೨. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡಂ

೧. ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಂವಣ್ಣನಾಸಮನನ್ತರಾ ಯಾ ತೇರಸಕಾದಿಸಂವಣ್ಣನಾ ಸಮಾರದ್ಧಾ, ತಸ್ಸಾಪಿ –

ಅನಾಕುಲಾ ಅಸನ್ದೇಹಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣವಿನಿಚ್ಛಯಾ;

ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಹೋತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀ.

ತೇರಸಕಸ್ಸಾತಿ ತೇರಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಪರಿಮಾಣಾನಿ ಅಸ್ಸ ಕಣ್ಡಸ್ಸಾತಿ ತೇರಸಕಂ, ತಸ್ಸ ತೇರಸಕಸ್ಸ ಕಣ್ಡಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೩೪. ಅನಭಿರತೋತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಇಧ ಪನ ಕಾಮರಾಗವಸೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತತಾಯ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋತಿಆದಿ.

೨೩೬-೨೩೭. ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಂ-ಸದ್ದೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥತಾಯ ಸಾತ್ಥಕೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಚೇತನಾ ಅಸ್ಸಾತಿ. ತತ್ಥ ಚೇತನಾತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮವಸಪ್ಪವತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಚೇತನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಯಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಕಪ್ಪೇ ಇಕ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ಸಞ್ಚೇತನಾವ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾತಿ. ಇದಾನಿ ಸಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಇಕ-ಸದ್ದೋವ ಅಸ್ಸತ್ಥಿಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಞ್ಚೇತನಾ ವಾ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾತಿ ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪಮಾಹ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಚೇತನಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪದಭಾಜನೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾ ಜಾನನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಕ್ಕಮಾಮೀತಿ ಜಾನನ್ತೋತಿ ಮೋಚನತ್ಥಂ ಉಪಕ್ಕಮಾಮೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ.

ಆಸಯಭೇದತೋತಿ ಪಿತ್ತಾದಿಆಸಯಭೇದತೋ. ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ರಞ್ಞೋಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಾಸಯೇಸು ಚತೂಸು ಅಞ್ಞತರೋ ಆಸಯೋ ಹೋತಿಯೇವ, ಮನ್ದಪಞ್ಞಾನಂ ಪನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಆಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಧಾತುನಾನತ್ತತೋತಿ ಪಥವೀಧಾತುಆದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ, ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ, ರಸಸೋಣಿತಾದೀನಂ ವಾ ಧಾತೂನಂ ನಾನತ್ತತೋ.

ವತ್ಥಿಸೀಸನ್ತಿ ವತ್ಥಿಪುಟಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ. ‘‘ರಾಗ…ಪೇ… ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ’’ತಿ ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ರಾಜಾ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಸಕಲಕಾಯೋ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಸುತಪುಬ್ಬತ್ತಾ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಏವಮಕಾಸೀತಿ ವದನ್ತಿ. ದಕಸೋತನ್ತಿ ಮುತ್ತಮಗ್ಗಂ, ಅಙ್ಗಜಾತಪ್ಪದೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದಕಸೋತೋರೋಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪಾದಿನ್ನತೋ ವಿನಿಮುತ್ತತಾಯ ಸಮ್ಭವೇ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ ರೂಪಂ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಸಂ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಪೋಧಾತುಯಾ ಸನ್ತಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಅವತ್ಥಾವಿಸೇಸೋ ಸಮ್ಭವೋ, ಸೋ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕೇಸು ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸೋ ಪನ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ರಾಗವಸೇನ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಹೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕಥಾವತ್ಥುಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ನಾಮ ರಾಗಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತಂ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ಸಮ್ಭವೋ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೋಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತುಂ, ತೇನೇವ ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ‘‘ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕಥಾವತ್ಥುಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಥಾ. ಅಟ್ಠ. ೩೦೭) ‘‘ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ದೇವತಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಪನ ಕಾಮಾವಚರದೇವತಾನಂ ಕಾಮಾ ಪಾಕತಿಕಾಯೇವ. ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ಹಿ ತೇ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ಮೇಥುನಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ಪನ ನಿಸ್ಸನ್ದಾಭಾವೋ ತೇಸಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ತಙ್ಖಣಿಕಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮಾವಹಂ ಸಮ್ಫಸ್ಸಸುಖಮೇವ ಹಿ ತೇಸಂ ಕಾಮಕಿಚ್ಚಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕತಾವತಿಂಸಾನಂಯೇವ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಇಜ್ಝತಿ, ಯಾಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಲಿಙ್ಗನಮತ್ತೇನ, ತುಸಿತಾನಂ ಹತ್ಥಾಮಸನಮತ್ತೇನ, ನಿಮ್ಮಾನರತೀನಂ ಹಸಿತಮತ್ತೇನ, ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತೇನ ಕಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಕಾಮೇಸು ವಿರಜ್ಜನಸ್ಸ ತೇಸು ಅಭಾವತೋ ಕಾಮಾನಞ್ಚ ಉತ್ತರುತ್ತರಿ ಪಣೀತತರಪಣೀತತಮಭಾವತೋ.

ತಥೇವಾತಿ ‘‘ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇನ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮತೋ’’ತಿಆದಿಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ‘‘ವಿಸ್ಸಟ್ಠೀತಿ ಠಾನತೋ ಚಾವನಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ದಕಸೋತಂ ಓತಿಣ್ಣಮತ್ತೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ದಕಸೋತೋರೋಹಣಞ್ಚೇತ್ಥಾತಿಆದಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ತೀಸುಪಿ ವಾದೇಸು. ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ. ಅನ್ತರಾ ನಿವಾರೇತುನ್ತಿ ಠಾನತೋ ಚುತಂ ದಕಸೋತಂ ಓತರಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ನಿವಾರೇತುಂ. ತೇನಾಹ – ಠಾನಾ ಚುತಞ್ಹಿ ಅವಸ್ಸಂ ದಕಸೋತಂ ಓತರತೀತಿ. ಠಾನಾಚಾವನಮತ್ತೇನೇವಾತಿ ದಕಸೋತಂ ಅನೋತಿಣ್ಣೇಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಕಲೋ ಕಾಯೋ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವಾದೇ ಠಾನಾಚಾವನಂ ವದನ್ತೇನ ಸಕಲಸರೀರತೋ ಚುತಸ್ಸಪಿ ದಕಸೋತೋರೋಹಣತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಳಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ. ಸಕಲಸರೀರೇ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠಿತಸ್ಸ ಠಾನಾ ಚುತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಮತ್ತೇನೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇನ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ. ಹತ್ಥಪರಿಕಮ್ಮಾದೀಸು ಸತಿಪಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಾಭಾವತೋ ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ತಪರಿಕಮ್ಮ…ಪೇ… ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಅಯಂ ಸಬ್ಬಾಚರಿಯಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ‘‘ದಕಸೋತೋರೋಹಣಞ್ಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ಸಾಧಾರಣೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಖೋಭಕರಣಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ವಿಸಭಾಗಭೇಸಜ್ಜಸೇನಾಸನಾಹಾರಾದಿಪಚ್ಚಯೋ. ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ ವಾತಿ ಪಸನ್ನಾ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ, ಕುದ್ಧಾ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ. ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಾಯ ವಾತಿ ಸಭಾವತೋ ಭವಿತಬ್ಬಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಾಯ ವಾ. ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ದೇವಾನುಭಾವೇನ ಉಪನೇನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಯ ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ತದಾ ಕಿರ ಪುರೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸತ್ತಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಗತಸುರಾಪಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದಿವಿಭೂತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರವಿಭೂಸಿತಾ ವರಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಮಾನಾ ಇಮಂ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ – ಚತ್ತಾರೋ ಕಿರ ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಸಯನೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹಂ ನೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ರಜತಪಬ್ಬತೋ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚೀನತೋ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇತವರವಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕೋ ಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತೋ, ತತ್ಥ ಚರಿತ್ವಾ ತತೋ ಓರುಯ್ಹ ರಜತಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಟ್ಠಸದಿಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಇಮಂ ಸುಪಿನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಯ ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇತಿ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೫.೧೯೬) ಮಹನ್ತೇಹಿ ಪುರಿಸೇಹಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತೋ ಮಹನ್ತಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಭಾವತೋ ಮಹಾಸುಪಿನೇ. ತೇ ಪನ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ ನೇವ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಮಹಾರಾಜಾನೋ, ನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ, ನ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಏಕೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತೋಯೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ’’ತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕದಾ ತೇ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸೀತಿ? ‘‘ಸ್ವೇ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ರತ್ತಿವಿಭಾಯನಕಾಲೇ ಪಸ್ಸಿ. ಕಾಲವಸೇನ ಹಿ ದಿವಾ ದಿಟ್ಠೋ ಸುಪಿನೋ ನ ಸಮೇತಿ, ತಥಾ ಪಠಮಯಾಮೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಚ. ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸೇ ಪನ ಅಸಿತಪೀತಸಾಯಿತೇ ಸಮ್ಮಾಪರಿಣಾಮಗತೇ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಓಜಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಾಯ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛಮಾನೇ ದಿಟ್ಠಸುಪಿನೋ ಸಮೇತಿ. ಇಟ್ಠನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಇಟ್ಠಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಅನಿಟ್ಠನಿಮಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ರತ್ತಿವಿಭಾಯನಕಾಲೇ ಪಸ್ಸಿ.

ಕೇ ಪನ ತೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನಾತಿ? ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನಾ ಪಾತುರಹೇಸುಂ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೯೬) – ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಮಹಾಸಯನಂ ಅಹೋಸಿ, ಹಿಮವಾ ಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ ಅಹೋಸಿ, ಪುರತ್ಥಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ವಾಮಹತ್ಥೋ ಓಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೋ ಓಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ದಕ್ಖಿಣಸಮುದ್ದೇ ಉಭೋ ಪಾದಾ ಓಹಿತಾ ಅಹೇಸುಂ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

ಪುನ ಚಪರಂ ದಬ್ಬತಿಣಸಙ್ಖಾತಾ ತಿರಿಯಾ ನಾಮ ತಿಣಜಾತಿ ನಙ್ಗಲಮತ್ತೇನ ರತ್ತದಣ್ಡೇನ ನಾಭಿತೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಂ ರತನಮತ್ತಂ ಬ್ಯಾಮಮತ್ತಂ ಯಟ್ಠಿಮತ್ತಂ ಗಾವುತಮತ್ತಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತಂ ಯೋಜನಮತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಅನೇಕಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ನಭಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

ಪುನ ಚಪರಂ ಸೇತಾ ಕಿಮೀ ಕಣ್ಹಸೀಸಾ ಪಾದೇಹಿ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಯಾವ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸುಂ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

ಪುನ ಚಪರಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸಕುಣಾ ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಂಸು, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

ಪುನ ಚಪರಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹತೋ ಮೀಳ್ಹಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿ ಚಙ್ಕಮತಿ ಅಲಿಪ್ಪಮಾನೋ ಮೀಳ್ಹೇನ, ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನಾ.

ತತ್ಥ ಪಠಮೋ ಅನುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದುತಿಯೋ ಅರಿಯಸ್ಸ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ತತಿಯೋ ಬಹೂನಂ ಓದಾತವಸನಾನಂ ಗಿಹೀನಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಚತುತ್ಥೋ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನುತ್ತರವಿಮುತ್ತಿಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಞ್ಚಮೋ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಲಾಭಿತಾಯ ತೇಸು ಚ ಅನುಪಲಿತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ.

ಅಪಿಚ ಯಂ ಸೋ ಚಕ್ಕವಾಳಮಹಾಪಥವಿಂ ಸಿರಿಸಯನಭೂತಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಬುದ್ಧಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಾನಂ ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಬಿಮ್ಬೋಹನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಚತ್ತಾರೋ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿಭಾಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೇ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಭಾವೇ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪನ್ನಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ತೀಸು ಭವೇಸು ಅವಕುಜ್ಜಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಉತ್ತಾನಮುಖಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಯಂ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಏಕಾಲೋಕಂ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಅನಾವರಣಞಾಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇತಿ ತಂತಂವಿಸೇಸಾಧಿಗಮನಿಮಿತ್ತಭೂತೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ’’ತಿ.

ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇತಿ –

‘‘ಉಸಭಾ ರುಕ್ಖಾ ಗಾವಿಯೋ ಗವಾ ಚ,

ಅಸ್ಸೋ ಕಂಸೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೀ ಚ ಕುಮ್ಭೋ;

ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಚ ಅಪಾಕಚನ್ದನಂ,

ಲಾಬೂನಿ ಸೀದನ್ತಿ ಸಿಲಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ.

‘‘ಮಣ್ಡೂಕಿಯೋ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ ಗಿಲನ್ತಿ,

ಕಾಕಂ ಸುವಣ್ಣಾ ಪರಿವಾರಯನ್ತಿ;

ತಸಾ ವಕಾ ಏಳಕಾನಂ ಭಯಾ ಹೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೭೭) –

ಇಮೇ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ.

೧. ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಕೋಸಲರಾಜಾ ರತ್ತಿಂ ನಿದ್ದೂಪಗತೋ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸಿ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.ಮಹಾಸುಪಿನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ). ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಾ ಕಾಳಉಸಭಾ ‘‘ಯುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಉಸಭಯುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಯುಜ್ಝನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನದಿತ್ವಾ ಗಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಯುಜ್ಝಿತ್ವಾವ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ. ಇಮಂ ಪಠಮಂ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ.

೨. ಖುದ್ದಕಾ ರುಕ್ಖಾ ಚೇವ ಗಚ್ಛಾ ಚ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ರತನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಗ್ಗನ್ತ್ವಾವ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಚೇವ ಫಲನ್ತಿ ಚ. ಇಮಂ ದುತಿಯಂ ಅದ್ದಸ.

