೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೭. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಜಾತರೂಪಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ಇಧ ರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪರಿವತ್ತನೇತಿ ಸಾದಿತರೂಪಿಯಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನೇ, ಅಸಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಗಾಹೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನೇ.

೫೮೯. ಗ-ಕಾರಸ್ಸ ಕ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೀಸೂಪಕ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಪದಭಾಜನೇ ಘನಕತನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ಕತಂ. ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋತಿಆದೀಸು ‘‘ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ಚ ಕಹಾಪಣೋ ಚ…ಪೇ… ಯೇ ಚ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀತಿ ಸಕಸನ್ತಕಂ ವದತಿ. ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀತಿ ಪರಸನ್ತಕಂ ವದತಿ. ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ವಾ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ‘‘ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಅರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿತ್ತಿಕೋ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾನುಲೋಮತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ನಾಮ ನ ಕೇವಲಂ ರೂಪಿಯೇನ ರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅರೂಪಿಯೇನ ರೂಪಿಯಚೇತಾಪನಮ್ಪಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇಪಿ ರೂಪಿಯೇ ಸತಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಅವುತ್ತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ. ಅರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಿ. ಏಕನ್ತೇನ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇತಿ ಏಕೇನ ಅನ್ತೇನ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇತಿ ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಏಕತೋ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಏಕರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಏಕತೋ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇತಿ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನೋ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇಪಿ ತಾವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ಕಸ್ಮಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ…ಪೇ… ಅರೂಪಿಯೇನ ಚ ರೂಪಿಯಚೇತಾಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ತತ್ಥಾತಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ತೇನೇವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾಯೇವ.

ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ನೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ‘‘ಮಹಾಅಕಪ್ಪಿಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತುನ್ತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂಯೇವ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಪರಿವತ್ತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಗಿಹೀಹಿ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಪನ ಇಮಿನಾವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾವ ತೇನ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ಯೇ ಪನ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ತೇನ ಪರಿವತ್ತಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತೇ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬವತ್ಥುಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಉಪರೂಪರಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞಂಯೇವ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ ಇಧ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ಅವತ್ವಾ ‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತು’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋಯೇವ ‘ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನಂ, ಪತ್ತೇ ಚ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಾನಂ ದಿನ್ನೇ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’ತಿ ಚ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಯದಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಇಧಾಪಿ ಅವಸಾನವತ್ಥುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಯೋ ಪನ ರೂಪಿಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಪತ್ತೇ ಚ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಾನಂ ದಿನ್ನೇ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯದಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ‘‘ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನಂ, ಪತ್ತೇ ಚ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಾನಂ ದಿನ್ನೇ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ನ ವದೇಯ್ಯ. ಅಪರೇ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಪಿ ಯಥಾ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನ’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ದುತಿಯಪತ್ತಸದಿಸೋಯೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಮೂಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ಅಥ ಮೂಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ತಾವ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತು, ಸೇಸಾನಂ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಸೇಸಾನಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ. ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಮೂಲಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ’’ತಿ. ಪತ್ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವೇಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಮೂಲಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ತೇನ ಗಹಿತಪತ್ತೋ ಸೇಸಾನಮ್ಪಿ ನ ಕಪ್ಪತಿ. ಯದಿ ಹಿ ತೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಮೂಲಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಸಿಯಾ, ತೇನ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಆರಾಮಿಕಾದೀಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಪತ್ತೋ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಮೂಲಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಹಿತಪತ್ತೋಪಿ ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ, ಸೇಸಾನಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಮೂಲಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ಅನೇನ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಸ್ಮಾನೇನ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಮತ್ತಮೇವ ಕತಂ, ನ ಮೂಲಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಯಕಮ್ಮವಸೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚ ಅತ್ಥೇ ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕೇವಲಂ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಭಾವೇನ ಠಿತೇ ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತಮತ್ತಂ ವುತ್ತಂ, ನ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಾಪಜ್ಜನಂ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಾಭಾವತೋ ಸೋ ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ತಸ್ಸ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠೋಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಪ್ಪತಿ. ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಚ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರಾ’ತಿಆದಿವತ್ಥೂನಿ ಉದಾಹಟಾನಿ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜೀತಿ ಇದಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ವಿನಯಕಮ್ಮವಸೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವಂ. ಇಮಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಸಾಧಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

೫೯೧. ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೇಸು ಯೇನ ಏಕೇಕಮೇವ ಕತಂ, ತೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಯೇನ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯೇನೇವ ಸಂವೋಹಾರೋ ಕತೋ, ತೇನ ಕಥಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ನಯಿದಂ ದುಕ್ಕರಂ, ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ ಏವಮೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’ತಿಆದಿತ್ತಿಕಸ್ಸ ಅವಸಾನಪದೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುವಸೇನೇವ ಇದಂ ತಿಕಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣೇನ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಂ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಪುರಿಮಪದದ್ವಯಂ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅವಸಾನಪದಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುವಸೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಮಿಸ್ಸಿತೇ ಅವಸಾನತ್ತಿಕೇ ಸಞ್ಞಾನಾನತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ಥುನಾನತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಪನ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಚೇತಾಪನಂ ನೇವ ಇಧ, ನ ತತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವಚನಮೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ. ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಪರಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ವಾ ಧನಸ್ಸ ವಾ ರೂಪಿಯಭಾವೋ ಚೇವ, ಪರಿವತ್ತನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.