೪. ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಂ

ಚತುಸಚ್ಚವಿದೂತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಮಾಹಟಾನಿ ಚತುಸಚ್ಚಂ, ತಂ ಅವೇದಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀತಿ ಚತುಸಚ್ಚವಿದೂ. ಸತಿಪಿ ಸಾವಕಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಚತುಸಚ್ಚವಿದುಭಾವೇ ಅನಞ್ಞಪುಬ್ಬಕತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಚತುಸಚ್ಚದಸ್ಸನಸ್ಸ ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವಸ್ಸ ಪತ್ತಿತೋ ಪರಸನ್ತಾನೇಸು ಪಸಾರಿತಭಾವೇನ ಪಾಕಟತ್ತಾ ಚ ಭಗವಾವ ವಿಸೇಸೇನ ‘‘ಚತುಸಚ್ಚವಿದೂ’’ತಿ ಥೋಮನಂ ಅರಹತಿ.

ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯಭಿಕ್ಖುವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೯೩. ಅಧಿಟ್ಠೇಮಾತಿ ಸಂವಿದಹಾಮ. ದೂತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಗಿಹೀನಂ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಮನಂ. ಇರಿಯಾಪಥಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಪಧಾನಾನುರೂಪಂ ಕತ್ವಾ. ಪುಚ್ಛನ್ತಾನಂ ವಾತಿ ‘‘ಅಯ್ಯಾ ಸನ್ತಇರಿಯಾಪಥಾ ಅತಿವಿಯ ಉಪಸನ್ತಾ, ಕತರಂ ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛಿಂಸೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾನಂ. ಅನಾಗತಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಪನ ಅಸತೀತಿ ‘‘ಭಾಸಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಅನಾಗತಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅಸತಿ. ‘‘ಭಾಸಿತೋ’’ತಿ ಅತೀತವಚನಂ ಕಥಂ ಅನಾಗತವಚನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಮುಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಈದಿಸೇ ಹಿ ಠಾನೇ ‘‘ಧಾತುಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಧಾತ್ವತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸತಿ ಅಯಥಾಕಾಲವಿಹಿತಾಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಾಧವೋ ಭವನ್ತೀತಿ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ವದನ್ತಿ.

೧೯೪. ವಣ್ಣವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಕಲಸರೀರಾನುಗತವಣ್ಣಸ್ಸ ಮನಾಪತಾ ವುತ್ತಾ. ಪಸನ್ನಮುಖವಣ್ಣಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಕಲಸರೀರವಣ್ಣತೋಪಿ ಅಧಿಕತರಂ ಮುಖವಣ್ಣಸ್ಸ ಮನಾಪತಾ ವುತ್ತಾ. ವಿಪ್ಪಸನ್ನಛವಿವಣ್ಣಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸೇವ ಸರೀರವಣ್ಣಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನತಾ ವುತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಊನತ್ತಂ ವಾ ಪೂರಣತ್ತಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸೋ ಹದಯವತ್ಥು, ಪಞ್ಚಪಸಾದಾನಂ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾವಚನೇನೇವ ಹದಯವತ್ಥುಆದಿಸಕಲಸರೀರಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾ ದಸ್ಸಿತಾಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಭನ್ತಮಿಗಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಜಾನನತೋ ಭನ್ತಮಿಗಸದಿಸಾ. ಚತುಚಕ್ಕನ್ತಿ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಂ. ಇರಿಯಾಪಥೋ ಹಿ ಇಧ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ‘‘ಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ನವದ್ವಾರನ್ತಿ ನವಹಿ ವಣಮುಖೇಹಿ ನವದ್ವಾರಂ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಸೀಸರೋಗಾದಿದುಕ್ಖಂ. ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸೂತಿ ಪತ್ತಪಚನಚೀವರರಜನಯೋಗಟ್ಠಾನಾದಿಕಿಚ್ಚೇಸು. ಯಾಪೇತುನ್ತಿ ವಹಿತುಂ ಪವತ್ತೇತುಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗಮೇತು’’ನ್ತಿ.

೧೯೫. ಸನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ತೇಸಂ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಚೇವ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ. ಉಪಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪನ್ಥದೂಹನಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪನ್ಥಘಾತನಕಮ್ಮಂ. ಹನನ್ತೋತಿ ಮಾರೇನ್ತೋ. ಘಾತೇನ್ತೋತಿ ಮಾರಾಪೇನ್ತೋ. ಅಥ ವಾ ಹನನ್ತೋತಿ ಬನ್ಧನತಾಳನಾದೀಹಿ ಹಿಂಸನ್ತೋ. ಘಾತೇನ್ತೋತಿ ಮಾರೇನ್ತೋ. ಛಿನ್ದನ್ತೋತಿ ಪರೇಸಂ ಹತ್ಥಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತೋ. ಪಚನ್ತೋತಿ ದಣ್ಡೇನ ಉಪ್ಪೀಳೇನ್ತೋ. ಪಚನಞ್ಹೇತ್ಥ ದಹನಂ ವಿಬಾಧನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಪಚನ್ತೋತಿ ವಾ ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಾಸೇನ್ತೋ. ಅಥ ವಾ ಪಚನ್ತೋತಿ ಗಾಮೇಸು ಅಗ್ಗಿಪಾತನವಸೇನ ಗೇಹಾದೀನಿ ಝಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಜೇಳಕಾದೀನಿ ಪಚನ್ತೋ.

ಯೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಬಹುಲಗಾರವಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಬಹುಲಾ, ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಅತಿಬ್ಬಗಾರವಾ. ಉದ್ಧತೇತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾಯ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾಯ ಅವಜ್ಜೇ ವಜ್ಜಸಞ್ಞಿತಾಯ ವಜ್ಜೇ ಅವಜ್ಜಸಞ್ಞಿತಾಯ ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಪಕತಿಕೇ. ಉನ್ನಳೇತಿ ಉಗ್ಗತನಳೇ, ಉಟ್ಠಿತತುಚ್ಛಮಾನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚಪಲೇತಿ ಪತ್ತಚೀವರಮಣ್ಡನಾದಿನಾ ಚಾಪಲ್ಲೇನ ಯುತ್ತೇ. ಮುಖರೇತಿ ಮುಖಖರೇ, ಖರವಚನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೇತಿ ಅಸಂಯತವಚನೇ ದಿವಸಮ್ಪಿ ನಿರತ್ಥಕವಚನಪ್ಪಲಾಪಿನೇ. ಮುಟ್ಠಾ ನಟ್ಠಾ ಸತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ, ಸತಿವಿರಹಿತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಸಮ್ಪಜಾನೇತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೇ. ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯೇತಿ ಸಂವರಾಭಾವೇನ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ವಿಯ ವಿವಟಇನ್ದ್ರಿಯೇ. ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಕೇತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಆಮಿಸೇನ ಚ ಅಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ ಅನಾಥೇ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ. ಲಾಭಗರುಕೇತಿ ಪಚ್ಚಯಗರುಕೇ.