೩. ಗಾವಿಯೋ ತದಹುಜಾತಾನಂ ವಚ್ಛಾನಂ ಖೀರಂ ಪಿವನ್ತಿಯೋ ಅದ್ದಸ. ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಸುಪಿನೋ.

೪. ಧುರವಾಹೇ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪನ್ನೇ ಮಹಾಗೋಣೇ ಯುಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಅಯೋಜೇತ್ವಾ ತರುಣೇ ಗೋದಮ್ಮೇ ಧುರೇ ಯೋಜೇನ್ತೇ ಅದ್ದಸ, ತೇ ಧುರಂ ವಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು, ಸಕಟಾನಿ ನಪ್ಪವತ್ತಿಂಸು. ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಸುಪಿನೋ.

೫. ಏಕಂ ಉಭತೋಮುಖಂ ಅಸ್ಸಂ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಯವಸೀಸಂ ದೇನ್ತಿ, ಸೋ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಮುಖೇಹಿ ಖಾದತಿ. ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೬. ಮಹಾಜನೋ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಉಪನಾಮೇಸಿ, ತಂ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋನ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ಅಯಂ ಛಟ್ಠೋ ಸುಪಿನೋ.

೭. ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ರಜ್ಜುಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತೇನ ನಿಸಿನ್ನಪೀಠಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಯಿತಾ ಛಾತಸಿಙ್ಗಾಲೀ ತಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಖಾದತಿ. ಇಮಂ ಸತ್ತಮಂ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ.

೮. ರಾಜದ್ವಾರೇ ಬಹೂಹಿ ತುಚ್ಛಕುಮ್ಭೇಹಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಏಕಂ ಮಹನ್ತಂ ಪೂರಿತಕುಮ್ಭಂ ಅದ್ದಸ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪನ ವಣ್ಣಾ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಅನುದಿಸಾಹಿ ಚ ಘಟೇಹಿ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪೂರಿತಕುಮ್ಭಮೇವ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಪೂರಿತಪೂರಿತಂ ಉದಕಂ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯತಿ, ತೇಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತತ್ಥೇವ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತಿ, ತುಚ್ಛಕುಮ್ಭೇ ಓಲೋಕೇನ್ತಾಪಿ ನತ್ಥಿ. ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೯. ಏಕಂ ಪಞ್ಚಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಸಬ್ಬತೋತಿತ್ಥಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಅದ್ದಸ, ಸಮನ್ತತೋ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಮಜ್ಝೇ ಗಮ್ಭೀರಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಆವಿಲಂ, ತೀರಪ್ಪದೇಸೇ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಅಕ್ಕಮನಟ್ಠಾನೇ ಅಚ್ಛಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಅನಾವಿಲಂ. ಅಯಂ ನವಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೧೦. ಏಕಿಸ್ಸಾಯೇವ ಚ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ಓದನಂ ಅಪಾಕಂ ಅದ್ದಸ, ‘‘ಅಪಾಕ’’ನ್ತಿ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಿಯ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಅತಿಕಿಲಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉತ್ತಣ್ಡುಲೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸುಪಕ್ಕೋತಿ. ಅಯಂ ದಸಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೧೧. ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಪೂತಿತಕ್ಕೇನ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೇ ಅದ್ದಸ. ಅಯಂ ಏಕಾದಸಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೧೨. ತುಚ್ಛಲಾಬೂನಿ ಉದಕೇ ಸೀದನ್ತಾನಿ ಅದ್ದಸ. ಅಯಂ ದ್ವಾದಸಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೧೩. ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ ಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಾ ಘನಸಿಲಾ ನಾವಾ ವಿಯ ಉದಕೇ ಪ್ಲವಮಾನಾ ಅದ್ದಸ. ಅಯಂ ತೇರಸಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೧೪. ಖುದ್ದಕಮಧುಕಪುಪ್ಫಪ್ಪಮಾಣಾ ಮಣ್ಡೂಕಿಯೋ ಮಹನ್ತೇ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ ವೇಗೇನ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಲನಾಳೇ ವಿಯ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಗಿಲನ್ತಿಯೋ ಅದ್ದಸ. ಅಯಂ ಚುದ್ದಸಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೧೫. ದಸಹಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಗಾಮಗೋಚರಂ ಕಾಕಂ ಕಞ್ಚನವಣ್ಣವಣ್ಣತಾಯ ‘‘ಸುವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಸುವಣ್ಣರಾಜಹಂಸೇ ಪರಿವಾರೇನ್ತೇ ಅದ್ದಸ. ಅಯಂ ಪನ್ನರಸಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೧೬. ಪುಬ್ಬೇ ದೀಪಿನೋ ಏಳಕೇ ಖಾದನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ಏಳಕೇ ದೀಪಿನೋ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮುರಾಮುರಾತಿ ಖಾದನ್ತೇ ಅದ್ದಸ, ಅಥಞ್ಞೇ ತಸಾ ವಕಾ ಏಳಕೇ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ ತಸಿತಾ ತಾಸಪ್ಪತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಏಳಕಾನಂ ಭಯಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಗುಮ್ಬಗಹನಾನಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಲೀಯಿಂಸು. ಅಯಂ ಸೋಳಸಮೋ ಸುಪಿನೋ.

೧. ತತ್ಥ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಾಲೇ ಲೋಕೇ ವಿಪರಿವತ್ತಮಾನೇ ಕುಸಲೇ ಓಸನ್ನೇ ಅಕುಸಲೇ ಉಸ್ಸನ್ನೇ ಲೋಕಸ್ಸ ಪರಿಹೀನಕಾಲೇ ದೇವೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಮೇಘಪಾದಾ ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ಮಿಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ವಿಯ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಮೇಘಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಕಾಹಿ ಆತಪೇ ಪತ್ಥಟಾನಂ ವೀಹಿಆದೀನಂ ತೇಮನಭಯೇನ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸಿತಕಾಲೇ ಪುರಿಸೇಸು ಕುದಾಲಪಿಟಕೇ ಆದಾಯ ಆಳಿಬನ್ಧನತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು ವಸ್ಸನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ಉಸಭಾ ವಿಯ ಅಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅವಸ್ಸಿತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪಠಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೨. ಲೋಕಸ್ಸ ಪರಿಹೀನಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿತ್ತಾಯುಕಕಾಲೇ ಸತ್ತಾ ತಿಬ್ಬರಾಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಸಮ್ಪತ್ತವಯಾವ ಕುಮಾರಿಯೋ ಪುರಿಸನ್ತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತುನಿಯೋ ಚೇವ ಗಬ್ಭಿನಿಯೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪುತ್ತಧೀತಾಹಿ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಖುದ್ದಕರುಕ್ಖಾನಂ ಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಹಿ ತಾಸಂ ಉತುನಿಭಾವೋ, ಫಲಂ ವಿಯ ಚ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ದುತಿಯಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೩. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಟ್ಠಕಾಲೇ ಸತ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ವಾ ಸಸ್ಸುಸಸುರೇಸು ವಾ ಲಜ್ಜಂ ಅನುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಂವಿದಹನ್ತಾವ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮಹಲ್ಲಕಾನಂ ದಾತುಕಾಮಾ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಅದಾತುಕಾಮಾ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಲ್ಲಕಾ ಅನಾಥಾ ಹುತ್ವಾ ಅಸಯಂವಸೀ ದಾರಕೇ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸನ್ತಿ ತದಹುಜಾತಾನಂ ವಚ್ಛಾನಂ ಖೀರಂ ಪಿವನ್ತಿಯೋ ಮಹಾಗಾವಿಯೋ ವಿಯ. ಅಯಂ ತತಿಯಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೪. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ಕಾಲೇ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾನೋ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪವೇಣಿಕುಸಲಾನಂ ಕಮ್ಮನಿತ್ಥರಣಸಮತ್ಥಾನಂ ಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಯಸಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತೇ ವೋಹಾರಕುಸಲೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಅಮಚ್ಚೇ ನ ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ. ತಬ್ಬಿಪರೀತಾನಂ ಪನ ತರುಣತರುಣಾನಂ ಯಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪೇ ಏವ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ರಾಜಕಮ್ಮಾನಿ ಚೇವ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತಾ ನೇವ ತಂ ಯಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ರಾಜಕಮ್ಮಾನಿ ನಿತ್ಥರಿತುಂ, ತೇ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಕಮ್ಮಧುರಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಲ್ಲಕಾಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಯಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ನಿತ್ಥರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತೇಹಿ, ಮಯಂ ಬಾಹಿರಕಾ ಜಾತಾ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕಾ ತರುಣದಾರಕಾ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ನ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ತೇಸಂ ರಾಜೂನಂ ಹಾನಿಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಧುರಂ ವಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾನಂ ವಚ್ಛದಮ್ಮಾನಂ ಧುರೇ ಯೋಜಿತಕಾಲೋ ವಿಯ, ಧುರವಾಹಾನಞ್ಚ ಮಹಾಗೋಣಾನಂ ಯುಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಅಯೋಜಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೫. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಕಾಲೇಯೇವ ಅಧಮ್ಮಿಕಬಾಲರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೇ ಲೋಲಮನುಸ್ಸೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಪಾಪಪುಞ್ಞೇಸು ಅನಾದರಾ ಬಾಲಾ ಸಭಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದೇನ್ತಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಸ್ಸೋ ವಿಯ ದ್ವೀಹಿ ಮುಖೇಹಿ ಯವಸೀಸಂ. ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೬. ಅಧಮ್ಮಿಕಾಯೇವ ವಿಜಾತಿರಾಜಾನೋ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಆಸಙ್ಕಾಯ ಯಸಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಕುಲೀನೇ ವಡ್ಢೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಹಾಕುಲಾನಿ ದುಗ್ಗತಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಲಾಮಕಕುಲಾನಿ ಇಸ್ಸರಾನಿ. ತೇ ಚ ಕುಲೀನಾ ಪುರಿಸಾ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ‘‘ಇಮೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಕುಲೀನಾನಂ ಧೀತರೋ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತಿ ತಾಸಂ ಕುಲಧೀತಾನಂ ಅಕುಲೀನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸೋ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂ ಪಸ್ಸಾವಕರಣಸದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ಛಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೭. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪುರಿಸಲೋಲಾ ಸುರಾಲೋಲಾ ಅಲಙ್ಕಾರಲೋಲಾ ವಿಸಿಖಾಲೋಲಾ ಆಮಿಸಲೋಲಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲಾ ದುರಾಚಾರಾ. ತಾ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದೀನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಸಮ್ಭತಂ ಧನಂ ಜಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತಿಯೋ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಧಾರಯಮಾನಾ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಗೇಹಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇನಪಿ ಛಿದ್ದಟ್ಠಾನೇಹಿಪಿ ಜಾರೇ ಉಪಧಾರಯಮಾನಾ ಸ್ವೇ ವಪಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಬೀಜಮ್ಪಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತಖಜ್ಜಕಾನಿ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಖಾದಮಾನಾ ವಿಲುಮ್ಪಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಪೀಠಕನಿಪನ್ನಕಛಾತಕಸಿಙ್ಗಾಲೀ ವಿಯ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತರಜ್ಜುಂ. ಅಯಂ ಸತ್ತಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೮. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಲೋಕೋ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ, ರಟ್ಠಂ ನಿರೋಜಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾನೋ ದುಗ್ಗತಾ ಕಪಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೋ ಇಸ್ಸರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಾಗಾರೇ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಕಹಾಪಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಏವಂ ದುಗ್ಗತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜನಪದೇ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕಾರಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಉಪದ್ದುತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಕೇ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ರಾಜೂನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಾನಿ ವಪನ್ತಾ ರಕ್ಖನ್ತಾ ಲಾಯನ್ತಾ ಮದ್ದನ್ತಾ ಪವೇಸೇನ್ತಾ ಉಚ್ಛುಖೇತ್ತಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಯನ್ತಾನಿ ವಾಹೇನ್ತಾ ಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಪಚನ್ತಾ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ಫಲಾರಾಮೇ ಚ ಕರೋನ್ತಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಪ್ಫನ್ನಾನಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಮೇವ ಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇಸು ತುಚ್ಛಕೋಟ್ಠೇ ಓಲೋಕೇನ್ತಾಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತುಚ್ಛತುಚ್ಛಕುಮ್ಭೇ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಪೂರಿತಕುಮ್ಭಪೂರಣಸದಿಸಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೯. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ನಾಮ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಲಞ್ಜವಿತ್ತಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧನಲೋಲಾ, ರಟ್ಠವಾಸಿಕೇಸು ತೇಸಂ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಂ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಕ್ಖಳಾ ಫರುಸಾ ಉಚ್ಛುಯನ್ತೇ ಉಚ್ಛುಗಣ್ಠಿಕಾ ವಿಯ ಮನುಸ್ಸೇ ಪೀಳೇನ್ತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಬಲಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಧನಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಬಲಿಪೀಳಿತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಗಾಮನಿಗಮಾದಯೋ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಜನಪದೋ ಸುಞ್ಞೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಘನವಾಸೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಉದಕಂ ಆವಿಲಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ. ಅಯಂ ನವಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೧೦. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸು ಅಧಮ್ಮಿಕೇಸು ರಾಜಯುತ್ತಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾಪಿ ನೇಗಮಜಾನಪದಾಪೀತಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಬಲಿಪಟಿಗ್ಗಾಹಿಕದೇವತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಆಕಾಸಟ್ಠಕದೇವತಾತಿ ಏವಂ ದೇವತಾಪಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ರಜ್ಜೇ ವಾತಾ ವಿಸಮಾ ಖರಾ ವಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಆಕಾಸಟ್ಠಕವಿಮಾನಾನಿ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸು ಕಮ್ಪಿತೇಸು ದೇವತಾ ಕುಪಿತಾ ದೇವಂ ವಸ್ಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ವಸ್ಸಮಾನೋಪಿ ಸಕಲರಟ್ಠೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ವಸ್ಸಮಾನೋಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಸಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ವಪ್ಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಉಪಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಚ ರಟ್ಠೇ, ಏವಂ ಜನಪದೇಪಿ ಗಾಮೇಪಿ ಏಕತಳಾಕಸ್ಸರೇಪಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ತಳಾಕಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಉಪರಿ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಗೇ ಸಸ್ಸಂ ಅತಿವಸ್ಸೇನ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅವಸ್ಸನ್ತೋ ಮಿಲಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ರಜ್ಜೇ ವುತ್ತಾ ಸಸ್ಸಾ ತಿಪ್ಪಕಾರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏಕಕುಮ್ಭಿಯಾ ಓದನೋ ವಿಯ. ಅಯಂ ದಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೧೧. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಸಾಸನೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತೇ ಪಚ್ಚಯಲೋಲಾ ಅಲಜ್ಜಿಕಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಭಗವತಾ ಪಚ್ಚಯಲೋಲುಪ್ಪಂ ನಿಮ್ಮಥೇತ್ವಾ ಕಥಿತಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಚೀವರಾದಿಚತುಪಚ್ಚಯಹೇತು ಪರೇಸಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಮುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿರತ್ಥಕಪಕ್ಖೇ ಠಿತಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ‘‘ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚೇವ ಮಧುರಸದ್ದಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ದಸ್ಸನ್ತಿ’’ಇಚ್ಚೇವಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಅನ್ತರವೀಥಿಚತುಕ್ಕರಾಜದ್ವಾರಾದೀಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಅಡ್ಢಕಹಾಪಣಪಾದಮಾಸಕರೂಪಾದೀನಿಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಇತಿ ಭಗವತಾ ನಿಬ್ಬಾನಗ್ಘನಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚತುಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯ ಚೇವ ಕಹಾಪಣಅಡ್ಢಕಹಾಪಣಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಚ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಪೂತಿತಕ್ಕೇನ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಾ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ಏಕಾದಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೧೨. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಕಾಲೇ ಲೋಕೇ ವಿಪರಿವತ್ತನ್ತೇಯೇವ ರಾಜಾನೋ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಯಸಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಕುಲೀನಾನಞ್ಞೇವ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಇಸ್ಸರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತರೇ ದಲಿದ್ದಾ. ರಾಜಸಮ್ಮುಖೇಪಿ ರಾಜದ್ವಾರೇಪಿ ಅಮಚ್ಚಸಮ್ಮುಖೇಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇಪಿ ತುಚ್ಛಲಾಬುಸದಿಸಾನಂ ಅಕುಲೀನಾನಂಯೇವ ಕಥಾ ಓಸೀದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೇಪಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಗಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಚೇವ ಪತ್ತಚೀವರಪರಿವೇಣಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇಸು ಚ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲಾನಂಯೇವ ಕಥಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ತುಚ್ಛಲಾಬೂನಂ ಸೀದನಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ದ್ವಾದಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೧೩. ತಾದಿಸೇಯೇವ ಕಾಲೇ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾನೋ ಅಕುಲೀನಾನಂ ಯಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಇಸ್ಸರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕುಲೀನಾ ದುಗ್ಗತಾ. ತೇಸು ನ ಕೇಚಿ ಗಾರವಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತರೇಸುಯೇವ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರಾಜಸಮ್ಮುಖೇ ವಾ ಅಮಚ್ಚಸಮ್ಮುಖೇ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕುಸಲಾನಂ ಘನಸಿಲಾಸದಿಸಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಕಥಾ ನ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ. ತೇಸು ಕಥೇನ್ತೇಸು ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇತರೇ ಪರಿಹಾಸಮೇವ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸನ್ನಿಪಾತೇಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇವ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗರುಕಾತಬ್ಬೇ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಪಿ ನೇಸಂ ಕಥಾ ಪರಿಯೋಗಾಹಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ಸಿಲಾನಂ ಪ್ಲವಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ತೇರಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೧೪. ಲೋಕೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತೇಯೇವ ಮನುಸ್ಸಾ ತಿಬ್ಬರಾಗಾದಿಜಾತಿಕಾ ಕಿಲೇಸಾನುವತ್ತಕಾ ಹುತ್ವಾ ತರುಣತರುಣಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾನಂ ವಸೇ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಗೇಹೇ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದಯೋಪಿ ಗೋಮಹಿಂಸಾದಯೋಪಿ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ತಾಸಂಯೇವ ಆಯತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಅಸುಕಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಾದಿಜಾತಂ ವಾ ಕಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ ಹೋತು, ಕಿಂ ತುಯ್ಹಿಮಿನಾ ಬ್ಯಾಪಾರೇನ, ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಘರೇ ಸನ್ತಂ ವಾ ಅಸನ್ತಂ ವಾ ಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ದಾಸಚೇಟಕಂ ವಿಯ ವಸೇ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಪವತ್ತೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಪ್ಪಮಾಣಮಣ್ಡೂಕಪೋತಿಕಾನಂ ಆಸೀವಿಸೇ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ ಗಿಲನಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ಚುದ್ದಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೧೫. ದುಬ್ಬಲರಾಜಕಾಲೇ ರಾಜಾನೋ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಾದೀಸು ಅಕುಸಲಾ ಯುದ್ಧೇಸು ಅವಿಸಾರದಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ರಾಜಾಧಿಪಚ್ಚಂ ಆಸಙ್ಕಮಾನಾ ಸಮಾನಜಾತಿಕಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಮೂಲಿಕನ್ಹಾಪಕಕಪ್ಪಕಾದೀನಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಜಾತಿಗೋತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ರಾಜಕುಲೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನೇ ಜಾತಿಗೋತ್ತಹೀನೇ ಅಕುಲೀನೇ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಾ ವಿಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸುವಣ್ಣರಾಜಹಂಸೇಹಿ ಕಾಕಸ್ಸ ಪರಿವಾರಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ಪನ್ನರಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ.

