາຍສ຺ມາ ໂວກ຺ກມຕິ ປຸຣິມໂວຫາຣາ ປຈ຺ຉິມໂວຫາຣໍ; ປຣິສຸທ຺ຘໂວຫາໂຣ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ອປຣິສຸທ຺ຘໂວຫາໂຣ’ຕິ. ‘ສໍໂວຫາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ອາປທາສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຎາຕິພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ, ໂຠຄພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ, ໂຣຄພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຕຖາຠູໂຕ ໂຂ ອຍໍ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ຕຖາຠູໂຕ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາໂຠ ຍຖາຠູເຕ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ຍຖາຠູເຕ ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາເຠ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ ໂລກໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂລໂກ ຈ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ເມ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ – ລາໂຠ ຈ, ອລາໂຠ ຈ, ຍໂສ ຈ, ອຍໂສ ຈ, ນິນ຺ທາ ຈ, ປສໍສາ ຈ, ສຸຂຎ຺ຈ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຈາ’ຕິ. ໂສ ຎາຕິພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂຠຄພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂຣຄພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຎາຕິພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂຠຄພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂຣຄພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຕຖາຠູໂຕ ໂຂ ອຍໍ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ຕຖາຠູໂຕ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາໂຠ ຍຖາຠູເຕ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ຍຖາຠູເຕ ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາເຠ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ ໂລກໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂລໂກ ຈ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ເມ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ – ລາໂຠ ຈ, ອລາໂຠ ຈ, ຍໂສ ຈ, ອຍໂສ ຈ, ນິນ຺ທາ ຈ, ປສໍສາ ຈ, ສຸຂຎ຺ຈ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຈາ’ຕິ. ໂສ ຎາຕິພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂຠຄພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂຣຄພ຺ຍສເນນ ວາ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘ອາປທາສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ສາກຈ຺ຉາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ, ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສາກຈ຺ຉາຍມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ຍຖາ ໂຂ ອິມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຍຖາ ຈ ອຠິນີຫາໂຣ ຍຖາ ຈ ປຎ຺ຫາສມຸທາຫາໂຣ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎວາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ ນ ເຈວ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຕ຺ຖປທໍ ອຸທາຫຣຕິ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ອຕກ຺ກາວຈຣໍ ນິປຸຓໍ ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍໍ. ຍຎ຺ຈ ອຍມາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ ຕສ຺ສ ຈ ນປ຺ປຏິພໂລ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວາ ອຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ເທເສຕຸໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ. ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎວາ’’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ອຸທກຣຫທສ຺ສ ຕີເຣ ຐິໂຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປຣິຕ຺ຕໍ ມຈ຺ຉໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມານໍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ຍຖາ ໂຂ ອິມສ຺ສ ມຈ຺ຉສ຺ສ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຍຖາ ຈ ອູມິຆາໂຕ ຍຖາ ຈ ເວຄາຍິຕຕ຺ຕໍ, ປຣິຕ຺ໂຕ ອຍໍ ມຈ຺ໂຉ, ນາຍໍ ມຈ຺ໂຉ ມຫນ຺ໂຕ’ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສາກຈ຺ຉາຍມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ຍຖາ ໂຂ ອິມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຍຖາ ຈ ອຠິນີຫາໂຣ ຍຖາ ຈ ປຎ຺ຫາສມຸທາຫາໂຣ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎວາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ ນ ເຈວ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຕ຺ຖປທໍ ອຸທາຫຣຕິ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ອຕກ຺ກາວຈຣໍ ນິປຸຓໍ ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍໍ. ຍຎ຺ຈ ອຍມາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ນ ປຏິພໂລ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວາ ອຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ເທເສຕຸໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ. ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎວາ’’’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສາກຈ຺ຉາຍມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ຍຖາ ໂຂ ອິມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຍຖາ ຈ ອຠິນີຫາໂຣ ຍຖາ ຈ ປຎ຺ຫາສມຸທາຫາໂຣ, ປຎ຺ຎວາ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖປທໍ ອຸທາຫຣຕິ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ອຕກ຺ກາວຈຣໍ ນິປຸຓໍ ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍໍ. ຍຎ຺ຈ ອຍມາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ປຏິພໂລ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວາ ອຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ເທເສຕຸໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ. ປຎ຺ຎວາ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ’’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ອຸທກຣຫທສ຺ສ ຕີເຣ ຐິໂຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫນ຺ຕໍ ມຈ຺ຉໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມານໍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ຍຖາ ໂຂ ອິມສ຺ສ ມຈ຺ຉສ຺ສ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຍຖາ ຈ ອູມິຆາໂຕ ຍຖາ ຈ ເວຄາຍິຕຕ຺ຕໍ, ມຫນ຺ໂຕ ອຍໍ ມຈ຺ໂຉ, ນາຍໍ ມຈ຺ໂຉ ປຣິຕ຺ໂຕ’ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສາກຈ຺ຉາຍມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ຍຖາ ໂຂ ອິມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຍຖາ ຈ ອຠິນີຫາໂຣ ຍຖາ ຈ ປຎ຺ຫາສມຸທາຫາໂຣ, ປຎ຺ຎວາ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖປທໍ ອຸທາຫຣຕິ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ອຕກ຺ກາວຈຣໍ ນິປຸຓໍ ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍໍ. ຍຎ຺ຈ ອຍມາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ປຏິພໂລ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວາ ອຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ເທເສຕຸໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ. ປຎ຺ຎວາ ອຍມາຍສ຺ມາ, ນາຍມາຍສ຺ມາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ’ຕິ.

