೯. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೨. ನವಮೇ ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಅನ್ತರೇ ಘರಾನಿ ಏತ್ಥ, ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅನ್ತರಘರನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ಗೋಚರಗಾಮೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತೋಗಾಮೇ’’ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ವಿಪ್ಪವಸನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಾ ಅನ್ತರಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಿಹಾರೇ ಅನ್ತರಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಸಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತತ್ಥ ವಾಸೋ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ದುಬ್ಬಲಚೋಳಾ ದುಚ್ಚೋಳಾ ವಿರೂಪಚೋಳಾ ವಾ, ದುಚ್ಚೋಳತ್ತಾ ಏವ ಲೂಖಚೀವರಾ.

೬೫೩. ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೋ ಪಟಿಲಾಭೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯಾ’’ತಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಮಾಹ. ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅಖಣ್ಡಂ ವಸಿತ್ವಾ. ‘‘ಯೇನ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ದೂರಟ್ಠಮ್ಪಿ ಚ ತಸ್ಸ ತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ…ಪೇ… ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಉಪವಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ. ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಠಪೇಯ್ಯ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇನ ಆರಞ್ಞಕೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತೇನ ಸಕಲಂ ಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ. ಅನತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಹಿ ಚೀವರಮಾಸೇ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ನ ವಟ್ಟತಿ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂಯೇವ ಅಸಮಾದಾನಚಾರಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಚೀವರಮಾಸೇಪಿ ಅಸಮಾದಾನಚಾರೋ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಚಾರಣನ್ತಿ ‘‘ಉಪವಸ್ಸ ಉಪವಸ್ಸಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿವಿಚಾರಣಂ. ತಸ್ಸಪೀತಿ ‘‘ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ವಿಭಙ್ಗಪದಸ್ಸ. ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಚ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವರೂಪಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ’’ತಿ. ಸೇನಾಸನೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾರೂಪೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ.

ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಘರೂಪಚಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ತೇನೇವ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇಪಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೩೧) ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಲೇಡ್ಡುಪಾತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಪಠಮನ್ತಿ ಗಾಮಾಭಿಮುಖದಿಸಾಭಾಗತೋ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ. ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾತಿ ತಂ ಪಠಮಸೇನಾಸನಾದಿಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ. ಇದಞ್ಚ ವಿನಯಧರಾನಂ ಮತೇನ ವುತ್ತಂ, ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾನಂ ಮತೇನ ಪನ ‘‘ಸೇನಾಸನಾದೀನಂ ಉಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಏಕಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮಿನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸಪಿ ಗಾಮಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಮಿನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕನ್ತಿ ಆರೋಪಿತೇನ ಆಚರಿಯಧನುನಾ ಪಞ್ಚಧನುಸತಪ್ಪಮಾಣಂ. ತತೋ ತತೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತೀತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಖುದ್ದಕಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತಿ. ಧುತಙ್ಗಚೋರೋತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಸ್ಸಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

‘‘ಸಾಸಙ್ಕಾನೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮತಾನೀತಿ ಚೋರಾನಂ ನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸಾದಿದಸ್ಸನೇನ ‘‘ಸಾಸಙ್ಕಾನೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮತಾನಿ. ಸನ್ನಿಹಿತಬಲವಭಯಾನೀತಿ ಚೋರೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತವಿಲುತ್ತಾಕೋಟಿತಭಾವದಸ್ಸನತೋ ಸನ್ನಿಹಿತಬಲವಭಯಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ವಿಭಾವೇತಿ. ಯತ್ರ ಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಮೇವ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಸಙ್ಕಂ ವಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ವಾ ಹೋತು, ವಟ್ಟತಿಯೇವ.

ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸಿಯಾ ಚ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕೋಚಿದೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಾಯ, ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತರಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಮನಕಿಚ್ಚೇ ಸತಿ ವಿಹಾರತೋ ಬಹಿ ಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ. ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಹಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ವುತ್ತೋ, ನ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ. ತೇನ ಚ ‘‘ಪುನ ಗಾಮಸೀಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಗೋಚರಗಾಮತೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸೇನಾಸನಂ, ಅಯಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಂ ಗತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತೋಯೇವ ಚ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಛಾರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಭದನ್ತಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೇನ ಪನ ಪಾಕಟತರಂ ಕತ್ವಾ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತೇನ –

‘‘ಯಂ ಗಾಮಂ ಗೋಚರಂ ಕತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖು ಆರಞ್ಞಕೇ ವಸೇ;

ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಠಪೇತುಂ ತಂ, ಮಾಸಮೇಕನ್ತು ವಟ್ಟತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ಥೇವ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ಮತಂ;

ಅಯಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ.

‘‘ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಿಲಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ಕೋಸಮ್ಬಕಸಮ್ಮುತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೋಸಮ್ಬಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಮ್ಮುತಿ ಕೋಸಮ್ಬಕಸಮ್ಮುತಿ. ಸೇನಾಸನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ವುಸಿತವಿಹಾರಸ್ಸೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೇಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅತಿದೂರತ್ತಾ ‘‘ಏವಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗತಟ್ಠಾನೇ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.