೧೬. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಕಾಲೇಯೇವ ಚ ಅಕುಲೀನಾವ ರಾಜವಲ್ಲಭಾ ಇಸ್ಸರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕುಲೀನಾ ಅಪ್ಪಞ್ಞಾತಾ ದುಗ್ಗತಾ. ತೇ ರಾಜವಲ್ಲಭಾ ರಾಜಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಬಲವನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಾನಂ ಪವೇಣಿಆಗತಾನಿ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಆದೀನಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕಾನಿ ಏತಾನೀ’’ತಿ ಅಭಿಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ‘‘ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಾದೀಸು ವಿವದನ್ತೇ ವೇತ್ತಲತಾದೀಹಿ ಪಹಾರಾಪೇತ್ವಾ ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪಕಡ್ಢಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಥ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿವದಥ, ಇದಾನಿ ವೋ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದಾದೀನಿ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತೇಸಂ ಭಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಾನಿ ಖೇತ್ತವತ್ಥೂನಿ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ತಾನಿ, ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಾನಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭೀತಾ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾರುಚಿ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪೇಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಸರಣಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗಹನಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಲೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಹೀನಜಚ್ಚೇಹಿ ಚೇವ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಚ ಉಪದ್ದುತಾನಂ ಜಾತಿಮನ್ತಕುಲಪುತ್ತಾನಞ್ಚೇವ ಪೇಸಲಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಏಳಕಾನಂ ಭಯೇನ ತಸವಕಾನಂ ಪಲಾಯನಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ಸೋಳಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ. ಏವಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭೂತೇ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತತೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾನತ್ಥನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಪಸ್ಸತಿ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ ಲೋಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಾನತ್ಥನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪನ ಸಬ್ಬಸತ್ತಸಾಧಾರಣಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕುದ್ಧಾ ಹಿ ದೇವತಾತಿ ನಾಗಮಹಾವಿಹಾರೇ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಕುದ್ಧಾ ದೇವತಾ ವಿಯ. ರೋಹಣೇ ಕಿರ ನಾಗಮಹಾವಿಹಾರೇ ಮಹಾಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ಏಕಂ ನಾಗರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾಪೇಸಿ. ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಕುದ್ಧಾ ಪಠಮಮೇವ ನಂ ಸಚ್ಚಸುಪಿನೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಇತೋ ತೇ ಸತ್ತದಿವಸಮತ್ಥಕೇ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ರಾಜಾ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುಪಿನೇ ಆರೋಚೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಕಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಾಜೋರೋಧಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ತಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಾ ‘ಏವಂ ಥೇರೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ದಿವಸೇ ಗಣಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಛಿನ್ದಾಪೇಸಿ. ಏಕನ್ತಸಚ್ಚಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಫಲಸ್ಸ ಸಚ್ಚಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ದಸ್ಸನಂ ಪನ ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಮೇವ. ತೇನೇವ ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭೂತಮ್ಪಿ ಸುಪಿನಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ ವಾ ಕಾರಣೇಹಿ ಕದಾಚಿ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂಸಗ್ಗಭೇದತೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಸೇಕ್ಖಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾರಣಾನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಏವ ಮೂಲಕಾರಣನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ತನ್ತಿ ಸುಪಿನಕಾಲೇ ಪವತ್ತಂ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ. ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಗತಿನಿಮಿತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ ನ ಹೋತಿ. ಈದಿಸಾನೀತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬಪರಿಕಪ್ಪಿತರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಚೇವ ರಾಗಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಚ. ಸಬ್ಬೋಹಾರಿಕಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಪಕತಿಚಿತ್ತೇನ. ದ್ವೀಹಿ ಅನ್ತೇಹಿ ಮುತ್ತೋತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅನ್ತೇಹಿ ಮುತ್ತೋ. ಆವಜ್ಜನತದಾರಮ್ಮಣಕ್ಖಣೇತಿ ಇದಂ ಯಾವ ತದಾರಮ್ಮಣುಪ್ಪತ್ತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತವಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸುಪಿನೇನೇವ ದಿಟ್ಠಂ ವಿಯ ಮೇ, ಸುತಂ ವಿಯ ಮೇತಿ ಕಥನಕಾಲೇ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತೋಯೇವ ಆವಜ್ಜನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ವದನ್ತೇಹಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ದುತಿಯಮೋಘವಾರೇ ವಿಯ ಮನೋದ್ವಾರೇಪಿ ಆವಜ್ಜನಂ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಜವನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ವಿಯ ಮೇ, ಸುತಂ ವಿಯ ಮೇ’’ತಿ ಕಪ್ಪನಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸುಪಿನನ್ತೇಪಿ ತದಾರಮ್ಮಣವಚನತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ವಾ ಅತೀತವಸೇನ ವಾ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾಪಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಯದಿಪಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ವಿಭೂತಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ರೂಪಾದಿವತ್ಥುಮ್ಹಿ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಉಪಟ್ಠಿತನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತಾಯ ದುಬ್ಬಲಭಾವತೋ ದುಬ್ಬಲವತ್ಥುಕತ್ತಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ನಿರುಸ್ಸಾಹಸನ್ತಭಾವಪ್ಪತ್ತಿತೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಹದಯವತ್ಥು ನ ಸುಪ್ಪಸನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ನ ಸುಪ್ಪಸನ್ನಾ ಅಸುಪ್ಪಸನ್ನವಟ್ಟಿನಿಸ್ಸಿತದೀಪಪ್ಪಭಾ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ದುಬ್ಬಲವತ್ಥುಕತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ದುಬ್ಬಲಹದಯವತ್ಥುಕತ್ತಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸುಪಿನನ್ತಚೇತನಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಚೇತನಾ. ಸುಪಿನಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಮನೋದ್ವಾರಿಕೇನೇವ ಜವನೇನ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕೇನ. ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತೋ ಚ ಮನೋದ್ವಾರಿಕೇನೇವ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕೇನ. ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಮಹಾವಟ್ಟಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ದೀಪೇ ಚಕ್ಖುಸಮೀಪಂ ಉಪನೀತೇ ಪಠಮಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕಂ ಆವಜ್ಜನಂ ಭವಙ್ಗಂ ನ ಆವಟ್ಟೇತಿ, ಮನೋದ್ವಾರಿಕಮೇವ ಆವಟ್ಟೇತಿ, ಅಥ ಜವನಂ ಜವಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತಿ. ದುತಿಯವಾರೇ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕಂ ಆವಜ್ಜನಂ ಭವಙ್ಗಂ ಆವಟ್ಟೇತಿ, ತತೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಜವನಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗಂ ಪವತ್ತತಿ. ತತಿಯವಾರೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಆವಜ್ಜನೇನ ಭವಙ್ಗೇ ಆವಟ್ಟಿತೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಂ ಜವತಿ, ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆಲೋಕೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ತಥಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸ ಕಣ್ಣಸಮೀಪೇ ತೂರಿಯೇಸು ಪಗ್ಗಹಿತೇಸು ಘಾನಸಮೀಪೇ ಸುಗನ್ಧೇಸು ವಾ ದುಗ್ಗನ್ಧೇಸು ವಾ ಪುಪ್ಫೇಸು ಉಪನೀತೇಸು ಮುಖೇ ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ ವಾ ಫಾಣಿತೇ ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಾಣಿನಾ ಪಹಾರೇ ದಿನ್ನೇ ಪಠಮಂ ಸೋತದ್ವಾರಿಕಾದೀನಿ ಆವಜ್ಜನಾನಿ ಭವಙ್ಗಂ ನ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಿ, ಮನೋದ್ವಾರಿಕಮೇವ ಆವಟ್ಟೇತಿ, ಅಥ ಜವನಂ ಜವಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತಿ. ದುತಿಯವಾರೇ ಸೋತದ್ವಾರಿಕಾದೀನಿ ಆವಜ್ಜನಾನಿ ಭವಙ್ಗಂ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಿ, ತತೋ ಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಜವನಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗಂ ಪವತ್ತತಿ. ತತಿಯವಾರೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಆವಜ್ಜನೇನ ಭವಙ್ಗೇ ಆವಟ್ಟಿತೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಂ ಜವತಿ, ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸದ್ದೋ, ಸಙ್ಖಸದ್ದೋ ಭೇರಿಸದ್ದೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಗನ್ಧೋ, ಮೂಲಗನ್ಧೋ ಸಾರಗನ್ಧೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಪ್ಪಿ ಫಾಣಿತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಕೇನಮ್ಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹಟೋ, ಅತಿಥದ್ಧೋ ಮೇ ಪಹಾರೋ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನೇನೇವ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕೇನ. ಸುಪಿನಮ್ಪಿ ತೇನೇವ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕೇನ.

ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿನಿಕಾಯಸ್ಸ. ನನು ಚ ಅಯುತ್ತೋಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಸೇಸೇ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಆಪತ್ತಿನಿಕಾಯಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಸೇಸೇ ಚ ಸಙ್ಘೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಸನ್ನಿಧಾಯ ಯಥಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಸೇಸೇ ಚ ಇಚ್ಛಿತೋ ಸಙ್ಘೋ ಆಪತ್ತಿಯಾವ ಇಚ್ಛಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಕಭಾವೂಪಗಮನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಚನಕಾರಣನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಚನೇ ಕಾರಣಂ. ಸಮುದಾಯೇ ನಿರುಳ್ಹೋ ನಿಕಾಯ-ಸದ್ದೋ ತದೇಕದೇಸೇ ಪವತ್ತಮಾನೋಪಿ ತಾಯ ಏವ ರುಳ್ಹಿಯಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ರುಳೀಸದ್ದೇನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತಿಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ತಂನಿಮಿತ್ತಯುತ್ತೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ವಿಸಯೇ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಚಿರಕಾಲತಾವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತವಿರಹೇಪಿ ಪವತ್ತನಿರುಳ್ಹೋ ರುಳ್ಹೀ ನಾಮ. ಯಥಾ ಮಹಿಯಂ ಸೇತೀತಿ ಮಹಿಂಸೋ, ಗಚ್ಛತೀತಿ ಗೋತಿ, ಏವಂ ನಿಕಾಯ-ಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ರುಳ್ಹಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಸಿಟ್ಠೇ ಸತಿಪಿ ಸಾಮಞ್ಞಾ ವಿಯ ಸಮುದಾಯೇ ಪವತ್ತವೋಹಾರೋ ಅವಯವೇಪಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ಅವಯವೇ ಸಮೂಹವೋಹಾರೇನ ವಾತಿ. ನವಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ವೀಮಂಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ.

೨೩೮-೨೩೯. ಲೋಮಾ ಏತೇಸಂ ಸನ್ತೀತಿ ಲೋಮಸಾ, ಬಹುಲೋಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅರೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ರಾಗಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮತೋ ನಿರೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ. ಮೋಚನೇನಾತಿ ಮೋಚನತ್ಥಾಯ ಉಪಕ್ಕಮಕರಣೇನ. ಉಪಕ್ಕಮಕರಣಞ್ಹೇತ್ಥ ಮೋಚನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಮೋಚೇತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕತ್ವಾ. ಬೀಜಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೋಳಗ್ಗಹಣಾದಿಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೨೪೦. ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಖಣ್ಡಚಕ್ಕಾದಿಭೇದಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ಖಣ್ಡಚಕ್ಕಾದಿಭೇದೇನಪಿ ಆಪತ್ತಿಗಣನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಮಿಸ್ಸಕಚಕ್ಕನ್ತಿ ಉಭತೋವಡ್ಢನಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ನೀಲಞ್ಚ ಪೀತಕಞ್ಚಾತಿಆದಿನಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅನೇಕವಣ್ಣಾನಂ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯವಚನಂ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಮೋಚನಂ ಭವತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಇಮಿನಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ನ ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನೀಲಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಮುತ್ತಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಞ್ಞಂ ವದತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ಉಜುಂ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞಂ ಭಣತಿ.

ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋತಿ ಮೋಚನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಅಸ್ಸಾದೋ. ತೇನೇವ ‘‘ಮೋಚೇತುಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗೇಹ-ಸದ್ದೇನ ಗೇಹೇ ಠಿತಾ ಮಾತುಭಗಿನೀಆದಯೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಞಾತಕಾ ಗಹಿತಾ. ತೇಸು ಮಾತುಪೇಮಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಸಿನೇಹೋ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಅಸ್ಸಾದಸೀಸೇನಾತಿ ರಾಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಸುಖವೇದನಾಮುಖೇನ. ಏಕೇನ ಪದೇನಾತಿ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮ-ಪದೇನ.

ತಥೇವಾತಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾಯ ಏವ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಮೋಚನಸ್ಸಾದವಸೇನ ಕತಪ್ಪಯೋಗಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾವ ಸಯಿತತ್ತಾ ‘‘ಸಚೇ ಪನ…ಪೇ… ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ‘‘ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ…ಪೇ… ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಜಗ್ಗನತ್ಥಾಯಾತಿ ಧೋವನತ್ಥಾಯ. ಅನೋಕಾಸನ್ತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಪ್ಪದೇಸಂ.

೨೬೩-೨೬೪. ಗೇಹಸ್ಸಿತಕಾಮವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ. ವತ್ಥಿಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಅಗ್ಗೇ ಪಸ್ಸಾವನಿಗ್ಗಮನಟ್ಠಾನೇ ಚಮ್ಮಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಾಭಾವತೋ ‘‘ಮೋಚನಸ್ಸಾದಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಪಿ ಮುತ್ತೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೨೬೫. ‘‘ಏಹಿ ಮೇ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಸಾಮಣೇರಾತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನ ಕತೋಪಿ ಪಯೋಗೋ ಅತ್ತನಾವ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಯದಿ ಪನ ಅನಾಣತ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಕರೋತಿ, ಅಙ್ಗಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸುತ್ತಸಾಮಣೇರವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸುಚಿಮ್ಹಿ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಮುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ.

೨೬೬. ಕಾಯತ್ಥಮ್ಭನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚಲನವಸೇನ ಯಥಾ ಅಙ್ಗಜಾತೇಪಿ ಉಪಕ್ಕಮೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾಪಿ ವಿಜಮ್ಭಿತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಪಚ್ಛತೋ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಕಟಿಯಂ ಊರುಪ್ಪದೇಸೋಪಿ ಗಹಿತೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಭೋಸುಪಿ ಪಸ್ಸೇಸು ಠತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ‘‘ಅಙ್ಗಜಾತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋವ ವುತ್ತೋ. ಉಮ್ಮೀಲನನಿಮೀಲನವಸೇನ ಪನ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಮ್ಮೀಲನನಿಮೀಲನಪ್ಪಯೋಗವಸಏನ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಕ್ಖೀನಿ ಅವಿಪ್ಫನ್ದೇತ್ವಾ ಅಭಿಮುಖಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತೋಲೋಕನೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ದಾರುಧೀತಲಿಕಲೇಪಚಿತ್ತಾನಂ ಅಙ್ಗಜಾತುಪನಿಜ್ಝಾನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

೨೬೭. ಪುಪ್ಫಾವಲೀತಿ ಕೀಳಾವಿಸೇಸಸ್ಸಾಧಿವಚನಂ. ತಂ ಕೀಳನ್ತಾ ನದೀಆದೀಸು ಛಿನ್ನತಟಂ ಉದಕೇನ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಉಭೋ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪಪತನ್ತಿ. ‘‘ಪುಪ್ಫಾವಲಿಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಿಕಮ್ಮಕತ್ತಾ ವಾಲಿಕಂ ಅಙ್ಗಜಾತನ್ತಿ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಕತಂ. ವಾಲಿಕನ್ತಿ ವಾಲಿಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೇತನಾ, ಉಪಕ್ಕಮೋ, ಮುಚ್ಚನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೬೯. ದುತಿಯೇ ಯೇಸು ವಿವಟೇಸು ಅನ್ಧಕಾರೋ ಹೋತಿ, ತಾನಿ ವಿವರನ್ತೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಏವಮಕಾಸಿ. ತೇನ ಕತಸ್ಸಪಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ವಿಪ್ಪಕಾರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಳಾರತ್ತತಾತಿ ಉಳಾರಚಿತ್ತತಾ, ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೨೭೦. ಓತಿಣ್ಣೋತಿ ಇದಂ ಕಮ್ಮಸಾಧನಂ ಕತ್ತುಸಾಧನಂ ವಾ ಹೋತೀತಿ ತದುಭಯವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಕ್ಖಾದೀಹಿ ವಿಯ ಸತ್ತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಸಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ಯಥಾ ತೇ ರತಿಜನಕಾ ರೂಪಾದಯೋ ವಿಸಯಾ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾಸುಭಾನತ್ತಾಕಾರೇನ ಅವತ್ಥಿತಾ, ತಥಾ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೨೭೧. ಸಞ್ಞಮವೇಲನ್ತಿ ಸೀಲಮರಿಯಾದಂ. ಆಚಾರೋತಿ ಆಚರಣಂ ಹತ್ಥಗಹಣಾದಿಕಿರಿಯಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ.

೨೭೩. ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ಆಮಸನಾದಿಪದಾನಂ ವಸೇನ. ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ…ಪೇ… ಸಞ್ಚೋಪೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಕಾಯಂ ವಾ ತಿರಿಯಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಞ್ಚಾರೇತಿ. ‘‘ಕಾಯತೋ ಅಮೋಚೇತ್ವಾವಾತಿ ವಚನತೋ ಮತ್ಥಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕೂಪರಿ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಸಾಟಕತೋ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಜಙ್ಘತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಾಯಂ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಪುನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ದ್ವಾದಸಸುಪಿ ಆಮಸನಾದಿಪ್ಪಯೋಗೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಯೋಗೇ ಕಾಯತೋ ಅಮೋಚಿತೇ ಏಕೇಕಾವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಗ್ಗಹಣಮೇವ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಕಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರೇನ ಹತ್ಥೇನ ಕಾಯಪರಾಮಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏಕೇನ ಪನ ಹತ್ಥೇನ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಾಯಂ ಪರಾಮಸತೋ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ನ ಕೇವಲಂ ವತ್ಥುವಸೇನೇವ, ಅಪಿಚ ಸಞ್ಞಾವಸೇನಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಪುರಿಸಸ್ಸ ಚ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಮಸಾರಾಗೋತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಏಕಸದಿಸರಾಗೋ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ರಜ್ಜುವತ್ಥಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಹಣೇ ವುತ್ತನಯೇನ. ಪುನ ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಸಮಸಾರಾಗೋ ವುತ್ತೋ. ಅನನ್ತರನಯೇನೇವಾತಿ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಆಮಸನನಯೇನ. ವೇಣಿಗ್ಗಹಣೇನ ಲೋಮಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಲೋಮಾನಂ ಫುಸನೇಪಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ವುತ್ತೋ. ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಉಪಾದಿನ್ನಕೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತಕಾಯಸಂಸಗ್ಗನಿದ್ದೇಸೇ. ತೇನಾತಿ ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಕಾರಣೇನ. ಸಞ್ಞಾಯ ವಿರಾಗಿತಮ್ಹೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿರದ್ಧಾಯ. ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ‘‘ವಿರಾಗಿತಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಂ ನಾಮ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತೀತಿಪಿ ಕೇಚಿ. ಸಾರತ್ತನ್ತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಸಾರತ್ತಂ. ವಿರತ್ತನ್ತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗರಹಿತಂ ಮಾತುಭಗಿನೀಆದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ‘‘ವಿರತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿರತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಮಾತುಪೇಮಾದಿವಸೇನ ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ.

ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಥಂ ಸಮೇತೀತಿ ಚೇ? ಯದಿ ಹಿ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾ ವಿರಾಗಿತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಗ್ಗಹಣೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಚ ಹೋತಿ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀ ಚಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ವುತ್ತಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾ ವಿರಾಗಿತಾ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಾಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತವಾದೋ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ. ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸತಿಪಿ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾಯ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಗಹಣಸಮಯೇ ‘ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘ಇತ್ಥಿಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ವತ್ಥುಸಞ್ಞಾನಂ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಿಂ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ವತ್ಥಾದಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ರಾಗೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದಾಹು ವತ್ಥಾದೀಸು ರಾಗೇನಾ’’ತಿ. ಯದಿ ‘‘ವತ್ಥಾದೀಸು ರಾಗೇನ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಅಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಠಿತಂ ವತ್ಥಾದಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಇತ್ಥೀ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾ ಸಾರತ್ತಭಾವೋ ಗಹಣಞ್ಚಾತಿ ಅಙ್ಗಪಾರಿಪೂರಿಸಬ್ಭಾವತೋ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರವಾದೋವ ಯುತ್ತವಾದೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾವಿನಿಚ್ಛಯೇಹಿ ಚ ಸಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯದಿ ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗೇನ ವಿರಾಗಿತಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಬಾಹಾಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ‘‘ಮಜ್ಝಗತಿತ್ಥಿಯೋ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ಮಜ್ಝಗತಾನಂ ವಸೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ನ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗೇನ ವಿರಾಗಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋಯೇವಾತಿ. ನೀಲೇನ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸಭಾವತೋ ಕಾಳಿತ್ಥೀ ವುತ್ತಾ.