‘‘‘ສາກຈ຺ຉາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ, ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຐານານິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ລິຈ຺ຉວິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ລິຈ຺ຉວິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ມາຍາວີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາວຏ຺ຏນິໍ ມາຍໍ [ອາວຏ຺ຏນີມາຍໍ (ສີ.), ອາວຏ຺ຏນິມາຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.) ມ. ນິ. ໒.໖໐ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ຊານາຕິ ຍາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສາວເກ ອາວຏ຺ເຏຕີ’ຕິ. ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ມາຍາວີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາວຏ຺ຏນິໍ ມາຍໍ ຊານາຕິ ຍາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສາວເກ ອາວຏ຺ເຏຕີ’ຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອນຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸປາໂຕ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອນພ຺ຠກ຺ຂາຕຸກາມາ ຫິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ‘ສມໂຓ ໂນ ຄຣູ’ຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’ຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ປຊເຫຍ຺ຍາຖ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠທ຺ທິຍ, ໂລໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫິຕາຍ ວາ ອຫິຕາຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອຫິຕາຍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ລຸທ຺ໂຘ ປນາຍໍ, ຠທ຺ທິຍ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂລເຠນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ [ຕທຕ຺ຖາຍ (ກ.) ອ. ນິ. ໓.໖໖] ສມາທເປຕິ ຍໍສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠທ຺ທິຍ, ໂທໂສ ປຸຣິສສ຺ສ…ເປ… ໂມໂຫ ປຸຣິສສ຺ສ…ເປ… ສາຣມ຺ໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫິຕາຍ ວາ ອຫິຕາຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອຫິຕາຍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຣທ຺ໂຘ ປນາຍໍ, ຠທ຺ທິຍ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສາຣມ຺ເຠນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ ຍໍສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠທ຺ທິຍ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອກຸສລາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາວຊ຺ຊາ ວາ ອນວຊ຺ຊາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ສາວຊ຺ຊາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ວາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ສມຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠທ຺ທິຍ, ຍໍ ຕໍ ເຕ ອໂວຈຸມ຺ຫາ – ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ‘ສມໂຓ ໂນ ຄຣູ’ຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ປຊເຫຍ຺ຍາຖາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ‘ສມໂຓ ໂນ ຄຣູ’ຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’ຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠທ຺ທິຍ, ອໂລໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫິຕາຍ ວາ ອຫິຕາຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ຫິຕາຍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອລຸທ຺ໂຘ ປນາຍໍ, ຠທ຺ທິຍ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂລເຠນ ອນຠິຠູໂຕ ອປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເນວ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ນ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ນ ສມາທເປຕິ ຍໍ’ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠທ຺ທິຍ, ອໂທໂສ ປຸຣິສສ຺ສ…ເປ… ອໂມໂຫ ປຸຣິສສ຺ສ…ເປ… ອສາຣມ຺ໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫິຕາຍ ວາ ອຫິຕາຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ຫິຕາຍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອສາຣທ຺ໂຘ ປນາຍໍ, ຠທ຺ທິຍ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສາຣມ຺ເຠນ ອນຠິຠູໂຕ ອປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເນວ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ນ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ນ ສມາທເປຕິ ຍໍ’ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠທ຺ທິຍ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ກຸສລາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາວຊ຺ຊາ ວາ ອນວຊ຺ຊາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນວຊ຺ຊາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ວາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ສມຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠທ຺ທິຍ, ຍໍ ຕໍ ເຕ ອໂວຈຸມ຺ຫາ – ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ‘ສມໂຓ ໂນ ຄຣູ’ຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທິຍ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາຖາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເຍ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທິຍ, ໂລເກ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ເຕ ສາວກໍ ເອວໍ ສມາທເປນ຺ຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ໂລຠໍ ວິເນຍ຺ຍ [ວິເນຍ຺ຍ ວິເນຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວິຫຣາຫິ. ໂລຠໍ ວິເນຍ຺ຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນ ໂລຠຊໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ. ໂທສໍ ວິເນຍ຺ຍ ວິຫຣາຫິ. ໂທສໍ ວິເນຍ຺ຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນ ໂທສຊໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ. ໂມຫໍ ວິເນຍ຺ຍ ວິຫຣາຫິ. ໂມຫໍ ວິເນຍ຺ຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນ ໂມຫຊໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ. ສາຣມ຺ຠໍ ວິເນຍ຺ຍ ວິຫຣາຫິ. ສາຣມ຺ຠໍ ວິເນຍ຺ຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນ ສາຣມ຺ຠຊໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ’’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠທ຺ທິໂຍ ລິຈ຺ຉວິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອປິ ນຸ ຕາຫໍ, ຠທ຺ທິຍ, ເອວໍ ອວຈໍ – ‘ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ສາວໂກ ໂຫຫິ; ອຫໍ ສຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສາມີ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວໍວາທິໍ ໂຂ ມໍ, ຠທ຺ທິຍ, ເອວມກ຺ຂາຍິໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ມາຍາວີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາວຏ຺ຏນິໍ ມາຍໍ ຊານາຕິ ຍາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສາວເກ ອາວຏ຺ເຏຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ທິກາ, ຠນ຺ເຕ, ອາວຏ຺ຏນີ ມາຍາ. ກລ຺ຍາຓີ, ຠນ຺ເຕ, ອາວຏ຺ຏນີ ມາຍາ. ປິຍາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ, ປິຍານມ຺ປິ ເມ ອສ຺ສ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ… ເວສ຺ສາ … ສຸທ຺ທາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິສ຺ສ ສຸທ຺ທານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ຠທ຺ທິຍ, ເອວເມຕໍ, ຠທ຺ທິຍ! ສພ຺ເພ ເຈປິ, ຠທ຺ທິຍ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ ອກຸສລຘມ຺ມປ຺ປຫານາຍ ກຸສລຘມ຺ມູປສມ຺ປທາຍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ຠທ຺ທິຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ… ເວສ຺ສາ… ສຸທ຺ທາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ ອກຸສລຘມ຺ມປ຺ປຫານາຍ ກຸສລຘມ຺ມູປສມ຺ປທາຍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິສ຺ສ ສຸທ຺ທານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສເທວໂກ ເຈປິ, ຠທ຺ທິຍ, ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ [ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍ (?)] ອກຸສລຘມ຺ມປ຺ປຫານາຍ ກຸສລຘມ຺ມູປສມ຺ປທາຍ, ສເທວກສ຺ສປິສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ອິເມ ເຈປິ, ຠທ຺ທິຍ, ມຫາສາລາ ອິມາຍ ອາວຏ຺ຏນິຍາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ ອກຸສລຘມ຺ມປ຺ປຫານາຍ ກຸສລຘມ຺ມູປສມ຺ປທາຍ, ອິເມສມ຺ປິສ຺ສ ມຫາສາລານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ( ) [(ສເຈ ເຈເຕຍ຺ຍຸໍ) (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), (ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ) (ກ.) ອ. ນິ. ໘.໔໔]. ໂກ ປນ ວາໂທ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ! ຕຕິຍໍ.