ಇರಿಯಾಪಥಸಣ್ಠಪನಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ (ಮಹಾನಿ. ೮೭) ಹಿ ಇರಿಯಾಪಥಸಣ್ಠಪನಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಕುಹಕವತ್ಥು ಆಗತಂ. ತತ್ಥ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಕತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಣ್ಠಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹಕವತ್ಥು. ತಥಾ ಚೀವರಾದೀಹಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ತದತ್ಥಿಕಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪನೇನ ತೇ ಚ ಗಹಪತಿಕೇ ಅತ್ತನಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಸದ್ಧೇ ಞತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸಂ ‘‘ಅಹೋ ಅಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ನೋ ಅಸ್ಸ, ಸಚೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಪಣೀತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ಉಪನೇನ್ತಾನಂ ತದನುಗ್ಗಹಕಾಮತಂಯೇವ ಆವಿಕತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ತತೋ ಪಭುತಿ ಅಸೀತಿಸಕಟಭಾರೇಹಿ ಉಪನಾಮನಹೇತುಭೂತಂ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹಕವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಪನ ಸತೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಗಮಪರಿದೀಪನವಾಚಾಯ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹಕವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತಾದಿವಿಹಾರೋ ಲೋಕಸಮ್ಮತಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ. ಲೋಕಸಮ್ಮತ …ಪೇ… ಉಪಾಯೇಹಿ ಸಂವಣ್ಣಿಯಮಾನಗುಣೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪರಿಪಾಚೇತುನ್ತಿ ಪರಿಣಾಮೇತುಂ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಗನ್ಥಧುರಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ತಮ್ಮೂಲಕಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೇ ದೋಸಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೇ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲಭಿತಬ್ಬಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೇ. ತೇ ಚ ವತ್ತಸೀಸೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಲಾಭನಿಮಿತ್ತಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತನ್ತಿಪವೇಣಿಘಟನಕಾ ಸಾಸನಜೋತಕಾ’’ತಿ.

ಕಿಚ್ಛೇನಾತಿ ನ ದುಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಸುಖಾಪಟಿಪದಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಪಾರಮೀಪೂರಣಕಾಲೇ ಪನ ಸರಾಗದೋಸಮೋಹಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಆಗತಾನಂ ಯಾಚಕಾನಂ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತಂ ಸೀಸಂ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಗಲಲೋಹಿತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸುಅಞ್ಜಿತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಕುಲವಂಸಪ್ಪತಿಟ್ಠಾಪಕಂ ಪುತ್ತಂ ಮನಾಪಚಾರಿನಿಂ ಭರಿಯನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಖನ್ತಿವಾದೀಸದಿಸೇಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಛೇಜ್ಜಭೇಜ್ಜಾದೀನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಸ್ಸ ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಸಿರೇನಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.

ಏಕಸ್ಸೇವ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಗರುಭಾವತೋ ‘‘ಗರುಭಣ್ಡಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಾಜೇತ್ವಾಪಿ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ‘‘ಗರುಪರಿಕ್ಖಾರಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾಧಾರಣಪರಿಕ್ಖಾರಭಾವೇನಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖುಸಾಧಾರಣಪರಿಕ್ಖಾರಭಾವೇನ. ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಉಪಲಾಪೇತೀತಿ ಇದಂ ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ತಥಾಭಾವತೋ ಥೇನೇತ್ವಾ’’ತಿ, ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಅವೇಭಙ್ಗಿಯಭಾವತೋ ಥೇನೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗರುಭಣ್ಡಞ್ಹಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ವಿಭಜನ್ತೋ ಚ ತಸ್ಸ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಅವಏಭಙ್ಗಿಯಭಾವಂ ಥೇನೇತಿ. ಕುಲದೂಸಕದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ.

ಅಸನ್ತನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ. ಅಭೂತನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ. ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ತಂ ಅಸನ್ತನ್ತಿ. ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಕಾರಣವಚನಂ. ಉಲ್ಲಪತೀತಿ ಉಗ್ಗತಾಯುಕೋ ಲಪತಿ. ಸೀಲಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಯು, ತಂ ತಸ್ಸ ತಥಾಲಪನಸಮಕಾಲಮೇವ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣೇಹಿ ಸಮ್ಭಾವನಾಯ. ಏವಞ್ಹಿ ಗಣ್ಹತಾ…ಪೇ… ಥೇನೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನಾಯ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಸ್ಸ ಥೇನೇತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋಪಿ ಥೇನಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ. ಕಿತವಸ್ಸೇವಾತಿ ಕಿತವಸ್ಸ ಸಕುಣಗ್ಗಹಣಮಿವ. ಕೇರಾಟಿಕಸ್ಸಾತಿ ಸಠಸ್ಸ. ಗೋತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಾಧಾರಣನಾಮಂ, ಮತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಮಣಾತಿ ಗೋತ್ತಮತ್ತಂ ಅನುಭವನ್ತಿ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಗೋತ್ರಭುನೋ, ನಾಮಮತ್ತಸಮಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯಭಿಕ್ಖುವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಧಿಮಾನವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೯೬. ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗೇಹಿ ಞಾತಮರಿಯಾದಾಯ ಏವ ಜಾನನತೋ ಅಞ್ಞಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ, ತಸ್ಸಾ ಫಲಭಾವತೋ ಅಗ್ಗಫಲಪಞ್ಞಾ ತಂಸಹಗತಾ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋ ಚ ಅಞ್ಞಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸೂತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸೂ’’ತಿ. ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ತಾವ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಹೀನಾಧಿಮಾನಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೀಲವತೋಪಿ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಕಾರಕಭಾವತೋ. ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸಾತಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ. ಸುದ್ಧಸಮಥಲಾಭೀ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾಪಿ ಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ಅಞ್ಞಾಣಬಲೇನ ‘‘ಅರಿಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸುದ್ಧಸಮಥಲಾಭಿಂ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅರಹಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞತಿ ಉಚ್ಚವಾಲಙ್ಕವಾಸೀ ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರೋ ವಿಯ.