೨೭೯. ಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಫಸ್ಸಸುಖಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯೇನ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾಮಸನವಾರೇಪಿ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾಮಸನೇಪಿ ಕಾಯಸಮ್ಬನ್ಧಸಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಾರೇ. ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇ ಸತಿಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

೨೮೧. ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಾತಿ ವಿಲುಮ್ಪನಿಕಾ, ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನದೀಸೋತೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ಮಾತರನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಾಸುಪಿ ಪನ ಇತ್ಥೀಸು ಕಾರುಞ್ಞಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಮಾತರಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಮಾತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಾಸಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಾಪಿ ಅತ್ಥಿ. ತಿಣಣ್ಡುಪಕನ್ತಿ ಹಿರೀವೇರಾದಿಮೂಲೇಹಿ ಕತಚುಮ್ಬಟಕಂ. ತಾಲಪಣ್ಣಮುದ್ದಿಕನ್ತಿ ತಾಲಪಣ್ಣೇಹಿ ಕತಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ. ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ, ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಅಪನಾಮೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಪಚ್ಚತ್ಥರಣವಿತಾನಾದಿಅತ್ಥಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ಪೂಜಾದಿಅತ್ಥಂ ತಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಇತ್ಥಿಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥೀನಮ್ಪಿ ಅನಾಮಾಸಭಾವತೋ ತಾದಿಸಂ ಇತ್ಥಿಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತರೂಪಮ್ಪಿ ಅನಾಮಾಸನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಪಟಿಮಾರೂಪಂ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಇತ್ಥಿರೂಪಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ವತ್ಥಞ್ಚ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಞ್ಚ ಭಿತ್ತಿಞ್ಚ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಕೇನಚಿದೇವ ದಣ್ಡಾದಿನಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅನಾಮಾಸಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ದಣ್ಡಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಭಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಧ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಮಾತುಗಾಮಸರೀರೇಪಿ ಸತ್ಥಾದೀಹಿ ವಣಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಗಹಿತಮಣ್ಡೂಕಸಪ್ಪಿನಿಂ ದಣ್ಡಾದೀಹಿ ನಿಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೂಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗೇ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಏವಂ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೀಳನ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖುಸನ್ತಕಂ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬಮೇವ ದುರುಪಚಿಣ್ಣಭಾವತೋ. ತಾಲಪನಸಾದೀನೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನಾಳಿಕೇರಲಬುಜತಿಪುಸಅಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಪುಸ್ಸಫಲಏಳಾಲುಕಫಲಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ಯಥಾವುತ್ತಫಲಾನಂಯೇವ ಚೇತ್ಥ ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆಮಸನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಾದೀನಿ ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಪಿ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಮುತ್ತಾತಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಜಾದಿಕಾ ಅಟ್ಠವಿಧಾ ಮುತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಂ, ವರಾಹದಾಠಂ, ಭುಜಙ್ಗಸೀಸಂ, ವಲಾಹಕಂ, ವೇಳು, ಮಚ್ಛಸಿರೋ, ಸಙ್ಖೋ, ಸಿಪ್ಪೀತಿ ಅಟ್ಠ ಮುತ್ತಾಯೋನಿಯೋ. ತತ್ಥ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಜಾ ಪೀತವಣ್ಣಾ ಪಭಾವಿಹೀನಾ. ವರಾಹದಾಠಜಾ ವರಾಹದಾಠವಣ್ಣಾವ. ಭುಜಙ್ಗಸೀಸಜಾ ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಾ ಸುವಿಸುದ್ಧಾ ವಟ್ಟಲಾ. ವಲಾಹಕಜಾ ಆಭಾಸೂರಾ ದುಬ್ಬಿಭಾಗರೂಪಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿದ್ಧಮನ್ತಿಯೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ದೇವೂಪಭೋಗಾ ಏವ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ವೇಳುಜಾ ಕರಕಫಲಸಮಾನವಣ್ಣಾ ನ ಆಭಾಸೂರಾ, ತೇ ಚ ವೇಳೂ ಅಮನುಸ್ಸಗೋಚರೇ ಏವ ಪದೇಸೇ ಜಾಯನ್ತಿ. ಮಚ್ಛಸಿರಜಾ ಪಾಠೀನಪಿಟ್ಠಿಸಮಆನವಣ್ಣಾ ವಟ್ಟಲಾ ಲಘವೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಪಭಾವಿಹೀನಾ ಚ, ತೇ ಚ ಮಚ್ಛಾ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇಯೇವ ಜಾಯನ್ತಿ. ಸಙ್ಖಜಾ ಸಙ್ಖಉದರಚ್ಛವಿವಣ್ಣಾ ಕೋಲಫಲಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಪಭಾವಿಹೀನಾವ. ಸಿಪ್ಪಿಜಾ ಪಭಾವಿಸೇಸಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ನಾನಾಸಣ್ಠಾನಾ. ಏವಂ ಜಾತಿತೋ ಅಟ್ಠವಿಧಾಸು ಮುತ್ತಾಸು ಯಾ ಮಚ್ಛಸಙ್ಖಸಿಪ್ಪಿಜಾ, ತಾ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ. ಭುಜಙ್ಗಜಾಪಿ ಕಾಚಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇತರಾ ಅಸಾಮುದ್ದಿಕಾ. ಯಸ್ಮಾ ಬಹುಲಂ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾವ ಮುತ್ತಾ ಲೋಕೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಸಪ್ಪಿಜಾವ, ಇತರಾ ಕದಾಚಿ ಕಾಚಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ‘‘ಮುತ್ತಾತಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ಮುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಣೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವೇಳುರಿಯಾದಿಕೇ ಸೇಸೋ ಜೋತಿರಸಾದಿಭೇದೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮಣಿ. ವೇಳುರಿಯೋತಿ ವಂಸವಣ್ಣಮಣಿ. ಸಙ್ಖೋತಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಸಙ್ಖೋ. ಸಿಲಾತಿ ಕಾಳಸಿಲಾಪಣ್ಡುಸಿಲಾಸೇತಸಿಲಾದಿಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಿಲಾ. ರಜತನ್ತಿ ಕಹಾಪಣಾದಿಕಂ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ರತನಸಮ್ಮತಂ. ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ. ಲೋಹಿತಙ್ಕೋತಿ ರತ್ತಮಣಿ. ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ ಕಬರಮಣಿ. ಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಾಯಾತಿ ಪತ್ತಚೀವರಾದಿಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಾಯ. ಕುಟ್ಠರೋಗಸ್ಸಾತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ತಾಯ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ರೋಗಸ್ಸತ್ಥಾಯಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ‘‘ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾಯೇವ ಮುತ್ತಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಆಕರಮುತ್ತೋತಿ ಆಕರತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೋ. ‘‘ಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಆಮಸಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಚಿತ್ವಾ ಕತೋತಿ ಕಾಚಕಾರೇಹಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತೋ.

ಧೋತವಿದ್ಧೋ ಚ ರತನಮಿಸ್ಸೋತಿ ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥಂ ಕಞ್ಚನಲತಾದಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ ರತನಖಚಿತೋ ಧೋತವಿದ್ಧೋ ಅನಾಮಾಸೋ. ಧೋತವಿದ್ಧೋ ಚ ರತನಮಿಸ್ಸೋ ಚಾತಿ ವಿಸುಂ ವಾ ಪದಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಪಾನೀಯಸಙ್ಖೋತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಸಙ್ಖೇನ ಕತಪಾನೀಯಭಾಜನಪಿಧಾನಾದಿಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಸೇಸನ್ತಿ ರತನಮಿಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ. ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಂಯೇವ ರತನಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾವಾ’’ತಿ, ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾ ರತನಮಿಸ್ಸಾವ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಾತಿ ರತನಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾ ನೀಲಸಿಲಾ.

ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಧಾತುಪಾಸಾಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯನ್ತಿ ಧಾತುಕರಣ್ಡಕಂ. ಪಟಿಕ್ಖಿಪೀತಿ ‘‘ಧಾತುಟ್ಠಪನತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪೇಸಿತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಸುವಣ್ಣಬುಬ್ಬುಳಕನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣತಾರಕಂ. ‘‘ಕೇಳಾಪಯಿತುನ್ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಞ್ಚಾರನ್ತೇಹಿ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಕಚವರಮೇವ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇತಿಯಗೋಪಕಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಹೋನ್ತು ಅಞ್ಞೇ ವಾ, ಹತ್ಥೇನಪಿ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಅಪನೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಮಲಮ್ಪಿ ಪಮಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ.

ಆರಕೂಟಲೋಹನ್ತಿ ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹಂ. ತೀಣಿ ಹಿ ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹಾನಿ ಕಂಸಲೋಹಂ, ವಟ್ಟಲೋಹಂ, ಆರಕೂಟನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತಿಪುತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ಕಂಸಲೋಹಂ, ಸೀಸತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ವಟ್ಟಲೋಹಂ, ಪಕತಿರಸತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ಆರಕೂಟಂ. ತೇನೇವ ತಂಕರಣೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಜಾತರೂಪಗತಿಕಮೇವಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆರಕೂಟಂ ಸುವಣ್ಣಸದಿಸಮೇವ ಆಮಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆರಕೂಟಂ ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬತೋ ಜಾತರೂಪಗತಿಕಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಜಾತರೂಪಂ ವಿಯ ಆಮಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋಯೇವ ಚ ಅತ್ಥೋ ಗಣ್ಠಿಪದಕಾರೇಹಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸೇನಾಸನಪಟಿಬದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

ಸಾಮಿಕಾನಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬಂ. ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಭೇರಿಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ಸಙ್ಘಟಿತಚಮ್ಮಭೇರೀ. ವೀಣಾಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ಸಙ್ಘಟಿತಚಮ್ಮವೀಣಾ. ಚಮ್ಮವಿನದ್ಧಾನಂ ಭೇರಿವೀಣಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತುಚ್ಛಪೋಕ್ಖರನ್ತಿ ಅವಿನದ್ಧಚಮ್ಮಂ ಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಂ ವೀಣಾಪೋಕ್ಖರಞ್ಚ. ಆರೋಪಿತಚಮ್ಮನ್ತಿ ಭೇರಿಆದೀನಂ ವಿನದ್ಧನತ್ಥಾಯ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಆರೋಪಿತಚಮ್ಮಂ ತತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಚಮ್ಮಞ್ಚ. ಓನಹಿತುಂ ವಾತಿ ಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಾದೀನಿ ಚಮ್ಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿನನ್ಧಿತುಂ. ಓನಹಾಪೇತುಂ ವಾತಿ ತಥೇವ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಿನನ್ಧಾಪೇತುಂ. ಪಾರಾಜಿಕಪ್ಪಹೋನಕಕಾಲೇತಿ ಅಕುಥಿತಕಾಲೇ.

೨೮೨. ಸಙ್ಕಮಾದಿ ಭೂಮಿಗತಿಕತ್ತಾ ನ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಏಕಪದಿಕಸಙ್ಕಮೋತಿ ಖುದ್ದಕಸೇತು. ಸಕಟಮಗ್ಗಸಙ್ಕಮೋತಿ ಸಕಟಮಗ್ಗಭೂತೋ ಮಹಾಸೇತು. ಠಾನಾ ಚಾಲೇತುನ್ತಿ ರಜ್ಜುಂ ಠಾನಾ ಚಾಲೇತುಂ. ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ. ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತಾ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ತೇನ ರಾಗೇನ ವಾಯಾಮೋ, ಹತ್ಥಗ್ಗಾಹಾದಿಸಮಾಪಜ್ಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೮೩. ತತಿಯೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಛಿನ್ನಓತ್ತಪ್ಪಾ ‘‘ಛಿನ್ನಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಛಿನ್ನಿಕಾತಿ ಛಿನ್ನಓತಪ್ಪಾ’’ತಿ.

೨೮೫. ಯಥಾ ಯುವಾ ಯುವತಿನ್ತಿ ಏತೇನ ಓಭಾಸನೇ ನಿರಾಸಙ್ಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮೇಥುನುಪಸಞ್ಹಿತಾಹೀತಿ ಇದಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಯ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಲಕ್ಖಣದಸ್ಸನಂ. ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ತಾವ ಸೀಸಂ ಏತೀತಿ ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಣ್ಣಭಣನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಜನಕಂ ಹುತ್ವಾ ಮತ್ಥಕಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ವಣ್ಣಭಣನಞ್ಹಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ, ತೇನಾಕಾರೇನ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀತಿಆದಿಕಂ ಪನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ.

ಏಕಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಘಟಿತೇ ಸೀಸಂ ನ ಏತೀತಿ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಘಟಿತೇ ಅವಣ್ಣಭಣನಂ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ಅವಣ್ಣಭಣನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಘಟಿತೇಪೀತಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಅವಣ್ಣಭಣನೇ ಘಟಿತೇಪಿ. ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ‘‘ಸಿಖರಣೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ತೀಹಿಯೇವ ಪದೇಹಿ ಅವಣ್ಣಭಣನೇ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಿಯತವಚನತ್ತಾ ಅಚ್ಚೋಳಾರಿಕತ್ತಾ ಚ. ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀತಿಆದೀಹಿ ಪನ ಅಟ್ಠಹಿ ಪದೇಹಿ ಘಟಿತೇ ಕೇವಲಂ ಅವಣ್ಣಭಣನಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥೂನೀತಿ ಕೇಚಿ. ಅಕ್ಕೋಸನಮತ್ತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನೀತಿ ಅಪರೇ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಿಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವೇತ್ಥ ಯುತ್ತತರಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಕುಞ್ಚಿಕಪಣಾಲಿಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಞ್ಚಿಕಾಛಿದ್ದಮತ್ತಂ.

೨೮೬-೨೮೭. ಗರುಕಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಹಸನ್ತೋ ಹಸನ್ತೋತಿ ಸಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅಹಸನ್ತೋಪಿ ವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಕಾಯಚಿತ್ತತೋತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ.