໔. ສາມຸຄິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໔. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂກລິເຍສຸ ວິຫຣຕິ ສາມຸຄໍ ນາມ [ສາປູຄໍ ນາມ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂກລິຍານໍ ນິຄໂມ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ສາມຸຄິຍາ ໂກລິຍປຸຕ຺ຕາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ສາມຸຄິເຍ ໂກລິຍປຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄານິ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕານິ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ [ໂສກປຣິທ຺ທວານໍ (ສີ.)] ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ, ຈິຕ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ, ທິຏ຺ຐິປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ, ວິມຸຕ຺ຕິປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິ. ອິຕິ ເອວຣູປິໍ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອປຣິປູຣໍ ວາ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ ປຣິປູຣໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ຈິຕ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ຈິຕ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິ. ອິຕິ ເອວຣູປິໍ ຈິຕ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອປຣິປູຣໍ ວາ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ ປຣິປູຣໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ຈິຕ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ທິຏ຺ຐິປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ທິຏ຺ຐິປາຣິສຸທ຺ຘິ. ອິຕິ ເອວຣູປິໍ ທິຏ຺ຐິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອປຣິປູຣໍ ວາ…ເປ… ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ທິຏ຺ຐິປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ວິມຸຕ຺ຕິປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ? ສ ໂຂ ໂສ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ອຣິຍສາວໂກ ອິມິນາ ຈ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິມິນາ ຈ ຈິຕ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິມິນາ ຈ ທິຏ຺ຐິປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຊນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕິ, ວິໂມຈນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວິໂມເຈຕິ. ໂສ ຣຊນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາ, ວິໂມຈນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວິໂມເຈຕ຺ວາ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຜຸສຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ວິມຸຕ຺ຕິປາຣິສຸທ຺ຘິ. ອິຕິ ເອວຣູປິໍ ວິມຸຕ຺ຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອປຣິປູຣໍ ວາ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ ປຣິປູຣໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ຈ ວາຍາໂມ ຈ ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຈ ອປ຺ປຏິວານີ ຈ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ວິມຸຕ຺ຕິປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄານິ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕານິ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ວປ຺ປສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ວປ຺ໂປ ສກ຺ໂກ ນິຄຓ຺ຐສາວໂກ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວປ຺ປໍ ສກ຺ກໍ ນິຄຓ຺ຐສາວກໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘສ຺ສ, ວປ຺ປ, ກາເຍນ ສໍວຸໂຕ ວາຈາຍ ສໍວຸໂຕ ມນສາ ສໍວຸໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ [ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ (ກ.)] ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຐານໍ. ອິຘສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ອວິປກ຺ກວິປາກໍ. ຕໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ວປ຺ເປນ ສກ຺ເກນ ນິຄຓ຺ຐສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ ໂຫຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ; ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ວປ຺ປໍ ສກ຺ກໍ ນິຄຓ຺ຐສາວກໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອິຘສ຺ສ, ວປ຺ປ, ກາເຍນ ສໍວຸໂຕ ວາຈາຍ ສໍວຸໂຕ ມນສາ ສໍວຸໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ວປ຺ໂປ ສກ຺ໂກ ນິຄຓ຺ຐສາວໂກ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ປສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຐານໍ. ອິຘສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ອວິປກ຺ກວິປາກໍ. ຕໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ວປ຺ເປນ ສກ຺ເກນ ນິຄຓ຺ຐສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ; ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວປ຺ປໍ ສກ຺ກໍ ນິຄຓ຺ຐສາວກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ ເມ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ເຈວ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາສິ, ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພຎ຺ຈ ປຏິກ຺ໂກເສຍ຺ຍາສິ, ຍສ຺ສ ຈ ເມ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍາສິ ມເມເວຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ສິຍາ ໂນ ເອຕ຺ຖ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ເຈວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອນຸຊານິສ຺ສາມິ, ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພຎ຺ຈ ປຏິກ຺ໂກສິສ຺ສາມິ, ຍສ຺ສ ຈາຫໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານິສ຺ສາມິ ຠຄວນ຺ຕໍເຍເວຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ – ‘ອິທໍ ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ໂຫຕຸ ໂນ ເອຕ຺ຖ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວປ຺ປ, ເຍ ກາຍສມາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ກາຍສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ [ວິຎ຺ຎູຫີຕິ (ສີ. ປີ. ກ.) ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວປ຺ປ, ເຍ ວຈີສມາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ວຈີສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວປ຺ປ, ເຍ ມໂນສມາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ມໂນສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວປ຺ປ, ເຍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫິ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ວປ຺ປ, ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ວປ຺ປ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຉ ສຕຕວິຫາຣາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ; ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ... ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ; ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອິເຘວ ສພ຺ພເວທຍິຕານິ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວປ຺ປ, ຖູຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຉາຍາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຸທ຺ທາລປິຏກໍ ອາທາຍ. ໂສ ຕໍ ຖູຓໍ ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ; ມູເລ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລິຂເຓຍ຺ຍ; ປລິຂຓິຕ຺ວາ ມູລານິ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ອນ຺ຕມໂສ ອຸສີຣນາຬິມຕ຺ຕານິປິ [ອຸສີຣນາຬມຕ຺ຕານິປິ (ສີ.)]. ໂສ ຕໍ ຖູຓໍ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ເຉຕ຺ວາ ຜາເລຍ຺ຍ. ຜາເລຕ຺ວາ ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກເຣຍ຺ຍ. ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກຕ຺ວາ ວາຕາຕເປ ວິໂສເສຍ຺ຍ. ວາຕາຕເປ ວິໂສເສຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິນາ ຑເຫຍ຺ຍ. ອຄ຺ຄິນາ ຑເຫຕ຺ວາ ມສິໍ ກເຣຍ຺ຍ. ມສິໍ ກຣິຕ຺ວາ ມຫາວາເຕ ວາ ໂອຜຸເຓຍ຺ຍ ນທິຍາ ວາ ສີຆໂສຕາຍ ປວາເຫຍ຺ຍ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ, ວປ຺ປ, ຍາ ຖູຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຉາຍາ ສາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ວປ຺ປ, ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຉ ສຕຕວິຫາຣາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ; ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ນ ທຸມ຺ມໂນ; ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ໂສ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອິເຘວ ສພ຺ພເວທຍິຕານິ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ວປ຺ໂປ ສກ຺ໂກ ນິຄຓ຺ຐສາວໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອຸທຍຕ຺ຖິໂກ ອສ຺ສປຓິຍໍ ໂປເສຍ຺ຍ. ໂສ ອຸທຍຎ຺ເຈວ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສ. ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທຍຕ຺ຖິໂກ ພາເລ ນິຄຓ຺ເຐ ປຍິຣຸປາສິໍ. ສ຺ວາຫໍ ອຸທຍຎ຺ເຈວ ນາຘິຄຈ຺ຉິໍ, ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອໂຫສິໍ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ໂຍ ເມ ພາເລສຸ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ປສາໂທ ຕໍ ມຫາວາເຕ ວາ ໂອຜຸຓາມິ ນທິຍາ ວາ ສີຆໂສຕາຍ ປວາເຫມິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ສາຬ຺ໂຫ ຈ ລິຈ຺ຉວິ ອຠໂຍ ຈ ລິຈ຺ຉວິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສາຬ຺ໂຫ ລິຈ຺ຉວິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທ຺ວເຍນ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ – ສີລວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸ ຈ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາເຫຕຸ ຈ. ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກິມາຫາ’’ຕິ?