ತಲಙ್ಗರವಾಸೀ ಧಮ್ಮದಿನ್ನತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ನಾಮ ಏಕೋ ಪಭಿನ್ನಪ್ಪಟಿಸಮ್ಭಿದೋ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ ಮಹತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓವಾದದಾಯಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಉಚ್ಚವಾಲಙ್ಕವಾಸೀಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮಣಭಾವಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಂ, ನೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಮೇವಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಿ ಅಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಮೇವ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ಞತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ ಧಮ್ಮದಿನ್ನ, ಅಕಾಲೇ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ‘‘ಪುಚ್ಛಾವುಸೋ, ಜಾನಮಾನಾ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪಞ್ಹಸಹಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋವ ಕಥೇಸಿ. ತತೋ ‘‘ಅತಿತಿಕ್ಖಂ ವೋ, ಭನ್ತೇ, ಞಾಣಂ, ಕದಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಗತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಕಾಲೇ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ವಳಞ್ಜೇಥಾತಿ. ನ ಇದಂ, ಆವುಸೋ, ಭಾರಿಯನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ಹತ್ಥಿಂ ಮಾಪೇಥಾತಿ. ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಸೇತಂ ಹತ್ಥಿಂ ಮಾಪೇಸಿ. ಇದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾ ಅಯಂ ಹತ್ಥೀ ಅಞ್ಜಿತಕಣ್ಣೋ ಪಸಾರಿತನಙ್ಗುಟ್ಠೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭೇರವಂ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ಕರೋನ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ನಂ ಕರೋಥಾತಿ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಆಗಚ್ಛತೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಭೇರವಂ ಆಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ತಮೇನಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಚೀವರಕಣ್ಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸಾರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮದಿನ್ನ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿಚ್ಚೇವಾಹಂ ಆಗತೋ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಓರುಯ್ಹ ತತಿಯೇ ಪದವಾರೇ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ದೋಸಚರಿತೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಧಿಮಾನವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸವಿಭಙ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೯೭-೧೯೮. ಯಸ್ಮಾ ಪನಾತಿಆದಿ ‘‘ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತಂ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನ’’ನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಕಾರಣವಚನಂ. ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಯಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ. ಅನಭಿಜಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ. ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಕಥೇತಿ ಜಾನಾಪೇತಿ ವಾ. ‘‘ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ ಸನ್ತಾನೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋತಿ. ಞಾಣೇನ ಚ ಅಸಚ್ಛಿಕತೋತಿ ಇದಂ ಪನ ‘‘ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ. ಪಕತಿಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಉತ್ತರಿತರಾನಂ ಬುದ್ಧಾದಿಉತ್ತಮಪುರಿಸಾನಂ ಅಧಿಗಮಧಮ್ಮೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತನ್ತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ. ಅಥ ಪದಭಾಜನೇ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ಕಸ್ಮಾ ಕತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಭಾಜನೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋಪಿ ಹೋತಿ, ಆರೋಗ್ಯಟ್ಠೇನ ಪನ ಬಾಹಿತಿಕಸುತ್ತೇ ವಿಯ ‘‘ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ. ಖಣಲಯಮುಹುತ್ತ-ಸದ್ದಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಭಿನ್ನತ್ಥಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಇಧ ಪನ ಖಣಪರಿಯಾಯವಸೇನೇವ ‘‘ತಂ ಖಣಂ ತಂ ಲಯಂ ತಂ ಮುಹುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬತೋ ಅಧಿಗಮೋ, ಝಾನಾದಿ, ಅಧಿಗಮಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ ಅಧಿಗಮಪುಚ್ಛಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಉಪಾಯಪುಚ್ಛಾತಿ ಅಧಿಗಮುಪಾಯಪುಚ್ಛಾ. ಕಿನ್ತೀತಿ ಕೇನ ಪಕಾರೇನ, ಕೇನ ವಿಧಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಮೇಸಂ ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಲಾಭೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ಅನಿದ್ಧಾರಿತಭೇದಾ ಝಾನಾದಿವಿಸೇಸಾ ಪುಚ್ಛಿತಾತಿ ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ಅಧಿಗಮಬ್ಯಾಕರಣಂ ಸೋಧೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ. ಏತ್ತಾವತಾವಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಬ್ಯಾಕರಣಮತ್ತೇನೇವ ನ ಸಕ್ಕಾತಬ್ಬೋ. ಬ್ಯಾಕರಣಞ್ಹಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅಯಾಥಾವತೋಪಿ ಹೋತೀತಿ. ಇಮೇಸು ಪನ ಛಸು ಠಾನೇಸು ಸೋಧನತ್ಥಂ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಜಾತರೂಪಪತಿರೂಪಕಮ್ಪಿ ಜಾತರೂಪಂ ವಿಯ ಖಾಯತೀತಿ ಜಾತರೂಪಂ ನಿಘಂಸನತಾಪನಚ್ಛೇದನೇಹಿ ಸೋಧೇತಬ್ಬಂ, ಏವಮೇವ ಇಮೇಸು ಇದಾನೇವ ವುತ್ತೇಸು ಛಸು ಠಾನೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೋಧನತ್ಥಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ವಿಮೋಕ್ಖಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಮಗ್ಗಭಾವನಾಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾಭಾವತೋ. ಸೇಸಪುಚ್ಛಾಸುಪಿ ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀತಿ ಪದೇ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಸಚಿ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸೇಸು ಸನ್ದೇಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿಯೇವ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಯ. ಸೋ ಹಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಸಮಾನೋಪಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಕೋ ಸು ನಾಮ ಮೇ ಧಮ್ಮೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ಯೇನ ಮೇ ಏಕದಾ ಲೋಭಧಮ್ಮಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ದೋಸಧಮ್ಮಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಮೋಹಧಮ್ಮಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೭೫) ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ರಾಜಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಲೋಭದೋಸಮೋಹಾ ನಿರವಸೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತೀತಿ ಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ. ಕಿಂ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಏವಂ ಸನ್ದೇಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಂ ಅಕೋವಿದತ್ತಾ. ‘‘ಅಯಂ ಕಿಲೇಸೋ ಅಸುಕಮಗ್ಗವಜ್ಝೋ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಅಕೋವಿದಸ್ಸ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನತ್ಥೀತಿ? ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಪನ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಹೋತಿ. ಏಕೋ ಹಿ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಮೇವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ಏಕೋ ಅವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಮೇವ, ಏಕೋ ಮಗ್ಗಮೇವ, ಏಕೋ ಫಲಮೇವ, ಏಕೋ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ಇಮಾಸು ಪನ ಪಞ್ಚಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸು ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ನೋ ಲದ್ಧುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇತಿ ಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸಪಣ್ಣತ್ತಿಯಂ ಅಕೋವಿದತ್ತಾ ಏವಂ ಹೋತಿ. ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾಕುಸಲಾತಿ ಸಜ್ಝಾಯಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಸು ನಿಪುಣಾ.

ಯಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಯಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿ ಆಗಮನಪಟಿಪದಾ. ಸೋಧೇತಬ್ಬಾತಿ ಸುದ್ಧಾ ಉದಾಹು ನ ಸುದ್ಧಾತಿ ವಿಚಾರಣವಸೇನ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ. ನ ಸುಜ್ಝತೀತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಮಾದಪಟಿಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ. ಅಪನೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಅಪನೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸುಜ್ಝನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದೀಘರತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಯದೀ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಯದಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಲಗ್ಗತ್ತಾ ‘‘ಆಕಾಸೇ ಪಾಣಿಸಮೇನ ಚೇತಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಸದಿಸನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೇನ ಸದಿಸಂ, ಸಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಖೀಣಾಸವಪಟಿಪತ್ತಿಸದಿಸಾ ಪಟಿಪದಾ ಹೋತೀತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಸುವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಿಲೇಸತ್ತಾ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನಾಮ…ಪೇ… ನ ಹೋತೀತಿ ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸತ್ತಾ ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವತೋ ನ ಹೋತಿ. ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪನ ಅಪ್ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸತ್ತಾ ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ಚ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಪಿ ಹೋತಿ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ದೀಘಭಾಣಕಅಭಯತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಏಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ದಹರಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ನಹಾಯಮಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣೀನದೀಮುಖದ್ವಾರೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ‘‘ಕುಮ್ಭೀಲೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಅಕಾಸಿ, ತದಾ ನಂ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ ಜಾನಿಂಸು. ಚನ್ದಮುಖತಿಸ್ಸರಾಜಕಾಲೇ ಪನ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಖೀಣಾಸವೋ ದುಬ್ಬಲಚಕ್ಖುಕೋ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಅಚ್ಛತಿ. ತಂ ರಾಜಾ ‘‘ಥೇರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗತೇಸು ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪೋ ವಿಯ ಪಾದೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಥೇರೋ ಸಿಲಾಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಿಸ್ಸೋತಿ. ಸುಗನ್ಧಂ ವಾಯಸಿ ನೋ ತಿಸ್ಸಾತಿ. ಏವಂ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನೋಪಿ ಅತಿಸೂರೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಭಯೋ, ಸೋ ರಜನೀಯೇನ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ. ವಸಭರಾಜಾಪಿ ಹಿ ಏಕಂ ಥೇರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಮಾನೋ ಘರೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಬದರಸಾಳವಂ ಮದ್ದಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ. ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಖೇಳೋ ಚಲಿತೋ, ಥೇರಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವೋ ಆವಿಭೂತೋ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಹಿ ರಸತಣ್ಹಾ ನಾಮ ಸುಪ್ಪಹೀನಾ, ದಿಬ್ಬೇಸುಪಿ ರಸೇಸು ನಿಕನ್ತಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಚಸ್ಸ ಭಯಂ ವಾ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ವಾ ರಸತಣ್ಹಾ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ನ ತ್ವಂ ಅರಹಾ’’ತಿ ಅಪನೇತಬ್ಬೋ.

ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಲಕ್ಖಣಾ ಪಾಪಿಚ್ಛಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಯಾ ಸಾ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ…ಪೇ… ಆದಿನಾ ನಯೇನಾ’’ತಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ‘ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಕುಸೀತೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀವ ಸಮಾನೋ ‘ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಸಮಾಹಿತೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಪಞ್ಞವಾತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಖೀಣಾಸವೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಖೀಣಾಸವೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಇಚ್ಛಾ ಇಚ್ಛಾಗತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಾರಾಗೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೧) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಪದೇಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಾಪಿಕಾಯಾತಿ ಲಾಮಿಕಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ. ಅಪಕತೋತಿ ಪಾಪಿಕಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವತೋ ಅಪೇತೋ ಕತೋತಿ ಇಚ್ಛಾಯ ಅಪಕತೋ. ತಥಾಭೂತೋ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಾಜಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ.

ಸಾಮಞ್ಞಂ ದುಪ್ಪರಾಮಟ್ಠಂ ನಿರಯಾಯುಪಕಡ್ಢತೀತಿ ಯಥಾ ಕುಸೋ ಯೇನ ದುಗ್ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಅನುಕನ್ತತಿ ಫಾಲೇತಿ, ಏವಮೇವ ಸಮಣಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ಖಣ್ಡಸೀಲಾದಿತಾಯ ದುಪ್ಪರಾಮಟ್ಠಂ ನಿರಯಾಯ ಉಪಕಡ್ಢತಿ, ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಿಥಿಲೋತಿ ಓಲೀಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇನ ಸಿಥಿಲಗ್ಗಾಹೇನ ಕತೋ. ಪರಿಬ್ಬಾಜೋತಿ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ. ಭಿಯ್ಯೋ ಆಕಿರತೇ ರಜನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ರಾಗರಜಾದಿಂ ಏವರೂಪೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಅಪನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅಪರಮ್ಪಿ ರಾಗರಜಾದಿಂ ಆಕಿರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನನತೋ ವೋಹಾರಮತ್ತಸಿದ್ಧೋ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ. ಅಜಾನಮೇವಾತಿ ಪಾಠೇ ಏವಾತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಅಜಾನಮೇವನ್ತಿ ಪಾಠೇ ಪನ ಏವಂ ಜಾನಾಮಿ ಏವಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅವಚನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೧೯೯. ಅಸುಭಜ್ಝಾನಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಾಯಗತಾಸತಿಜ್ಝಾನಞ್ಚ ಕಸಿಣಜ್ಝಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನ ‘‘ಕಾಯಗತಾಸತಿಜ್ಝಾನಂ ಪಥವೀಕಸಿಣಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕೋವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ವಿ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥೋ ವಿವಿಧತ್ಥೋ ವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ. ತಸ್ಸ ಸಗುಣತೋ ಸುಞ್ಞತಾದಿನಾಮಲಾಭಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಪನಾಯ’’ ನ್ತಿಆದಿ. ಮಗ್ಗೋ ಹಿ ನಾಮ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ನಾಮಂ ಲಭತಿ ಸರಸೇನ ವಾ ಪಚ್ಚನೀಕೇನ ವಾ ಸಗುಣೇನ ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇನ ವಾ ಆಗಮನೇನ ವಾ. ಸಚೇ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಅನಿಮಿತ್ತವಿಮೋಕ್ಖೇನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಸಚೇ ದುಕ್ಖತೋ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತವಿಮೋಕ್ಖೇನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಸಚೇ ಅನತ್ತತೋ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಸುಞ್ಞತವಿಮೋಕ್ಖೇನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಇದಂ ಸರಸತೋ ನಾಮಂ ನಾಮ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಧುವನಿಮಿತ್ತಸಸ್ಸತನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಜಹನ್ತೋ ಆಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಮಿತ್ತೋ. ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಪನ ಸುಖಸಞ್ಞಂ ಪಹಾಯ ಪಣಿಧಿಂ ಪತ್ಥನಂ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ. ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅತ್ತಸತ್ತಪುಗ್ಗಲಸಞ್ಞಂ ಪಹಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸುಞ್ಞತೋ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಸುಞ್ಞತೋತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚನೀಕತೋ ನಾಮಂ ನಾಮ.

ರಾಗಾದೀಹಿ ಪನೇಸ ಸುಞ್ಞತತ್ತಾ ಸುಞ್ಞತೋ. ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ರಾಗನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂಯೇವ ವಾ ಅಭಾವೇನ ಅನಿಮಿತ್ತೋ. ರಾಗಾದಿಪಣಿಧಿಆದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋತಿ ಇದಮಸ್ಸ ಸಗುಣತೋ ನಾಮಂ. ಸ್ವಾಯಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಾಮಂ. ಆಗಮನಂ ಪನ ದುವಿಧಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಗಮನಂ ಮಗ್ಗಾಗಮನಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಮಗ್ಗೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಗಮನಂ ಲಬ್ಭತಿ, ಫಲೇ ಮಗ್ಗಾಗಮನಂ. ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ ಹಿ ಸುಞ್ಞತಾ ನಾಮ, ಸುಞ್ಞತವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಸುಞ್ಞತೋ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ, ಅನಿಮಿತ್ತವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ. ಇದಂ ಪನ ನಾಮಂ ನ ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ ಲಬ್ಭತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಜಹನತೋ ನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಅನಿಮಿತ್ತಂ, ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಲಬ್ಭತಿ. ತತ್ರ ಹಿ ಗೋತ್ರಭುಞಾಣಂ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನಿಮಿತ್ತನಾಮಕಂ ಹುತ್ವಾ ಸಯಂ ಆಗಮನಿಯಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಂ ದೇತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇನ ಮಗ್ಗೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಮಗ್ಗಾಗಮನೇನ ಪನ ಫಲಂ ಅನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ. ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಪಣಿಧಿಂ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಾ ನಾಮ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಫಲಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಂ. ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ದೇತಿ, ಮಗ್ಗೋ ಫಲಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಆಗಮನತೋ ನಾಮಂ. ಸುಞ್ಞತ್ತಾತಿ ವಿವಿತ್ತತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಮಗ್ಗೇ ರಾಗಾದಯೋ ಸನ್ತಿ, ಉಪರೂಪರಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕರಾಗಾದೀನಂ ಕಾರಣತ್ತಾ ರಾಗಾದಯೋ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರಾಗದೋಸಮೋಹನಿಮಿತ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ಸವಿಗ್ಗಹಾನಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾನಮ್ಪೇತ್ಥ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ರಾಗಾದಯೋವ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಪಣಿಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ರಾಗದೋಸಮೋಹಪಣಿಧೀನ’’ನ್ತಿ.

ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅವಚನತೋ ‘‘ವಿಜ್ಜಾನಂ ಲಾಭೀಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಹೋತಿ. ಏಕೇಕಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನಾತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಚತುಕ್ಕಾದಿಏಕೇಕಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಏಕೇಕಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನೇವ ದಸ್ಸಿತಂ, ತತ್ಥ ಪನ ‘‘ಲೋಕುತ್ತರಾನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಲೋಕುತ್ತರ-ಸದ್ದಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಲೋಕುತ್ತರ-ಸದ್ದೇನ ವಿನಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು.

ನನು ಚ ‘‘ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಮೇವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಮತ್ತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಮಗ್ಗೋ ದೀಪಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮರಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ ಹಿ ರಾಗದೋಸಾನಂ ಪಹಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ರೂಪರಾಗಅರೂಪರಾಗೇ ಸನ್ಧಾಯ. ನ ಹಿ ತೇ ತೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾತಬ್ಬತ್ತಾ.

ರಾಗಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿನೀವರಣತಾತಿ ರಾಗಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿನೀವರಣತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ರಾಗಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ರಾಗನೀವರಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ವಿಗತನೀವರಣತ್ತಾ ವಿನೀವರಣತಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ಯಾ ಚ ಪಞ್ಚ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತಲೋಕುತ್ತರತ್ತಾತಿ ವಿಸುಂಯೇವ ಲೋಕತೋ ಅಪಗತಲೋಕುತ್ತರತ್ತಾ. ಯಥಾ ವಿನಾ ಲೋಕುತ್ತರ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಲಾಭೀಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ‘‘ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಲಾಭೀಮ್ಹೀತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅಥ ಖೋ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಭಾಗೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಏವಮಿದಂ ವತ್ತುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ…ಪೇ… ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಮಾಣಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸುದ್ಧಿಕವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦೦. ಉಲ್ಲಪನಾಕಾರನ್ತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿನ್ತಿಆದಿಉಲ್ಲಪನಾಕಾರಂ. ಆಪತ್ತಿಭೇದನ್ತಿ ‘‘ನ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಆಪತ್ತಿಭೇದಂ. ಪುನ ಆನೇತ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಹಿ ನ ಯೋಜಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠೋತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಯುತ್ತಂ.

ಕತ್ತುಸಾಧನೋಪಿ ಭಣಿತ-ಸದ್ದೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಾಮೀ’’ತಿ ಜಾನಿತುಂ, ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇನ ಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಾಮೀ’’ತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮುಸಾ ಭಣಾಮೀ’’ತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮುಸಾವಾದೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ನ ಸಕ್ಕಾ ನ ಭವಿತುನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಭಣಿತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ನ ಭವಿತುಂ. ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಕ್ಖಣೇ ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ವಿನಾ ಸಹಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ವಚನಕ್ಖಣೇ ‘‘ಮುಸಾ ಏತ’’ನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಿತೇಪಿ ನಿವತ್ತೇತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅವಿಸಯಭಾವತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ದವಾತಿ ಸಹಸಾ. ರವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ಖಲಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಭಣನಂ.

ತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ತಂಞಾಣಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಂಞಾಣತಾ, ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಂವೇದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಞಾಣಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಬಹುಭಾವೋ, ಏಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ ಅನೇಕಞಾಣತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ…ಪೇ… ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಅಸಮ್ಮೋಹಾವಬೋಧೋ ಚ ಈದಿಸಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಂ ‘‘ಭಣಾಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹುತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಞ್ಚ ‘‘ಭಣಿತ’’ನ್ತಿ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಂ ಪನ…ಪೇ… ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಸತಿ ‘‘ಸೇಸದ್ವಯಂ ನ ಹೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತಂ ನತ್ಥಿ, ಅವಸ್ಸಂ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಸತಿ ‘‘ಭಣಾಮಿ ಭಣಿತ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ದ್ವಯಂ ನ ನ ಹೋತಿ, ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏಕಂ ವಿಯ ಪಕಾಸತೀತಿ ಅನೇಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸದಿಸಂ ಹುತ್ವಾ ಪಕಾಸತಿ. ಸಮಾಪಜ್ಜಿನ್ತಿಆದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜಾಮಿ, ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಸತಿಪಿ ಕಾಲನಾನತ್ತೇ ವಚನವಿಸೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಿಸುಂ ಗಹಣಂ.

೨೦೭. ಸಕಭಾವಪರಿಚ್ಚಜನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜನವಸೇನ. ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ‘‘ಸರಾಗೋ ಸದೋಸೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾಭಾವತೋ ಚತ್ತಮ್ಪಿ ಕೇಚಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ನಯಿದಮೇವನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ವನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಯಂ ಯೇನ ವನ್ತಂ, ಸೋ ಪುನ ತಂ ಆದಿಯತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಾದಿಯನಭಾವದಸ್ಸನವಸೇನಾ’’ತಿ. ವನ್ತಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸನ್ತತಿಲಗ್ಗಂ ಸಿಯಾ, ನಯಿದಮೇವನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಮುತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸನ್ತತಿತೋ ವಿಮೋಚನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಮುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಮುತ್ತಬನ್ಧನಂ ವಿಯ ಫಲಂ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಏವಮಿದನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಪಹೀನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕ್ವಚಿ ಅನವಟ್ಠಾನದಸ್ಸನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುನ್ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪುನ ಆದಾಯ ಸಮ್ಮದೇವ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಆದಿನ್ನಸದಿಸಂ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆದಿನ್ನಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗದಸ್ಸನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಉಕ್ಖೇಟಿತೋತಿ ಉತ್ತಾಸಿತೋ, ಉತ್ತಾಸೇತ್ವಾ ಪಲಾಪಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಚ ಉತ್ತಾಸೇತ್ವಾ ಪಲಾಪಿತೋ, ನ ಪುನ ಸೋ ತಂ ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನ ಅನಲ್ಲೀಯನಭಾವದಸ್ಸನವಸೇನಾ’’ತಿ, ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸನ್ತಾನೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಭಾವದಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಿಟ-ಸದ್ದಂ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ಉತ್ತಾಸತ್ಥೇ ಪಠನ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಣುಯೇವ ಅಣುಸಹಗತಂ, ಅತಿಖುದ್ದಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸುದ್ಧಿಕವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವತ್ತುಕಾಮವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೧೫. ಕೇವಲಞ್ಹಿಯನ್ತಿ ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಅಯಂ. ‘‘ವಾರೋ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತೇ ತದತ್ಥಸ್ಸ ಪಕತಿಯಾ ವಿಜಾನನಲಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಪನ ವಚೀಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಮಂ ಅರಹಾತಿ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ತಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ಪಠಮಂ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ಆಗತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅವಿದಿತೇಪಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಜಾನನಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ‘‘ತಙ್ಖಣೇ ಜಾನನಂ ನಾಮ ಈದಿಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇತಿ ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಗಹಣಯೋಗ್ಗೇ ಪದೇಸೇ, ಪಕತಿಚಕ್ಖುನಾ ಪಕತಿಸೋತೇನ ಚ ದಟ್ಠುಂ ಸೋತುಞ್ಚ ಅರಹಟ್ಠಾನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಚೇ ಕೋಚಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಚ ಸೋತಧಾತುಯಾ ದಿಸ್ವಾ ಸುತ್ವಾ ಚ ಜಾನಾತಿ, ನ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅಸ್ಸುತಪುಬ್ಬಸ್ಸ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಂಸಯುಪ್ಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ‘‘ಸುತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಠಮಂ ವಚನಮತ್ತಂ ಅಸ್ಸುತಪುಬ್ಬೇನಪಿ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಮಿದ’’ನ್ತಿ ಸನ್ದೇಹಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಝಾನಂ ನಾಮ ಕಿರೇಸ ಸಮಾಪಜ್ಜೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತೇಪಿ ಞಾತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿಯೇವ.

ಅನಾಪತ್ತಿಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೨೨. ಅನುಲ್ಲಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅವತ್ತುಕಾಮಸ್ಸ, ‘‘ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸರೂಪತೋ ಪನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಅನುಲ್ಲಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಗತವತ್ಥುವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವದನ್ತೋಪಿ ವೋಹಾರತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಾಯನ್ತೋಪೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಯಿ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಜಾನನ್ತಾ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ’’ತಿ ಭಾಯನ್ತೋಪಿ.

ವಿನೀತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೨೨೩. ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಝಾನಭೂಮಿಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಿಣ್ಣಂ ವಿವೇಕಾನನ್ತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕಾನಂ.

ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಸ್ಸ ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಾವ ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ. ಭುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪುನ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಮ್ಭಾವನಿಚ್ಛಾಯ ಚೀವರಸಣ್ಠಪನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ.

೨೨೫. ಆರಾಧನೀಯೋ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇನಾತಿ ವತ್ಥುದ್ವಯಂ ಏಕಸದಿಸಮ್ಪಿ ದ್ವೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಆರೋಚಿತತ್ತಾ ಭಗವತಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ಆರೋಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆರೋಪಿತಂ.

೨೨೬. ಪಸಾದಭಞ್ಞನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಪಸಾದಮತ್ತೇನ ಭಣನಂ, ನ ಪನ ‘‘ಸಭಾವತೋ ಏತೇ ಅರಹನ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಯದಿ ಪನ ‘‘ಏತೇ ಸಭಾವತೋ ಅರಹನ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಆಯನ್ತು ಭೋನ್ತೋ ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದತಿ, ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ.

೨೨೭. ಪದಸಾ ಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕತಿಕಾಯ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಯಾನೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಾಮಯಿದ್ಧಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಇದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರಕ್ಖನ್ತೀತಿ ‘‘ಯೋ ಇಮಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ಪಠಮಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಮಯಂ ‘ಅರಹಾ’ತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಕತಿಕಾಯ ಕತತ್ತಾ ಅಪುಬ್ಬಾಚರಿಮಂ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಸಹ ನಿಕ್ಖನ್ತಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ‘ಉಟ್ಠೇಥ ಗಚ್ಛಾಮ, ಏಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’ತಿ ಏವಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಗಮನೇ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ನಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏತಂ ಪನ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಕತಿಕವತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಇಧ ಅರಹನ್ತೋಯೇವ ವಸನ್ತೂತಿ ಯದಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಕತಿಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏತಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಕತಿಕವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚೂಳಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನಾನಾವೇರಜ್ಜಕಾತಿ ನಾನಾಜನಪದವಾಸಿನೋ. ಸಙ್ಘಲಾಭೋತಿ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪುಣನಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ಅಯಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ಬಹಿಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಙ್ಘಲಾಭಸ್ಸ ಸಾಮಿಭಾವಾಪಾದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕತೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಬಹಿಸೀಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕೇಕಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದಾತುಂ, ಈದಿಸಂ ವಾ ದಾತುಂ, ಏತ್ತಕಾನಂ ವಾ ದಾತುಂ, ಈದಿಸಸ್ಸ ವಾ ದಾತುಂ ರುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೨೨೮. ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಲಕ್ಖಣೋತಿಆದೀಸು ಕೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಲಕ್ಖಣೋ, ಕಸ್ಮಾ ಚಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ, ಕೋ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಕಸ್ಮಾ ಚ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಯ್ವಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೇನಾತಿ ಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೇನ. ಬ್ರಹ್ಮಸಮೇನಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವಸಮೇನ. ಈಸಕಂ ಹಸಿತಂ ಸಿತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮನ್ದಹಸಿತ’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಖಲಿಕನ್ತಿ ನಯಿದಂ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಖಲಿಕಮತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಏಕೋ ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪೇತಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಸತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಏತೇ ಅತ್ತಭಾವಾತಿ ಪೇತತ್ತಭಾವಾ. ನ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ದೇವತ್ತಭಾವಾ ವಿಯ ಪಕತಿಯಾ ಆಪಾಥಂ ನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ರುಚಿಯಾ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತಾನಂ ಅನಾಥಭಾವದಸ್ಸನಪದಟ್ಠಾನಾ ಕರುಣಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರುಞ್ಞೇ ಕತ್ತಬ್ಬೇ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಬುದ್ಧಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತದುಭಯಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ತಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮಧಾತೂತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಧಮ್ಮಧಾತೂತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವೋ. ಉಪಪತ್ತೀತಿ ಜಾತಿ. ಉಪಪತ್ತಿಸೀಸೇನ ಹಿ ತಥಾರೂಪಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ವದತಿ. ದುಸ್ಸದ್ಧಾಪಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತದಸ್ಸ ತೇಸಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ. ದುಸ್ಸದ್ಧಾಪಯಾತಿ ಇದಞ್ಚ ನ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಯೇ ಪನ ಸುಣನ್ತಿ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ. ಅಥ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೋ ಕಸ್ಮಾ ನ ಅದ್ದಸ, ಕಿಮಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ನತ್ಥೀತಿ? ನೋ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಪನ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ, ಇತರೋ ಅನಾವಜ್ಜನೇನ ನ ಅದ್ದಸ.

ವಿತುಡೇನ್ತೀತಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಡೇನ್ತಿ, ಅಸಿಧಾರೂಪಮೇಹಿ ತಿಖಿಣೇಹಿ ಲೋಹತುಣ್ಡಕೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ವಿತುದನ್ತೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಫಾಸುಳನ್ತರಿಕಾಹೀತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ. ಲೋಹತುಣ್ಡಕೇಹೀತಿ ಲೋಹಸಲಾಕಾಸದಿಸೇಹಿ, ಕಾಳಲೋಹಮಯೇಹೇವ ವಾ ತುಣ್ಡಕೇಹಿ. ಪಸಾದುಸ್ಸದಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತಮತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾನಮ್ಪಿ ಕಾಯಪ್ಪಸಾದಸ್ಸ ಬಲವಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಕ್ಕಗಣ್ಡಸದಿಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಅತಿವಿಯ ಮುದುಸಭಾವತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತಾತಿ ಗರಹನಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮೇತಂ.

ಚಕ್ಖುಭೂತಾತಿ ಸಮ್ಪತ್ತದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾ, ಲೋಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಭೂತಾತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯತ್ರಾತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯತ್ರಾತಿ ಕಾರಣವಚನ’’ನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಮಾಣೇ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ, ತೇ ಚ ಖೋ ವಿಭಾಗೇನ ಕಾಮಭವಾದಿಭೇದೇ ಭವೇ, ನಿರಯಾದಿಭೇದಾ ಗತಿಯೋ, ನಾನತ್ತಕಾಯನಾನತ್ತಸಞ್ಞೀಆದಿವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ, ತಥಾರೂಪೇ ಸತ್ತಾವಾಸೇ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಮೇ ಉಪನೇತುಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತೇನ.

ಗೋಘಾತಕೋತಿ ಗುನ್ನಂ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಹನನಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಧಿತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಗುನ್ನಂ ಹನನಕಮ್ಮಸ್ಸ. ಅಪರಾಪರಿಯಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಕಮ್ಮಸ್ಸ. ಬಲವತಾ ಗೋಘಾತಕಕಮ್ಮೇನ ವಿಪಾಕೇ ದೀಯಮಾನೇ ಅಲದ್ಧೋಕಾಸಂ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕೇ ಇದಾನಿ ಲದ್ಧೋಕಾಸಂ ‘‘ಅವಸೇಸಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಮ್ಮಸಭಾಗತಾಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಭಾಗಭಾವೇನ ಸದಿಸಭಾವೇನ. ಆರಮ್ಮಣಸಭಾಗತಾಯಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಸಭಾಗಭಾವೇನ ಸದಿಸಭಾವೇನ. ಯಾದಿಸೇ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪುಬ್ಬೇ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ತಸ್ಸ ಚ ವಿಪಾಕೋ ಪವತ್ತೋ, ತಾದಿಸೇಯೇವ ಆರಮ್ಮಣೇ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಇಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಚ ಪವತ್ತೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನಾ’’ತಿ. ಭವತಿ ಹಿ ತಂಸದಿಸೇಪಿ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ಯಥಾ ಸೋ ಏವ ತಿತ್ತಿರೋ, ತಾನಿಯೇವ ಓಸಧಾನೀತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕವಿಸಯೇ ‘‘ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ’’ತಿ ದ್ವಯಮೇವ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಕಮ್ಮತೋ ಭಿನ್ನಂ ವಿಸುಂ ಹುತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸರಿಕ್ಖಕವಿಪಾಕದಾನಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವತೋ ಯತ್ಥ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕೇನ ವಿಪಾಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ತಸ್ಸ ಕಿರ…ಪೇ… ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೂಪಚಿತಸ್ಸ ಪೇತೂಪಪತ್ತಿನಿಬ್ಬತ್ತನವಸೇನ ಕತೋಕಾಸಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಇದಾನಿ ತಥಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಂ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋತಿ ಗೋಘಾತಕೋ. ಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಖಲಿಕಪೇತೋ ಜಾತೋ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕವಿಪಾಕವಸೇನ.

೨೨೯. ಪೇಸಿಯೋ ಕತ್ವಾತಿ ಗಾವಿಂ ವಧಿತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಗೋಮಂಸಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಪೇಸಿಯೋ ಕತ್ವಾ. ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾತಿ ಕಾಲನ್ತರಂ ಠಪನತ್ಥಂ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ. ಸುಕ್ಖಾಪಿತಮಂಸಪೇಸೀನಞ್ಹಿ ವಲ್ಲೂರಸಮಞ್ಞಾತಿ. ನಿಪ್ಪಕ್ಖಚಮ್ಮೇತಿ ವಿಗತಪಕ್ಖಚಮ್ಮೇ. ಉರಬ್ಭೇ ಹನ್ತೀತಿ ಓರಬ್ಭಿಕೋ. ಏಳಕೇತಿ ಅಜೇ. ನಿವಾಪಪುಟ್ಠೇತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನನಿವಾಪೇನ ಪೋಸಿತೇ ಅಸಿನಾ ವಧಿತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ. ಏಕಂ ಮಿಗನ್ತಿ ದೀಪಕಮಿಗಂ. ಕಾರಣಾಹೀತಿ ಯಾತನಾಹಿ. ಞತ್ವಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಞತ್ವಾ. ಪೇಸುಞ್ಞುಪಸಂಹಾರವಸೇನ ಇತೋ ಸುತಂ ಅಮುತ್ರ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತಂ ಇಧ ಸೂಚೇತೀತಿ ಸೂಚಕೋ. ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇಸಿ ಮನುಸ್ಸೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ವಿನಿಚ್ಛಯಾಮಚ್ಚೋತಿ ರಞ್ಞಾ ಅಡ್ಡಕರಣೇ ಠಪಿತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತೋ. ಸೋ ಹಿ ಗಾಮಜನಕಾಯಂ ಕೂಟಟ್ಠೇನ ವಞ್ಚೇತೀತಿ ‘‘ಗಾಮಕೂಟೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ತಾದಿಸೋಯೇವ ಗಾಮಜೇಟ್ಠಕೋ ಗಾಮಕೂಟೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಮೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ. ರಹಸ್ಸಙ್ಗೇ ನಿಸೀದನವಸೇನ ವಿಸಮಾ ನಿಸಜ್ಜಾ ಅಹೋಸಿ. ಫುಸನ್ತೋತಿ ಥೇಯ್ಯಾಯ ಫುಸನ್ತೋ.

೨೩೦. ಅನಿಸ್ಸರೋತಿ ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಸಾಮಿಕೋ ಅತ್ತನೋ ಫಸ್ಸೇ ಅನಿಸ್ಸರೋ. ಧಂಸಿತ್ವಾತಿ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ. ಮಙ್ಗನವಸೇನ ಉಲತೀತಿ ಮಙ್ಗುಲಿ, ವಿರೂಪಬೀಭಚ್ಛಭಾವೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿರೂಪಂ ದುದ್ದಸಿಕಂ ಬೀಭಚ್ಛ’’ನ್ತಿ.

ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಅಗ್ಗಿನಾ ಪಕ್ಕಸರೀರತಾಯ ಉಪ್ಪಕ್ಕಂ, ಹೇಟ್ಠತೋ ಪಗ್ಘರಣವಸೇನ ಕಿಲಿನ್ನಸರೀರತಾಯ ಓಕಿಲಿನೀ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಅಙ್ಗಾರಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣತಾಯ ಓಕಿರಿನೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಙ್ಗಾರಚಿತಕೇತಿ ಅಙ್ಗಾರಸಞ್ಚಯೇ. ಸರೀರತೋ ಪಗ್ಘರನ್ತಿ ಅಸುಚಿದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಾನಿ ಸೇದಗತಾನಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ರಞ್ಞೋತಿ ಕಾಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ. ನಾಟಕಿನೀತಿ ನಚ್ಚನಕಿಚ್ಚೇ ಅಧಿಗತಾ ಇತ್ಥೀ. ಸೇದನ್ತಿ ಸೇದನಂ, ತಾಪನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಸೀಸಕಂ ಕಬನ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಕಮ್ಮಾಯೂಹನಕಾಲೇ ತಥಾ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಹಣಪರಿಚಯತೋ. ಲಾಮಕಭಿಕ್ಖೂತಿ ಹೀನಾಚಾರತಾಯ ಲಾಮಕೋ, ಭಿಕ್ಖುವೇಸತಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಹಾರೇನ ಜೀವನತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು. ಚಿತ್ತಕೇಳಿನ್ತಿ ಚಿತ್ತರುಚಿಯಂ ತಂ ತಂ ಕೀಳನ್ತೋ. ಅಯಮೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ.

೨೩೧. ನಿಸ್ಸೇವಾಲಪಣಕಕದ್ದಮೋತಿ ತಿಲಬೀಜಕಾದಿಭೇದೇನ ಸೇವಾಲೇನ ನೀಲಮಣ್ಡೂಕಪಿಟ್ಠಿವಣ್ಣೇನ ಉದಕಪಿಟ್ಠಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಪಣಕೇನ ಕದ್ದಮೇನ ಚ ವಿರಹಿತೋ. ಸುನ್ದರೇಹಿ ತಿತ್ಥೇಹೀತಿ ಸುಖಾವಗಾಹಣಟ್ಠಾನತಾಯ ಕದ್ದಮಾದಿದೋಸವಿರಹತೋ ಚ ಸುನ್ದರೇಹಿ ತಿತ್ಥೇಹಿ. ತತೋ ಉದಕದಹತೋ ತಂಹೇತು, ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾಗಭವನಗತೋಪಿ ಹಿ ಸೋ ರಹದೋ ತತೋ ಉಪರಿಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಜಲಾಸಯೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತೋ ಅಯಂ ತಪೋದಾ ಸನ್ದತೀ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ತತೋತಿ ನಾಗಭವನೇ ಉದಕದಹತೋ ಅಯಂ ತಪೋದಾ ಸನ್ದತಿ. ತಞ್ಹಿ ಉಪರಿಭೂಮಿತಲಂ ಆರೋಹತಿ, ಉಣ್ಹಭಾವೇನ ತಪನತೋ ತಪಂ ಉದಕಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ವತ್ಥನಾಮವಸೇನ ತಪೋದಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪೇತಲೋಕೋತಿ ಪೇತಾನಂ ಆವಾಸಟ್ಠಾನಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪೇತಲೋಕೋತಿ ಲೋಹಕುಮ್ಭೀನಿರಯಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ನಗರಸ್ಸ ಪನ ಪರಿತೋ ಪಬ್ಬತಪಾದವನನ್ತರೇಸು ಬಹೂ ಪೇತಾವಾಸಾಪಿ ಸನ್ತೇವ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಪೇತವತ್ಥುಪಾಳಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಸಂಯುತ್ತೇನ ಇಮಾಯ ಚ ವಿನೀತವತ್ಥುಪಾಳಿಯಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಕತಹತ್ಥಾತಿ ಥಿರತರಂ ಲಕ್ಖೇಸು ಅವಿರಜ್ಝನಸರಕ್ಖೇಪಾ. ಈದಿಸಾ ಪನ ತತ್ಥ ವಸೀಭೂತಾ ಕತಹತ್ಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಿಪ್ಪಮೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಕತಹತ್ಥೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಇಮೇ ಪನ ಕತಹತ್ಥಾ, ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಿಪ್ಪದಸ್ಸನವಸೇನ ಕತಂ ರಾಜಕುಲಾನಿ ಉಪೇಚ್ಚ ಅಸನಂ ಸರಕ್ಖೇಪೋ ಏತೇಹೀತಿ ಕತುಪಾಸನಾ, ರಾಜಕುಲಾದೀಸು ದಸ್ಸಿತಸಿಪ್ಪಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಭಗ್ಗೋತಿ ಪರಾಜಿತೋ.