೨೮೮. ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜಾನನಹೇತು ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಿಯಾ ಪನ ಅಖೇತ್ತಪದತ್ತಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಿಯಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವಕ್ಖತಿ.

೨೮೯. ಅಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹಾತಿ ‘‘ವಾಪಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಬೀಜನಿಕ್ಖೇಪವಚನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸಂಸೀದತೀತಿ ವಹತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಂಸೀದತೀತಿ ಸಂಸೀದಿಸ್ಸತಿ. ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತಾ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗೋ, ತೇನ ರಾಗೇನ ಓಭಾಸನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೯೦. ಚತುತ್ಥೇ ಚೀವರನ್ತಿ ನಿವಾಸನಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರಂ. ಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಆಹಾರೋ. ಸೋ ಹಿ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪತ್ತೇ ಪತನತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾನಂ ಪಾತೋ ಸನ್ನಿಪಾತೋತಿ ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಸಯನಞ್ಚ ಆಸನಞ್ಚ. ಯತ್ಥ ಹಿ ವಿಹಾರಾದಿಕೇ ಸೇತಿ ನಿಪಜ್ಜತಿ ಆಸತಿ ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಸೇನಾಸನಂ. ಪತಿ ಏತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪತಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ. ರೋಗಸ್ಸ ಪತಿಅಯನಟ್ಠೇನ ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಚ್ಚನೀಕಗಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ವೂಪಸಮನತ್ಥೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಧಾತುಕ್ಖೋಭಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಹಿ ತಂಹೇತುಕದುಕ್ಖವೇದನಾಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವಾ ರೋಗಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೋ ಪತಿಅಯನಟ್ಠೋ. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ. ಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ಹಿತಸ್ಸ ವಿಕಾರವೂಪಸಮೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ತೇನ ವಿಧಾತಬ್ಬತೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ’’ತಿ. ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರೇಹೀತಿ ನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಣಕೇಹಿ. ಆವಾಟಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಪರಿಖಾ ಉದ್ದಾಪೋ ಪಾಕಾರೋ ಏಸಿಕಾ ಪಲಿಘೋ ಪಾಕಾರಮತ್ಥಕಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಸತ್ತ ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೇತಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಇಧ ‘‘ರಥೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಯೋ ಅಲಙ್ಕಾರಟ್ಠೇನ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋತಿ ವೀರಿಯಚಕ್ಕೋ. ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕಾರಣಾನಿ. ಸಮುದಾನೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಆನೇತಬ್ಬಾ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾ. ಪರಿವಾರೋಪಿ ಹೋತಿ ಅನ್ತರಾಯಾನಂ ಪರಿತೋ ವಾರಣತೋ, ತೇನಾಹ – ‘‘ಜೀವಿತ…ಪೇ… ರಕ್ಖಣತೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅನ್ತರನ್ತಿ ವಿವರಂ, ಓಕಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಕ್ಖಣತೋತಿ ವೇರಿಕಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮೀನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಸೇವಕಾ ವಿಯ ರಕ್ಖಣತೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ. ಕಾರಣಭಾವತೋತಿ ಚಿರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭಾವತೋ. ರಸಾಯನಭೂತಞ್ಹಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತೇತಿಯೇವ.

೨೯೧. ಉಪಚಾರೇತಿ ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಾದಿಸೇ. ಕಾಮೋ ಚೇವ ಹೇತು ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿಆದೀಸು ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅತ್ತಕಾಮ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ, ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಂ, ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ, ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅತ್ಥಾ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾ. ತೇಸು ಪಠಮೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಕಾಮೋ ಚ ಹೇತು ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥೋ, ಸೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪದಮೇಕಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಠಮವಿಗ್ಗಹೇ ತದತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವಭಾವತೋ ನಿರತ್ಥಕತ್ತಾ. ದುತಿಯೇ ಪನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥೋ, ಕಾಮೋ ಚ ಹೇತು ಚಾತಿ ಸೇಸಂ ಪದದ್ವಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾಭಾವತೋತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಗ್ಗಹಾನಂ ವಸೇನ ಯೋಜಿತಾನೀತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಚೂಳಮಜ್ಝಿಮಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ‘‘ಪಠಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಕಾಮೋ ಚ ಹೇತು ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ, ಸೇಸಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಮೇನಾತಿಆದಿ ವಿಗ್ಗಹವಾಕ್ಯಂ ಅಕ್ಖರವಿವರಣಮತ್ತತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಂ. ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ, ಸೇಸಂ ಅತ್ತನಾ ಕಾಮಿತಾ ಇಚ್ಛಿತಾತಿಆದಿ ವಿಗ್ಗಹವಾಕ್ಯಂ ಅಕ್ಖರವಿವರಣಮತ್ತತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಇಧ ಯುತ್ತತರೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಿಗ್ಗಹವಸೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪದಭಾಜನೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ಹೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಕಾಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕಾಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋತಿ ವಿಞ್ಞೂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾಮಿತಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಭಾವತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಚ ಉಭಯವಿಗ್ಗಹಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಿತಕಾಮಿತಟ್ಠೇನ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ವಿಞ್ಞೂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ.

ಏತದಗ್ಗನ್ತಿ ಏಸಾ ಅಗ್ಗಾ. ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮೇಥುನಯಾಚನಂ ಆಗತಂ, ತಥಾಪಿ ತಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಮೇಥುನಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನಾತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ. ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ‘‘ತೇನ ಹಿ ಭಗಿನಿ ಅಗ್ಗದಾನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತಾ, ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ರಾಗೋ, ತೇನ ರಾಗೇನ ವಣ್ಣಭಣನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೯೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ, ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಗತಿಮನ್ತಾತಿ ಞಾಣಗತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಭಾವಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತಾ ವುತ್ತಾ, ಬ್ಯತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಿಕತ್ತಬ್ಬೇಸು ವಿಸಾರದಪಞ್ಞಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಾಯಞ್ಞೂ ವಿಸಾರದಾ’’ತಿ. ಮೇಧಾವಿನೀತಿ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಠಾನಸೋ ತಙ್ಖಣೇ ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ಛೇಕಾತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಸಮ್ಪಾದನಾದೀಸು ನಿಪುಣಾ. ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಕಾಯಿಕೇನ ವೀರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಕುಸೀತಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾವ, ಏವಂ ಅಹುತ್ವಾ ವಿಪ್ಫಾರಿಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕುಮಾರಿಕಾಯಾತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಹೇತುಮ್ಹಿ ವಾ ಕರಣವಚನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಕಾರಣಾ’’ತಿ. ಆವಹನಂ ಆವಾಹೋ, ಪರಿಗ್ಗಹಭಾವೇನ ದಾರಿಕಾಯ ಗಣ್ಹಾಪನಂ, ತಥಾ ದಾಪನಂ ವಿವಾಹೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಾರಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ.

೨೯೭-೨೯೮. ಭತ್ತಪಾಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ರನ್ಧಾಪನಂ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಾಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಚಾಪನಂ ವುತ್ತಂ. ದುಟ್ಠುಂ ಕುಲಂ ಗತಾ ದುಗ್ಗತಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ಗತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಆಹರಣಂ ಆಹಾರೋ. ನ ಉಪಾಹಟನ್ತಿ ನ ದಿನ್ನಂ. ಕಯೋ ಗಹಣಂ, ವಿಕ್ಕಯೋ ದಾನಂ. ತದುಭಯಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ವೋಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಬಾಹಿರುಪಕರಣೇನ ಅಲಙ್ಕರಣಂ ಮಣ್ಡನಂ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಕೇಸಾದೀನಂಯೇವ ಸಣ್ಠಪನಂ ಪಸಾಧನಂ.

೩೦೦. ‘‘ಅಬ್ಭುತಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ಪರಾಜಿತೇನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅದೇನ್ತೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಅಚಿರಕಾಲೇ ಅಧಿಕಾರೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಚಿರಕಾಲಾಧಿಕಾರಿಕಂ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ. ‘‘ಅಚಿರಕಾಲಾಚಾರಿಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಅಚಿರಕಾಲೇ ಆಚಾರೋ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಚಿರಕಾಲಾಚಾರಿಕಂ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಸರಣಗಮನೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದಿಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪನ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕತ್ತಾ ತೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಾನುರೂಪಂ ತನ್ತಿಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಇಧಾಪಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನೇವ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ರ ಯ್ವಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ… ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪದಭಾಜನಂ ಆಹ, ನ ಪನ ನೇಸಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದಿಆಪಜ್ಜನೇ ಅಭಬ್ಬಭಾವತೋ. ಖೀಣಾಸವಾಪಿ ಹಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ನಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಂ ಪನ ಅಕೋವಿದತ್ತಾ ವಿಹಾರಕಾರಂ ಕುಟಿಕಾರಂ ಸಹಾಗಾರಂ ಸಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವರೂಪಾ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮಂ ಉತ್ತರಿಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಂ ಭೂತಾರೋಚನನ್ತಿ ಏವರೂಪಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಾದಿಯನವಸೇನ ಮನೋದ್ವಾರೇ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ.

೩೦೧. ಸಞ್ಚರಣಂ ಸಞ್ಚರೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಚರೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಞ್ಚರಣಭಾವ’’ನ್ತಿ, ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸಞ್ಚರಣಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಾಯತ್ತನೇ ಜಾರತ್ತನೇತಿ ಚ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಜಾಯಭಾವತ್ಥಂ ಜಾರಭಾವತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಜಾಯಭಾವೇತಿ ಭರಿಯಭಾವಾಯ. ಜಾರಭಾವೇತಿ ಸಾಮಿಕಭಾವಾಯ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಜಾರೀ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ, ಜಾರತ್ತನೇತಿ ಪನ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉಭಯಲಿಙ್ಗಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗವಸೇನಪಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಜಾರತ್ತನೇ ಆರೋಚೇತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಜಾರೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಜಾರತ್ತನೇ ಆರೋಚೇತಿ ನಾಮ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನೇವ ಯೋಜನಾ ಕತಾ, ತದನುಸಾರೇನ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗವಸೇನಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಯೋಜೇತುನ್ತಿ.

ಇದಾನಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನಪಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪತಿ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ‘‘ಸಾಮಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪರಿಯಾಯವಚನೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಞ್ಚ ಜಾರತ್ತನೇತಿ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉಭಯಲಿಙ್ಗಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅಸಾಮಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಜಾರೀ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಸಸಾಮಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಅನ್ತಮಸೋ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯಪೀತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

೩೦೩. ಸೇರಿವಿಹಾರನ್ತಿ ಸಚ್ಛನ್ದಚಾರಂ. ಅತ್ತನೋ ವಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಣಂ. ಗೋತ್ತನ್ತಿ ಗೋತಮಗೋತ್ತಾದಿಕಂ ಗೋತ್ತಂ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಣ್ಡರಙ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾದೀನಂ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಾ ಕುಲಾನಂ ಧಮ್ಮೋ. ಗೋತ್ತವನ್ತೇಸು ಗೋತ್ತಸದ್ದೋ, ಧಮ್ಮಚಾರೀಸು ಚ ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಗೋತ್ತೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸಗೋತ್ತೇಹೀತಿ ಸಮಾನಗೋತ್ತೇಹಿ, ಏಕವಂಸಜಾತೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹೀತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಸಹಚರಿತಬ್ಬಧಮ್ಮೇಹಿ, ಸಮಾನಕುಲಧಮ್ಮೇಹಿ ವಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏಕಂ ಸತ್ಥಾರ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಏಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಣ್ಡರಙ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾದಯೋ ವುತ್ತಾ, ಏಕಗಣಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹೀತಿ ಮಾಲಾಕಾರಾದಿಏಕಗಣಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹಿ.

ಸಸಾಮಿಕಾ ಸಾರಕ್ಖಾ. ಯಸ್ಸಾ ಗಮನೇ ರಞ್ಞಾ ದಣ್ಡೋ ಠಪಿತೋ, ಸಾ ಸಪರಿದಣ್ಡಾ. ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಸಾರಕ್ಖಸಪರಿದಣ್ಡಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಹೋತಿ ತಾಸಂ ಸಸಾಮಿಕಭಾವತೋ. ನ ಇತರಾಸನ್ತಿ ಇತರಾಸಂ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪುರಿಸನ್ತರಗಮನೇ ನತ್ಥಿ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ತಾಸಂ ಅಸಾಮಿಕಭಾವತೋ. ಯಾ ಹಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಫಸ್ಸಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಅಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತಾಸಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ, ನ ಚ ಮಾತಾದಯೋ ತಾಸಂ ಫಸ್ಸೇ ಇಸ್ಸರಾ. ಮಾತಾದಯೋ ಹಿ ನ ಅತ್ತನಾ ಫಸ್ಸಾನುಭವನತ್ಥಂ ತಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ಅನಾಚಾರಂ ನಿಸೇಧೇನ್ತಾ ಪುರಿಸನ್ತರಗಮನಂ ತಾಸಂ ವಾರೇನ್ತಿ. ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪನ ಏತಾಸು ಅಟ್ಠಸುಪಿ ಹೋತಿಯೇವ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಮಾತಾದೀಹಿ ಯಥಾ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ನ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಥಾ ರಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಪರೇಸಂ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಂ ಫಸ್ಸಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ಫುಟ್ಠಭಾವತೋ.