‘‘ສີລວິສຸທ຺ຘິໍ ໂຂ ອຫໍ, ສາຬ຺ຫ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາມຎ຺ຎງ຺ຄນ຺ຕິ ວທາມິ. ເຍ ເຕ, ສາຬ຺ຫ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາວາທາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາສາຣາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາອລ຺ລີນາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ເຕ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓາຍ. ເຍປິ ເຕ, ສາຬ຺ຫ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣາ ອປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາຣາ ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີວາ, ອຠພ຺ພາ ເຕ ຎາຓທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຬ຺ຫ, ປຸຣິໂສ ນທິໍ ຕຣິຕຸກາໂມ ຕິຓ຺ຫໍ ກຸຐາຣິໍ [ກຸຘາຣິໍ (ກ.)] ອາທາຍ ວນໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫຕິໍ ສາລລຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ນວໍ ອກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກຊາຕໍ. ຕເມນໍ ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ; ມູເລ ເຉຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ; ອຄ຺ເຄ ເຉຕ຺ວາ ສາຂາປລາສໍ ສຸວິໂສຘິຕໍ ວິໂສເຘຍ຺ຍ; ສາຂາປລາສໍ ສຸວິໂສຘິຕໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ກຸຐາຣີຫິ ຕຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ກຸຐາຣີຫິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວາສີຫິ ຕຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ວາສີຫິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ເລຂຓິຍາ ລິເຂຍ຺ຍ; ເລຂຓິຍາ ລິຂິຕ຺ວາ ປາສາຓຄຸເຬນ ໂຘເວຍ຺ຍ [ໂຘເປຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]; ປາສາຓຄຸເຬນ ໂຘເວຕ຺ວາ ນທິໍ ປຕາເຣຍ຺ຍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສາຬ຺ຫ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ນທິໍ ຕຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອສຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສາລລຏ຺ຐິ ພຫິທ຺ຘາ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາ ອນ຺ໂຕ ອວິສຸທ຺ຘາ. ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ສາລລຏ຺ຐິ ສໍສີທິສ຺ສຕິ, ປຸຣິໂສ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ສາຬ຺ຫ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາວາທາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາສາຣາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາອລ຺ລີນາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ເຕ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓາຍ. ເຍປິ ເຕ, ສາຬ຺ຫ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣາ ອປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາຣາ ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີວາ, ອຠພ຺ພາ ເຕ ຎາຓທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ເຕ, ສາຬ຺ຫ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາວາທາ ນ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາສາຣາ ນ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາອລ຺ລີນາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ເຕ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓາຍ. ເຍປິ ເຕ, ສາຬ຺ຫ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣາ ປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາຣາ ປຣິສຸທ຺ຘາຊີວາ, ຠພ຺ພາ ເຕ ຎາຓທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຬ຺ຫ, ປຸຣິໂສ ນທິໍ ຕຣິຕຸກາໂມ ຕິຓ຺ຫໍ ກຸຐາຣິໍ ອາທາຍ ວນໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫຕິໍ ສາລລຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ນວໍ ອກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກຊາຕໍ. ຕເມນໍ ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ; ມູເລ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ; ອຄ຺ເຄ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາຂາປລາສໍ ສຸວິໂສຘິຕໍ ວິໂສເຘຍ຺ຍ; ສາຂາປລາສໍ ສຸວິໂສຘິຕໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ກຸຐາຣີຫິ ຕຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ກຸຐາຣີຫິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວາສີຫິ ຕຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ວາສີຫິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ນິຂາທນໍ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕ ສຸວິໂສຘິຕໍ ວິໂສເຘຍ຺ຍ; ອນ຺ໂຕ ສຸວິໂສຘິຕໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ເລຂຓິຍາ ລິເຂຍ຺ຍ; ເລຂຓິຍາ ລິຂິຕ຺ວາ ປາສາຓຄຸເຬນ ໂຘເວຍ຺ຍ; ປາສາຓຄຸເຬນ ໂຘເວຕ຺ວາ ນາວໍ ກເຣຍ຺ຍ; ນາວໍ ກຕ຺ວາ ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍ [ປິຍາຣິຕ຺ຕໍ (ສີ. ປີ.)] ພນ຺ເຘຍ຺ຍ; ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນທິໍ ປຕາເຣຍ຺ຍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສາຬ຺ຫ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ນທິໍ ຕຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອສຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສາລລຏ຺ຐິ ພຫິທ຺ຘາ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາ, ອນ຺ໂຕ ສຸວິສຸທ຺ຘາ ນາວາກຕາ [ສຸວິສຸທ຺ຘກຕາ (ກ.)] ຜິຍາຣິຕ຺ຕພທ຺ຘາ. ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ‘ນາວາ ນ ສໍສີທິສ຺ສຕິ, ປຸຣິໂສ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ສາຬ຺ຫ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາວາທາ ນ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາສາຣາ ນ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາອລ຺ລີນາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ເຕ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓາຍ. ເຍປິ ເຕ, ສາຬ຺ຫ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣາ ປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາຣາ ປຣິສຸທ຺ຘາຊີວາ, ຠພ຺ພາ ເຕ ຎາຓທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຬ຺ຫ, ໂຍຘາຊີໂວ ພຫູນິ ເຈປິ ກຓ຺ຑຈິຕ຺ຣການິ ຊານາຕິ; ອຖ ໂຂ ໂສ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ທູເຣປາຕີ ຈ, ອກ຺ຂຓເວຘີ ຈ, ມຫໂຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ປທາເລຕາ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຬ຺ຫ, ໂຍຘາຊີໂວ ທູເຣປາຕີ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ສາຬ຺ຫ, ອຣິຍສາວໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິ, ສາຬ຺ຫ, ອຣິຍສາວໂກ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຬ຺ຫ, ໂຍຘາຊີໂວ ອກ຺ຂຓເວຘີ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ສາຬ຺ຫ, ອຣິຍສາວໂກ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສາຬ຺ຫ, ອຣິຍສາວໂກ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຬ຺ຫ, ໂຍຘາຊີໂວ ມຫໂຕ ກາຍສ຺ສ ປທາເລຕາ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ສາຬ຺ຫ, ອຣິຍສາວໂກ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ, ສາຬ຺ຫ, ອຣິຍສາວໂກ ມຫນ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊາກ຺ຂນ຺ຘໍ ປທາເລຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ມລ຺ລິກາເທວີສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມລ຺ລິກາ ເທວີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ມລ຺ລິກາ ເທວີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ຈ ໂຫຕິ ທຸຣູປາ ສຸປາປິກາ [ສ຺ຍາ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ທຸພ຺ພໂຓ ຈ ໂຫຕິ ທຸຣູໂປ ສຸປາປໂກ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ປຸລ຺ລິງ຺ຄິກວເສນ ທິສ຺ສຕິ] ທສ຺ສນາຍ; ທລິທ຺ທາ ຈ ໂຫຕິ ອປ຺ປສ຺ສກາ ອປ຺ປໂຠຄາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ຈ?