೨೩೨. ದೋಸದಸ್ಸನ ಪುಬ್ಬಕ ರೂಪ ವಿರಾಗ ಭಾವನಾ ಸಙ್ಖಾತ ಪಟಿಪಕ್ಖ ಭಾವನಾವಸೇನ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಮಹತಾಪಿ ಸದ್ದೇನ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತಥಾ ಪನ ನ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ಸಿಯಾತಿ ಇಧ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಧೀತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನೇಜಂ ಅಚಲಂ ಕಾಯವಾಚಾವಿಪ್ಫನ್ದವಿರಹಿತಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ’’ನ್ತಿ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ಸಮಾಧಿಪಚ್ಚನೀಕಾನಂ ಅತಿದೂರತಾಯ ನ ಇಞ್ಜತೀತಿ ಆನೇಞ್ಜೋತಿ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮಾಧಿಪರಿಪನ್ಥಕೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾದಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ವಿತಕ್ಕಾದೀಸು ಆದೀನವಸಲ್ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ನ ಸುಟ್ಠುಕತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ನ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಸೋಧೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ನನು ಚಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಭಗವತೋ ಪಠಮವಸ್ಸೇವ ಅಭಿನವಪ್ಪತ್ತಅರಹತ್ತೋ, ಇದಞ್ಚ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಂ ವೀಸತಿಮವಸ್ಸತೋ ಉಪರಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಕಥಂ ಇಮಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾರಾಜಿಕೇ ಭಗವತಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಆಚರಿಯಾನಂ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ – ಅಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಏಸ ವದತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇನ್ತಾ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು. ಭಗವಾ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ತಥಾವಚನೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾ ಪನ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ತಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಂ ಆನೇತ್ವಾ ಇಧ ಆರೋಪೇಸುನ್ತಿ.

ಸಾವಕಾನಂ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಸ್ಸರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಸಞ್ಞಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗಭಾವನಾಯ ವಾಯೋಕಸಿಣನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ವದತಿ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಮ್ಪಿ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಕ್ಕಮವನ್ತಾನಂ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನೇವ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ತತಿಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಚುತಿಮೇವ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ. ನಯತೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸೀತಿ ವಟ್ಟೇ ಸಂಸರಣಕಸತ್ತಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಭಾವಕಾಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಸಞ್ಞಭವೇ ಪನ ಅಚಿತ್ತಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ದುಕ್ಕರಂ ಕತನ್ತಿ ಖನ್ಧವಿಕಲಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸರಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾತುನ್ತಿ ನಯತೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನಪಿ ದುಕ್ಕರಂ ಕತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಟಿವಿದ್ಧಾತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಸದಿಸಾ. ಯಥಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಧನುಸಿಪ್ಪೇ ಕತಹತ್ಥೋ ಏಕಂ ಕೇಸಸಙ್ಖಾತಂ ವಾಲಂ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿದಾಲೇತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಂ ಅಂಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾತಿಙ್ಗಣಫಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಪರಂ ಅಂಸುಂ ಕಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಂ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಅಂಸುಸ್ಸ ಊಕಾಮತ್ತಂ ವಾ ಲಿಕ್ಖಾಮತ್ತಂ ವಾ ಕಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಗಕೋಟಿತೋ ಅಧಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಸಭಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಕಣ್ಡಬದ್ಧಾಯ ವಾಲಕೋಟಿಯಾ ವಾತಿಙ್ಗಣಬದ್ಧಂ ವಾಲಸ್ಸ ಕೋಟಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಇಮಿನಾಪಿ ಕತಂ ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏತದಗ್ಗನ್ತಿ ಏಸೋ ಅಗ್ಗೋ. ಯದಿದನ್ತಿ ಯೋ ಅಯಂ. ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ವಿನೀತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಗಮನವಣ್ಣನಾ

೨೩೩. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಇಧ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಸೇನ ಅನೋಸಾರಿತತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಾಜಿಕಾವ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಕಥಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಾನಮ್ಪಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾವ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಾತಿ? ಪಾರಾಜಿಕಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಸನ್ತೇಸುಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟೇಸು ಇಧ ಪಾರಾಜಿಕಾವ ವುತ್ತಾ. ಯೇಸಂ…ಪೇ… ಅಸಂವಾಸೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ವಾ ದೀಪೇತುಕಾಮೋ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಾಜಿಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥಾಯಸ್ಮನ್ತೇತಿಆದಿಕಂ ಪನ ಅನುಞ್ಞಾತಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕ್ಕಮೋಪಿ ಅಯಮೇವ, ನಾಞ್ಞೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಸಾಧಾರಣಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾನಿ ನಾಮ. ಏತೇಸು ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ ನಾಮ ಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಾ ತೇನೇವ ರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಕಪ್ಪರಾನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಆಮಸನಾದಿಂ ಸಾದಿಯತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಧಿವಚನಂ. ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ವಜ್ಜಂ ಜಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಾ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ನಾಮ. ಸಮಗ್ಗೇನ ಪನ ಸಙ್ಘೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಯಂದಿಟ್ಠಿಕೋ ಸೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುವತ್ತತಿ, ಸಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ ನಾಮ. ಯಾ ಪನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ತಿನ್ತಾ ತಥಾವಿಧಸ್ಸೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಾದಿಯತಿ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಸೇವನತ್ಥಾಯ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ, ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಸಲ್ಲಪತಿ ವಾ, ಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ವಾ ಸಾದಿಯತಿ, ಕೇನಚಿ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸಂ ಪವಿಸತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಅಯಂ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅವತ್ಥುಭಾವತೋ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಾ. ನೇಸಞ್ಹಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಕೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಅಭಬ್ಬತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪನ್ನಸದಿಸತಾಯ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತಬ್ಭಾವಭಾವಿತಾಯ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ವಸತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥು, ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾರಹತಾ. ಸಾ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕಾಗತಸಬ್ಬದೋಸವಿರಹಿತಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತತಾ. ತಂ ವಿಪನ್ನಂ ಪಣ್ಡಕಭಾವಾದಿಯೋಗೇನ ಯೇಸಂ ತೇ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಾ. ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ವಿಪಾಕಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಮಗ್ಗಾವರಣೇ ಕಾರಣಮಾಹ. ಪಾರಾಜಿಕಾಪನ್ನಸದಿಸತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾ. ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕಾದಿಕಮ್ಮಂ ಮಾತುಘಾತಾದಿಕಂ ವಿಯ ಆನನ್ತರಿಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಗ್ಗೋ ಅವಾರಿತೋ’’ತಿ.

ದೀಘತಾಯ ಲಮ್ಬಮಾನಂ ಅಙ್ಗಜಾತಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಲಮ್ಬೀ. ಸೋ ಏತ್ತಾವತಾ ನ ಪಾರಾಜಿಕೋ, ಅಥ ಖೋ ಯದಾ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಮುಖೇ ವಾ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇ ವಾ ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ಮುದು ಪಿಟ್ಠಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕೋ, ಕತಪರಿಕಮ್ಮಾಯ ಮುದುಕಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋಪಿ ಯದಾ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖವಚ್ಚಮಗ್ಗೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಮತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಅಭಿನಿಸೀದತೀತಿ ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸೂಪರಿ ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಮಾತುಘಾತಕಪಿತುಘಾತಕಅರಹನ್ತಘಾತಕಾ ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ, ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕೋ ಲಮ್ಬೀಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ ಏವಾತಿ ಕಥಂ ಚತುವೀಸತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಮಾತುಘಾತಕಾದಯೋ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಇಧ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಲಮ್ಬೀಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸೇವಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಾತಿ. ಏತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ಕಚ್ಚಿತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಚ್ಚಿ ಅತ್ಥಾತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನಿಗಮನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ

ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.