ಧನೇನ ಕೀತಾತಿ ಭರಿಯಭಾವತ್ಥಂ ಧನೇನ ಕೀತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಭೋಗೇನಾತಿ ಭೋಗಹೇತು. ಭೋಗತ್ಥಞ್ಹಿ ವಸನ್ತೀ ‘‘ಭೋಗವಾಸಿನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಯೋ ನಂ ವಾಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಲಭಿತ್ವಾ. ಉದಕಪತ್ತಂ ಆಮಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾ ಓದಪತ್ತಕಿನೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಧಜೇನ ಆಹಟಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಜಯೋಗತೋ ಸೇನಾವ ಧಜಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾ, ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜಾಯ ಸೇನಾಯ ಆಹಟಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜಾಯಾ’’ತಿಆದಿ.

೩೦೫. ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಮಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಆರೋಚಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಕಿರಿಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪಾದೇತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ತಂಕಿರಿಯಾಸಮ್ಪಾದನೇ ಯೋಗ್ಯತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದಾರಕಂ ದಾರಿಕಞ್ಚ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀಹಿ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಂಯೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಾಸನೇ ಪೇಸಿತೇಪಿ ಹರಣವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಿವಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪೇಸಿತಂ, ತಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ತಸ್ಸಾ ಮಾತುಆದೀನಂ ಆರೋಚಿತೇ ವತ್ಥುನೋ ಏಕತ್ತಾ ಮಾತುಆದಯೋಪಿ ಖೇತ್ತಮೇವಾತಿ ಖೇತ್ತಮೇವ ಓತಿಣ್ಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ಉದಾಹಟಂ. ಇಮಿನಾ ಸಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ಸಯಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಆದಿನಾ ಆರೋಚಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸಾ ಸಯಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಆರೋಚನತ್ಥಂ ಮಾತುಆದೀನಂ ವದನ್ತಸ್ಸಪಿ ನತ್ಥಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋತಿ. ಘರಂ ನಯತೀತಿ ಘರಣೀ. ಮೂಲಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಾತುಆದಯೋ ಸಾಸನಪೇಸನೇ ಮೂಲಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಮೂಲಟ್ಠಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾಯ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧೀತು ಸನ್ತಿಕಂ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕಂ ‘‘ಮಮ ಧೀತಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪಹಿಣತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾತಿ ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ.

೩೩೮. ಏತ್ತೋವ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ತತೋಯೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಅಞ್ಞೇನ ಕರಣೀಯೇನಾತಿ ಗಮನಹೇತುವಿಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ಪನ ಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನಾರೋಚೇನ್ತೋ ನ ವೀಮಂಸತಿ ನಾಮ. ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಸತಿಪಿ ಅಭಿನನ್ದನೇ ಸಾಸನಂ ಅನಾರೋಚೇನ್ತೋ ಪನ ನ ವೀಮಂಸತಿ ನಾಮ. ತತಿಯಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ. ವತ್ಥುಗಣನಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಸಮಭಾವೇ ಸತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸವತ್ಥೂನಂ ಗಣನಾಯ. ಸಚೇ ಪನ ಏಕತೋ ಅಧಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಧಿಕಾನಂ ಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩೩೯-೩೪೦. ಪಾಳಿಯಂ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಅಸತಿಪಿ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಸಂವಾದೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಮೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತುತ್ಥೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಕಾರುಕಾನನ್ತಿ ವಡ್ಢಕೀಆದೀನಂ. ತಚ್ಛಕಅಯೋಕಾರತನ್ತವಾಯರಜಕನ್ಹಾಪಿತಕಾ ಪಞ್ಚ ಕಾರವೋ ‘‘ಕಾರುಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏವರೂಪೇನ…ಪೇ… ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ತಾದಿಸಂ ಗಿಹಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಮ್ಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ.

ಕಾಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಾಯವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಕಾಯವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಲಂವಚನೀಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೇಸಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ಪಣ್ಣದಾನಾದಿನಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ವಾತಿ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತದುಭಯಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಏತೇಹೇವ ತೀಹಿ ನಯೇಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ತಾನೇವ ತೀಣಿ ತದುಭಯಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತದುಭಯಜಾನನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಹರನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಆರೋಚೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆರೋಚನಸ್ಸೇವ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೩೪೧. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದೀಸುಪೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇತ್ಥೀ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ನ ಯಕ್ಖೀ, ನ ಪೇತೀ, ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ, ಪುರಿಸೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸೋ, ನ ಯಕ್ಖೋತಿಆದಿ ನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾವ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಸ್ಮಾ ಯೇಸು ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕತಾ, ನ ನಾಲಂವಚನೀಯತಾ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಾನೀತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ.

ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೪೨. ಛಟ್ಠೇ ಏತ್ತಕೇನಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ದಾರುಆದಿನಾ. ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ಪಮಾಣಾಯೋತಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನದಾರುಆದಿಪ್ಪಮಾಣಾಯೋ. ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಪುರಿಸಂ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪರಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಂ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ದಾಸಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ‘‘ದಾಸಿದಾಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೦, ೧೯೪) ವಚನತೋ. ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪನ ದಾಸಂ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಕಕಮ್ಮಂ ನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸಿಕ್ಖಾಪದರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅನಿಯಮೇತ್ವಾಪಿ ನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಾಹಸ್ಸಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯಭಾವದೀಪನತ್ಥನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ. ಮೂಲಂ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮೂಲಂ ದಸ್ಸಾಮಾತಿ ತೇಹಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಮೂಲನ್ತಿ ಭಣಿತಂ ಸಾಮಞ್ಞವಚನತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮೂಲಂ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕನ್ತಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ. ಅಕಪ್ಪಿಯಕಹಾಪಣಾದಿ ನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಕಹಾಪಣಾದಿಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರತೋ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಾರುಪ್ಪಂ ನ ಹೋತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಹೇಠೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಕಹಾಪಣಾದಿದಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ತಥೇವ ಪಾಚೇತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ಪಾಚೇತ್ವಾ. ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇಪಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಯದತ್ಥಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ, ತಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹತ್ತಾ.

ವತ್ತನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ, ಆಪತ್ತಿ ಪನ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಾಖಾಯ ಲಗ್ಗರಜಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತೇ ಪತಿತೇಪಿ ಸಾಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮತಾಯಪಿ ಸತಿ ಸುಖಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನದಿಂ ವಾ…ಪೇ… ಆಹರಾ’’ತಿ ವತ್ಥುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಗೇಹತೋ…ಪೇ… ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಉದಕತ್ತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಲಜ್ಜೀಹಿ…ಪೇ… ನ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗೇಸು ಪನ ಅಲಜ್ಜೀಹಿಪಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ.

ಗೋಣಂ ಪನ…ಪೇ… ಆಹರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಆಹರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಆಹರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಾದಿಯನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ‘‘ಹತ್ಥಿಗವಾಸ್ಸವಳವಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೦, ೧೯೪) ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋಪಿ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ರಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಚೋರಾ ನ ಹರನ್ತಿ, ಏವಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಜಗ್ಗಿತ್ವಾತಿ ತಿಣದಾನಾದೀಹಿ ಜಗ್ಗಿತ್ವಾ. ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗೋಣೇ ಸಾದಿಯನಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

ಸಕಟಂ ದೇಥಾತಿ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಸಕಟಂ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಾಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ವಲ್ಲಿಆದೀಸು ಚ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಗರುಭಣ್ಡಪ್ಪಹೋನಕೇಸುಯೇವ ಚ ವಲ್ಲಿಆದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವೇಳುಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜತಿಣಮತ್ತಿಕಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಂ ಪನ ವತ್ಥುವಸೇನ ಅಪ್ಪಂ ಹುತ್ವಾ ಅಗ್ಘವಸೇನ ಮಹನ್ತಂ ಹರಿತಾಲಹಿಙ್ಗುಲಕಾದಿ, ತಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಸಾ ಚ ಇಧ ಪರಿಕಥಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಞ್ಞಾಪನಂ ವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಪರಿಕಥಾದಿವಸೇನಪಿ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪರಿಕಥೋಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಹಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತೇಸು ದ್ವೀಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಾನಿ ಸೇನಾಸನಪಚ್ಚಯೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪರಿಕಥಾದೀಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಆಹರ ದೇಹೀತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪರಿಕಥೋಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಕಥಾ ನಾಮ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ಸಮ್ಬಾಧನ್ತಿಆದಿವಚನಂ. ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ಉಜುಕಮೇವ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಓಭಾಸನಂ, ಉಪಾಸಕಾ, ತುಮ್ಹೇ ಕುಹಿಂ ವಸಥಾತಿ? ಪಾಸಾದೇ, ಭನ್ತೇತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ, ಉಪಾಸಕಾ, ಪಾಸಾದೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿಆದಿವಚನಂ. ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ, ಸೇನಾಸನತ್ಥಂ ಭೂಮಿಪರಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕರೋಸಿ, ಕೋ ಕಾರಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಕೋಚೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ.

ಇದಾನಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಆದಿಕಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ರೋಗೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ತತ್ಥ ವಿನಯಧರಾ ‘‘ಭಗವತಾ ರೋಗಸೀಸೇನ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ದಿನ್ನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅರೋಗಕಾಲೇಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಪನ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಆಜೀವಂ ಪನ ಕೋಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಲ್ಲೇಖಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಲ್ಲೇಖಂ ಕೋಪೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿ.

೩೪೪. ಮಣಿ ಕಣ್ಠೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಣಿಕಣ್ಠೋ, ಮಣಿನಾ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಕಣ್ಠೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಣಿಕಣ್ಠೋತಿ ಮಜ್ಝಪದಲೋಪೀಸಮಾಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ದೇವವಣ್ಣನ್ತಿ ದೇವತ್ತಭಾವಂ. ಪಸನ್ನಾಕಾರನ್ತಿ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ, ಕಾಯವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮಣಿಯಾಚನಾಯ ತಸ್ಸ ಅನಾಗಮನೇನ ಅತ್ತನೋ ವಡ್ಢಿ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಣಿನಾ ಮೇ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ, ಮನ್ತಪದನೀಹಾರೇನ ವಾ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೩೪೫. ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪೇತಿ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಅತೀತೇ. ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪತ್ತಾ ‘‘ಆಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರೇನ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಲಕ್ಖಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನುಸಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಏವ ನಯೋತಿ ‘‘ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪೇ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೪೮-೩೪೯. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇವಲಂ ಯಾಚನಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಯಂ ಯಾಚಿತಕೇಹಿ ಉಪಕರಣೇಹೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಉದ್ಧಂಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ, ಅಧೋಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ ಅವಲಿತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಉದ್ಧಂಮುಖಂ ಲಿಮ್ಪನ್ತಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅನ್ತೋ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ, ಅಧೋಮುಖಂ ಲಿಮ್ಪನ್ತಾ ಚ ಬಹಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಲ್ಲಿತ್ತಾತಿ ಅನ್ತೋಲಿತ್ತಾ, ಅವಲಿತ್ತಾತಿ ಬಹಿಲಿತ್ತಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ಠಪೇತ್ವಾ ತುಲಾಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾತವಾತಪಾನಧೂಮಛಿದ್ದಾದಿಭೇದಂ ಅಲೇಪೋಕಾಸಂ ಅವಸೇಸೇ ಲೇಪೋಕಾಸೇ ಕುಟ್ಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಛದನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಸುಧಾಯ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಾ ಲಿತ್ತಾ. ಅವಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಛದನಸ್ಸ ಬಹಿ ಲಿತ್ತಾ. ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ತಥೇವ ಛದನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಲಿತ್ತಾ.

ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಮೇತೀತಿ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ಹೇತುಕತ್ತುವಸೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಪದಸ್ಸ ‘‘ಕಾರಾಪೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಹೇತುಕತ್ತುವಸೇನೇವ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಮೇತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಕರೋನ್ತೋ ವಾ ಕಾರಾಪೇನ್ತೋ ವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅತ್ತನಾ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಪರೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ‘‘ಕರೋನ್ತೇನಪಿ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಉಭೋಪೇತೇತಿ ಕಾರಕಕಾರಾಪಕಾ. ಕಾರಯಮಾನೇನಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಪದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಕಥಂ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ನ ಹಿ ಕಾರಯಮಾನೋ ಕರೋನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಯಸ್ಮಾ ಕರೋನ್ತೇನಪಿ ಕಾರಯಮಾನೇನಪಿ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಯಮಾನೇನ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಗೇವ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥತೋ ಆಗತಮೇವಾತಿ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಿಲೋಮಿತಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಕರೋನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕರೋನ್ತೇನ ವಾ ಕಾರಾಪೇನ್ತೇನ ವಾತಿ ಪದತ್ಥವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೇ ಕತೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಪದತ್ಥತೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಚ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವ.