‘‘ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ຈ ໂຫຕິ ທຸຣູປາ ສຸປາປິກາ ທສ຺ສນາຍ; ອຑ຺ຒາ ຈ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ມເຫສກ຺ຂາ ຈ?

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ອຠິຣູປາ ຈ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ; ທລິທ຺ທາ ຈ ໂຫຕິ ອປ຺ປສ຺ສກາ ອປ຺ປໂຠຄາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ຈ?

‘‘ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ອຠິຣູປາ ຈ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອຑ຺ຒາ ຈ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ມເຫສກ຺ຂາ ຈາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ມລ຺ລິເກ, ເອກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ໂກຘນາ ໂຫຕິ ອຸປາຍາສພຫຸລາ. ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາ ສມານາ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ສາ [ໂສ (ສ຺ຍາ.)] ນ ທາຕາ ໂຫຕິ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ຍານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍໍ. ອິສ຺ສາມນິກາ [ອິສ຺ສາມນໂກ (ສ຺ຍາ.)] ໂຂ ປນ ໂຫຕິ; ປຣລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນາສຸ ອິສ຺ສຕິ ອຸປທຸສ຺ສຕິ ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘຕິ. ສາ ເຈ ຕໂຕ ຈຸຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ [ໂສ (ສ຺ຍາ.)] ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຈ຺ຈາຊາຍຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ຈ ໂຫຕິ ທຸຣູປາ ສຸປາປິກາ ທສ຺ສນາຍ; ທລິທ຺ທາ ຈ ໂຫຕິ ອປ຺ປສ຺ສກາ ອປ຺ປໂຠຄາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ຈ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມລ຺ລິເກ, ເອກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ໂກຘນາ ໂຫຕິ ອຸປາຍາສພຫຸລາ. ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາ ສມານາ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ສາ ທາຕາ ໂຫຕິ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ຍານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍໍ. ອນິສ຺ສາມນິກາ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ; ປຣລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນາສຸ ນ ອິສ຺ສຕິ ນ ອຸປທຸສ຺ສຕິ ນ ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘຕິ. ສາ ເຈ ຕໂຕ ຈຸຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຈ຺ຈາຊາຍຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ຈ ໂຫຕິ ທຸຣູປາ ສຸປາປິກາ ທສ຺ສນາຍ; ອຑ຺ຒາ ຈ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ມເຫສກ຺ຂາ ຈ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມລ຺ລິເກ, ເອກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ອກ຺ໂກຘນາ ໂຫຕິ ອນຸປາຍາສພຫຸລາ. ພຫຸມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາ ສມານາ ນາຠິສຊ຺ຊຕິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ສາ ນ ທາຕາ ໂຫຕິ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ຍານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍໍ. ອິສ຺ສາມນິກາ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ; ປຣລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນາສຸ ອິສ຺ສຕິ ອຸປທຸສ຺ສຕິ ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘຕິ. ສາ ເຈ ຕໂຕ ຈຸຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຈ຺ຈາຊາຍຕິ ອຠິຣູປາ ຈ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ; ທລິທ຺ທາ ຈ ໂຫຕິ ອປ຺ປສ຺ສກາ ອປ຺ປໂຠຄາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ຈ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມລ຺ລິເກ, ເອກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ອກ຺ໂກຘນາ ໂຫຕິ ອນຸປາຍາສພຫຸລາ. ພຫຸມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາ ສມານາ ນາຠິສຊ຺ຊຕິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ສາ ທາຕາ ໂຫຕິ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ຍານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍໍ. ອນິສ຺ສາມນິກາ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ; ປຣລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນາສຸ ນ ອິສ຺ສຕິ ນ ອຸປທຸສ຺ສຕິ ນ ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘຕິ. ສາ ເຈ ຕໂຕ ຈຸຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຈ຺ຈາຊາຍຕິ ອຠິຣູປາ ຈ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ; ອຑ຺ຒາ ຈ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ມເຫສກ຺ຂາ ຈ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ, ມລ຺ລິເກ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ຈ ໂຫຕິ ທຸຣູປາ ສຸປາປິກາ ທສ຺ສນາຍ; ທລິທ຺ທາ ຈ ໂຫຕິ ອປ຺ປສ຺ສກາ ອປ຺ປໂຠຄາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ຈ. ອຍໍ ປນ, ມລ຺ລິເກ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ຈ ໂຫຕິ ທຸຣູປາ ສຸປາປິກາ ທສ຺ສນາຍ; ອຑ຺ຒາ ຈ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ມເຫສກ຺ຂາ ຈ. ອຍໍ ໂຂ, ມລ຺ລິເກ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ອຠິຣູປາ ຈ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ; ທລິທ຺ທາ ຈ ໂຫຕິ ອປ຺ປສ຺ສກາ ອປ຺ປໂຠຄາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ຈ. ອຍໍ ປນ, ມລ຺ລິເກ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມ ອຠິຣູປາ ຈ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ; ອຑ຺ຒາ ຈ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ມເຫສກ຺ຂາ ຈາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມລ຺ລິກາ ເທວີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍາ ນູນາຫໍ [ສາ ນູນາຫໍ (ສ຺ຍາ.), ຍໍ ນູນາຫໍ (ກ.)] ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎໍ ຊາຕິໍ [ອຎ຺ຎາຍ ຊາຕິຍາ (ສ຺ຍາ.)] ໂກຘນາ ອໂຫສິໍ ອຸປາຍາສພຫຸລາ, ອປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາ ສມານາ ອຠິສຊ຺ຊິໍ ກຸປ຺ປິໍ ພ຺ຍາປຊ຺ຊິໍ ປຕິຕ຺ຖີຍິໍ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສິໍ, ສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ທຸຣູປາ ສຸປາປິກາ ທສ຺ສນາຍ.

‘‘ຍາ ນູນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎໍ ຊາຕິໍ ທາຕາ ອໂຫສິໍ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ຍານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍໍ, ສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ອຑ຺ຒາ [ອຑ຺ຒາ ຈ (ສີ. ປີ. ກ.)] ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ.

‘‘ຍາ ນູນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎໍ ຊາຕິໍ ອນິສ຺ສາມນິກາ ອໂຫສິໍ, ປຣລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນາສຸ ນ ອິສ຺ສິໍ ນ ອຸປທຸສ຺ສິໍ ນ ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘິໍ, ສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ມເຫສກ຺ຂາ. ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາປິ ຄຫປຕິກຎ຺ຎາປິ, ຕາສາຫໍ ອິສ຺ສຣາຘິປຈ຺ຈໍ ກາເຣມິ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ອກ຺ໂກຘນາ ຠວິສ຺ສາມິ ອນຸປາຍາສພຫຸລາ, ພຫຸມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາ ສມານາ ນາຠິສຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ນ ກຸປ຺ປິສ຺ສາມິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍິສ຺ສາມິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ນ ປາຕຸກຣິສ຺ສາມິ; ທສ຺ສາມິ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ຍານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍໍ. ອນິສ຺ສາມນິກາ ຠວິສ຺ສາມິ, ປຣລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນາສຸ ນ ອິສ຺ສິສ຺ສາມິ ນ ອຸປທຸສ຺ສິສ຺ສາມິ ນ ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘິສ຺ສາມິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສິກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອຕ຺ຕນ຺ຕປສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໘. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ [ປຸ. ປ. ໑໗໔; ມ. ນິ. ໒.໗; ທີ. ນິ. ໓.໓໑໔; ອ. ນິ. ໓.໑໕໗-໑໖໓] ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ຈ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ປຣນ຺ຕໂປ ຈ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ນາຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນ ປຣນ຺ຕໂປ ນ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ເນວ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ນ ປຣນ຺ຕໂປ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຈ຺ຉາໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ ສີຕີຠູໂຕ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອເຈລໂກ ໂຫຕິ ມຸຕ຺ຕາຈາໂຣ ຫຕ຺ຖາປເລຂໂນ ນເອຫິຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ ນຕິຏ຺ຐຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ ນາຠິຫຏໍ ນ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ນ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍຕິ. ໂສ ນ ກຸມ຺ຠິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ກໂຬປິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ເອຬກມນ຺ຕຣໍ ນ ທຓ຺ຑມນ຺ຕຣໍ ນ ມຸສລມນ຺ຕຣໍ ນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊມານານໍ ນ ຄພ຺ຠິນິຍາ ນ ປາຍມານາຍ ນ ປຸຣິສນ຺ຕຣຄຕາຍ ນ ສງ຺ກິຕ຺ຕີສຸ ນ ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ນ ຍຕ຺ຖ ມກ຺ຂິກາ ສຓ຺ຑສຓ຺ຑຈາຣິນີ ນ ມຈ຺ຉໍ ນ ມໍສໍ ນ ສຸຣໍ ນ ເມຣຍໍ ນ ຖຸໂສທກໍ ປິວຕິ. ໂສ ເອກາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫຕິ ເອກາໂລປິໂກ ທ຺ວາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫຕິ ທ຺ວາໂລປິໂກ…ເປ… ສຕ຺ຕາຄາຣິໂກ ວາ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕາໂລປິໂກ; ເອກິສ຺ສາປິ ທຕ຺ຕິຍາ ຍາເປຕິ ທ຺ວີຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປຕິ…ເປ… ສຕ຺ຕຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປຕິ; ເອກາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ ທ຺ວາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ…ເປ… ສຕ຺ຕາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ. ອິຕິ ເອວຣູປໍ ອຑ຺ຒມາສິກມ຺ປິ ປຣິຍາຍຠຕ຺ຕໂຠຊນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ.

‘‘ໂສ ສາກຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ສາມາກຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ນີວາຣຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ທທ຺ທຸລຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ຫຏຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ກຓຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ອາຈາມຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ປິຎ຺ຎາກຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ຕິຓຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ ໂຄມຍຠກ຺ໂຂປິ ໂຫຕິ; ວນມູລຜລາຫາໂຣປິ ຍາເປຕິ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊີ.

‘‘ໂສ ສາຓານິປິ ຘາເຣຕິ ມສາຓານິປິ ຘາເຣຕິ ຉວທຸສ຺ສານິປິ ຘາເຣຕິ ປໍສຸກູລານິປິ ຘາເຣຕິ ຕິຣີຏານິປິ ຘາເຣຕິ ອຊິນມ຺ປິ ຘາເຣຕິ ອຊິນກ຺ຂິປມ຺ປິ ຘາເຣຕິ ກຸສຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣຕິ ວາກຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣຕິ ຜລກຈີຣມ຺ປິ ຘາເຣຕິ ເກສກມ຺ພລມ຺ປິ ຘາເຣຕິ ວາຬກມ຺ພລມ຺ປິ ຘາເຣຕິ ອຸລູກປກ຺ຂມ຺ປິ ຘາເຣຕິ; ເກສມສ຺ສຸໂລຈໂກປິ ໂຫຕິ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ; ອຸພ຺ຠຏ຺ຐໂກປິ ໂຫຕິ ອາສນປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ; ອຸກ຺ກຸຏິໂກປິ ໂຫຕິ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ; ກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍິໂກປິ ໂຫຕິ ກຓ຺ຏກາປສ຺ສເຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ; ສາຍຕຕິຍກມ຺ປິ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ອິຕິ ເອວຣູປໍ ອເນກວິຫິຕໍ ກາຍສ຺ສ ອາຕາປນປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂອຣພ຺ຠິໂກ ໂຫຕິ ສູກຣິໂກ ສາກຸຓິໂກ ມາຄວິໂກ ລຸທ຺ໂທ ມຈ຺ຉຆາຕໂກ ໂຈໂຣ ໂຈຣຆາຕໂກ ໂຄຆາຕໂກ ພນ຺ຘນາຄາຣິໂກ, ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ກຸຣູຣກມ຺ມນ຺ຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ຈ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຣນ຺ຕໂປ ຈ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣາຊາ ວາ ໂຫຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ໂຫຕິ ມຫາສາໂລ. ໂສ ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ນຄຣສ຺ສ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ຂຣາຊິນໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ສປ຺ປິເຕເລນ ກາຍໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຄວິສາເຓນ ປິຏ຺ຐິໍ ກຓ຺ຑຸວມາໂນ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ປວິສຕິ, ສທ຺ຘິໍ ມເຫສິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຈ ປຸໂຣຫິເຕນ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕາຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ເອກິສ຺ສາຍ ຄາວິຍາ ສຣູປວຈ຺ຉາຍ ຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ຖເນ ຂີຣໍ ໂຫຕິ ເຕນ ຣາຊາ ຍາເປຕິ; ຍໍ ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ຖເນ ຂີຣໍ ໂຫຕິ ເຕນ ມເຫສີ ຍາເປຕິ; ຍໍ ຕຕິຍສ຺ມິໍ ຖເນ ຂີຣໍ ໂຫຕິ ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸໂຣຫິໂຕ ຍາເປຕິ; ຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ມິໍ ຖເນ ຂີຣໍ ໂຫຕິ ເຕນ ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫຕິ [ຊຸຫນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)]; ອວເສເສນ ວຈ຺ຉໂກ ຍາເປຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ເອຕ຺ຕກາ ອຸສຠາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ວຈ຺ຉຕຣາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ວຈ຺ຉຕຣິໂຍ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ອຊາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ອຸຣພ຺ຠາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, (ເອຕ຺ຕກາ ອສ຺ສາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ,) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ] ເອຕ຺ຕກາ ຣຸກ຺ຂາ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ຍູປຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກາ ທພ຺ຠາ ລູຍນ຺ຕຸ ພຣິຫິສຕ຺ຖາຍາ’ຕິ [ປຣິກມ຺ມຕ຺ຖາຍາຕິ (ກ.)]. ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ ເຕປິ ທຓ຺ຑຕຊ຺ຊິຕາ ຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ອສ຺ສຸມຸຂາ ຣຸທມານາ ປຣິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ຈ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຣນ຺ຕໂປ ຈ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ນາຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນ ປຣນ຺ຕໂປ ນ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ? ໂສ ອນຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ອປຣນ຺ຕໂປ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຈ຺ຉາໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ ສີຕີຠູໂຕ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ. ໂສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘາປຏິລາເຠນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ; ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອປ຺ປໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ, ອປ຺ປໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣຕິ. ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ທິນ຺ນາທາຍີ ທິນ຺ນປາຏິກງ຺ຂີ, ອເຖເນນ ສຸຈິຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂຫຕິ ອາຣາຈາຣີ ວິຣໂຕ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ຄາມຘມ຺ມາ. ມຸສາວາທໍ ປຫາຍ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ສຈ຺ຈວາທີ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ ເຖໂຕ ປຈ຺ຈຍິໂກ ອວິສໍວາທໂກ ໂລກສ຺ສ. ປິສຸຓໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອິໂຕ ສຸຕ຺ວາ ອມຸຕ຺ຣ ອກ຺ຂາຕາ ອິເມສໍ ເຠທາຍ, ນ ອມຸຕ຺ຣ ວາ ສຸຕ຺ວາ ອິເມສໍ ອກ຺ຂາຕາ ອມູສໍ ເຠທາຍ; ອິຕິ ຠິນ຺ນານໍ ວາ ສນ຺ຘາຕາ, ສຫິຕານໍ ວາ ອນຸປ຺ປທາຕາ, ສມຄ຺ຄາຣາໂມ ສມຄ຺ຄຣໂຕ ສມຄ຺ຄນນ຺ທີ ສມຄ຺ຄກຣຓິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ. ຜຣຸສໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ; ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ. ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ປຫາຍ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ອຕ຺ຕວາທີ ຘມ຺ມວາທີ ວິນຍວາທີ; ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ ກາເລນ ສາປເທສໍ ປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ.

‘‘ໂສ ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ. ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອາມກຘຎ຺ຎປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອາມກມໍສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິຕ຺ຖິກຸມາຣິກປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ທາສິທາສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອເຊຬກປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ກຸກ຺ກຸຏສູກຣປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ຫຕ຺ຖິຄວາສ຺ສວຬວປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ທູເຕຍ຺ຍປຫິຓຄມນານຸໂຍຄາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ກຍວິກ຺ກຍາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ຕຸລາກູຏກໍສກູຏມານກູຏາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຸກ຺ໂກຏນວຎ຺ຈນນິກຕິສາຈິໂຍຄາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເຉທນວຘພນ຺ຘນວິປຣາໂມສອາໂລປສຫສາກາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ໂສ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ໂສ ເຍນ ເຍເນວ ປກ຺ກມຕິ ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ ເຍນ ເຍເນວ ເຑຕິ, ສປຕ຺ຕຠາໂຣວ ເຑຕິ; ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ໂສ ເຍນ ເຍເນວ ປກ຺ກມຕິ, ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕິ. ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນວຊ຺ຊສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ; ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ; ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍາເສກສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ໂສ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ.

‘‘ໂສ ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, (ອິມາຍ ຈ ອຣິຍາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ,) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ສ຺ຍາ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ. ມ. ນິ. ໑.໒໙໖; ມ. ນິ. ໒.໑໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ [ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ (ກ.)] ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປ຺ປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ພ຺ຍາປາທປໂທສໍ ປຫາຍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ, ພ຺ຍາປາທປໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຫາຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ວິຫຣຕິ ອາໂລກສຎ຺ຎີ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ຖິນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ອນຸທ຺ຘໂຕ ວິຫຣຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ອກຖໍກຖີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ…ເປ… ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ…ເປ… (ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ) ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ; ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ນາຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນ ປຣນ຺ຕໂປ ນ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ນ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ນ ປຣນ຺ຕໂປ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຈ຺ຉາໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ ສີຕີຠູໂຕ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຕຓ຺ຫາສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໙. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຓ຺ຫໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ຊາລິນິໍ ສຣິຕໍ ວິສຏໍ ວິສຕ຺ຕິກໍ, ຍາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ອຸທ຺ຘສ຺ໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາໂຕ ຄຸລາຄຸຓ຺ຐິກຊາໂຕ [ກຸລາຄຸຓ຺ຐິກຊາໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໑໙໙] ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູໂຕ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕມາ ຈ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫາ ຊາລິນີ ສຣິຕາ ວິສຏາ ວິສຕ຺ຕິກາ, ຍາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ອຸທ຺ຘສ຺ໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາໂຕ ຄຸລາຄຸຓ຺ຐິກຊາໂຕ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູໂຕ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ? ອຏ຺ຐາຣສ ໂຂ ປນິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ, ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ.

‘‘ກຕມານິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ? ອສ຺ມີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ເອວໍສ຺ມີຕິ [ເອວມສ຺ມິ (ສີ.), ເອວສ຺ມິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ວິຠ. ໙໗໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອສສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ສຕສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ [ອປິຫ (ສີ. ປີ.), ອປິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ [ອປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ [ອປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເອວໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ [ອປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ອິມານິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ.

‘‘ກຕມານິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ? ອິມິນາສ຺ມີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອິມິນາ ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອສສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ສຕສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ເອວໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ອິມານິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ.

‘‘ອິຕິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ, ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ. ອິມານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ອິຕິ ເອວຣູປານິ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ, ອນາຄຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕໍ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫາ ຊາລິນີ ສຣິຕາ ວິສຏາ ວິສຕ຺ຕິກາ, ຍາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ອຸທ຺ຘສ຺ໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາໂຕ ຄຸລາຄຸຓ຺ຐິກຊາໂຕ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູໂຕ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ເປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໐. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, (ເປມານິ) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ] ຊາຍນ຺ຕິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ເປມາ ເປມໍ ຊາຍຕິ, ເປມາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ, ໂທສາ ເປມໍ ຊາຍຕິ, ໂທສາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປມາ ເປມໍ ຊາຍຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ. ຕໍ ປເຣ ອິຏ຺ເຐນ ກນ຺ເຕນ ມນາເປນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ, ຕໍ ປເຣ ອິຏ຺ເຐນ ກນ຺ເຕນ ມນາເປນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ເຕສຸ ເປມໍ ຊເນຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປມາ ເປມໍ ຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປມາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ. ຕໍ ປເຣ ອນິຏ຺ເຐນ ອກນ຺ເຕນ ອມນາເປນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ, ຕໍ ປເຣ ອນິຏ຺ເຐນ ອກນ຺ເຕນ ອມນາເປນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ເຕສຸ ໂທສໍ ຊເນຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປມາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂທສາ ເປມໍ ຊາຍຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອກນ຺ໂຕ ອມນາໂປ. ຕໍ ປເຣ ອນິຏ຺ເຐນ ອກນ຺ເຕນ ອມນາເປນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນິຏ຺ໂຐ ອກນ຺ໂຕ ອມນາໂປ, ຕໍ ປເຣ ອນິຏ຺ເຐນ ອກນ຺ເຕນ ອມນາເປນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ເຕສຸ ເປມໍ ຊເນຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂທສາ ເປມໍ ຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂທສາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອກນ຺ໂຕ ອມນາໂປ. ຕໍ ປເຣ ອິຏ຺ເຐນ ກນ຺ເຕນ ມນາເປນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນິຏ຺ໂຐ ອກນ຺ໂຕ ອມນາໂປ, ຕໍ ປເຣ ອິຏ຺ເຐນ ກນ຺ເຕນ ມນາເປນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ເຕສຸ ໂທສໍ ຊເນຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂທສາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ເປມານິ ຊາຍນ຺ຕິ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຍມ຺ປິສ຺ສ ເປມາ ເປມໍ ຊາຍຕິ ຕມ຺ປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫຕິ, ໂຍປິສ຺ສ ເປມາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ ໂສປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫຕິ, ຍມ຺ປິສ຺ສ ໂທສາ ເປມໍ ຊາຍຕິ ຕມ຺ປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫຕິ, ໂຍປິສ຺ສ ໂທສາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ ໂສປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫຕິ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຍມ຺ປິສ຺ສ ເປມາ ເປມໍ ຊາຍຕິ ຕມ຺ປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫຕິ, ໂຍປິສ຺ສ ເປມາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ ໂສປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫຕິ, ຍມ຺ປິສ຺ສ ໂທສາ ເປມໍ ຊາຍຕິ ຕມ຺ປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫຕິ, ໂຍປິສ຺ສ ໂທສາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ ໂສປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫຕິ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຍມ຺ປິສ຺ສ ເປມາ ເປມໍ ຊາຍຕິ ຕມ຺ປິສ຺ສ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ ອນຠາວໍກຕໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ, ໂຍປິສ຺ສ ເປມາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ ໂສປິສ຺ສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ຍມ຺ປິສ຺ສ ໂທສາ ເປມໍ ຊາຍຕິ ຕມ຺ປິສ຺ສ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ ອນຠາວໍກຕໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ, ໂຍປິສ຺ສ ໂທສາ ໂທໂສ ຊາຍຕິ ໂສປິສ຺ສ ປຫີໂນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເນວ ອຸສ຺ເສເນຕິ ນ ປຏິເສເນຕິ [ນ ປຏິສ຺ເສເນຕິ (ສີ. ປີ.)] ນ ຘູປາຍຕິ ນ ປຊ຺ຊລຕິ ນ ສມ຺ປຊ຺ຌາຍຕິ [ນ ອປຊ຺ຌາຍຕິ (ສີ.), ນ ປຊ຺ຌາຍຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸສ຺ເສເນຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເວທນາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ເວທນໍ, ເວທນາຍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ສຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ສຎ຺ຎາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ສຎ຺ຎໍ, ສຎ຺ຎາຍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ສງ຺ຂາເຣ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ສງ຺ຂາຣວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ສງ຺ຂາເຣ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ວິຎ຺ຎາຓວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸສ຺ເສເນຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ອຸສ຺ເສເນຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ນ ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ນ ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ເວທນາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ນ ອຕ຺ຕນິ ວາ ເວທນໍ, ນ ເວທນາຍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ສຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ສຎ຺ຎາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ນ ອຕ຺ຕນິ ວາ ສຎ຺ຎໍ, ນ ສຎ຺ຎາຍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ສງ຺ຂາເຣ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ສງ຺ຂາຣວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ນ ອຕ຺ຕນິ ວາ ສງ຺ຂາເຣ, ນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ວິຎ຺ຎາຓວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ນ ອຕ຺ຕນິ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ອຸສ຺ເສເນຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິເສເນຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສຕິ, ໂຣສນ຺ຕໍ ປຏິໂຣສຕິ, ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ປຏິຠຓ຺ຑຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິເສເນຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປຏິເສເນຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສຕິ, ໂຣສນ຺ຕໍ ນ ປຏິໂຣສຕິ, ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ນ ປຏິຠຓ຺ຑຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປຏິເສເນຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘູປາຍຕິ? ອສ຺ມີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ເອວໍສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອສສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ສຕສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ ເອວໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘູປາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຘູປາຍຕິ? ອສ຺ມີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຕິ ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ອສສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ສຕສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ ເອວໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອປິຫໍ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຘູປາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຊ຺ຊລຕິ? ອິມິນາ ອສ຺ມີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອິມິນາ ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອສສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ສຕສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ເອວໍ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຊ຺ຊລຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປຊ຺ຊລຕິ? ອິມິນາ ອສ຺ມີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຕິ ອິມິນາ ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອສສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ສຕສ຺ມີຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ອິຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ເອວໍ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອປິຫໍ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ເອວໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປຊ຺ຊລຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊ຺ຌາຍຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສ຺ມິມາໂນ ປຫີໂນ ນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊ຺ຌາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ສມ຺ປຊ຺ຌາຍຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສ຺ມິມາໂນ ປຫີໂນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ສມ຺ປຊ຺ຌາຍຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.