ಉದ್ದೇಸೋತಿ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ. ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ‘‘ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥಸ್ಸ ವಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕತೋಭಾಗೇನ ವಡ್ಢಿತೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಿಹತ್ಥಾತಿ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ತಿಹತ್ಥಾ. ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಮಞ್ಚೋತಿ ಪಕತಿವಿದತ್ಥಿಯಾ ನವವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣೋ ಮಞ್ಚೋ. ಪಮಾಣಿಕಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಾವ ಕುಟಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಮಾಣತೋ ಪನ ಊನತರಾ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸನ್ದೇಹೋ ಸಿಯಾತಿ ತಂನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಪಮಾಣತೋ ಊನತರಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಮಾಣತೋ ಊನತರನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನತರಂ. ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪಮಾಣೇನ ಚತುಹತ್ಥತೋ ಊನತರಾ ಕುಟಿ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಚತುಹತ್ಥತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕುಟಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಂ ಕುಟಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತುಹತ್ಥಂ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಲಲಲೇಪೋತಿ ಕೇನಚಿ ಸಿಲೇಸೇನ ಕತಲೇಪೋ, ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾದಿಕಲಲಲೇಪೋ ವಾ. ಅಲೇಪೋ ಏವಾತಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟೋ ದ್ವಾರಬಾಹಾ. ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪೀತಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮವಸೇನಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೩೫೩. ಯಥಾ ಸೀಹಾದೀನಂ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಾನಂ ನಿಬದ್ಧಗಮನಮಗ್ಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಹತ್ಥೀನಮ್ಪಿ ನಿಬದ್ಧಗಮನಮಗ್ಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಸೀಹಾದೀನಂ. ಚಾರಿಭೂಮೀತಿ ಗೋಚರಭೂಮಿ. ನ ಗಹಿತಾತಿ ನ ವಾರಿತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿರುಪದ್ದವತ್ಥಾಯ. ಸೇಸಾನೀತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಣನಿಸ್ಸಿತಾದೀನಿ. ಪುಬ್ಬಣ್ಣನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಣ್ಣವಿರುಹನಟ್ಠಾನಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣ-ಸದ್ದೇನ ಗಹಿತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ…ಪೇ… ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಅಭಿಹನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಬ್ಭಾಘಾತಂ. ‘‘ವೇರಿಘರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಚೋರಾನಂ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಗನ್ಧಿಕಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಛಿನ್ದನಗನ್ಧಿಕಾ.

ಆವಿಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತೀತಿ ಛಿನ್ದತಟಾದಿಸಮ್ಭವತೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಆವಿಜ್ಜಿತುಂ. ಪಾಚಿನನ್ತಿ ಕುಟಿವತ್ಥುಸಾಮನ್ತಾ ಚಿನಿತಬ್ಬಅಧಿಟ್ಠಾನಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಧ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಸಹಪಯೋಗಾನಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ತೇಸಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಕುಟಿಯಾ ಭೇದನಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತಂ. ತದತ್ಥಾಯಾತಿ ತಚ್ಛನತ್ಥಾಯ. ಏವಂ ಕತನ್ತಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ವಾ ಕತಂ. ದಾರುನಾ ಕತಂ ಕುಟ್ಟಂ ಏತ್ಥಾತಿ ದಾರುಕುಟ್ಟಿಕಾ, ಕುಟಿ. ಸಿಲಾಕುಟ್ಟಿಕನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಣ್ಣಸಾಲನ್ತಿ ಬಹಿ ಪಣ್ಣೇಹಿ ಛಾದೇತಬ್ಬಂ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಂ ಕುಟಿಮೇವ ವದತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಭಿತ್ತಿಚ್ಛದನಂ ಲಿಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಅನ್ತೋಲೇಪೇನೇವ ನಿಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನ್ತೋಲೇಪೇ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಬಹಿಲೇಪೇ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರಬದ್ಧೇ ವಾ ವಾತಪಾನೇ ವಾ ಠಪಿತೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸೋಕಾಸನ್ತಿ ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಬದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ವಾತಪಾನಸ್ಸ ವಾ ಓಕಾಸಂ. ಪುನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಠಪಿತೋಕಾಸಂ ಖುದ್ದಕಂ ಚೇ, ಭೇದನೇನ ಪುನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ. ಲೇಪೋ ನ ಘಟಿಯತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಿನ್ನಲೇಪೋ ದ್ವಾರಬದ್ಧೇನ ವಾ ವಾತಪಾನೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಘಟಿಯತಿ, ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತನ್ತಿ ದ್ವಾರಬದ್ಧಂ ವಾ ವಾತಪಾನಂ ವಾ. ಪಠಮಮೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಲೇಪಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ದ್ವಾರಬದ್ಧಂ ವಾ ವಾತಪಾನಂ ವಾ ಠಪನತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತೇನ ಅಪ್ಪತ್ತಚ್ಛದನಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂ ಮೇ ಆಪತ್ತಿ ನ ಸಿಯಾತಿ ಭಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ಛದನೇ ವಾ ಏಕಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಓಕಾಸಂ ಲೇಪೇನ ಅಘಟೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಮತ್ತಿಕಾಕುಟ್ಟಮೇವ ಮತ್ತಿಕಾಲೇಪಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಕುಟ್ಟಂ ಕರೋತಿ, ಛದನಲೇಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟನೇ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಉಭಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಲೇಪಸ್ಸ ಅಘಟಿತತ್ತಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾಸಮ್ಭವತೋ ಉಭಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಾಪಿ ವತ್ತಸೀಸೇನ ತೇನ ಅನಾಣತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಕರೋಮೀತಿ ಕರೋತಿ, ಉಭಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ. ಸಚೇ ತೇನ ಆಣತ್ತೋ ಕರೋತಿ, ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ.

೩೫೪. ಛತ್ತಿಂಸ ಚತುಕ್ಕಾನಿ ನಾಮ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪಠಮವಾರೇ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಚತುಕ್ಕಂ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಚತುಕ್ಕಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಚತುಕ್ಕಂ ಪಮಾಣಿಕಚತುಕ್ಕಂ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಪ್ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಚತುಕ್ಕಂ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಪ್ಪಮಾಣಿಕಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಛ ಚತುಕ್ಕಾನಿ, ಏವಂ ಸಮಾದಿಸತಿವಾರಾದೀಸುಪಿ ಪಞ್ಚಸೂತಿ ಛತ್ತಿಂಸ. ಆಪತ್ತಿಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನೀತಿ ‘‘ಸಾರಮ್ಭೇ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಪರಿಕ್ಕಮನೇ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಮಾತಿಕಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಾರಮ್ಭಅಪರಿಕ್ಕಮನೇಸುಪಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ ಸಿಯಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಸಾರಮ್ಭೇ ಅಪರಿಕ್ಕಮನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕತಾಯ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತತಾಯ ಚ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಏವಂ ಆಪತ್ತಿಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ.

೩೫೫-೩೬೧. ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಚ ವಚನಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಹಿ…ಪೇ… ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಕುಟಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಕತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪಚಿನಿತಬ್ಬಾತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತಬ್ಬಾ. ಭೂಮಿಸಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕುಟಿವತ್ಥುಸಮಂ ಕತ್ವಾ.

೩೬೪. ನ ಹೇತ್ಥ ಲೇಪೋ ಘಟಿಯತೀತಿ ಛದನಲೇಪಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ವಿಸುಂಯೇವ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಲೇಣಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಉಪರಿಭಾಗೇ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿಕರಣತ್ಥಂ ಲೇಪಂ ದೇನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಲೇಪದಾನವಸೇನ ಅಕತಾ ಇಟ್ಠಕಾದಿಗುಹಾ ಗುಹಾ ನಾಮಾತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ತಿಣೇಹಿ ವಾ ಪಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಛಾದಿತಕುಟಿಕಾವ ವುತ್ತಾತಿ ‘‘ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಿಕಗೇಹಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಛದನಂ ದಣ್ಡಕೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುನ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇಹಿ ತಿಣಪಣ್ಣಚ್ಛದನಾ ಕುಟಿಕಾವ ವುತ್ತಾ. ಛದನಂ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಜಾಲಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ಛದನಂ ದೀಘತೋ ತಿರಿಯತೋ ಚ ಠಪಿತದಣ್ಡಕೇಹಿ ಜಾಲಂ ವಿಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ಓಗುಮ್ಫೇತ್ವಾತಿ ತಿಣಾದಿಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ. ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಲೇಪೇ ಘಟಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಛದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಚೇಪಿ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ಅನತ್ಥಿಕೋ ಹೋತಿ, ಛದನಲೇಪೇ ಸಮನ್ತತೋ ಭಿತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಪಿ ಘಟಿತೇ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ವಿನಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಪಚಿಕಾಮೋಚನತ್ಥಮೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಸಾಣಕುಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಅಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಲಿಮ್ಪತಿ, ಲೇಪೋ ನ ಘಟಿಯತಿ ನಾಮ, ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ತಂ ನ ಸಮೇತಿ. ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಭಿತ್ತಿಂ ಅಲಿಮ್ಪಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಭಾವತೋ ಛದನಲೇಪೇ ಪಾಸಾಣಕುಟ್ಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತೇಪಿ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ಯುತ್ತಂ. ‘‘ಉಪಚಿಕಾಮೋಚನತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಸಾಣಕುಟ್ಟೇ ಪುನ ಲಿಮ್ಪಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಭಾವೋಯೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇನೇವ ‘‘ತಂ ಅಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದಿಭಾವೋ…ಪೇ… ಛದನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಸತಿಪಿ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇ ಛದನಲೇಪೇನ ವಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಛದನಲೇಪಸ್ಸ ಪಧಾನಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ವಿನಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಇದಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಯುತ್ತತರನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ.

ಏತ್ಥ ಚ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ ಏವ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೋ ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಸಾಧೇತುನ್ತಿ ಕತಂ. ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೇ ಸಾಧಿತೇ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಲೇಣಗುಹಾದೀಸುಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೋ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೇ ಸಾಧಿತೇ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೋ ಅತ್ಥತೋ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾದಿಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ ‘‘ಕುಟಿಂ ಮೇ ಕರೋಥಾ’’ತಿ, ಸಮಾದಿಸತಿ ಚ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾ ಚ ಹೋತು ಅನಾರಮ್ಭಾ ಚ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಾ ಚಾತಿ, ತಸ್ಸ ಕುಟಿಂ ಕರೋನ್ತಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಸಾರಮ್ಭಂ ಅಪರಿಕ್ಕಮನಂ. ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಕಾರುಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ನಿಧಾಯ ‘‘ಯಂ ಪನ…ಪೇ… ಅಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ. ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಕಾರುಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಯಥಾಸಮಾದಿಟ್ಠಾಯ ಅಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಬಹೂಸು ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಸತಸೋಧಿತಸಮ್ಮತೇ ಚ ಪುರಾಣಪೋತ್ಥಕೇ ಅಯಮೇವ ಪಾಠಕ್ಕಮೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾದಿಟ್ಠಪಾಠಾನುಕ್ಕಮೇನೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ಪನ ‘‘ಕುಟಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಕುಟಿಂ…ಪೇ… ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠಂ ಲಿಖನ್ತಿ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ. ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ವಾತಿ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಞ್ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಞ್ಚ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿಆದೀಸು ವಾಸಾಗಾರತ್ಥಾಯ ಏವ ಅನಿಯಮಿತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ವಾ.

ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಕುಟಿಕರಣಲಕ್ಖಣಾ ಕಿರಿಯಾಯೇವ, ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಮೂಲಿಕಾಯಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಮೂಲಿಕಾಯಪಿ, ತದುಭಯಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವತ್ಥುಂ ಅದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಕುಟಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ವತ್ಥುಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಕಿರಿಯಾಯ ಕುಟಿಕರಣಕಿರಿಯಾಯ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋವ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಅಚಿತ್ತಕಂ. ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರತಾ, ಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣಸಮ್ಭವೋ, ಅದೇಸಿತವತ್ಥುತಾ, ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತತಾ, ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ವಾಸಾಗಾರತಾ, ಲೇಪಘಟ್ಟನಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಛ ವಾ ಸತ್ತ ವಾ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ವಿಹಾರಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೬೫. ಸತ್ತಮೇ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇತಿ ಕೋಸಮ್ಬೀನಾಮಕೇ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ನಗರಸ್ಸ ಆರಾಮಪೋಕ್ಖರಣೀಆದೀಸು ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಕೋಸಮ್ಬರುಕ್ಖಾವ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಸಮ್ಬೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಕುಸುಮ್ಬಸ್ಸ ನಾಮ ಇಸಿನೋ ಅಸ್ಸಮತೋ ಅವಿದೂರೇ ಮಾಪಿತತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕುಸುಮ್ಬಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ನಿವಾಸಭೂಮಿ ಕೋಸಮ್ಬೀ, ತಸ್ಸ ಚ ಅವಿದೂರೇ ಭವತ್ತಾ ನಗರಂ ಕೋಸಮ್ಬೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತನ್ತಿ. ಘೋಸಿತನಾಮಕೇನ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸೋ ಕಾರಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೋ ಘೋಸಿತಸೇಟ್ಠಿ, ಕಥಞ್ಚಾನೇನ ಸೋ ಆರಾಮೋ ಕಾರಿತೋತಿ? ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಅದ್ದಿಲರಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಕೋತೂಹಲಕೋ ನಾಮ ದಲಿದ್ದೋ ಛಾತಕಭಯೇನ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ರಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುತ್ತಂ ವಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಾತಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ. ತೇ ಏಕಂ ಗೋಪಾಲಕಗಾಮಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಗೋಪಾಲಕಾನಞ್ಚ ತದಾ ಬಹುಪಾಯಾಸೋ ಪಟಿಯತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಾಯಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸು. ಅಥ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಬಹುತರಂ ಪಾಯಾಸಂ ಭುತ್ತೋ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸುನಖಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುರೋ ಜಾತೋ, ಸೋ ಗೋಪಾಲಕಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಗೋಪಾಲಕೋ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋಪಿ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಕಾಲೇ ಕುಕ್ಕುರಸ್ಸ ಏಕಂ ಪಿಣ್ಡಂ ದೇತಿ. ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗೋಪಾಲಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಗೋಪಾಲಕೇ ಅಸನ್ನಿಹಿತೇ ಭತ್ತವೇಲಾಯಂ ಸಯಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಲಾರೋಚನತ್ಥಂ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ಭುಸ್ಸತಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಪಿ ಚಣ್ಡಮಿಗೇ ದಿಸ್ವಾ ಭುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಲಾಪೇತಿ. ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಮುದುಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತತ್ರಾಸ್ಸ ‘‘ಘೋಸಕದೇವಪುತ್ತೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ.