೧. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡಂ

೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ

ಸುದಿನ್ನಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಅನುಪದವಣ್ಣನನ್ತಿ ಪದಂ ಪದಂ ಪಟಿವಣ್ಣನಂ, ಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ವಣ್ಣನಂ ವಾ. ಭಣ್ಡಪ್ಪಯೋಜನಉದ್ಧಾರಸಾರಣಾದಿನಾ ಕಿಚ್ಚೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಭಣ್ಡಸ್ಸ ವಿಕ್ಕಿಣನಂ ಭಣ್ಡಪ್ಪಯೋಜನಂ, ದಾತುಂ ಸಙ್ಕೇತಿತೇ ದಿವಸೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಉದ್ಧಾರೋ, ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸತುಪ್ಪಾದನಂ ಸಾರಣಂ. ಚತುಬ್ಬಿಧಾಯಾತಿ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಸಮಣಾನಂ ವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಯ, ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾನಂ ವಸೇನ ವಾ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸೀತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೋ ಅಯಂ ದಿಸ್ವಾನ-ಸದ್ದೋ ಅಸಮಾನಕತ್ತುಕೋ ಯಥಾ ‘‘ಘತಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಬಲಂ ಹೋತಿ, ಸೀಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದಸ್ಸನಕಾರಣಾ ಹಿ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕನಂ ಅಹೋಸಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಬ್ಬಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಪಿ ಅಜಾತಸತ್ತುನೋ ವಿಯ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸಪಿ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಮೂಲವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಸೇನ ಅಧಿಗಮನ್ತರಾಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕಿಂ ಪನ ಯೇಸಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇಪಿ ತೇಸಂ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀತಿ? ಆಮ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಬುದ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ. ಬುದ್ಧಾ ಹಿ ಪರೇಸಂ ಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ತತ್ಥ ನಿರನ್ತರಂ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇಸಂ ಅನ್ತರಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಕಿರಿಯಾಪರಿಹಾನಿಯಾ ವಾ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ ವಾ ಹೋತಿ, ಕಿರಿಯಾಪರಿಹಾನಿ ಚ ದೇಸಕಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಜ್ಜಪಯೋಗಾಭಾವತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ದೇಸಕವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಹಾನಿ ಸಾವಕಾನಂ ವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಸೇನ. ತಥಾ ಹಿ ಸಚೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಧನಞ್ಜಾನಿಯಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಆಸಯಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಿಸ್ಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಏವಂ ತಾವ ದೇಸಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಿರಿಯಾಪರಿಹಾನಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ಯಾವ ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅತ್ತನ್ತಪಾದಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲೇ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಿರಿಯಾಪರಿಹಾನಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಪರಿಹಾನಿ ಜಾತಾ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ. ಸಚೇ ಅಜಾತಸತ್ತು ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತುಘಾತಕಮ್ಮಂ ನಾಕರಿಸ್ಸ, ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತಕಥಿತದಿವಸೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತುಘಾತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಪನ ನಾಹೋಸಿ. ಏವಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ. ಸುದಿನ್ನಸ್ಸಪಿ ಪಾಪಮಿತ್ತವಸೇನ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ತೇನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ಪಟಿಸೇವಿತೋ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ನ ತಂಮೂಲವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಸೇನ ಅಧಿಗಮನ್ತರಾಯೋ ಅಭವಿಸ್ಸ.

ಯನ್ನೂನಾತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿವಿತಕ್ಕದಸ್ಸನಮೇತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಏವ ಹಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಯನ್ನೂನಾ’’ತಿ ನಿಪಾತಪದೇನ ಜೋತೀಯತಿ. ಅಹಂ ಯನ್ನೂನ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಯನ್ನೂನಾತಿ ಚ ಯದಿ ಪನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ಪನಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ತೇನ ಸಮಾನತ್ಥಮೇವ. ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಳಾರುಳಾರಜನಾತಿ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾದಿಉಳಾರುಳಾರಜನಾಕಿಣ್ಣಾ. ಸಚೇ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಠಮಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ಅರಹರೂಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಆಗತೇನಾ’’ತಿ. ಸಿಕ್ಖತ್ತಯೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ಅಧಿಸೀಲಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಸಿಕ್ಖತ್ತಯಯುತ್ತಂ. ಥೋಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಧಾಪಿ ಸುತ್ವಾ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸವನಕಾರಣಾ ಏತದಹೋಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ…ಪೇ… ಏತದಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಪನಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕನಂ.

ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಪದುದ್ಧಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಾಸತೋ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ. ಯೇನ ಯೇನ ಆಕಾರೇನಾತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ. ತೇನ ತೇನ ಮೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋತಿ ‘‘ಕಾಮಾ ನಾಮೇತೇ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೪; ೨.೪೨; ಪಾಚಿ. ೪೧೭; ಮಹಾನಿ. ೩; ಚೂಳನಿ. ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೪೭) ಚ ಆದಿನಾ ಯೇನ ಯೇನ ಆಕಾರೇನ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಅವಬುಜ್ಝಾಮಿ, ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋ ವೀಮಂಸನ್ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಏವಂ ಹೋತಿ ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದಿಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ. ಏಕಮ್ಪಿ ದಿವಸನ್ತಿ ಏಕದಿವಸಮತ್ತಮ್ಪಿ. ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾತಿ ದುಕ್ಕಟಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪಜ್ಜನೇನ ಅಖಣ್ಡಿತಂ ಕತ್ವಾ, ಅಖಣ್ಡಅಚ್ಛಿದ್ದಾದಿಭಾವಾಪಾದನೇನ ವಾ. ಅಖಣ್ಡಲಕ್ಖಣವಚನಞ್ಹೇತಂ. ಚರಿಮಕಚಿತ್ತನ್ತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಏಕದೇಸಂ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪರಿಪೂರೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಮಲೀನಂ ಕತ್ವಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಾದಿನಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ, ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಮಲಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ವಿಸುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ. ತತೋ ಏವ ಸಙ್ಖಂ ವಿಯ ಲಿಖಿತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸ’’ನ್ತಿ. ಪರಿಯೋದಾತಟ್ಠೇನ ನಿಮ್ಮಲಭಾವೇನ ಸಙ್ಖಂ ವಿಯ ಲಿಖಿತಂ ಧೋತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಝಾವಸತಾ’’ತಿ ಪದಪ್ಪಯೋಗೇನ ಅಗಾರನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ’’ತಿ. ದಾಠಿಕಾಪಿ ಮಸ್ಸುಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಸ್ಸು’’ತ್ವೇವ ವುತ್ತಂ, ಉತ್ತರಾಧರಮಸ್ಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸಾಯೇನ ರತ್ತಾನೀತಿ ಕಾಸಾಯಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಸಾಯರಸಪೀತತಾಯಾ’’ತಿ. ಪರಿದಹಿತ್ವಾತಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚೇವ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ. ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತನ್ತಿ ಅಗಾರವಾಸೋ ಅಗಾರಂ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ತಸ್ಸ ವಡ್ಢಿಆವಹಂ ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತಂ.

೨೫. ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾತಿಆದೀಸು ‘‘ಅಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೋ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಞಾಯನ್ತಿ ವಾತಿ ಞಾತೀ, ಲೋಹಿತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಾತಿ ಸಾಲೋಹಿತಾ. ಪಿತುಪಕ್ಖಿಕಾ ಞಾತೀ, ಮಾತುಪಕ್ಖಿಕಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ. ಮಾತುಪಕ್ಖಿಕಾ ಪಿತುಪಕ್ಖಿಕಾ ವಾ ಞಾತೀ, ಸಸ್ಸುಸಸುರಪಕ್ಖಿಕಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ. ಮಿತ್ತಾಯನ್ತೀತಿ ಮಿತ್ತಾ, ಮಿನನ್ತಿ ವಾ ಸಬ್ಬಗುಯ್ಹೇಸು ಅನ್ತೋ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೀತಿ ಮಿತ್ತಾ. ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಸಹಭಾವಟ್ಠೇನ ಅಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಮಚ್ಚಾ. ಮಮಾಯತೀತಿ ಮಾತಾ, ಪಿಯಾಯತೀತಿ ಪಿತಾ. ಸರೀರಕಿಚ್ಚಲೇಸೇನಾತಿ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾದಿಸರೀರಕಿಚ್ಚಲೇಸೇನ. ಅನನುಞ್ಞಾತಂ ಪುತ್ತಂ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತೀತಿ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಸ್ಸ ಚ ಚಿತ್ತಞ್ಞಥತ್ತಂ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ. ತತೋಯೇವ ಚ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ತಥಾ ವರೋ ದಿನ್ನೋ.

೨೬. ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಭಣ್ಡಪ್ಪಯೋಜನಾದೀಸು ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬೋತಿ ಪಿಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪೀತಿಜನನಕೋ’’ತಿ. ಮನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಯನತೋ ಮನಾಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮನವಡ್ಢನಕೋ’’ತಿ. ಸುಖೇಧಿತೋ ತರುಣದಾರಕಕಾಲೇ, ತತೋ ಪರಞ್ಚ ಸಪ್ಪಿಖೀರಾದಿಸಾದುರಸಮನುಞ್ಞಭೋಜನಾದಿಆಹಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸುಖಪರಿಹತೋ. ಅಥ ವಾ ದಳ್ಹಭತ್ತಿಕಧಾತಿಜನಾದಿಪರಿಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಉಳಾರಪಣೀತಸುಖಪಚ್ಚಯೂಪಹಾರೇಹಿ ಚ ಸುಖೇಧಿತೋ, ಅಕಿಚ್ಛೇನೇವ ದುಕ್ಖಪಚ್ಚಯವಿನೋದನೇನ ಸುಖಪರಿಹತೋ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಸುಖೇಧಿತೋ, ಬಾಹಿರಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸುಖಪರಿಹತೋ.

ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಲಭಾಗ’’ನ್ತಿ. ಯದಾ ಜಾನಾತಿ-ಸದ್ದೋ ಬೋಧನತ್ಥೋ ನ ಹೋತಿ, ತದಾ ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ‘‘ಸಪ್ಪಿನೋ ಜಾನಾತಿ, ಮಧುನೋ ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ ಸದ್ದತ್ಥವಿದೂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖೇನ ನಾನುಭೋಸೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಅನುಭವನತ್ಥೇ ಚ ಜಾನನಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖೇನ ನಾನುಭೋಸೀತಿ ಕೇನಚಿ ದುಕ್ಖೇನ ಕರಣಭೂತೇನ ವಿಸಯಂ ನಾನುಭೋಸೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಕತೋ. ತೇನೇವ ಚ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇಪಿ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸ ಉತ್ತರಪದೇನ ಸಮಾನವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಜಾನಾತಿ-ಸದ್ದೋ ಸರಣತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಸರಣತ್ಥಾನಂ ಧಾತುಸದ್ದಾನಂ ಪಯೋಗೇ ‘‘ಮಾತು ಸರತಿ, ಪಿತು ಸರತಿ, ಭಾತು ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ವದನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ನಸ್ಸರಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನನುಭೂತತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಅನುಭೂತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋಪಿ ಅಭಾವತೋಯೇವ ನಸ್ಸರಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇಪೀತಿ ಅನುಭವನಸರಣತ್ಥವಸೇನ ವುತ್ತೇ ದುತಿಯತತಿಯವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇ. ಪುರಿಮಪದಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ. ಉತ್ತರಪದೇನಾತಿ ‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇನ. ಸಮಾನವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋತಿ ಉತ್ತರಪದೇನ ಸಮಾನಸ್ಸ ಸಾಮಿವಚನಸ್ಸ ಲೋಪೋ. ‘‘ಕಸ್ಸಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇಪಿ ಪುರಿಮಪದೇ ಸಾಮಿವಚನಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ. ಅನಿಚ್ಛಕಾತಿ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ನನು ಮಯಂ ಸುದಿನ್ನ ಸಾಮಾದೀಸು ಕೇನಚಿಪಿ ಉಪಾಯೇನ ಅಪ್ಪಟಿಸಾಧನೇನ ಅಪ್ಪಟಿಕಾರೇನ ಮರಣೇನಪಿ ತಯಾ ಅಕಾಮಕಾಪಿ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ಸತಿ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ. ಕಿಂ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ.

೨೮. ಗನ್ಧಬ್ಬನಟನಾಟಕಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ನಾಮ ಗಾಯನಕಾ, ನಟಾ ನಾಮ ರಙ್ಗನಟಾ, ನಾಟಕಾ ಲಙ್ಘನಕಾದಯೋ. ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾಸಕಂ ವಿಸಯೇಸು ಚಾರೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ವಾ ಸುಖೂಪಕರಣೇಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚಾರೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಚರಣಂ ಕಾರೇಹಿ. ತಥಾಭೂತೋ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಲಳನ್ತೋ ಕೀಳನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಲಳಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ವಿಸೇಸತೋ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಭೋಗಾ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ’’ತಿ. ದಾನಪ್ಪದಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ನಿಚ್ಚದಾನಂ ದಾನಂ ನಾಮ, ಉಪೋಸಥದಿವಸಾದೀಸು ದಾತಬ್ಬಂ ಅತಿರೇಕದಾನಂ ಪದಾನಂ ನಾಮ. ಪವೇಣೀರಕ್ಖಣವಸೇನ ವಾ ದೀಯಮಾನಂ ದಾನಂ ನಾಮ, ಅತ್ತನಾವ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದೀಯಮಾನಂ ಪದಾನಂ ನಾಮ. ಪಚುರಜನಸಾಧಾರಣಂ ವಾ ನಾತಿಉಳಾರಂ ದಾನಂ ನಾಮ, ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಅತಿಉಳಾರಂ ಪದಾನಂ ನಾಮ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸೀಲಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ವಚನಪ್ಪಟಿವಚನಸಙ್ಖಾತೋ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋತಿ ನಿರಾಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ.

೩೦. ಬಲಂ ಗಾಹೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಬಲಗ್ಗಹಣಂ ನಾಮ ಕಾಯಬಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಬಲಂ ಜನೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಸ್ಸುಮುಖನ್ತಿ ಅಸ್ಸೂನಿ ಮುಖೇ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸುಮುಖೋ, ತಂ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ, ಅಸ್ಸುಕಿಲಿನ್ನಮುಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮೋಯೇವ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಗಾಮಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಸ್ಸ. ಅತಿರೇಕಲಾಭಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನಾತಿ ‘‘ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೨೮) ಏವಂ ವುತ್ತಭಿಕ್ಖಾಹಾರಲಾಭತೋ ಅಧಿಕಲಾಭೋ ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದಿಅತಿರೇಕಲಾಭೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಂ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಂ ಗಮಿಕಭತ್ತಂ ಗಿಲಾನಭತ್ತಂ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಭತ್ತಂ ಧುರಭತ್ತಂ ವಾರಭತ್ತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಸಕಲಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ. ಕತಿಪಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಏಕದಿವಸಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ. ಉಪೋಸಥೇ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ. ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಂ. ವಿಹಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಭತ್ತಂ. ಧುರಗೇಹೇಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಧುರಭತ್ತಂ. ಗಾಮವಾಸೀಆದೀಹಿ ವಾರೇನ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ವಾರಭತ್ತಂ.

ಅಥ ‘‘ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ಗಹಣೇ ಹಿ ಸತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಗಹಪತಿಚೀವರಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಪರತೋ ಜೀವಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ಜೀವಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೩೭) ‘‘ಭಗವತೋ ಹಿ ಬುದ್ಧಭಾವಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಇದಂ ವತ್ಥಂ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ನ ಕೋಚಿ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಸಾದಿಯಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾವ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ. ಸುದಿನ್ನೋ ಚ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂಯೇವ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಸುದಿನ್ನೋ ಹಿ ಭಗವತೋ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ವೀಸತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ಞಾತಿಕುಲಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಅನನುಞ್ಞಾತೇಪಿ ಗಹಪತಿಚೀವರೇ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಸಮಾದಾನವಸೇನ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ.

ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಕುಸಲಭಣ್ಡಸ್ಸ ಭುಸಂ ವಿಲುಮ್ಪನಟ್ಠೇನ ಲೋಲುಪ್ಪಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ, ಲೋಲುಪ್ಪೇನ ಚರಣಂ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರೋ, ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಘರಪಟಿಪಾಟಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಣಂ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಸತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಾದಿಪಧಾನಙ್ಗವಸೇನ ಸೇಸಧುತಙ್ಗಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಜ್ಜೀನನ್ತಿ ರಾಜಾನೋ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಾಮಿವಚನಂ ಕತಂ, ವಜ್ಜೀರಾಜೂನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜನಪದ-ಸದ್ದಸ್ಸ ತಂನಿವಾಸೀಸುಪಿ ಪವತ್ತನತೋ ‘‘ವಜ್ಜೀಸೂ’’ತಿ ಜನಪದಾಪೇಕ್ಖಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ವಜ್ಜಿನಾಮಕೇ ಜನಪದೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗೂಪಕರಣಮಹನ್ತತಾಯಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಉಪಭೋಗಾನಞ್ಚೇವ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಇತ್ಥಿಯಾದಿಉಪಭೋಗೂಪಕರಣಾನಞ್ಚ ಮಹನ್ತತಾಯ. ಉಪಭೋಗೂಪಕರಣಾನೇವ ಹಿ ಇಧ ಪರಿಭೋಗೂಪಕರಣಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯೇ ಹಿ ತೇಸಂ ಉಪಭೋಗಾ, ಯಾನಿ ಚ ಉಪಭೋಗೂಪಕರಣಾನಿ, ತಾನಿ ಮಹನ್ತಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಉಪಭೋಗಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಇತ್ಥೀಆದಯೋ, ಉಪಭೋಗೂಪಕರಣಾನಿ ತೇಸಮೇವ ಸುವಣ್ಣಾದಿಉಪಕರಣಾನೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಸಾರಕಾನೀತಿ ಸಾರಭೂತಾನಿ. ನಿಧೇತ್ವಾತಿ ನಿದಹಿತ್ವಾ, ನಿಧಾನಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿವಸಪರಿಬ್ಬಯಸಙ್ಖಾತಭೋಗಮಹನ್ತತಾಯಾತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಸಙ್ಖಾತಭೋಗಾನಂ ಮಹನ್ತತಾಯ. ಜಾತರೂಪರಜತಸ್ಸೇವ ಪಹೂತತಾಯಾತಿ ಪಿಣ್ಡಪಿಣ್ಡವಸೇನ ಚೇವ ಸುವಣ್ಣಮಾಸಕರಜತಮಾಸಕಾದಿವಸೇನ ಚ ಜಾತರೂಪರಜತಸ್ಸೇವ ಪಹೂತತಾಯ. ವಿತ್ತೀತಿ ತುಟ್ಠಿ, ವಿತ್ತಿಯಾ ಉಪಕರಣಂ ವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ, ಪಹೂತಂ ನಾನಾವಿಧಾಲಙ್ಕಾರಭೂತಂ ವಿತ್ತೂಪಕರಣಮೇತೇಸನ್ತಿ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಲಙ್ಕಾರಭೂತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ವಣಿಜ್ಜಾವಸೇನ ವಡ್ಢಿಕತಾದಿವಸೇನ. ಧನಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪಹೂತತಾಯಾತಿ ಸತ್ತರತನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪಹೂತತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾವೇಳುರಿಯವಜಿರಪವಾಳಾನಿ ಸತ್ತ ರತನಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಾಲಿವೀಹಿಆದಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ಪುರಕ್ಖತಂ ಸಸ್ಸಫಲನ್ತಿ ಕತ್ವಾ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ಮುಗ್ಗಮಾಸಾದಿ ಅಪರಣ್ಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ತಾತಿ ಸೇಸಧುತಙ್ಗಪರಿವಾರಿತೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಧುತಙ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಪದಾನಚಾರಂ ಚರಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ.

೩೧. ಅನ್ತೋಜಾತತಾಯ ವಾ ಞಾತಿಸದಿಸೀ ದಾಸೀತಿ ಞಾತಿದಾಸೀ. ಪೂತಿಭಾವೇನೇವ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬದೋಸೋ ವಾ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ, ಅಭಿದೋಸಂ ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲಂ ಗತೋ ಪತ್ತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಪೂತಿಭೂತಭಾವೇನ ಪರಿಭೋಗಂ ನಾರಹತೀತಿ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹೋ. ಛಡ್ಡನೀಯಸಭಾವೇ ನಿಚ್ಛಿತೇಪಿ ಪುಚ್ಛಾಕಾಲೇ ಸನ್ದೇಹವೋಹಾರವಸೇನೇವ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿ. ಅರಿಯವೋಹಾರೇನಾತಿ ಅರಿಯಸಮುದಾಚಾರೇನ. ಅರಿಯಾ ಹಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ಭಗಿನಿವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾಲಯಂ.

‘‘ಆಕಿರಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಸಚೇ ತಂ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯಾಯಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಯುತ್ತವಾಚಾ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ವಾಚಾ ಪಯುತ್ತವಾಚಾ. ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ವಿಸೇಸತೋ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹತ್ತಾವ ವತ್ಥುನೋ. ಅಗ್ಗಅರಿಯವಂಸಿಕೋತಿ ಅರಿಯವಂಸಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಕಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಉತ್ತಮೋ. ನಿಮೀಯತಿ ಸಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಯಥಾಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೋ ಆಕಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಪುಬ್ಬಂ ಆಕಾರ’’ನ್ತಿ. ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ‘‘ಸಾಮಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಕಚ್ಛಪಪಿಟ್ಠಿಸದಿಸಾ ಇಮಾ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯೋ, ಹರಿತಾಲವಟ್ಟಿಯೋ ವಿಯ ಸುವಟ್ಟಿತಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ, ಮಧುರೋ ಸರೋ’’ತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಪುಬ್ಬಂ ಆಕಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ ಸಞ್ಜಾನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾ ಞಾತಿದಾಸೀ ದಿಸ್ವಾವ ನ ಸಞ್ಜಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸುದಿನ್ನೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಗತೇನಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತೇನ, ಪಬ್ಬಜಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಗೇಹಸಾಮಿನಿಯಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಅನ್ತೋಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ. ಯಗ್ಘೇತಿ ಇಮಸ್ಸ ಆರೋಚಯಾಮೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆರೋಚನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಯಗ್ಘೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಜಾನೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಆಲಪನೇತಿ ದಾಸಿಜನಸ್ಸ ಆಲಪನೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

೩೨. ಘರೇಸು ಸಾಲಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಘರೇಸು ಏಕಮನ್ತೇ ಭೋಜನಸಾಲಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸುಸಂವಿಹಿತದ್ವಾರಬನ್ಧಾ ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠವಾಲಿಕಙ್ಗಣಾ. ಉದಕಕಞ್ಜಿಯನ್ತಿ ಉದಕಞ್ಚ ಕಞ್ಜಿಯಞ್ಚ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಈದಿಸಾಯಮೇವ ಸಾಲಾಯ ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಟ್ಟಮೂಲನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಸಾರುಪ್ಪೇ ಠಾನೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೇ ಪದೇಸೇ. ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋತಿ ನು-ಸದ್ದೋ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೇ, ಖೋ-ಸದ್ದೋ ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ವುತ್ತೋ. ನುಖೋತಿ ವಾ ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೋ. ತೇನ ನಾಮ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನತ್ಥತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೇಸಂ ನೋ ತ್ವನ್ತಿ ಯೇಸಂ ನೋ ಪುತ್ತೋ ತ್ವಂ. ಈದಿಸೇ ಠಾನೇತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನನುರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಮಾದಿಸಾನಂ ಮಹಾಭೋಗಕುಲಾನಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಕುಲೇ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ನಾಮ ಅಯುತ್ತರೂಪನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಆಹ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನನು ನಾಮ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ಸಕಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪಕಾರೇನ ನಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನತ್ಥತಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತಾತಾ’’ತಿಆದಿ. ತಥಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ನಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ಮಞ್ಞನತ್ಥತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿಆದಿ.

ದುಕ್ಖಾಭಿತುನ್ನತಾಯಾತಿ ಮಾನಸಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಅಭಿಪೀಳಿತತ್ತಾ. ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ. ಅನೋಕಪ್ಪನಾಮರಿಸನತ್ಥವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನೋಕಪ್ಪನಂ ಅಸದ್ದಹನಂ. ಅಮರಿಸನಂ ಅಸಹನಂ. ಅನಾಗತವಚನಂ ಅನಾಗತಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ವತ್ತಮಾನಕಾಲಿಕೋವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಮ್ಪೀ’’ತಿ. ನ ಮರಿಸಯಾಮೀತಿ ನ ವಿಸಹಾಮಿ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರನ್ತಿ ‘‘ತದಾಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಅಲಂ, ಗಹಪತಿ, ಕತಂ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಥೇರೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಏಕಾಸನಿಕತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಏಕಾಸನಿಕತಾಯಾತಿ ಚ ಇದಂ ಭೂತಕಥನವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ತಥಾಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ. ಮುದುಕಸ್ಸಪಿ ಹಿ ಏಕಾಸನಿಕಸ್ಸ ಯಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಂ, ವತ್ತಸೀಸೇನಪಿ ತತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಪುನ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನಾಹ ತಿಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರೋ ‘‘ಆಸನಂ ವಾ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ಭೋಜನಂ ವಾ’’ತಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋಪಿ ಸಮಾನೋತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮಿದಂ, ಥೇರೋ ಸಪದಾನಚಾರಿಕೇಸುಪಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋಯೇವ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಪದಾನಚಾರಿಕೋಪಿ ಹಿ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಆಹಟಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಘರದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪತ್ತವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಪದಾನಚಾರಿಕತ್ತಾಪಿ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅಧಿವಾಸೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಏಕಭತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗವಿಸುದ್ಧಿಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ.

೩೩. ಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಚತುಹತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ ಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪಮಾಣೋ. ‘‘ಛಹತ್ಥೋ’’ತಿಪಿ ಕೇಚಿ. ತಿರೋ ಕರೋನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ತಿರೋಕರಣೀತಿ ಸಾಣಿಪಾಕಾರವಚನೋ ಅಯಂ ತಿರೋಕರಣೀ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಿರೋಕರಣಿಯನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಿರೋಕರಣಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ತಿರೋಕರಣಿಯ’’ನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ ವುತ್ತಂ. ತಿರೋಕರಣೀಯ-ಸದ್ದೋ ವಾ ಅಯಂ ಸಾಣಿಪಾಕಾರಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ತಂ ಸಮನ್ತತೋ ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಪರಿತೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮನ್ತತೋ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ವಿಭತ್ತಿಪತಿರೂಪಕೋಪಿ ನಿಪಾತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೇನಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ.

೩೪. ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸಕೇ ನಿವೇಸನೇ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘ಕಾಲೋ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಭತ್ತ’ನ್ತಿ’’ ಏವಂ ಕಾಲಾರೋಚನಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾರುಳ್ಹತ್ತಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ಕಾಲಾರೋಚನಂ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಆರೋಚಿತೇಯೇವ ಕಾಲೇತಿ ‘‘ಕಾಲೋ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇಯೇವ. ದ್ವೇ ಪುಞ್ಜೇತಿ ಕಹಾಪಣಪುಞ್ಜಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣಪುಞ್ಜಞ್ಚ.

ಪೇತ್ತಿಕನ್ತಿ ಪಿತಿತೋ ಆಗತಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ. ನಿಹಿತನ್ತಿ ಭೂಮಿಗತಂ. ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ವಡ್ಢಿವಸೇನ ಪಯೋಜಿತಂ. ತದ್ಧಿತಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಪಿತಾಮಹಂ ಧನಂ ಲದ್ಧಾ, ಸುಖಂ ಜೀವತಿ ಸಞ್ಜಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ತದ್ಧಿತಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಿತಾಮಹತೋ ಆಗತಂ, ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ಪೇತಾಮಹಂ. ಪಬ್ಬಜಿತಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ಸಮಣವೇಸಂ. ನ ರಾಜಭೀತೋತಿ ಅಪರಾಧಕಾರಣಾ ನ ರಾಜಕುಲಾ ಭೀತೋ. ಯೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ಗಹಿತಂ, ತೇ ಇಣಾಯಿಕಾ. ಪಲಿಬುದ್ಧೋ ಪೀಳಿತೋ.

ವಿಭತ್ತಿಪತಿರೂಪಕೋತಿ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಂನಿದಾನನ್ತಿ ತಂ ಧನಂ ನಿದಾನಂ ಕಾರಣಮಸ್ಸಾತಿ ತಂನಿದಾನಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಸ್ಸ, ಪದಸ್ಸ ವಾ. ಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉತ್ರಸ್ತಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಭಯಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಞಾಣಭಯಂ, ನಾಪಿ ‘‘ಭಾಯತಿ ಏತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಭಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ತೇನೇವ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯೇನ ಸಕಲಸರೀರಸ್ಸ ಛಮ್ಭಿತಭಾವೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಹದಯಮಂಸಚಲನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಪೋ ಹದಯಮಂಸಚಲನ’’ನ್ತಿ. ಲೋಮಹಂಸೋತಿ ತೇನ ಭಯೇನ ತೇನ ಛಮ್ಭಿತತ್ತೇನ ಸಕಲಸರೀರಲೋಮಾನಂ ಹಟ್ಠಭಾವೋ, ಸೋ ಪನ ನೇಸಂ ಭಿತ್ತಿಯಂ ನಾಗದನ್ತಾನಂ ವಿಯ ಉದ್ಧಂಮುಖತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಮಾನಂ ಹಂಸನಂ ಉದ್ಧಗ್ಗಭಾವೋ’’ತಿ.

೩೫. ಅತ್ತನಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಕರಣವಚನಂ, ಸಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೇವಚ್ಛರಾನನ್ತಿ ಅನಚ್ಚನ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ದೇವನಾಟಕಾನನ್ತಿ ನಚ್ಚನ್ತಿಯೋ, ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ವಾ ಏತಂ ದೇವಕಞ್ಞಾನಂ. ಸಮುಪ್ಪನ್ನಬಲವಸೋಕಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನಾಮ ಅತ್ತಾನಂವ ಚಿನ್ತೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಪಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಹಂ ಅನಾಥಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂವ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಜ್ಜ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಾನಿ ಬಹಿ ನ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ದಾರಕೋಪಿ ನ ಲದ್ಧೋ, ಯಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಜೀವೇಯ್ಯಾಮಿ, ಇತೋ ಚಾಮ್ಹಿ ಪರಿಹೀನಾ ಅಞ್ಞತೋ ಚಾತಿ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಬಲವಸೋಕಾ ಹುತ್ವಾ. ಕುಲರುಕ್ಖಪತಿಟ್ಠಾಪನೇ ಬೀಜಸದಿಸತ್ತಾ ಕುಲವಂಸಪ್ಪತಿಟ್ಠಾಪಕೋ ಪುತ್ತೋ ಇಧ ಬೀಜಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಲವಂಸಬೀಜಕಂ ಏಕಂ ಪುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸಂ ನಾಮ ಧನಂ, ತಸ್ಸ ಪತೀತಿ ಸಂಪತಿ, ಧನವಾ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೋ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಹಿತಾವಹತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಹಿತನ್ತಿ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ, ತದೇವ ಧನಂ ವಿಭವೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಇಮಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿಭವ’’ನ್ತಿ.

೩೬. ಇತ್ಥೀನಂ ಕುಮಾರೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಛಿಮವಯತೋ ಓರಂ ಅಸತಿ ವಿಬನ್ಧೇ ಅಟ್ಠಮೇ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಗಬ್ಭಾಸಯಸಞ್ಞಿತೇ ತತಿಯೇ ಆವತ್ತೇ ಕತಿಪಯಾ ಲೋಹಿತಪೀಳಕಾ ಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹಿತಪುಬ್ಬಾ ಏವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತತೋ ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರತಿ, ತತ್ಥ ಉತುಸಮಞ್ಞಾ ಪುಪ್ಫಸಮಞ್ಞಾ ಚಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಉತುಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಲೋಹಿತಸ್ಸ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ಗಬ್ಭಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ದಾರಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ. ಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ. ಭಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಪುಬ್ಬಾ ಏವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ತಾಸಂ ಸಭಾವೋ. ದೋಸೇನಾತಿ ಲೋಹಿತಮಲೇನ. ಸುದ್ಧೇ ವತ್ಥುಮ್ಹೀತಿ ಪಗ್ಘರಿತಲೋಹಿತತ್ತಾ ಅನಾಮಯತ್ತಾ ಚ ನಹಾನತೋ ಪರಂ ಚತುತ್ಥದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುದ್ಧೇ ಗಬ್ಭಾಸಯೇ. ಸುದ್ಧೇ ಪನ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಏಕವಾರಂ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಯಾವ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಖೇತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ ಗಬ್ಭಸಣ್ಠಹನಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಸ್ಸ ಲೋಹಿತಲೇಪಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಬಾಹಾಯನ್ತಿ ಅಧಿಕರಣೇ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯ ಯಾ ಬಾಹಾ, ತತ್ರ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ ಯಥಾ ‘‘ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಟ್ಠಪಿತೇ’’ತಿ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಭಗವತೋ ಕಿರ ಪಠಮಬೋಧಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏವರೂಪನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪಂ. ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ನಾಕಂಸುಯೇವ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅವಸೇಸೇ ಪಞ್ಚ ಖುದ್ದಕಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಏವ ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಲಹುಕಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಸಬ್ಭಾವಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪಞ್ಚಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾವ. ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಲಹುಕಾಪತ್ತೀನಂ ಸಬ್ಭಾವವಚನೇನೇವ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಚನಾ ವಿಸೇಸತೋ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಚ ಹೇತುಭೂತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅವಸೇಸಪಞ್ಚಖುದ್ದಕಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಏವ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ ಇದಂ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇನ ಭಗವತಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಭಾವತೋ. ತೇನೇವ ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡೇ ‘‘ಏಕಭಿಕ್ಖುನಾಪಿ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ತತ್ಥ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ವಾ ನ ಕತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಾಮಮ್ಪಿ ಪಚನಂ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಂ ನ ಹೋತಿ, ನ ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಆರಾಧಯಿಂಸೂತಿ ಚಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪೂರಯಿಂಸು, ಹದಯಗಾಹಿನಿಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಂ ಸಮಯನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ, ಪಠಮಬೋಧಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಂ ಆದೀನವನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ. ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತೀತಿ ‘‘ವರಂ ತೇ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಆಸೀವಿಸಸ್ಸ ಘೋರವಿಸಸ್ಸ ಮುಖೇ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ, ನ ತ್ವೇವ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯಂ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ. ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಪವತ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಕಥಂ ಲದ್ಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪವತ್ತನಾಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಚೋಪನತೋತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಚಲನತೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಅನತ್ಥಿಕೋಪಿ ಸಮಾನೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ ಆಹ – ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪನಞ್ಚೇಸಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪನನ್ತಿ ಮುತ್ತಿಪಾಪನವಸೇನ ತೀಸು ವಾರೇಸು ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತನಂ.

ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪದಾನಂ ಅವಧಾರಣಫಲತ್ತಾ ವಿನಾಪಿ ಏವಕಾರಂ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೇನೇವ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇನಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠ ಹಿ ಗಬ್ಭಕಾರಣಾನಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಮೇಥುನಚೋಳಗ್ಗಹಣಂ, ತನುಸಂಸಗ್ಗೋ ಚ ನಾಭಿಆಮಸನಂ;

ಪಾನಂ ದಸ್ಸನಸವನಂ, ಘಾಯನಮಿತಿ ಗಬ್ಭಹೇತವೋ ಅಟ್ಠಾ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ಅವಧಾರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ. ನನು ಚ ನಾಭಿಪರಾಮಸನಮ್ಪಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋಯೇವ, ಕಸ್ಮಾ ನಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಉಭಯೇಸಂ ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ನಾಭಿಪರಾಮಸನಂ, ವತ್ಥುವಸೇನ ವಾ ತಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಥಂ ಪನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ, ಕಥಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸುಕ್ಕಸೋಣಿತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಛನ್ದರಾಗುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸುಕ್ಕಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಚಲಿತೋ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ಗಬ್ಭಸಣ್ಠಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇತ್ಥಿಸನ್ತಾನೇಪಿ ಹಿ ರಸಾದಿಸತ್ತಧಾತುಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿಯೇವ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಪರಾಮಸನಂ ಸಾದಿಯನ್ತಿಯೋಪಿ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾದಿನಾ ಸತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣೇ ಪಿತು ಸುಕ್ಕಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಿನಾ ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ಮಾತು ವಿಕಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಲೋಹಿತಮೇವ ಗಬ್ಭಸಣ್ಠಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಪರಾಮಸನಂ ಸಾದಿಯಿತ್ವಾ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಸಚೇ ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ತಾದಿಸಂ ಪಿತರಂ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತಿ, ಪಿತುಘಾತಕೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ತಂ ಅಸುಚಿಂ ಏಕದೇಸಂ ಮುಖೇನ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ಪುರಾಣಚೀವರಂ ಧೋವನ್ತೀ ತತ್ಥ ಯಂ ಅಸುಚಿಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಅಸುಚಿಂ ಏಕದೇಸಂ ಪಿವಿ. ‘‘ವಟ್ಟತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಕಪ್ಪತು ವಾ ಮಾ ವಾ ಕಪ್ಪತು, ಮಯಂ ತೇನ ಅನತ್ಥಿಕಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನತ್ಥಿಕಾ ಮಯಂ ಏತೇನಾ’’ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇ ಮೇಥುನರಾಗೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ನಾಭಿಪರಾಮಸನಕಾಲೇ ಫಸ್ಸಸಾದಿಯನವಸೇನ ಅಸ್ಸಾದಮತ್ತಂ ತಸ್ಸಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಗಬ್ಭಸಣ್ಠಹನಂ ನ ಸಿಯಾ. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಹೋಸಿ, ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಮಾತು ನಾಭಿಯಂ ವಿಚ್ಛಿಕಾ ಫರಿತ್ವಾ ಗತಾ, ತೇನ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಹೋಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏತೇನೇವ ನಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪುರಿಸಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ವಾತಪಾನಾದಿನಾ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತಿ. ರಾಜೋರೋಧಾ ವಿಯಾತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಕಿರ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ತಥಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ.

ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಅಯನ್ತಿ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಯಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಸುಕ್ಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಮಾತಾ ಚ ಉತುನೀ ಹೋತೀತಿ ಲೋಹಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ. ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮವಸೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಮಾಗತಾ ಸಙ್ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಮಾತಾ ಚ ಉತುನೀ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಉತುಸಮಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಕರಜಸ್ಸ ಲಗ್ಗನದಿವಸಮತ್ತಂ. ಗನ್ಧಬ್ಬೋತಿ ತತ್ರೂಪಗಸತ್ತೋ, ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತ-ಕಾರಸ್ಸ ಧ-ಕಾರೋ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಗನ್ಧನತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಗತಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತುಪಟ್ಠಾನೇನ ಸೂಚನತೋ ದೀಪನತೋ ಗನ್ಧೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇನ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮುನಾ ಅಬ್ಬತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ, ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸತ್ತೋ. ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಉಪಗತೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಯನ್ತಯನ್ತಿತೋ ಪನ ಏಕೋ ಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಕೋ ಪುರಿಮಜಾತಿಯಂ ಠಿತೋಯೇವ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಉಪಪತ್ತಾಭಿಮುಖೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸನ್ನಿಪಾತಾತಿ ಸಮೋಧಾನೇನ ಸಮಾಗಮೇನ. ಗಬ್ಭಸ್ಸಾತಿ ಗಬ್ಭೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಕಸತ್ತಸ್ಸ. ಗಬ್ಭೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಕಸತ್ತೋಪಿ ಹಿ ಗಬ್ಭೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಯಥಾ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥಿಕಾ ನವ ವಾ ದಸ ವಾ ಮಾಸೇ ಗಬ್ಭಂ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ವಿಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೫). ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಗಬ್ಭೋತಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯಮೇಕರತ್ತಿಂ ಪಠಮಂ, ಗಬ್ಭೇ ವಸತಿ ಮಾಣವೋ;

ಅಬ್ಭುಟ್ಠಿತೋವ ಸೋ ಯಾತಿ, ಸ ಗಚ್ಛಂ ನ ನಿವತ್ತತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೩೬೩); –

ಏತ್ಥ ಚ ಗಬ್ಭತಿ ಅತ್ತಭಾವಭಾವೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಗಬ್ಭೋ, ಕಲಲಾದಿಅವತ್ಥೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಬನ್ಧೋ, ತಂನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಪನ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೋ ‘‘ಗಬ್ಭೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಯಥಾ ‘‘ಮಞ್ಚಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ತಂನಿಸ್ಸಯಭಾವತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ ‘‘ಗಬ್ಭೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಗಬ್ಭೋ ವಿಯಾತಿ ವಾ. ಯಥಾ ಹಿ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ಓವರಕೋ ‘‘ಗಬ್ಭೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಯಾವ ಅಭಿಜಾತಿ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತಾಯ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ ‘‘ಗಬ್ಭೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಹೋತಿ.

ಆರಕ್ಖದೇವತಾತಿ ತಸ್ಸ ಆರಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಠಿತಾ ದೇವತಾ. ಅಸ್ಸ ತಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಥಾ ನಿಚ್ಛಾರೇಸುನ್ತಿ ತಥಾ ಮಹನ್ತಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ನಿಚ್ಛಾರೇಸುಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ ಆಕಾಸಟ್ಠದೇವತಾ ವಿಸುಂ ನ ಆಗತಾ, ತಥಾಪಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸಾವನೇ ಅಯಮನುಕ್ಕಮೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವತಾಯೋ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ಆಕಾಸಟ್ಠದೇವತಾ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಾ. ತೇನೇತ್ಥ ಆಕಾಸಟ್ಠಕಾನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾತಿ ಪರಿಭಣ್ಡಪಬ್ಬತಟ್ಠಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿಹಾತಿ ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋ ಏವಂಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ. ಖಣೇನ ಮುಹುತ್ತೇನಾತಿ ಪದದ್ವಯಂ ವೇವಚನಭಾವತೋ ಸಮಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏಕಕೋಲಾಹಲಮಹೋಸೀತಿ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸು ಏಕಕೋಲಾಹಲಮಹೋಸಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛಿ, ತಥಾಪಿ ನ ಸೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಿಸಯೋ ತೇಸಂ ರೂಪಂ ವಿಯ, ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸುದಿನ್ನ, ಅನಭಿರತೋ’’ತಿ.

೩೭. ‘‘ಏವಂ ಮಾತಾಪುತ್ತಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸಫಲಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಿತಾ ಪನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಭಿಭೂತೋ ವಿಹಾಸೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮೋ ನಾಹೋಸೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಭಬ್ಬಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸುದಿನ್ನೋ ತಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ, ತೇನೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ನ ಸಮೇತಿ. ಪುಬ್ಬೇಕತಪುಞ್ಞತಾ ಚ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ತಾದಿಸಸ್ಸಪಿ ಅನ್ತರಾಕತಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಜಾತಸತ್ತುನೋ ವಿಯ ಅಧಿಗಮನ್ತರಾಯದಸ್ಸನತೋ. ಕತಾಕತಾನುಸೋಚನಲಕ್ಖಣಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಝಾಚಾರಹೇತುಕೋ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪೋ’’ತಿ. ಕತಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅನುಸೋಚನವಸೇನ ವಿರೂಪಂ ಸರಣಂ ಚಿನ್ತನಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ಕುಚ್ಛಿತಂ ಕತಂ ಕಿರಿಯಾತಿ ಕುಕತಂ, ಕುಕತಮೇವ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಚ್ಛಿತಕಿರಿಯಾಭಾವತೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚ’’ನ್ತಿ. ಪರಿಯಾದಿನ್ನಮಂಸಲೋಹಿತತ್ತಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣಮಂಸಲೋಹಿತತ್ತಾ. ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕೋತಿ ಉದ್ದೇಸಾದೀಸು ಬ್ಯಾಪಾರರಹಿತೋ, ಅಬ್ಯಾವಟೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಹಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ಛಿನ್ನವಹೋ, ಭಾರವಹನೇನ ಛಿನ್ನಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ತಂ ಚಿನ್ತಯೀತಿ ‘‘ಯದಿ ಅಹಂ ತಂ ಪಾಪಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಂ, ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲೋ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತಂ ತಂ ಚಿನ್ತಯಿ.

೩೮. ಏವಂಭೂತನ್ತಿ ಕಿಸಲೂಖಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ. ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಪಪಞ್ಚೇನಾತಿ ಗಣೇ ಜನಸಮಾಗಮೇ ಸನ್ನಿಪತನಂ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾ, ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯೇವ ಪಪಞ್ಚೋ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಪಪಞ್ಚೋ, ತೇನ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯೇ ಅಸ್ಸ. ಕಥಾಫಾಸುಕಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಭಾವೇನೇವ ಕಥಾಕರಣೇ ಫಾಸುಕಾ, ಸುಖೇನ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ, ಸುಖಸಮ್ಭಾಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸಾದಸ್ಸ ಪಮಾಣತೋ ಊನಾಧಿಕತ್ತಂ ಸಬ್ಬದಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸಾದಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸಸ್ಸ ಸಮ್ಪುಣ್ಣತ್ತಾ’’ತಿ. ದಾನೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಏತರಹಿ-ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಾನೀತಿ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ. ನೋ-ಸದ್ದೋಪಿ ನು-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ತ್ವ’’ನ್ತಿ. ತಮೇವ ಅನಭಿರತಿನ್ತಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪುಚ್ಛಿತಂ ತಮೇವ ಗಿಹಿಭಾವಪತ್ಥನಾಕಾರಂ ಅನಭಿರತಿಂ. ‘‘ತಮೇವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಧಿಕುಸಲಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅಧಿಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾದಯೋ. ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಸಯಭಾವೇನ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿವತ್ತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪಾಪಸ್ಸ ವತ್ತಮಾನತಂ ಸನ್ಧಾಯ, ಅತ್ಥಿ ವಿಸಯಭಾವೇನ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿವತ್ತತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಅಭಿಮುಖಂ ವಿಯ ಮೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ.

ಯಂ ತ್ವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಕರಣತ್ಥೇ ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ಪಾಪೇನಾ’’ತಿ. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಯ-ಸದ್ದೋ ಕಾರಣವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನೇಕಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ. ವಿರಾಗತ್ಥಾಯಾತಿ ಭವಭೋಗೇಸು ವಿರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ನೋ ರಾಗೇನ ರಜ್ಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ಭವಭೋಗೇಸುಯೇವ ರಾಗೇನ ಅರಞ್ಜನತ್ಥಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಗವತಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಿಕಮತ್ತಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತಿದಿಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಯಾಯವಚನಮತ್ತನ್ತಿ ‘‘ವಿಸಂಯೋಗಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬಪದೇಸು ‘‘ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಸಂಯುಜ್ಜನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪದತ್ಥವಿಭಾವನವಸೇನ ವುತ್ತಪರಿಯಾಯವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನ ಸಂಯುಜ್ಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ನ ಸಂಯುಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ಅಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸೇ ಅಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ, ಭವಭೋಗೇ ವಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ. ನ ಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರನಿಬ್ಬಾನಮೇವಾತಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ವಿವಿತ್ತಂ, ತತೋಯೇವ ಲೋಕತೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣತ್ತಾ ಲೋಕುತ್ತರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಮದನಿಮ್ಮದನಾಯಾತಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೇನ ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಆದಿಅತ್ಥೇನ ಇತಿ-ಸದ್ದೇನ ವಾ ‘‘ಪಿಪಾಸವಿನಯಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಾನೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯಮಾನಾ ರಾಗಮಾನಮದಾದಯೋ ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಆಗಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತಂ ಆಗಮ್ಮಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಪಟಿಚ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭಾವಹೇತು. ಮಾನಮದಪುರಿಸಮದಾದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಜಾತಿಆದಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಮಾನೋಯೇವ ಮದಜನನಟ್ಠೇನ ಮದೋತಿ ಮಾನಮದೋ. ಪುರಿಸಮದೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪುರಿಸಮಾನೋ, ‘‘ಅಹಂ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಮಾನೋ. ‘‘ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸೇವನಸಮತ್ಥತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತೋ ಮಾನೋ, ರಾಗೋ ಏವ ವಾ ಪುರಿಸಮದೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಬಲಮದಯೋಬ್ಬನಮದಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ಮಜ್ಝಿಮಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ‘‘ಪುರಿಸಮದೋ ನಾಮ ಸಮ್ಭವೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಧ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ನ ಹಿ ‘‘ಭಗವತಾ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ವಿನಾಸಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನಿಮ್ಮದಾತಿ ವಿಗತಮದಭಾವಾ. ಇಮಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಮದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮದಾ ನಿಮ್ಮದೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಮದಭಾವಂ ವಿನಾಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಮದನಿಮ್ಮದನೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ.

ಕಾಮಪಿಪಾಸಾತಿ ಕಾಮಾನಂ ಪಾತುಕಮ್ಯತಾ, ಕಾಮತಣ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸೇವೀಯನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾಲಯಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಸು ಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನೇವ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾಪಿ ಪಹೀನಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನೇವ ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೩೨೩) ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ವಾ ಆಲಯಾ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾಲಯಾ. ಆಲೀಯನ್ತಿ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿರಮನವಸೇನ ಸೇವನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾತಿ ಹಿ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟನ್ತಿ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಿಪಾಕಾ ವಟ್ಟನಟ್ಠೇನ ವಟ್ಟಂ. ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಪಲುಜ್ಜತಿ. ‘‘ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಕಾಮವಿನಾಸೋ ವುತ್ತೋ, ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ವಿನಾಸೋ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋತಿ ಸಾಮಞ್ಞಚೋದನಾಯಪಿ ‘‘ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ಅಧಿಕತತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಯ ಏವ ವಿರಜ್ಜನಂ ನಿರುಜ್ಝನಞ್ಚ ವುತ್ತಂ.

ಚತಸ್ಸೋ ಯೋನಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಯೋನೀತಿ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸಪಿ ಕಾರಣಸ್ಸಪಿ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ನಾಗಯೋನಿಯೋ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೩೪೨-೩೪೩) ಚತಸ್ಸೋ ಸುಪಣ್ಣಯೋನಿಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಯೋನಿ ನಾಮ. ‘‘ಯೋನಿ ಹೇಸಾ ಭೂಮಿಜ ಫಲಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೨೬) ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ. ‘‘ನ ಚಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಯೋನಿಜಂ ಮತ್ತಿಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೪೫೭; ಧ. ಪ. ೩೯೬) ಏತ್ಥ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋ. ಇಧ ಪನ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೋ ‘‘ಯೋನೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಯವನ್ತಿ ತಾಯ ಸತ್ತಾ ಅಮಿಸ್ಸಿತಾಪಿ ಸಮಾನಜಾತಿತಾಯ ಮಿಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋನಿ. ಸಾ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಅಣ್ಡಾದಿಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಿಸಿಟ್ಠೋ ಖನ್ಧಾನಂ ಭಾಗಸೋ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸೋ, ಸಾ ಚ ಅಣ್ಡಜಜಲಾಬುಜಸಂಸೇದಜಓಪಪಾತಿಕವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಖೋ ಇಮಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯೋನಿಯೋ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ಅಣ್ಡಜಾ ಯೋನಿ ಜಲಾಬುಜಾ ಯೋನಿ ಸಂಸೇದಜಾ ಯೋನಿ ಓಪಪಾತಿಕಾ ಯೋನೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೫೨).

ತತ್ಥ ಅಣ್ಡೇ ಜಾತಾ ಅಣ್ಡಜಾ. ಜಲಾಬುಮ್ಹಿ ಜಾತಾ ಜಲಾಬುಜಾ. ಸಂಸೇದೇ ಜಾತಾ ಸಂಸೇದಜಾ. ವಿನಾ ಏತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ವಿಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಓಪಪಾತಿಕಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಪೇತಲೋಕೇ ತಿರಚ್ಛಾನೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಅಣ್ಡಜಾದಯೋ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಯೋನಿಯೋ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಕೇಚಿದೇವ ಓಪಪಾತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರಾದಯೋ ವಿಯ. ಅಣ್ಡಜಾಪಿ ಕೋನ್ತಪುತ್ತಾ ದ್ವೇಭಾತಿಯಥೇರಾ ವಿಯ, ಸಂಸೇದಜಾಪಿ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಪೋಕ್ಖರಸಾತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಪದುಮವತೀದೇವೀಆದಯೋ ವಿಯ ಕೇಚಿದೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾ ಜಲಾಬುಜಾವ. ಪೇತೇಸುಪಿ ನಿಜ್ಝಾಮತಣ್ಹಿಕಪೇತಾನಂ ನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾತುರತಾಯ ಕಾಮಸೇವನಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಜಾಲಾವನ್ತತಾಯ ನ ತಾಸಂ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಸಣ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಓಪಪಾತಿಕಾಯೇವ ಸಂಸೇದಜತಾಯಪಿ ಅಸಮ್ಭವತೋ, ಅವಸೇಸಪೇತಾ ಪನ ಚತುಯೋನಿಕಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ತೇ, ಏವಂ ಯಕ್ಖಾಪಿ ಸಬ್ಬಚತುಪ್ಪದಪಕ್ಖಿಜಾತಿದೀಘಜಾತಿಆದಯೋಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಚತುಯೋನಿಕಾಯೇವ. ಸಬ್ಬೇ ನೇರಯಿಕಾ ಚ ಚತುಮಹಾರಾಜಿಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪರಿದೇವಾ ಚ ಓಪಪಾತಿಕಾಯೇವ, ಭುಮ್ಮದೇವಾ ಪನ ಚತುಯೋನಿಕಾವ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸೇದಜಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ಸಂಸೇದಜಾ ಮನ್ದಾ ದಹರಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಓಪಪಾತಿಕಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ.

ಪಞ್ಚ ಗತಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮವಸೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಾ ಉಪಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಗತಿಯೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಕಮ್ಮಭವೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅಸತಿಪಿ ಕಾರಕೇ ಪಚ್ಚಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಸಿದ್ಧೋ, ತಂಸಮಙ್ಗಿನಾ ಸನ್ತಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಸತ್ತೇನ ಕತೋತಿ ವೋಹರೀಯತಿ, ಏವಂ ಉಪಪತ್ತಿಭವಲಕ್ಖಣಗತಿಯೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅಸತಿಪಿ ಗಮಕೇ ತಂತಂಕಮ್ಮವಸೇನ ಯೇಸಂ ತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ತೇಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಗತಿಗತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಗತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಗತಿ ವಿಭವಗತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಗತೀತಿ ಬಹುವಿಧಾ ಗತಿ ನಾಮ. ತತ್ಥ ‘‘ತಂ ಗತಿಂ ಪೇಚ್ಚ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೮೪) ಚ ‘‘ಯಸ್ಸ ಗತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ದೇವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಮಾನುಸಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೪೨೦; ಸು. ನಿ. ೬೪೯) ಚ ಅಯಂ ಗತಿಗತಿ ನಾಮ. ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ನೇವ ಜಾನಾಮಿ ಆಗತಿಂ ವಾ ಗತಿಂ ವಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೦೮) ಅಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಗತಿ ನಾಮ. ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಗತಿಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ ಚುತಿಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೦೩) ಅಯಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಗತಿ ನಾಮ. ‘‘ವಿಭವೋ ಗತಿ ಧಮ್ಮಾನಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೩೯) ಅಯಂ ವಿಭವಗತಿ ನಾಮ. ‘‘ದ್ವೇಯೇವ ಗತಿಯೋ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೫೮; ೨.೩೪; ೩.೨೦೦) ಅಯಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಗತಿ ನಾಮ. ತಾಸು ಇಧ ಗತಿಗತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಸಾ ಪನ ನಿರಯತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಪೇತ್ತಿವಿಸಯಮನಉಸ್ಸದೇವಾನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಗತಿಯೋ. ಕತಮಾ ಪಞ್ಚ? ನಿರಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇವಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೫೩).

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಬ್ರೂಹೇನ್ತೋಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಯೋ, ಸುಖಂ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಯೋತಿ ನಿರಯೋ, ತತೋ ಏವ ರಮಿತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ನಿರತಿಅತ್ಥೇನ ನಿರಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನ ಚ ನಿರಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಚಿತಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಾ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾದಯೋ ವಿಯ ಉದ್ಧಂ ದೀಘಾ ಅಹುತ್ವಾ ತಿರಿಯಂ ದೀಘಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಕಟ್ಠತೋ ಸುಖತೋ ಅಯನಂ ಅಪಗಮೋ ಪೇಚ್ಚಭಾವೋ, ತಂ ಪೇಚ್ಚಭಾವಂ ಪತ್ತಾನಂ ವಿಸಯೋತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ, ಪೇತಯೋನಿ. ಮನಸ್ಸ ಉಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ, ಸತಿಸೂರಭಾವಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಯೋಗ್ಯತಾದಿಗುಣವಸೇನ ಉಪಚಿತಮಾನಸತಾಯ ಉಕ್ಕಟ್ಠಗುಣಚಿತ್ತತಾಯ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇಹಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉತ್ತರಕುರುಕೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ದೇವೇ ಚ ತಾವತಿಂಸೇ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಸೂರಾ ಸತಿಮನ್ತೋ ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೧). ತಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಭಗವನ್ತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಸತ್ತಾ ತತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸಮಾನರೂಪಾದಿತಾಯ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿತ್ತದೀಪವಾಸೀಹಿ ಇತರಮಹಾದೀಪವಾಸಿನೋಪಿ ಮನುಸ್ಸಾತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು.

ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಲೋಭಾದೀಹಿ ಅಲೋಭಾದೀಹಿ ಚ ಸಹಿತಸ್ಸ ಮನಸ್ಸ ಉಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ. ಯೇ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ, ತೇಸು ವಿಸೇಸತೋ ಲೋಭಾದಯೋ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಚ ಉಸ್ಸನ್ನಾ. ತೇ ಲೋಭಾದಿಉಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ, ಅಲೋಭಾದಿಉಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಸುಗತಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿಮಗ್ಗಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಲೋಭಾದೀಹಿ ಅಲೋಭಾದೀಹಿ ಚ ಸಹಿತಸ್ಸ ಮನಸ್ಸ ಉಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಪರಿತ್ತದೀಪವಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುಮಹಾದೀಪವಾಸಿನೋ ಸತ್ತವಿಸೇಸಾ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ. ಲೋಕಿಯಾ ಪನ ‘‘ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಭಾವೇನ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮನು ನಾಮ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕೋ ಲೋಕಮರಿಯಾದಾಯ ಆದಿಭೂತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾಹಿತವಿಧಾಯಕೋ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬತಾವಸೇನ ಪಿತುಟ್ಠಾನಿಯೋ, ಯೋ ಸಾಸನೇ ಮಹಾಸಮ್ಮತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಚ ತಸ್ಸ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯಂ ಠಿತಾ ಸತ್ತಾ ಪುತ್ತಸದಿಸತಾಯ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ, ಮಾನುಸಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತತೋ ಏವ ಹಿ ತೇ ‘‘ಮಾನವಾ ಮನುಜಾ’’ತಿ ಚ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವಾನುಭಾವಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಇದ್ಧಿವಿಸೇಸೇಹಿ ಚ ದಿಬ್ಬನ್ತಿ ಕೀಳನ್ತಿ ಲಳನ್ತಿ ಜೋತನ್ತೀತಿ ದೇವಾ. ತತ್ಥ ಕಾಮದೇವಾ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಚೇವ ಇದ್ಧಿವಿಸೇಸೇಹಿ ಚ, ಇತರೇ ಇದ್ಧಿವಿಸೇಸೇಹೇವ ದಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸರಣನ್ತಿ ವಾ ಗಮಿಯನ್ತಿ ಅಭಿತ್ಥವೀಯನ್ತೀತಿ ವಾ ದೇವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ನಿರಯಗತಿದೇವಗತಿಮನುಸ್ಸಗತೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಓಕಾಸೇನ ಖನ್ಧಾ ವುತ್ತಾ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಪೇತ್ತಿವಿಸಯಗ್ಗಹಣೇನ ಖನ್ಧಾನಂ ಏವ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ತೇಸಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಓಕಾಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ವಾ ತೇ ಅರಞ್ಞಸಮುದ್ದಪಬ್ಬತಪಾದಾದಿಕೇ ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸನ್ತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಠಾನಸ್ಸ ವಸೇನ ಓಕಾಸೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ ನವ ಸತ್ತಾವಾಸಾ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಂವಣ್ಣಿತನಯಾ ಏವ. ಅಪರಾಪರಭಾವಾಯಾತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಯೋನಿಆದಿತೋ ಯೋನಿಆದಿಭಾವಾಯ. ಆಬನ್ಧನಂ ಗಣ್ಠಿಕರಣಂ, ಸಂಸಿಬ್ಬನಂ ತುನ್ನಕರಣಂ. ತಣ್ಹಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಭಾವತೋ, ನಿಕ್ಖಮನಞ್ಚಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಯ ವಿಸಂಯೋಗೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸಂಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಕಾಮಾನಂ ಪಹಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಕಾಮೀಯತೀತಿ ಕಾಮೋ, ಕಾಮೇತೀತಿ ಕಾಮೋತಿ ದುವಿಧಸ್ಸಪಿ ಕಾಮಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥುಕಾಮಾನಂ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾನಞ್ಚ ಪಹಾನ’’ನ್ತಿ. ವತ್ಥುಕಾಮಪ್ಪಹಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ತೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಾಮಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಕಾಮೇಸು, ಕಾಮಸಹಗತಾನಂ ವಾ ಸಞ್ಞಾನಂ. ಪರಿಞ್ಞಾತಿ ತಿವಿಧಾಪಿ ಪರಿಞ್ಞಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಞಾತತೀರಣಪಹಾನವಸೇನ ತಿವಿಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ? ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಂ ನಾಮರೂಪಂ ‘‘ಇದಂ ರೂಪಂ, ಏತ್ತಕಂ ರೂಪಂ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ, ಇದಂ ನಾಮಂ, ಏತ್ತಕಂ ನಾಮಂ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿ ಭೂತುಪಾದಾಯಭೇದಂ ರೂಪಂ ಫಸ್ಸಾದಿಭೇದಂ ನಾಮಞ್ಚ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಕಮ್ಮಾವಿಜ್ಜಾದಿಕಞ್ಚಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ.

ಕತಮಾ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ? ಏವಂ ಞಾತಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತೀರೇತಿ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋತಿ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ, ಅಯಂ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ ನಾಮ. ಕತಮಾ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ? ಏವಂ ತೀರಯಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹತಿ, ಅಯಂ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ. ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಕಙ್ಖಾವಿತರಣವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ವಾ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ, ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಆದಯೋ, ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನಾದಿಅನುಲೋಮಪರಿಯೋಸಾನಾ ವಾ ಪಞ್ಞಾ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಞಾಣಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ. ಇಧ ಪನ ಕಾಮಸಞ್ಞಾನಂ ಸಭಾವಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ಞಾತತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಇಜ್ಝನತೋ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ತಿವಿಧಾಪಿ ಪರಿಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ. ತೇನೇವ ‘‘ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಕರೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋವ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕಾಮೇಸು, ಕಾಮೇ ವಾ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾ ಕಾಮಪಿಪಾಸಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಾನಂ, ಕಾಮೇ ವಾ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾನ’’ನ್ತಿ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ‘‘ಕಾಮಾನಂ ಪಹಾನಂ ಅಕ್ಖಾತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು. ತೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ‘‘ವಿರಾಗಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ನೋ ಸರಾಗಾಯ, ವಿಸಂಯೋಗಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ನೋ ಸಂಯೋಗಾಯ, ಅನುಪಾದಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ನೋ ಸಉಪಾದಾನಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಠಾನೇಸು. ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಕರೋತೀತಿ ಏವಂ ತಂ ಪಾಪಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಕೀದಿಸಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಕರೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಈದಿಸೇಪಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ.

೩೯. ನೇವ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯಾತಿ ಅತ್ತನಿ ಸತ್ಥು ನೇವ ಪಿಯಭಾವಕಾಮತಾಯ. ನ ಭೇದಪುರೇಕ್ಖಾರತಾಯಾತಿ ನ ಸತ್ಥು ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಭೇದನಾಧಿಪ್ಪಾಯಪುರೇಕ್ಖಾರತಾಯ. ನ ಕಲಿಸಾಸನಾರೋಪನತ್ಥಾಯಾತಿ ನ ದೋಸಾರೋಪನತ್ಥಾಯ. ಕಲೀತಿ ಕೋಧಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಕಲಿಸಾಸನಂ, ಕೋಧವಸೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಗರಹದೋಸೋ. ವೇಲನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೇಲಂ. ಮರಿಯಾದನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಹಿ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಟ್ಠೇನ ‘‘ವೇಲಾ, ಮರಿಯಾದಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ.

ಅಜ್ಝಾಚಾರವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಮೇಥುನವಸೇನ ಪವತ್ತಅಜ್ಝಾಚಾರಸಙ್ಖಾತೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ಪಕರಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಪ-ಸದ್ದೋ ಆರಮ್ಭವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕತ್ತುಂ ಆರಭತೀ’’ತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ಉಪಸಗ್ಗೋ ಧಾತುಅತ್ಥಮೇವ ವದತಿ, ನ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕರೋತಿಯೇವ ವಾ’’ತಿ. ಜಾತಿಯಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಯಾ. ಗೋತ್ತೇನಾತಿ ಗೋತಮಕಸ್ಸಪಾದಿಗೋತ್ತೇನ. ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತೀಸುಯೇವ ಸಕ್ಕಕುಲಸೋತ್ಥಿಯಕುಲಾದಿವಿಸಿಟ್ಠಕುಲಾನಂ ಪುತ್ತಭಾವೇನ. ಯಸಸ್ಸೀತಿ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ. ಪೇಸಲನ್ತಿ ಪಿಯಸೀಲಂ. ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೇನಾತಿ ಪಟಿಘಾನುನಯೇಹಿ ಅಕಮ್ಪಮಾನೇನ. ಯಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಬುದ್ಧಾ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ ಅರಿಟ್ಠಲಾಳುದಾಯೀಆದಿಕೇ ವಿಯ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತಿಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಫಲೇ ವಾ ಅಸತಿ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿಯೇವ ಧನಿಯಉಪಸೇನತ್ಥೇರಾದಿಕೇ ವಿಯ. ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋಯೇವ, ತೇನ ನಂ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಸಮಣಕರಣಾನಂ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಾದೀನಂ. ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಗ್ಗಹಣೇನ ಪಟಿವೇಧಸಾಸನಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸಾಸನಾನನ್ತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಛವಿನ್ತಿ ತೇಸಂ ಪಭಸ್ಸರಕರಣಂ ಛವಿಂ. ಕಿಂ ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಛಾಯ’’ನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪಕಾಸಕಂ ಓಭಾಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸುನ್ದರಭಾವ’’ನ್ತಿ. ಛವಿಮನುಗತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ. ಪತಿರೂಪನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ‘‘ತೇಸ’’ನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಸಮಣಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಾಮಣಕಂ, ನ ಸಾಮಣಕಂ ಅಸ್ಸಾಮಣಕಂ. ಕಥಂ-ಸದ್ದಯೋಗೇನ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ಕತಂ. ‘‘ನಾಮ-ಸದ್ದಯೋಗೇನಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ.

ದಯಾಲುಕೇನಾತಿ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಸಹಿತೇನ. ಪರಿಭಾಸನ್ತೋತಿ ಗರಹನ್ತೋ. ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಆಸೀವಿಸ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಸು ಸೀಘ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆಸೀವಿಸಸ್ಸ. ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋ ತೇನ ದಟ್ಠೋ, ತಂ ಪತಿಆಗಚ್ಛತಿ. ಆಸಿತ್ತವಿಸೋತಿಪಿ ಆಸೀವಿಸೋ, ಸಕಲಕಾಯೇ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪಿತವಿಸೋ ಪರಸ್ಸ ಚ ಸರೀರೇ ಆಸಿಞ್ಚನವಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಿತವಿಸೋತಿಪಿ ಆಸೀವಿಸೋ. ಯಂ ಯಞ್ಹಿ ಏತೇನ ಅಸಿತಂ ಹೋತಿ ಪರಿಭುತ್ತಂ, ತಂ ವಿಸಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಿತಂ ವಿಸಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಸಿತವಿಸೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಆಸೀವಿಸೋ’’ತಿ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಸಿಸದಿಸವಿಸೋತಿಪಿ ಆಸೀವಿಸೋ, ಅಸಿ ವಿಯ ತಿಖಿಣಂ ಪರಸ್ಸ ಮಮ್ಮಚ್ಛೇದನಸಮತ್ಥಂ ವಿಸಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆಸೀವಿಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಆಸೀತಿ ವಾ ದಾಠಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಹಿತವಿಸೋತಿ ಆಸೀವಿಸೋ. ಸೇಸಸಪ್ಪೇಹಿ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಸ್ಸ ಮಹಾವಿಸತ್ತಾ ಆಸೀವಿಸಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋ. ಸಪ್ಪಮುಖಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸು ವಿಯ ಭಯಾವಹತ್ತಾ ಅಕುಸಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಠಾನಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮತೋ ನಿವಾರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸೀಲಭೇದತೋಪಿ ಸುದ್ಧಸೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮರಣಮೇವ ವರತರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಸೀವಿಸಸ್ಸ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಸ್ಸ ಮುಖೇ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಹಿ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಭಗವತೋ ಆಣಾತಿಕ್ಕಮನತೋ ವತ್ಥುಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ. ಕಾಸುನ್ತಿ ಆವಾಟೋಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ರಾಸಿಪಿ.

‘‘ಕಿನ್ನು ಸನ್ತರಮಾನೋವ, ಕಾಸುಂ ಖಣಸಿ ಸಾರಥಿ;

ಪುಟ್ಠೋ ಮೇ ಸಮ್ಮ ಅಕ್ಖಾಹಿ, ಕಿಂ ಕಾಸುಯಾ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೩) –

ಏತ್ಥ ಹಿ ಆವಾಟೋ ಕಾಸು ನಾಮ.

‘‘ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಅಪರೇ ಫುಣನ್ತಿ, ನರಾ ರುದನ್ತಾ ಪರಿದಡ್ಢಗತ್ತಾ’’ತಿ (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೬೨) –

ಏತ್ಥ ರಾಸಿ. ಇಧ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಙ್ಗಾರಪುಣ್ಣಕೂಪೇ ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿಮ್ಹಿ ವಾ’’ತಿ. ಕಸ್ಸತಿ ಖಣೀಯತೀತಿ ಕಾಸು, ಆವಾಟೋ. ಕಸೀಯತಿ ಚೀಯತೀತಿ ಕಾಸು, ರಾಸಿ. ಪದಿತ್ತಾಯಾತಿ ದಿಪ್ಪಮಾನಾಯ. ಸಂ-ಸದ್ದೋ ಏತ್ಥ ಸಮನ್ತಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮನ್ತತೋ ಪಜ್ಜಲಿತಾಯಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಅಙ್ಗಜಾತಪಕ್ಖಿಪನಂ ನಿದಾನಂ ಕಾರಣಮಸ್ಸ ನಿರಯುಪಪಜ್ಜನಸ್ಸಾತಿ ಇತೋನಿದಾನಂ, ಭಾವನಪುಂಸಕಞ್ಚೇತಂ. ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಸ್ಸ ತೋ-ಆದೇಸೋ ಕತೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಸಮಾಸೇಪಿ ಅಲೋಪೋ. ತತ್ಥ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತ್ವಂ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಮುಪಗಚ್ಛಮಾನೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ತ್ವನ್ತಿ ತಂಸದ್ದಸ್ಸ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಯಂ ತನ್ತಿ ಪನ ಪಾಠೋ ಯುತ್ತರೂಪೋ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಯಂ ತನ್ತಿ ನಾಯಂ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸೋ, ಯಥಾ ಲೋಕೇ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾತಿ ಅವಞ್ಞಾತವಚನಂ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೀಳಿತಂ ಅವಞ್ಞಾತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನೀಚಜನಾನನ್ತಿ ನಿಹೀನಗುಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ. ಗಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಮ-ಸದ್ದೇನ ಗಾಮವಾಸಿನೋ ವುತ್ತಾ ಅಭೇದೂಪಚಾರೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗಾಮವಾಸಿಕಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ. ಕಿಲೇಸಪಗ್ಘರಣಕಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸವಿಸ್ಸನ್ದನಕಧಮ್ಮಂ. ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ಹಿ ರಾಗಂ ಪಗ್ಘರತಿ. ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾಯ ಓಳಾರಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸುಖುಮ’’ನ್ತಿ. ಅನಿಪುಣನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಉದಕೇ ಭವಂ ಓದಕಂ. ಕಿಂ ತಂ? ಉದಕಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಅನ್ತಿಕಂ ಅವಸಾನಂ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ನಾಮ-ಸದ್ದಯೋಗೇನ ಕತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ…ಪೇ… ನಾಮ-ಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಲೋಕೇ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆದಿಕತ್ತಾ ಕೋಚಿ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕೋ, ನ ಪನಾಯನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಾಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತೀ’’ತಿ. ಬಹೂನನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಪೇಕ್ಖಂ, ನ ಪನ ಅಕುಸಲಾಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬಹೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನ’’ನ್ತಿ.

ಯಂ ಅಸಂವರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ದುಬ್ಭರತಾದುಪ್ಪೋಸತಾದಿ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅಸಂವರೋ ದುಬ್ಭರತಾದಿ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ ಕಾರಣೇ ಫಲೂಪಚಾರೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ದುಬ್ಭರತಾದೀನಂ ವತ್ಥುಭೂತಸ್ಸ ಅಸಂವರಸ್ಸಾ’’ತಿ. ವತ್ಥುಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಕಾರಣಭೂತಸ್ಸ. ವಸತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಹಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ಥು. ಅತ್ತಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ಸರೀರಞ್ಚ, ಚಿತ್ತಮೇವ ವಾ. ದುಬ್ಭರತಞ್ಚೇವ ದುಪ್ಪೋಸತಞ್ಚ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೇಹಿ ಚ ದುಕ್ಖೇನ ಭರಿತಬ್ಬತಂ ಪೋಸೇತಬ್ಬತಞ್ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಸಂವರೇ ಠಿತೋ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ದುಬ್ಭರೋ ಹೋತಿ ದುಪ್ಪೋಸೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಮ್ಪಿ. ಕಥಂ? ಯೋ ಹಿ ಅಮ್ಬಿಲಾದೀನಿ ಲದ್ಧಾ ಅನಮ್ಬಿಲಾದೀನಿ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೇ ಲದ್ಧಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೇ ಛಡ್ಡೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಗಾಮಂ ಚರಿತ್ವಾ ರಿತ್ತಪತ್ತೋವ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ತನೋ ದುಬ್ಭರೋ. ಯೋ ಪನ ಸಾಲಿಮಂಸೋದನಾದೀನಂ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇಪಿ ದುಮ್ಮುಖಭಾವಂ ಅನತ್ತಮನಭಾವಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾವ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅಪಸಾದೇನ್ತೋ ಸಾಮಣೇರಗಹಟ್ಠಾದೀನಂ ದೇತಿ, ಅಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ದುಬ್ಭರೋ. ಏತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದೂರತೋವ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತಿ ‘‘ದುಬ್ಭರೋ ಭಿಕ್ಖು ನ ಸಕ್ಕಾ ಪೋಸೇತು’’ನ್ತಿ.

ಮಹಿಚ್ಛತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಹನ್ತಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಮಹತೀ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾತಿ ಮಹಿಚ್ಛೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮಹಿಚ್ಛತಾ, ಸನ್ತಗುಣವಿಭಾವನತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಚ. ಮಹಿಚ್ಛೋ ಹಿ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಸೀಲಧುತಧಮ್ಮಾದಿಗುಣೇ ವಿಭಾವೇತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾಪಿ ಹೋತಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ ‘‘ಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ, ಏತಂ ಮಹಿಚ್ಛತಾಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಮಹಿಚ್ಛತಾ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ‘ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೀಲವಾ ಸಮಾನೋ ‘ಸೀಲವಾತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ’’ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಆಗತಾಯೇವ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಸ್ಸನ್ತಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ವಿಜಾತಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮುದ್ದೋ ಚ, ಮಹಿಚ್ಛೋ ಚಾಪಿ ಪುಗ್ಗಲೋ;

ಸಕಟೇನ ಪಚ್ಚಯಂ ದೇನ್ತು, ತಯೋಪೇತೇ ಅತಪ್ಪಿಯಾ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೫೨; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೬೩; ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೮೫೦; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೩೧; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೮೫);

ಸತ್ತೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ಸಙ್ಗಣನಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಸಙ್ಗಣಿಕಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚೇವ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚಾ’’ತಿ. ಕೋಸಜ್ಜಾನುಗತೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಕುಸೀತಭಾವೇನ ಅನುಗತೋ ಹೋತಿ, ಕುಸೀತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕೋಸಜ್ಜಂ. ಅಟ್ಠಕುಸೀತವತ್ಥುಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಸೀದತೀತಿ ಕುಸೀತೋ ದ-ಕಾರಸ್ಸ ತ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ. ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಕುಸೀತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಕುಸೀತಭಾವೋ ಇಧ ಕುಸೀತ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ. ವಿನಾಪಿ ಹಿ ಭಾವಜೋತನಸದ್ದಂ ಭಾವತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಯಥಾ ‘‘ಪಟಸ್ಸ ಸುಕ್ಕ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕುಸೀತಭಾವವತ್ಥೂನೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕೋಸಜ್ಜಕಾರಣಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ –

‘‘ಕಮ್ಮಂ ಖೋ ಮೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಕಿಲಮಿಸ್ಸತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮೀತಿ ಸೋ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ನ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಇದಂ ಪಠಮಂ ಕುಸೀತವತ್ಥು. ಅಹಂ ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಕಮ್ಮಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಕಿಲನ್ತೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮಿ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಖೋ ಮೇ ಗನ್ತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಗ್ಗಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಕಿಲಮಿಸ್ಸತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮಿ…ಪೇ… ಅಹಂ ಖೋ ಮಗ್ಗಂ ಅಗಮಾಸಿಂ, ಮಗ್ಗಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಕಿಲನ್ತೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮಿ…ಪೇ… ಅಹಂ ಖೋ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ನಾಲತ್ಥಂ ಲೂಖಸ್ಸ ವಾ ಪಣೀತಸ್ಸ ವಾ ಭೋಜನಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಪಾರಿಪೂರಿಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಾಯೋ ಕಿಲನ್ತೋ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮಿ…ಪೇ… ಅಹಂ ಖೋ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಅಲತ್ಥಂ ಲೂಖಸ್ಸ ವಾ ಪಣೀತಸ್ಸ ವಾ ಭೋಜನಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಪಾರಿಪೂರಿಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಾಯೋ ಗರುಕೋ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞೋ ಮಾಸಾಚಿತಂ ಮಞ್ಞೇ, ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮಿ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಆಬಾಧೋ, ಅತ್ಥಿ ಕಪ್ಪೋ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮಿ…ಪೇ… ಅಹಂ ಖೋ ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಅಚಿರವುಟ್ಠಿತೋ ಗೇಲಞ್ಞಾ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಾಯೋ ದುಬ್ಬಲೋ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮೀತಿ ಸೋ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ನ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ಇದಂ ಅಟ್ಠಮಂ ಕುಸೀತವತ್ಥು’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೩೪; ಅ. ನಿ. ೮.೮೦) –

ಏವಮಾಗತಾನಿ ‘‘ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಓಸೀದನಾನಿ ಉಪರೂಪರಿ ಕೋಸಜ್ಜಕಾರಣತ್ತಾ ಅಟ್ಠ ಕುಸೀತವತ್ಥೂನಿ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸುಭರೋ ಹೋತಿ ಸುಪೋಸೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ಚ ಸುಖೇನ ಭರಿತಬ್ಬೋ ಪೋಸೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂವರೇ ಠಿತೋ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಸುಭರೋ ಹೋತಿ ಸುಪೋಸೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಮ್ಪಿ. ಕಥಂ? ಯೋ ಹಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಲದ್ಧಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸುಭರೋ. ಯೋ ಪನ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ದಾನಂ ಅಹೀಳೇತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಏತೇಸಂ ಸಮ್ಮುಖಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಯಾತಿ, ಅಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಸುಭರೋ. ಏತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತಿವಿಯ ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭದನ್ತೋ ಸುಭರೋ, ಥೋಕಥೋಕೇನಪಿ ತುಸ್ಸತಿ, ಮಯಮೇವ ನಂ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪೋಸೇನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತನ್ತಿ ಇಚ್ಛಾವಿರಹಿತತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಾವಸೇಸಂ ವಿಯ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ನಿರವಸೇಸೋ. ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಹೇತ್ಥ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ ‘‘ಅಪ್ಪಾಬಾಧತಞ್ಚ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೨೫) ವಿಯ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನಿತ್ತಣ್ಹಭಾವ’’ನ್ತಿ.

ತಿಪ್ಪಭೇದಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾತಿ ಯಥಾಲಾಭಾದಿಸನ್ತೋಸಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತಂ, ಚತೂಸು ಪನ ಪಚ್ಚಯೇಸು ತಯೋ ತಯೋ ಸನ್ತೋಸಾತಿ ದ್ವಾದಸವಿಧೋ ಹೋತಿ ಸನ್ತೋಸೋ. ಕಥಂ? ಚೀವರೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋತಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ಸನ್ತೋಸೋ. ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸು. ತಸ್ಸಾಯಂ ಪಭೇದಸಂವಣ್ಣನಾ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೫೨; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೧೪೪; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೬೫) – ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಚೀವರಂ ಲಭತಿ ಸುನ್ದರಂ ವಾ ಅಸುನ್ದರಂ ವಾ, ಸೋ ತೇನೇವ ಯಾಪೇತಿ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ. ಅಥ ಪನ ಪಕತಿದುಬ್ಬಲೋ ವಾ ಹೋತಿ ಆಬಾಧಜರಾಭಿಭೂತೋ ವಾ, ಗರುಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತೋ ಕಿಲಮತಿ, ಸೋ ಸಭಾಗೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಲಹುಕೇನ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋಯೇವ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ. ಪಕತಿದುಬ್ಬಲಾದೀನಞ್ಹಿ ಗರುಚೀವರಾನಿ ನ ಫಾಸುಭಾವಾವಹಾನಿ ಸರೀರಖೇದಾವಹಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಯೋಜನವಸೇನ ಅನತ್ರಿಚ್ಛತಾದಿವಸೇನ ತಾನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಲಹುಕಚೀವರಪರಿಭೋಗೋ ನ ಸನ್ತೋಸವಿರೋಧೀತಿ. ಅಪರೋ ಪಣೀತಪಚ್ಚಯಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪಟ್ಟಚೀವರಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಮಹಗ್ಘಚೀವರಂ ಬಹೂನಿ ವಾ ಪನ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಥೇರಾನಂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ, ಇದಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಅನುರೂಪಂ, ಇದಂ ಗಿಲಾನಾನಂ, ಇದಂ ಅಪ್ಪಲಾಭಾನಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪುರಾಣಚೀವರಂ ವಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದಿತೋ ವಾ ನನ್ತಕಾನಿ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ. ಮಹಗ್ಘಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಬಹೂನಿ ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ತಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತದಞ್ಞಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪನಯೇ ಠಿತತ್ತಾ ನ ಸನ್ತೋಸವಿರೋಧೀತಿ.

ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭತಿ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ, ಸೋ ತೇನೇವ ಯಾಪೇತಿ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ. ಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಬ್ಯಾಧಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭತಿ, ಯೇನಸ್ಸ ಪರಿಭುತ್ತೇನ ಅಫಾಸು ಹೋತಿ, ಸೋ ಸಭಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ. ಅಪರೋ ಬಹುಂ ಪಣೀತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭತಿ, ಸೋ ತಂ ಚೀವರಂ ವಿಯ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಾ ಸೇಸಕಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಾ ಚರಿತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಾಹಾರಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ.

ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸೇನಾಸನಂ ಲಭತಿ ಮನಾಪಂ ವಾ ಅಮನಾಪಂ ವಾ, ಸೋ ತೇನ ನೇವ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ನ ಪಟಿಘಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ತಿಣಸನ್ಥರಕೇನಪಿ ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ತುಸ್ಸತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ. ಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಬ್ಯಾಧಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಲಭತಿ, ಯತ್ಥಸ್ಸ ವಸತೋ ಅಫಾಸು ಹೋತಿ, ಸೋ ತಂ ಸಭಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕೇ ಸಪ್ಪಾಯಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ. ಅಪರೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಲೇಣಮಣ್ಡಪಕೂಟಾಗಾರಾದೀನಿ ಬಹೂನಿ ಪಣೀತಸೇನಾಸನಾನಿ ಲಭತಿ, ಸೋ ತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ವಿಯ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ. ಯೋಪಿ ‘‘ಉತ್ತಮಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ ಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ, ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ನಿದ್ದಾಭಿಭೂತಸ್ಸ ಪುನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತೋ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾ ಪಾತುಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಾದಿಸಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ಸೋ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸರುಕ್ಖಮೂಲಾದೀಸು ವಸನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ.

ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಭೇಸಜ್ಜಂ ಲಭತಿ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ, ಸೋ ಯಂ ಲಭತಿ, ತೇನೇವ ತುಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ. ಯೋ ಪನ ತೇಲೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಫಾಣಿತಂ ಲಭತಿ, ಸೋ ತಂ ಸಭಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ತೇಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞದೇವ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ. ಅಪರೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಬಹುಂ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದಿಪಣೀತಭೇಸಜ್ಜಂ ಲಭತಿ, ಸೋ ತಂ ಚೀವರಂ ವಿಯ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆಭತೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಮುತ್ತಹರೀತಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚತುಮಧುರಂ ‘‘ಗಣ್ಹ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಚಸ್ಸ ತೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನಪಿ ರೋಗೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಅಥ ‘‘ಮುತ್ತಹರೀತಕಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವಣ್ಣಿತ’’ನ್ತಿ ಚತುಮಧುರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುತ್ತಹರೀತಕೇನೇವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪರಮಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ. ಏವಂ ಯಥಾಲಾಭಾದಿವಸೇನ ತಿಪ್ಪಭೇದೋ ಸನ್ತೋಸೋ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ದ್ವಾದಸವಿಧೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಾಮವಿತಕ್ಕಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕತ್ತಯಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಅವಿಹಿಂ ಸಾವಿತಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಕುಸಲವಿತಕ್ಕತ್ತಯಂ. ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾಪಚಯಭೂತಾಯ ವಿವಟ್ಟಾಯಾತಿ ರಾಗಾದಿಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪಚಯಹೇತುಭೂತಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ. ಅಟ್ಠವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಾರಣಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ. ಯಥಾ ತಥಾ ಪಠಮಂ ಪವತ್ತಅಬ್ಭುಸ್ಸಹನಞ್ಹಿ ಉಪರಿ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ. ಅನುರೂಪಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸಹಿತಾನಿ ಹಿ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಹನಾನಿ ತಮ್ಮೂಲಕಾನಿ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಿ ಅಟ್ಠ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥೂನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ತಥಾ ಹಿ –

‘‘ಕಮ್ಮಂ ಖೋ ಮೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಕರೋನ್ತೇನ ನ ಸುಕರಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ಅಹಂ ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಕಮ್ಮಂ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಖೋ ಮೇ ಗನ್ತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಗ್ಗಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ನ ಸುಕರಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ…ಪೇ… ಅಹಂ ಖೋ ಮಗ್ಗಂ ಅಗಮಾಸಿಂ, ಮಗ್ಗಂ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ…ಪೇ… ಅಹಂ ಖೋ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ನಾಲತ್ಥಂ ಲೂಖಸ್ಸ ವಾ ಪಣೀತಸ್ಸ ವಾ ಭೋಜನಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಪಾರಿಪೂರಿಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಾಯೋ ಲಹುಕೋ ಕಮ್ಮಞ್ಞೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ…ಪೇ… ಅಹಂ ಖೋ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಅಲತ್ಥಂ ಲೂಖಸ್ಸ ವಾ ಪಣೀತಸ್ಸ ವಾ ಭೋಜನಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಪಾರಿಪೂರಿಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಾಯೋ ಬಲವಾ ಕಮ್ಮಞ್ಞೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಆಬಾಧೋ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಮೇ ಆಬಾಧೋ ಪವಡ್ಢೇಯ್ಯ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ…ಪೇ… ಅಹಂ ಖೋ ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಅಚಿರವುಟ್ಠಿತೋ ಗೇಲಞ್ಞಾ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಮೇ ಆಬಾಧೋ ಪಚ್ಚುದಾವತ್ತೇಯ್ಯ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೩೫; ಅ. ನಿ. ೮.೮೦) –

ಏವಂ ಪವತ್ತಅನುರೂಪಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸಹಿತಾನಿ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಹನಾನಿ ತಮ್ಮೂಲಕಾನಿ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಿ ಅಟ್ಠ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥೂನಿ ನಾಮ.

ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ತದನುಲೋಮಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತ-ಸದ್ದೋ ವಕ್ಖಮಾನಾಪೇಕ್ಖೋ ಚ ಅತೀತಾಪೇಕ್ಖೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಇದಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಬ್ಬನಾಮಾನಿ ಹಿ ವಕ್ಖಮಾನವಚನಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಪಕ್ಕನ್ತವಚನಾನಿಪಿ. ಸಂವರಪ್ಪಹಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸಂವರೇಹಿ ಚೇವ ಪಞ್ಚಪಹಾನೇಹಿ ಚ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಹಿ ಸಂವರೋ ಸೀಲಸಂವರೋ ಸತಿಸಂವರೋ ಞಾಣಸಂವರೋ ಖನ್ತಿಸಂವರೋ ವೀರಿಯಸಂವರೋತಿ. ಪಹಾನಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಹಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ಸಮುಪೇತೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೫೧೧) ಏವಮಾಗತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ಸೀಲಸಂವರೋ ನಾಮ, ಸೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ‘‘ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೩; ಮ. ನಿ. ೧.೨೯೫; ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೩೯; ಅ. ನಿ. ೩.೧೬) ಏವಮಾಗತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರಕ್ಖಾ ಸತಿಸಂವರೋ, ಸಾ ಚ ಅತ್ಥತೋ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಸತಿ ಏವ. ‘‘ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧೀಯರೇ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧; ನೇತ್ತಿ. ೧೧) ಏವಮಾಗತೋ ಞಾಣಸಂವರೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧೀಯರೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸೋತಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿದುಚ್ಚರಿತಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ ಪಿದಹನಟ್ಠೇನ ಸಂವರೋತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸಾ’’ತಿಏವಮಾಗತಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪; ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೯; ಅ. ನಿ. ೪.೧೧೪) ಅಧಿವಾಸನಾ ಖನ್ತಿಸಂವರೋ, ಸಾ ಚ ಅತ್ಥತೋ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಖನ್ಧಾ ಅದೋಸೋ ವಾ. ಪಞ್ಞಾತಿ ಏಕೇ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೬) ಏವಮಾಗತಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿನೋದನವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವೀರಿಯಮೇವ ವೀರಿಯಸಂವರೋ. ಸಬ್ಬೋ ಚಾಯಂ ಸಂವರೋ ಯಥಾಸಕಂ ಸಂವರಿತಬ್ಬಾನಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತಾನಂ ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ವಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಣಕೋಸಜ್ಜಾನಞ್ಚ ಸಂವರಣತೋ ಪಿದಹನತೋ ಛಾದನತೋ ‘‘ಸಂವರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಂವರತೀತಿ ಸಂವರೋ, ಪಿದಹತಿ ನಿವಾರೇತಿ ಪವತ್ತಿತುಂ ನ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ತಥಾ ತಥಾ ಅನುಪ್ಪಾದನಮೇವ ಹಿ ಇಧ ಸಂವರಣಂ ನಾಮ. ಏವಂ ತಾವ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಸಂವರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತೇನ ತೇನ ಗುಣಙ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಗುಣಙ್ಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ. ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಾದೀಸು ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಸು ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ದೀಪಾಲೋಕೇನೇವ ತಮಸ್ಸ ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾನೇನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ, ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಅಹೇತುವಿಸಮಹೇತುದಿಟ್ಠೀನಂ, ತಸ್ಸೇವ ಅಪರಭಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೇನ ಕಥಂಕಥೀಭಾವಸ್ಸ, ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನೇನ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಗಾಹಸ್ಸ, ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗವವತ್ಥಾನೇನ ಅಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞಾಯ, ಉದಯದಸ್ಸನೇನ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ, ವಯದಸ್ಸನೇನ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ, ಭಯದಸ್ಸನೇನ ಸಭಯೇ ಅಭಯಸಞ್ಞಾಯಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತೇನ ತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಗುಣಙ್ಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಪವತ್ತಿನಿವಾರಣತೋ ಘಟಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಸೇವಾಲಸ್ಸ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ನೀವರಣಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಂ, ಏತಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ ನಾಮ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಮೇವ ಪಹಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ. ಯಂ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ತಂತಂಮಗ್ಗವತೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಪಹಾನಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೨೭೭) ನಯೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸಮುದಯಪಕ್ಖಿಯಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಗಣಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವೇನ ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಂ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಂ ವೂಪಸನ್ತತಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ, ಏತಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಹಾನಂ ನಾಮ. ಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಪಹೀನಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಏತಂ ನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಹಾನಂ ನಾಮ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಚಾಗಟ್ಠೇನ ಪಹಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಮಿಮೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಸಂವರೇಹಿ ಚೇವ ಪಹಾನೇಹಿ ಚ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ‘‘ಸಂವರಪ್ಪಹಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಸುತ್ತನ್ತವಿನಿಬದ್ಧನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಅನಿಬದ್ಧಂ, ಪಾಳಿಅನಾರುಳ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಕಿಣ್ಣಕಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಹಿ ಸಙ್ಗಹಂ ನ ಆರೋಹತಿ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾಳಿವಿನಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಅಸುತ್ತನ್ತವಿನಿಬದ್ಧನ್ತಿ ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಾಳಿಂ ಅನಾರುಳ್ಹಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಪಾಳಿವಿನಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಂ ಅನಾರುಳ್ಹಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಓಕ್ಕನ್ತಿಕಧಮ್ಮದೇಸನಾ ನಾಮ ಞಾಣೇನ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ಕಥಿಯಮಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಭದ್ದಾಲಿತ್ಥೇರಸದಿಸಾ. ಸಮ್ಪರೇತಬ್ಬತೋ ಪೇಚ್ಚ ಗನ್ತಬ್ಬತೋ ಸಮ್ಪರಾಯೋ, ಪರಲೋಕೋ. ತತ್ಥ ಭವಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ. ವಟ್ಟಭಯೇನ ತಜ್ಜೇನ್ತೋತಿ ‘‘ಏವಂ ದುಸ್ಸೀಲಾ ನಿರಯಾದೀಸು ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ ತಜ್ಜೇನ್ತೋ. ದೀಘನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕರೋತೀತಿ ‘‘ತೇನ ಖಣೇನ ತೇನ ಮುಹುತ್ತೇನ ಕಥಂ ಭಗವಾ ತಾವಮಹನ್ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯಾವತಾ ಹಿ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಾ ಏಕಂ ಪದಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ತಾವ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅಟ್ಠ ಪದಾನಿ ಕಥೇತಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇ ಪನ ಏಕಂ ಪದಂ ಕಥೇನ್ತೇಯೇವ ಭಗವಾ ಸೋಳಸ ಪದಾನಿ ಕಥೇತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಲೋಕಿಯಜನಸ್ಸ ಏಕಪದುಚ್ಚಾರಣಕ್ಖಣೇ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠವೀಸಸತಂ ಪದಾನಿ ಕಥೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಭಗವತೋ ಹಿ ಜಿವ್ಹಾ ಮುದು, ದನ್ತಾವರಣಂ ಸುಫುಸಿತಂ, ವಚನಂ ಅಗಳಿತಂ, ಭವಙ್ಗಪರಿವಾಸೋ ಲಹುಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಚೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅಞ್ಞೋ ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಅಞ್ಞೋ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಅಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಂ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಪುಟ್ಠೇ ಅಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕೋ ಏಕಂ ನ ಓಲೋಕೇತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ‘‘ಅಯಂ ಪಠಮಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪುಚ್ಛನವಾರೋ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪಞ್ಞವತೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಸುಖುಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಸ್ಸ ಲಬ್ಭನತೋ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ದೇಸನಾವಾರೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೇವ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಮತ್ತೇ ಖಣೇ ಅನೇಕಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ. ದಳ್ಹಧಮ್ಮೇನ ಧನುಗ್ಗಹೇನ ಖಿತ್ತಸರಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲಂ ತಾಲಚ್ಛಾಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮನತೋ ಪುರೇತರಂಯೇವ ಭಗವಾ ಚುದ್ದಸವಿಧೇನ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಂ, ನವವಿಧೇನ ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಸೋಳಸವಿಧೇನ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಂ ಕಥೇತಿ. ತಿಟ್ಠನ್ತು ವಾ ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ, ಸಚೇ ಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಸು, ಅಞ್ಞೇ ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು, ಅಞ್ಞೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು, ಅಞ್ಞೇ ಪಞ್ಚಬಲೇಸು, ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ತಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು, ಅಞ್ಞೇ ಅಟ್ಠಮಗ್ಗಙ್ಗೇಸು ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಕಥೇಯ್ಯ. ತಿಟ್ಠನ್ತು ವಾ ಏತೇ ಅಟ್ಠ, ಸಚೇ ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ತತಿಂಸ ಜನಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯೇಸು ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ತಾವದೇವ ಕಥೇಯ್ಯ.

ಮೂಲಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಠಮಸ್ಸ ಪಠಮಸ್ಸ ವೇವಚನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚ ಓಕಾಸಭಾವೋ. ಸಿಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾನಞ್ಹಿ ಅವಸೇಸಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಮೇಥುನವಿರತಿಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾ ಸಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವೇನ ವಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಮೇಥುನಸಂವರೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ವುತ್ತತ್ಥವಸೇನಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಅಧಿಗಮೂಪಾಯವಸೇನ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಿರತಿಚೇತನಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಆಹ – ‘‘ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಹಿ ವಿರತಿಆದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಪರಿಯಾಯತೋ ಚ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮಾವಚರಂ ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಂ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ, ಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಆರತಿ ವಿರತಿ ಪಟಿವಿರತಿ ವೇರಮಣೀ ಅಕಿರಿಯಾ ಅಕರಣಂ ಅನಜ್ಝಾಪತ್ತಿ ವೇಲಾನತಿಕ್ಕಮೋ ಸೇತುಘಾತೋ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ಅವಸೇಸಾ ಧಮ್ಮಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ.

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮಾವಚರಂ ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಂ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ, ಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚೇತನಾ ಸಞ್ಚೇತನಾ ಚೇತಯಿತತ್ತಂ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ಅವಸೇಸಾ ಧಮ್ಮಾ ಚೇತನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ.

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮಾವಚರಂ ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಂ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ, ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಫಸ್ಸೋ…ಪೇ… ಪಗ್ಗಾಹೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೭೦೬).

ಏತ್ಥ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ವಿರತಿಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಚೇತನಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದುತಿಯನಯೋ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ನ ಕೇವಲಂ ಏತೇಯೇವ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪನ ಪರೋಪಣ್ಣಾಸ ಧಮ್ಮಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತತಿಯನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ದುವಿಧಞ್ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪರಿಯಾಯಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ವಿರತಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ಸಾ ಹಿ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾ, ನೋ ಚೇತನಾ. ವಿರಮನ್ತೋ ಚ ತಾಯ ಏವ ತತೋ ತತೋ ವಿರಮತಿ, ನ ಚೇತನಾಯ, ಚೇತನಮ್ಪಿ ಪನ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಥಾ ಸೇಸಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ. ತಸ್ಮಾ ಚೇತನಾ ಚೇವ ಅವಸೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಚ ಪರಿಯಾಯಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ನ ಕೇವಲಂ ಇಧ ವಿರತಿಆದಯೋ ಧಮ್ಮಾವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಅಥ ಖೋ ತದತ್ಥಜೋತಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಯೋ ತತ್ಥ ನಾಮಕಾಯೋ ಪದಕಾಯೋತಿ ಇದಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಾಮಕಾಯೋತಿ ನಾಮಸಮೂಹೋ ನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿಯೇವ. ಪದನಿರುತ್ತಿಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ನಾಮವೇವಚನಾನೇವ ‘‘ನಾಮಂ ನಾಮಕಮ್ಮಂ ನಾಮನಿರುತ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೧೩೧೩-೧೩೧೫) ವಿಯ. ಸಿಕ್ಖಾಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ವಿರತಿಆದಯೋವ ವುತ್ತಾ, ತದತ್ಥಜೋತಕಂ ವಚನಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಏತ್ಥ ಲಬ್ಭತೇವ.

ಅತ್ಥವಸೇತಿ ವುದ್ಧಿವಿಸೇಸೇ ಆನಿಸಂಸವಿಸೇಸೇ. ತೇಸಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಕಾರಣತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ದಸ ಕಾರಣವಸೇ’’ತಿ, ದಸ ಕಾರಣವಿಸೇಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹಿತವಿಸೇಸೇ’’ತಿ. ಅತ್ಥೋಯೇವ ವಾ ಅತ್ಥವಸೋ, ದಸ ಅತ್ಥೇ ದಸ ಕಾರಣಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಫಲಂ ತದಧೀನವುತ್ತಿತಾಯ ವಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥವಸೋ, ಹೇತೂತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸುಟ್ಠು ದೇವಾತಿ ಇದಂ ರಾಜನ್ತೇಪುರಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ. ೪೯೪ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯೇ ಮಮ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸದ್ದಹಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಅಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಯೋ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ ಆದೀನವನ್ತಿ ಭದ್ದಾಲಿಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೩೪ ಆದಯೋ) ವಿಯ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ. ಸುಖವಿಹಾರಾಭಾವೇ ಸಹಜೀವಮಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸಹಜೀವಿತಾಪಿ ಸುಖವಿಹಾರೋವ ವುತ್ತೋ. ಸುಖವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಚತುನ್ನಂ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರಾನಂ ಫಾಸುತಾ.

ಮಙ್ಕುತನ್ತಿ ನಿತ್ತೇಜಭಾವಂ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿಆದೀಸು ಧಮ್ಮೋತಿ ಭೂತಂ ವತ್ಥು. ವಿನಯೋತಿ ಚೋದನಾ ಚೇವ ಸಾರಣಾ ಚ. ಸತ್ಥುಸಾಸನನ್ತಿ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ ಚೇವ ಅನುಸ್ಸಾವನಸಮ್ಪದಾ ಚ. ಪಿಯಸೀಲಾನನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಸೀಲಂ ಪಿಯಂ ಹೋತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಘಟಮಾನಾ’’ತಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಮಾನಾತಿ ಸಂಸಯಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾ. ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪೀಳಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಸತಿಪಿ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾನಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಭಾವೇ ಗೋಬಲಿಬದ್ದಞಾಯೇನ ಉಪೋಸಥಂ ಪವಾರಣಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಸೇಸಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮಗ್ಗಾನಂ ಭಾವೋ ಸಾಮಗ್ಗೀ.

‘‘ನ ವೋ ಅಹಂ, ಚುನ್ದ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂಯೇವ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೮೨) ಏತ್ಥ ವಿವಾದಮೂಲಭೂತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಆಸವಾತಿ ಆಗತಾ.

‘‘ಯೇನ ದೇವೂಪಪತ್ಯಸ್ಸ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ವಾ ವಿಹಙ್ಗಮೋ;

ಯಕ್ಖತ್ತಂ ಯೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಞ್ಚ ಅಬ್ಬಜೇ;

ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಆಸವಾ ಖೀಣಾ, ವಿದ್ಧಸ್ತಾ ವಿನಳೀಕತಾ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೪.೩೬) –

ಏತ್ಥ ತೇಭೂಮಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅವಸೇಸಾ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ. ಇಧ ಪನ ಪರೂಪವಾದವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಧಬನ್ಧಾದಯೋ ಚೇವ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಭೂತಾ ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಉಪದ್ದವಾ ಆಸವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಸಂವರೇ ಠಿತೇನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಹಿ ಭಗವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯ, ತತೋ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪಟಿಸೇವನಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಹೇತು ಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಪರೂಪವಾದಾದಯೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಅನತ್ಥಾ, ಯೇ ಚ ತಂನಿಮಿತ್ತಮೇವ ನಿರಯಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಕಮ್ಮಕಾರಣಾದಿವಸೇನ ಮಹಾದುಕ್ಖಾನುಭವನನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಅನತ್ಥಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ತತ್ಥ ಭವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಸಮ್ಮುಖಾ ಗರಹಣಂ ಅಕಿತ್ತಿ, ಪರಮ್ಮುಖಾ ಗರಹಣಂ ಅಯಸೋ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಚ ಗರಹಣಂ ಅಕಿತ್ತಿ, ಪರಿವಾರಹಾನಿ ಅಯಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಗಮನಮಗ್ಗಥಕನಾಯಾತಿ ಆಗಮನದ್ವಾರಪಿದಹನತ್ಥಾಯ. ಸಮ್ಪರೇತಬ್ಬತೋ ಪೇಚ್ಚ ಗನ್ತಬ್ಬತೋ ಸಮ್ಪರಾಯೋ, ಪರಲೋಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಪರಾಯೇ ನರಕಾದೀಸೂ’’ತಿ. ಮೇಥುನಾದೀನಿ ರಜ್ಜನಟ್ಠಾನಾನಿ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ದುಸ್ಸನಟ್ಠಾನಾನಿ.

ಚುದ್ದಸ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ನಾಮ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಾನಿ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ ಆವಾಸಿಕಗಮಿಕಅನುಮೋದನಭತ್ತಗ್ಗಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕಆರಞ್ಞಿಕಸೇನಾಸನಜನ್ತಾಘರವಚ್ಚಕುಟಿಉಪಜ್ಝಾಯಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಆಚರಿಯಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಚುದ್ದಸ ವತ್ತಾನಿ. ತತೋ ಅಞ್ಞಾನಿ ಪನ ಕದಾಚಿ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಕತಾದಿಕಾಲೇಯೇವ ಚರಿತಬ್ಬಾನಿ ದ್ವೇಅಸೀತಿ ಮಹಾವತ್ತಾನಿ, ನ ಸಬ್ಬಾಸು ಅವತ್ಥಾಸು ಚರಿತಬ್ಬಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಚುದ್ದಸಖನ್ಧಕವತ್ತೇಸು ಅಗಣಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಪನ ‘‘ಪಾರಿವಾಸಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೭೫ ಆದಯೋ) ಆರಭಿತ್ವಾ ‘‘ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ನ ಛಮಾಯಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೭೬) ವುತ್ತಾವಸಾನಾನಿ ಛಸಟ್ಠಿ, ತತೋ ಪರಂ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾರಿವಾಸಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಾರಿವಾಸಿಕವುಡ್ಢತರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ, ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹೇನ, ಮಾನತ್ತಾರಹೇನ, ಮಾನತ್ತಚಾರಿಕೇನ, ಅಬ್ಭಾನಾರಹೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ಆವಾಸೇ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೮೨) ವುತ್ತವತ್ತಾನಿ ಪಕತತ್ತಚರಿತಬ್ಬೇಹಿ ಅನಞ್ಞತ್ತಾ ವಿಸುಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಪಾರಿವಾಸಿಕವುಡ್ಢತರಾದೀಸು ಪುಗ್ಗಲನ್ತರೇಸು ಚರಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಗಣಿತಾನಿ ಪಞ್ಚಾತಿ ಏಕಸತ್ತತಿ ವತ್ತಾನಿ, ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕತವತ್ತೇಸು ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಪಕತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಭಿವಾದನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ…ಪೇ… ನಹಾನೇ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೭೫) ಇದಂ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಂ ಅಸಾದಿಯನಂ ಏಕಂ, ‘‘ನ ಪಕತತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದೀನಿ (ಚೂಳವ. ೫೧) ದಸಾತಿ ಏವಮೇತಾನಿ ದ್ವಾಸೀತಿ ವತ್ತಾನಿ. ಏತೇಸ್ವೇವ ಪನ ಕಾನಿಚಿ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾದಿವತ್ತಾಆನಿ, ಕಾನಿಚಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದಿವತ್ತಾನೀತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ದ್ವಾಸೀತಿ ಏವ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಪದೇಸೇ ಅಪ್ಪಕಂ ಊನಮಧಿಕಂ ವಾ ಗಣನೂಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಸೀತಿ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಂವರವಿನಯೋತಿ ಸೀಲಸಂವರೋ ಸತಿಸಂವರೋ ಞಾಣಸಂವರೋ ಖನ್ತಿಸಂವರೋ ವೀರಿಯಸಂವರೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಸಂವರೋ ಯಥಾಸಕಂ ಸಂವರಿತಬ್ಬಾನಂ ವಿನೇತಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಸಂವರಣತೋ ಸಂವರೋ, ವಿನಯನತೋ ವಿನಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಹಾನವಿನಯೋತಿ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಹಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಮ್ಪಿ ಪಹಾನಂ ಯಸ್ಮಾ ಚಾಗಟ್ಠೇನ ಪಹಾನಂ, ವಿನಯನಟ್ಠೇನ ವಿನಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಹಾನವಿನಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮಥವಿನಯೋತಿ ಸತ್ತ ಅಧಿಕರಣಸಮಥಾ. ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿನಯೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಮ್ಭವತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿನಯೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ –

‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ಯಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಯಂ ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ, ಯಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ, ತಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಯಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ತಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯ, ಯಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯ, ತಂ ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ, ಯಂ ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ, ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ, ಯಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ, ತಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ.

‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ.

‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯ.

‘‘ಯಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ…ಪೇ… ಯಂ ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ…ಪೇ… ಯಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ…ಪೇ… ಯಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ…ಪೇ… ಯಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯ…ಪೇ… ಯಂ ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ…ಪೇ… ಯಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ…ಪೇ… ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯ, ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸುತಾಯ, ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ, ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯ, ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ, ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ (ಪರಿ. ೩೩೪).

‘‘ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತಂ, ದ್ವೇ ಚ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ;

ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸತಾನಿ, ಅತ್ಥವಸೇ ಪಕರಣೇ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೩೪) –

ಯಂ ವುತ್ತಂ ಪರಿವಾರೇ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಆಸನ್ನಾಸನ್ನಪದಾನಂ ಉಪರೂಪರಿಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜಿತತ್ತಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಸಙ್ಖಲಿಕನಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಖಲಿಕನಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ದಸಸು ಪದೇಸು ಏಕಮೇಕಂ ಪದಂ ತದವಸೇಸೇಹಿ ನವನವಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಕೇಕಪದಮೂಲಿಕಂ ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಯೋಜನಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅತ್ಥಸತನ್ತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಖಲಿಕನಯೇ ತಾವ ಪುರಿಮಪುರಿಮಪದಾನಂ ವಸೇನ ಧಮ್ಮಸತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥಸತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖಲಿಕನಯೇ ಖಣ್ಡಚಕ್ಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಬದ್ಧಚಕ್ಕಸ್ಸಪಿ ನಯೋ ದಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸೂ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠೂ’’ತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಚಕ್ಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸೂ’’ತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಚಕ್ಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಯೋಜಿತೇಸು ಸಙ್ಖಲಿಕನಯೇನ ದಸ ಬದ್ಧಚಕ್ಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕೇ ಪುರಿಮಪುರಿಮಪದಾನಂ ವಸೇನ ದಸ ದಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಪದಾನಂ ವಸೇನ ದಸ ದಸ ಅತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಖಲಿಕನಯೇ ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏಕಮೂಲಕನಯೇ ಪನ ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಏಕಮೇವ ಪದಂ ಸೇಸೇಹಿ ನವಹಿ ಪದೇಹಿ ಯೋಜಿತನ್ತಿ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸ ಏಕತ್ತಾ ಏಕಮೇವ ಧಮ್ಮಪದಂ ನವೇವ ಅತ್ಥಪದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಮೂಲಕನಯೇ ದಸಸು ಪದೇಸು ಏಕಮೇಕಂ ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಯೋಜನಾಯ ಕತಾಯ ಧಮ್ಮಪದಾನಂ ವಸೇನ ಧಮ್ಮಪದಾನಿ ದಸ, ಅತ್ಥಪದಾನಿ ನವುತೀತಿ ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತಞ್ಚ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಮೂಲಕನಯೇ ಸಙ್ಖಲಿಕನಯೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತಞ್ಚ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಂ ತತ್ಥ ದಸಧಮ್ಮಪದಾನಂ ನವುತಿಅತ್ಥಪದಾನಞ್ಚ ವಸೇನ ಪದಸತಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಸತನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತದತ್ಥಜೋತನವಸೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾನಿ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುಭಾವಾದೀನಿ ಅತ್ಥಪದಾನಿ ಅತ್ಥಸತನ್ತಿ ಏವಂ ಗಹಿತೇ ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದ್ವೇ ಚ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅತ್ಥಜೋತಿಕಾನಂ ನಿರುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ನಿರುತ್ತಿಸತಂ, ಧಮ್ಮಭೂತಾನಂ ನಿರುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ನಿರುತ್ತಿಸತನ್ತಿ ದ್ವೇ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸತಾನೀತಿ ಅತ್ಥಸತೇ ಞಾಣಸತಂ, ಧಮ್ಮಸತೇ ಞಾಣಸತಂ, ದ್ವೀಸು ನಿರುತ್ತಿಸತೇಸು ದ್ವೇ ಞಾಣಸತಾನೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸತಾನಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಭಿನ್ನಕ್ಕಮೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ ಚಾ’’ತಿ. ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪರಿಯಾಪುಣೇಯ್ಯಾಥಾತಿಆದಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಭವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿರೇಕಾನಯನತ್ಥೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ’’ತಿ. ವುತ್ತತ್ಥತೋ ಅತಿರೇಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಆನಯನಂ ಅತಿರೇಕಾನಯನಂ, ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅತಿರೇಕಾನಯನತ್ಥೋ, ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ

ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುದಿನ್ನಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮಕ್ಕಟಿವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೦. ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾತಿ ಉತ್ತಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಕಟಂ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಅನುತ್ತಾನಂ ಅಪಾಕಟಂ ಅಪ್ಪಚುರಂ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಞ್ಚ, ಅನುತ್ತಾನಾನಂ ಪದಾನಂ ವಣ್ಣನಾ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ. ಉತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾಯ ಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ ಅನುತ್ತಾನಗ್ಗಹಣಂ. ಪಚುರಪಟಿಸೇವನೋ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಲಪಟಿಸೇವನೋ ಹೋತಿ, ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ನಿರನ್ತರಂ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚುರತ್ಥೇ ಹಿ ವತ್ತಮಾನವಚನನ್ತಿ ಸಬ್ಬದಾ ಪಟಿಸೇವನಾಭಾವೇಪಿ ‘‘ಇಹ ಮಲ್ಲಾ ಯುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಬಾಹುಲ್ಲವುತ್ತಿಂ ಉಪಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ. ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾತಿ ವಿಚರನ್ತಾ. ಅಞ್ಞೇಸುಪೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು.

೪೧. ಸಹೋಡ್ಢಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಸಹ ಭಣ್ಡೇನ ಗಹಿತೋ. ಅತ್ತನೋ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೇನ ಲೇಸಓಡ್ಡನೇನ ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣತ್ಥಮ್ಪಿ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ, ನೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಾನುರಾಗದಸ್ಸನಂ. ಗಹಣನ್ತಿ ಅನುರಾಗವಸೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಣಂ. ಆಮಸನಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇನ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಆಮಸನಮತ್ತಂ, ಫುಸನಂ ತತೋ ದಳ್ಹತರಂ ಕತ್ವಾ ಸಂಫುಸನಂ, ಘಟ್ಟನಂ ತತೋಪಿ ದಳ್ಹತರಂ ಕತ್ವಾ ಸರೀರೇನ ಸರೀರಸ್ಸ ಘಟ್ಟನಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ.

೪೨. ದಳ್ಹತರಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮಕಾಸೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕಾರೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ದಳ್ಹೀಕರಣಂ ಸಿಥಿಲಕರಣಞ್ಚ ಪಸಙ್ಗತೋ ಆಪನ್ನಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ದುವಿಧಞ್ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ. ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಾಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖಸಹಿತಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ಚ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸುರಾಪಾನಾದಿ ಲೋಕವಜ್ಜನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಅಚಿತ್ತಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಏಕಂಸತೋ ಸಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ವಿಸೇಸನೇ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ. ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ಚ ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ. ಯದಿ ಹಿ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನಪಿ ಯಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ, ತಮ್ಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಮ್ಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾನಮ್ಪಿ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭವತೋ. ನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಆಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮದ್ದನ್ತಸ್ಸ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅನಾದರಿಯವಸೇನ ಪಟಿಘಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ವತ್ಥುಅಜಾನನವಸೇನ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ನಿಯಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಅಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಸಿಯಾ, ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇ ಸುರಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಗನ್ಧವಣ್ಣಕಾದಿಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ತಾನಿ ಲಿಮ್ಪನ್ತೀನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ವಿನಾಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಏಕನ್ತಾಕುಸಲಂ ಸಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುರಾಪಾನಾದಿಅಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ನ ಸಿಯಾತಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹತ್ಥಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ಚೂಳಗಣ್ಠಿಪದೇ ಮಜ್ಝಿಮಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏತಂ ಸತ್ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ನಿಪನ್ನಂ ಅಞ್ಞಂ ಮಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಣಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಯಥಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಏತಂ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಮಜ್ಜಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಕಟ್ಠಸಞ್ಞಾಯ ಸಪ್ಪಂ ಘಾತೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನಾಳಿಕೇರಪಾನಸಞ್ಞಾಯ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸುರಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕೋ ನತ್ಥಿ, ಅಕುಸಲಂ ಪನ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸಾಮಣೇರೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಸೀಲಭೇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅಕುಸಲಂ ಪನ ಹೋತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಅಪರಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಮುಖಂ ಸುರಾ ನ ಪವಿಸತಿ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತೋ’’ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಸೀಲಂ ವಿಯ ಹಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೫೨) ವುತ್ತಂ –

‘‘ಭವನ್ತರೇಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಸುರಂ ಪಿವತಿ. ಸಚೇಪಿಸ್ಸ ಸುರಞ್ಚ ಖೀರಞ್ಚ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಖೀರಮೇವ ಪವಿಸತಿ, ನ ಸುರಾ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಕೋಞ್ಚಸಕುಣಾನಂ ಖೀರಮಿಸ್ಸಕೇ ಉದಕೇ ಖೀರಮೇವ ಪವಿಸತಿ, ನ ಉದಕಂ. ಇದಂ ಯೋನಿಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಚೇ? ಇದಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಯದಿ ಏವಂ ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೯) ‘‘ವತ್ಥುಅಜಾನನತಾಯ ಚೇತ್ಥ ಅಚಿತ್ತಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜತಾತಿ. ಇಮಿನಾಯೇವ ಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜೇಸು ಅಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾಯೇವ ವುತ್ತಾ, ನ ಪನ ಸಚಿತ್ತಕತಾ. ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೨೨೭) ವುತ್ತಂ –

‘‘ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜಂ ಚಿತ್ತಾಗಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಙ್ಘಾಣಿ ಇತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ಗನ್ಧಕವಣ್ಣಕೋ ವಾಸಿತಕಪಿಞ್ಞಾಕೋ ಭಿಕ್ಖುನೀಆದೀಹಿ ಉಮ್ಮದ್ದನಪರಿಮದ್ದನಾತಿ ಇಮಾನಿ ದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ ಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ,

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ವಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ, ಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ ಚೇವ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಚಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಾನಿ ಸುರಾಪಾನಉಯ್ಯುತ್ತಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ತೀಣಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಾನಿ ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜಾದೀನಿ ದಸಾತಿ ಇಮೇಸಂ ತೇರಸನ್ನಂ ಅಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಲೋಕವಜ್ಜತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸನಂ ಕತನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸ್ಸ ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ, ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ, ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ನಿಯಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ಸೇಸಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ರುನ್ಧನ್ತೀತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ರುನ್ಧನ್ತೀ. ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೀತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಲೇಸಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೀ. ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾತಿ ಉಪರೂಪರಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾ. ಅಥ ವಾ ರುನ್ಧನ್ತೀತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಲೇಸಂ ರುನ್ಧನ್ತೀ. ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೀತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಲೇಸಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೀ. ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾ, ಆಪತ್ತಿಮೇವ ಕುರುಮಾನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನನು ಚ ಲೋಕವಜ್ಜೇ ಕಾಚಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋನ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಲೋಕವಜ್ಜೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ…ಪೇ… ಗಾಳ್ಹತರಂ ಕರೋನ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಮಾನಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಮಾನಾ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ‘‘ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ‘‘ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋತಿಆದಿವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾ. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇ ಹಿ ‘‘ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೨೯) ವಚನತೋ ವಿಸಂವಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅಧಿಮಾನೇನ ಅಧಿಗತಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಉಲ್ಲಪತಿ, ನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಮಾನಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕರಾ ಜಾತಾ. ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾತಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯಪಿ ಚೇತನಾಯ ವೀತಿಕ್ಕಮಿಚ್ಛಾಯ ಚ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಕದಾಚಿ ಉಪಕ್ಕಮನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಥಿನಮಿದ್ಧೇನ ಅಭಿಭೂತತ್ತಾ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ ಉಪಕ್ಕಮಕಿರಿಯಾಸಂವತ್ತನಿಕಾಪಿ ಚೇತನಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾ. ತೇನೇವ ‘‘ಅತ್ಥೇಸಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ಚೇತನಾ, ಸಾ ಚ ಖೋ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೩೫) ಭಗವತಾ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕರಾ ಜಾತಾ.

ಅಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇತಿ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ನ ಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಅಕತೇ. ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಪಠಮಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಬದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಅನಾಪತ್ತಿಕರಣವಸೇನ ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋನ್ತೀ. ದ್ವಾರಂ ದದಮಾನಾತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ದ್ವಾರಂ ದದಮಾನಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಪರಾಪರಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕುರುಮಾನಾ’’ತಿ. ನನು ಚ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯಪೀ’’ತಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಆಪತ್ತಿಮೇವ ಕರೋನ್ತೀ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕುರುಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಉದಾಯಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಆಪನ್ನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಗತಿಕಾವ ಹೋತೀತಿ ಮೂಲಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂಯೇವ ಅನ್ತೋಗಧಾ ಹೋತಿ.

ಮಕ್ಕಟಿವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸನ್ಥತಭಾಣವಾರೋ

ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೪೩. ವೇಸಾಲೀ ನಿವಾಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ವೇಸಾಲಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ವೇಸಾಲಿವಾಸಿನೋ’’ತಿ. ವಜ್ಜೀಸು ಜನಪದೇ ವಸನ್ತಾ ವಜ್ಜಿನೋ, ವಜ್ಜೀನಂ ಪುತ್ತಕಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಜ್ಜಿರಟ್ಠೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಕುಲಾನಂ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ. ಞಾತೀನಂ ಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಞಾತೀನಂ ವಿನಾಸೋ. ಸೋ ಪನ ಞಾತೀನಂ ವಿನಾಸೋ ರಾಜದಣ್ಡಾದಿಕಾರಣೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ರಾಜದಣ್ಡಬ್ಯಾಧಿಮರಣವಿಪ್ಪವಾಸನಿಮಿತ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಭೋಗಾನಂ ಬ್ಯಸನಂ ವಿನಾಸೋ ಭೋಗಬ್ಯಸನಂ. ತಞ್ಚ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣದಾಸಿದಾಸಾದೀನಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗವತ್ಥೂನಂ ರಾಜದಣ್ಡಾದಿನಾ ವಿನಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯಪದೇಪೀ’’ತಿ. ನ ಬುದ್ಧಂ ಗರಹಾಮಾತಿ ‘‘ಅಸಬ್ಬಞ್ಞು ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಬುದ್ಧಂ ನ ಗರಹಾಮ. ನ ಧಮ್ಮಗರಹಿನೋತಿ ‘‘ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮಂ ನ ಗರಹಾಮ. ನ ಸಙ್ಘಗರಹಿನೋತಿ ‘‘ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಘಂ ನ ಗರಹಾಮ. ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣೇಸೂತಿ ದಸ ಕಸಿಣಾ ದಸ ಅಸುಭಾ ದಸಾನುಸ್ಸತಿಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾ ಚತ್ತಾರೋ ಆರುಪ್ಪಾ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಂ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇಸು ಚತ್ತಾಲೀಸಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಆಲೋಕಾಕಾಸಕಸಿಣದ್ವಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ವಿಭತ್ತಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಇದಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಭತ್ತಾ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಯೋ ಮಹಗ್ಗತಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ. ತೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ತೇ ಏವ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ. ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿದ್ದಾಕಿಲಮಥವಿನೋದನೋಕಾಸತ್ತಾ ನ ಗಹಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಯಾಮಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಞ್ಚಾ’’ತಿ. ಸಚ್ಚಾನಿ ಬುಜ್ಝತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಬೋಧಿ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ. ಉಪಕಾರಕತ್ತೇನ ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಭವಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬೋಧಿಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಭವಾನಂ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಾನ’’ನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ. ‘‘ಗಿಹಿಪಲಿಬೋಧಂ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಞ್ಚ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ ಇಮೇಸಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಲಿಬೋಧಾನಂ ಉಪಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಸುದುಕ್ಕರಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಯುತ್ತಾ.

ಆಸಯನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ. ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಪಟಿಸೇವಿತಮೇಥುನಾನಂ ತೇಸಂ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮೂಹನತಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಯದಿ ಹಿ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಸೇವಿತಮೇಥುನಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ನ ಸಮೂಹನತಿ ನಾಮ. ನ ಹಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಸೇವತಿ. ‘‘ಸೋ ಆಗತೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಪನ ಠಿತೋ’’ತಿಆದಿ. ಉತ್ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವಾ.

ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೫. ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಸಾಸನತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಞ್ಚಹುಪಾಲಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾನುಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೪೨) ಏವಮಾದಿಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನತೋ ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಞ್ಚ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸೇಸುಂ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಉಗ್ಗಹೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನತೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸೇಸುಂ, ಭಾರುಕಚ್ಛಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಪಾರಾ. ೭೮) ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ಏವಮಾಹ ಅನಾಪತ್ತಿ ಆವುಸೋ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನತೋ ಏವ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸೇಸುಂ. ತಾಯ ಹಿ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಾ ಥೇರೋ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ.

ವುತ್ತನ್ತಿ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಜ್ಜತೇ ಅನೇನ ಅತ್ಥೋತಿ ಪದಂ, ಭಗವತಾ ಕಣ್ಠಾದಿವಣ್ಣಪ್ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಆಹಚ್ಚ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಭಾಸಿತಂ ಪದಂ ಆಹಚ್ಚಪದಂ, ಭಗವತೋಯೇವ ವಚನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಹಚ್ಚಪದನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಕಪ್ಪತಿ, ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಞ್ಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೩೦೫) ವುತ್ತಂ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಇಧ ‘‘ರಸೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರಸೋತಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕಪ್ಪಭುತಿಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರತೋ ಆನೀತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾತನ್ತಿ ಇಧ ‘‘ಆಚರಿಯವಂಸೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯವಂಸೋತಿ ಆಚರಿಯವಾದೋ’’ತಿ.

ಇಧ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ಅಧಿಕತತ್ತಾ ತದನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ ಸುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಸಕಲೇ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಪಾಳೀ’’ತಿ. ಮಹಾಪದೇಸಾತಿ ಮಹಾಓಕಾಸಾ, ಮಹನ್ತಾನಿ ವಿನಯಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಟ್ಠಾನಾನಿ ಯೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ ವಿನಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯತಿ ಅಸನ್ದೇಹತೋ. ಮಹನ್ತಾನಿ ವಾ ಕಾರಣಾನಿ ಮಹಾಪದೇಸಾ, ಮಹನ್ತಾನಿ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಣಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಅತ್ಥತೋ ಪನ ‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾ ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಪಾಳಿಯೇವ ಮಹಾಪದೇಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯೇ ಭಗವತಾ ಏವಂ ವುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಇಮೇ ಚ ಮಹಾಪದೇಸಾ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ತತ್ಥೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಧ ನ ವುಚ್ಚತಿ. ಯದಿಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭಗವತಾ ಪವತ್ತಿತಾ ಪಕಿಣ್ಣಕದೇಸನಾವ ಅಟ್ಠಕಥಾ, ಸಾ ಪನ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ಪಠಮಂ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸಙ್ಗಾಯಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾನುರೂಪೇನೇವ ವಾಚನಾಮಗ್ಗಂ ಆರೋಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಆಚರಿಯವಾದೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತಿ ಪಾಳಿಂ ಏತೇನಾತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಆಚರಿಯವಾದೋ ನಾಮ…ಪೇ… ಅಟ್ಠಕಥಾತನ್ತೀ’’ತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಆರುಳ್ಹೋಯೇವ ಚ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೋ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೇನ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಆಭತೋ, ಪಚ್ಛಾ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯೇಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಸೀಹಳಭಾಸಾಯ ಠಪಿತೋ ನಿಕಾಯನ್ತರಲದ್ಧಿಸಙ್ಕರಪರಿಹರಣತ್ಥಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅತ್ತನೋಮತಿ ಸುತ್ತಾದೀಹಿ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾವ ಪರಿಕಪ್ಪೀಯತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಾ ನ ಸುತ್ತಾದೀಸು ವಿಸೇಸತೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮಆಚರಿಯವಾದೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಅನುಬುದ್ಧಿಯಾತಿ ಸುತ್ತಾದೀನಿಯೇವ ಅನುಗತಬುದ್ಧಿಯಾ. ನಯಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ ಸುತ್ತಾದಿತೋ ಲಬ್ಭಮಾನನಯಗ್ಗಹಣೇನ.

ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮೇವ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ತಂ ಪನ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ಥೇನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೇನ ಅತ್ಥೇನ. ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಞಾಣೇನ ಅನುಪ್ಪವೇಸೇತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಯಂ ಪಟಿಭಾನಭಾವತೋ. ಪಮಾದಪಾಠವಸೇನ ಆಚರಿಯವಾದಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇನ ಅಸಂಸನ್ದನಾಪಿ ಸಿಯಾ, ಸೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಆಚರಿಯವಾದೋಪಿ…ಪೇ… ಸಮೇನ್ತೋ ಏವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾ ಸುತ್ತೇನ ಸಂಸನ್ದತಿ, ಏವಂ ಮಹಾಪದೇಸತೋ ಅತ್ಥಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಸ್ಸ ಸುತ್ತೇಕದೇಸತ್ತೇಪಿ ಸುತ್ತೇ ವಿಯ ‘‘ಇದಂ ಕಪ್ಪತಿ, ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಹಿ ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರ’’ನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿಯಂ. ಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸನ್ತಿ ಪಮಾಣತ್ತಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸಂ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಠಿತಕಾಲಸದಿಸನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಬುದ್ಧೇಹೇವ ಕಥಿತತ್ತಾ ಧರಮಾನಬುದ್ಧಸದಿಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುತ್ತೇ ಹಿ ಪಟಿಬಾಹಿತೇ ಬುದ್ಧೋವ ಪಟಿಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ. ಸಕವಾದೀ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತೀತಿ ಸಕವಾದೀ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೋಹರತಿ. ಪರವಾದೀ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಅಞ್ಞನಿಕಾಯವಾದೀ ಅತ್ತನೋ ನಿಕಾಯೇ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ. ಖೇಪಂ ವಾ ಗರಹಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಖೇಪಂ ವಾ ‘‘ಕಿಮೇಸ ಬಾಲೋ ವದತೀ’’ತಿ ಗರಹಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಪರವಾದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಅಞ್ಞನಿಕಾಯೇ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ. ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕವಾದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಅಯನ್ತಿ ಸಕವಾದೀ. ಪರೋತಿ ಅಞ್ಞನಿಕಾಯವಾದೀ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ನನು ಚ ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರ’’ನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಸುತ್ತಂ ಓತಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ನಾಯಂ ವಿರೋಧೋ. ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಇದಂ ಸಕಮತೇಯೇವ ಸುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಸಕಮತಿಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ ಸುತ್ತಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅತ್ತನೋಮತಿ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾ, ಅತ್ತನೋಮತಿತೋ ಆಚರಿಯವಾದೋ ಬಲವತರೋ, ಆಚರಿಯವಾದತೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಬಲವತರಂ, ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ಪರವಾದಿನಾ ಆನೀತಂ ಅಞ್ಞನಿಕಾಯೇ ಸುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಸುತ್ತಂ ಓತಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಪರವಾದಿನಾ ಆನೀತಂ ಸುತ್ತಾದಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಆಚರಿಯವಾದಅತ್ತನೋಮತೀಸು ಓತಾರೇತ್ವಾ ಸಮೇನ್ತಂಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಇಧ ವುಚ್ಚತೀತಿ ನ ಕೋಚಿ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧೋ.

ಬಾಹಿರಕಸುತ್ತನ್ತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಅನಾರುಳ್ಹಗುಳ್ಹವೇಸ್ಸನ್ತರಾದೀನಿ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕನಿಕಾಯವಾಸೀನಂ ಸುತ್ತಾನಿ. ವೇದಲ್ಲಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಗುಳ್ಹಉಮ್ಮಗ್ಗಾದಿಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ಗಾರಯ್ಹಸುತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋಮತಿಯಮೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞನಿಕಾಯತೋ ಆನೀತಸುತ್ತತೋಪಿ ಸಕನಿಕಾಯೇ ಅತ್ತನೋಮತಿಯೇವ ಬಲವತರಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಕವಾದೀ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರವಾದೀಪಿ ಸುತ್ತಮೇವಾತಿಏವಮಾದಿನಾ ಸಮಾನಜಾತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ವಾರೋ ನ ವುತ್ತೋ, ಸುತ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತೇಯೇವ ಓತಾರಣಂ ಭಿನ್ನಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಯೋಜೇತುನ್ತಿ.

ಇದಾನಿ ಸಕವಾದೀಪರವಾದೀನಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಾದಿಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಿವಾದೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತತ್ಥ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಅಥ ಪನಾಯಂ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತೇ ಚ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಚ ಓತಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕವಾದಿನಾ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಸುತ್ತೇ ಚ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಚ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಪರೋ ಕಾರಣಂ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ಪರವಾದೀ ಕಾರಣಂ ನ ಲಭತಿ. ಸುತ್ತತೋ ಬಹುಂ ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಪರವಾದೀ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತತೋ ಬಹುಂ ಕಾರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾಧೂತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಕಾಯೇ ಸುತ್ತಾದೀನಿ ಅಲಭನ್ತೇನ ಸಕವಾದಿನಾ ಪರವಾದೀವಚನೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದತಿ. ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಕವಾದೀಪರವಾದೀನಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಭಾವಸಾಧಕಂ ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಯದಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೇವ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ವಿನಯಂ ಪತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಿಚಾರಣಮಾಗಮ್ಮಾ’’ತಿ. ರುನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿಆದೀಸು ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಭಾವೇ ಸತಿ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಗಹಣಂ ರುನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಗಹಣಂ ಗಾಳ್ಹಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತಕಪ್ಪಿಯಗಹಣಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ, ಗರುಕಭಾವಸಙ್ಖಾತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಬಹೂಹಿ ಸುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಣೇಹೀತಿ ಬಹೂಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಚೇವ ತತೋ ಆನೀತವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಣೇಹಿ ಚ. ಅತ್ತನೋ ಗಹಣಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕವಾದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಗಹಣಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ. ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ನಿಗಮೇನ್ತೋ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಸಕವಾದೀಪರವಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಕವಾದೀಸುಯೇವ ಯೋ ಕೋಚಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಅಥ ಪನಾಯಂ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉಭೋಪಿ ಸಕವಾದಿನೋಯೇವ ಸಿಯುಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ನಿಗಮನವಸೇನ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅತಿರೇಕಕಾರಣಂ ಲಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸುತ್ತಾದೀಸು ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಂ ಅತಿರೇಕಕಾರಣಂ ನಾಮ, ಯೋ ವಾ ಸುತ್ತಾದೀಸು ಚತೂಸು ಬಹುತರಂ ಕಾರಣಂ ಲಭತಿ, ಸೋ ಅತಿರೇಕಕಾರಣಂ ಲಭತಿ ನಾಮ.

ಸುಟ್ಠು ಪವತ್ತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸುಪ್ಪವತ್ತಿ, ಸುಟ್ಠು ಪವತ್ತತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ವಾ ಸುಪ್ಪವತ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಪವತ್ತ’’ನ್ತಿ. ವಾಚಾಯ ಉಗ್ಗತಂ ವಾಚುಗ್ಗತಂ, ವಚಸಾ ಸುಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುತ್ತತೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ‘‘ಪಾಳಿತೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಳಿತೋತಿ ತದತ್ಥದೀಪಿಕಾ ಅಞ್ಞಾಯೇವ ಪಾಳಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ‘‘ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಚಾ’’ತಿ. ಪಾಳಿಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಪಕಾಸನತೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಹಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಥೇರವಾದೋ ವುತ್ತೋ. ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಕಲಹಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಸಙ್ಘರಾಜೀತಿ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋತಿ ಅಣುಮತ್ತೇಸುಪಿ ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸನವಸೇನ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ. ತನ್ತಿಂ ಅವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾತಿ ಪಾಳಿಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಅಕತ್ವಾ. ಅವೋಕ್ಕಮನ್ತೋತಿ ಅನತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ.

ವಿತ್ಥುನತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿತ್ಥುನತಿ. ವಿಪ್ಫನ್ದತೀತಿ ಕಮ್ಪತಿ. ಸನ್ತಿಟ್ಠಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ಯಂ ಪರೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ತಂ ಅನುಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಪರವಾದಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ‘‘ಉಚ್ಛುಮ್ಹಿ ಕಸಟಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ, ರಸೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ, ತದುಭಯವಿನಿಮುತ್ತೋ ಚ ಉಚ್ಛು ನಾಮ ವಿಸುಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಚ್ಛುಪಿ ವಿಕಾಲೇ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪರವಾದಿನಾ ವುತ್ತೇ ತಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏಕೇಕಲೋಮನ್ತಿ ಪಲಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಮ್ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ. ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ.

ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾತಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಪರಮ್ಪರಾ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಯಥಾ ಆಚರಿಯೋ ಚ ಆಚರಿಯಾಚರಿಯೋ ಚ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಪರಿಪುಚ್ಛಞ್ಚ ವದನ್ತಿ, ತಥಾ ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಪುಬ್ಬಾಪರಾನುಸನ್ಧಿತೋತಿ ‘‘ಇದಂ ಪುಬ್ಬವಚನಂ, ಇದಂ ಪರವಚನಂ, ಅಯಮನುಸನ್ಧೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಾನುಸನ್ಧಿತೋ. ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ ಥೇರವಾದಙ್ಗನ್ತಿ, ಥೇರಪಟಿಪಾಟಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದ್ವೇ ತಯೋ ಪರಿವಟ್ಟಾತಿ ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಪರಮ್ಪರಾ.

ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ ತೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹೀತಿ ‘‘ಸುತ್ತಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಗತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮೇನ ಲಕ್ಖಣೇನ ವಿನಯಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಉಗ್ಗಹಿತಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ದುತಿಯೇನ ಉಗ್ಗಹಿತೇನ ಅಚಲತಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತತಾ ವುತ್ತಾ, ತತಿಯೇನ ಯಂ ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ನತ್ಥಿ, ತಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯವಚನೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ಸಮತ್ಥತಾ ವುತ್ತಾ. ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚೋದನಾಸಙ್ಖಾತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತೇ ವಾ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓತಿಣ್ಣೇ, ಓಸಟೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಮೇವ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಚೋದಕೇನ ಚ ಚುದಿತಕೇನ ಚ ವುತ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ’’ತಿ ಆಹ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಚೋದಕೇನ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚುದಿತಕೇನ ಚ ವುತ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ’’ತಿ ಏವಂ ಯೋಜೇನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಚೋದಕೇನ ಚ ಚುದಿತಕೇನ ಚ ವುತ್ತೇ ವಿನಯಧರೇನ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೇ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಯೋಜೇನ್ತಿ. ‘‘ಚೋದಕೇನ ಚ ಚುದಿತಕೇನ ಚ ವುತ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ’’ತಿ ಅಯಮೇವ ಪನ ಯೋಜನಾ ಸುನ್ದರತರಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವತ್ಥು ಓಲೋಕೇತಬ್ಬನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವತ್ಥು ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ…ಪೇ… ಯೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೧೭) ಹಿ ಇದಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತೀನಂ ಮಾತಿಕಾಯ ಅನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ‘‘ಕಾಲೇ ವಿಕಾಲಸಞ್ಞೀ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ, ಕಾಲೇ ವೇಮತಿಕೋ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೨೫೦) ಆಗತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇಸೂತಿ ವಿನೀತವತ್ಥುಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇ.

ಸುಖುಮಾತಿ ಅತ್ತನೋಪಿ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸಭಾವಸ್ಸ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿನೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸೀಘಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿತ್ತಲಹುಕಾ’’ತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಲಹು ಸೀಘಪರಿವತ್ತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಚಿತ್ತಲಹುಕಾ. ತೇತಿ ತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ. ತಂವತ್ಥುಕನ್ತಿ ತೇ ಅದಿನ್ನಾದಾನಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹವೀತಿಕ್ಕಮಾ ವತ್ಥು ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾರಣಮೇತಸ್ಸಾತಿ ತಂವತ್ಥುಕಂ. ಸೀಲಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಯಂವತ್ಥುಕಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅವಸೇಸಸೀಲಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾ. ಪಾಕಟಭಾವತೋ ಸುಖವಳಞ್ಜನತಾಯ ಚ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ತಾವ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಕತಪರಿಚಯೇನ ತದೇವ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಘಟಯತೀತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಖಣ್ಡಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಲಮ್ಬನಭಾವೇನ ಚಿರಕಾಲಂ ಘಟಯತಿ. ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕೋ ಚೇ, ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಸಚೇ ಕತಪಾರಾಜಿಕವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಸತಿಪಿ ಅಸರಿತುಕಾಮತಾಯ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವತ್ಥುವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂ ಉಪಟ್ಠಹತೀತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ನ ವಿನ್ದತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಘಟಯತೀ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ತನಾ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಯಮೇವ ಜಾನಾತಿ. ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಚೇತಂ ಕರಣವಚನಂ, ಅತ್ತಾ ಜಾನಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಾ ಚ ದೇವತಾ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಆರಕ್ಖದೇವತಾಹಿ ಅಞ್ಞಾ ಪರಚಿತ್ತವಿದುನಿಯೋ ದೇವತಾ ಚ ಜಾನನ್ತಿ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ವಿನಯಧರಸ್ಸ ಚ ಲಕ್ಖಣಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ.

ಭಿಕ್ಖುಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪನ-ಸದ್ದಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅನಿಯಮೇನ ಪುಗ್ಗಲದೀಪಕಂ ಯೋ-ಸದ್ದಮೇವ ಆಹ, ತಸ್ಮಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಯೋ-ಸದ್ದೇ. ಪನ-ಸದ್ದಸ್ಸ ನಿಪಾತಮತ್ತತ್ತಾ ಯೋ-ಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಕೋಚೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಯೋ ಕೋಚಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ವಾ ಸೋ ವಾ ಯೋ ಕೋಚೀತಿ ವುತ್ತೋ. ವಾಸಧುರಯುತ್ತೋ ವಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಯುತ್ತೋ ವಾ. ಸೀಲೇಸೂತಿ ಪಕತೀಸು.

ಭಿಕ್ಖತೀತಿ ಯಾಚತಿ. ಲಭನ್ತೋ ವಾ ಅಲಭನ್ತೋ ವಾತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖತಿ ಭಿಕ್ಖಂ ಏಸತಿ ಗವೇಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಲಭತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ತಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖತೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅರಿಯಾಯ ಯಾಚನಾಯಾತಿ ‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಸಾ ಅರಿಯಾನ ಯಾಚನಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾಯ ಅರಿಯಯಾಚನಾಯ, ನ ಕಪಣದ್ಧಿಕವಣಿಬ್ಬಕಯಾಚಕಾನಂ ವಿಯ ‘‘ದೇಹಿ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಯಾಚನಾಯ. ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯನ್ತಿ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಂ. ಅಜ್ಝುಪಗತತ್ತಾತಿ ಅನುಟ್ಠಿತತ್ತಾ. ಕಾಜಭತ್ತನ್ತಿ ಕಾಜೇಹಿ ಆನೀತಂ ಭತ್ತಂ. ಅಗ್ಘಫಸ್ಸವಣ್ಣಭೇದೇನಾತಿ ಅಗ್ಘಾದೀನಂ ಪುರಿಮಪಕತಿವಿಜಹೇನ. ಪುರಿಮಪಕತಿವಿಜಹನಞ್ಹೇತ್ಥ ಭೇದೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಧೋವಿತ್ವಾ ಅಪನೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸಭಾವಂ ಮಲಂ, ತಥಾ ಅಪನೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸಭಾವಾ ಜಲ್ಲಿಕಾ. ಭಿನ್ನಪಟಧರೋತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ಭಿನ್ನಪಟಧರೇ ಭಿಕ್ಖು-ಸದ್ದಸ್ಸ ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ ಕತಂ.

ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರದಾನೂಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಯೋ ಹಿ ಚೀವರಾದಿಕೇ ಅಟ್ಠ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಪತ್ತಚೀವರಮೇವ ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಅರಿಯಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ಅನಾಗತೇ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಸತಿ ಅಧಿಕಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ಇದ್ಧಿಮಯಪರಿಕ್ಖಾರಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಬ್ರಹ್ಮಘೋಸನ್ತಿ ಉತ್ತಮಘೋಸಂ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಘೋಸಸದಿಸಂ ವಾ ಘೋಸಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಭಣ್ಡೂತಿ ಮುಣ್ಡೋ. ವಾಸೀತಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನವಾಸಿ. ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ. ಯುತ್ತೋ ಭಾವನಾನುಯೋಗೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯುತ್ತಯೋಗೋ, ತಸ್ಸ ಯುತ್ತಯೋಗಸ್ಸ, ಭಾವನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನತಾವಿಭಾವನತ್ಥಂ ‘‘ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಬುದ್ಧೋವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯೋ ಚ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧಾಚರಿಯಕೋ. ಪಠಮಬೋಧಿಯಮ್ಪಿ ಪಠಮಕಾಲೇಯೇವ ಸೇಸಉಪಸಮ್ಪದಾನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ’’ತಿ. ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯತ್ಥೇರಾತಿ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯತ್ಥೇರಾ ಪಞ್ಚ. ತೀಣಿ ಸತನ್ತಿ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ, ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಕತೋ. ಏಕೋ ಚ ಥೇರೋತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನ ವುತ್ತಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥಾತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯಂ.

ವೇಳುವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋಯೇವ ಭಗವಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಿಗಾವುತಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕಕೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹುಪುತ್ತನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮೇ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ, ಸತ್ಥಾ ಮೇ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕತ್ತಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಮಹತ್ತತಂ ಅತ್ತನೋ ಚ ಮಹಾನುಭಾವತಂ ದೀಪೇತುಂ ಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಜಾನಂಯೇವ ‘‘ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ ಬಾಹಿರಕಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಏವಂ ಸಬ್ಬಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸಾವಕೋ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ವಣ್ಟಚ್ಛಿನ್ನತಾಲಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಗೀವತೋ ಮುದ್ಧಾಪಿ ವಿಪತೇಯ್ಯ, ಸತ್ತಧಾ ವಾ ಫಲೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಕಸ್ಸಪ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸಾವಕಂ ಅಜಾನಂಯೇವ ವದೇಯ್ಯ ‘ಜಾನಾಮೀ’ತಿ, ಅಪಸ್ಸಂಯೇವ ವದೇಯ್ಯ ‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಮುದ್ಧಾಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಪತೇಯ್ಯ, ಸತ್ತಧಾ ವಾ ಫಲೇಯ್ಯ, ಅಹಂ ಖೋ, ಕಸ್ಸಪ, ಜಾನಂಯೇವ ವದಾಮಿ ‘ಜಾನಾಮೀ’ತಿ, ಪಸ್ಸಂಯೇವ ವದಾಮಿ ‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’’ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಿಮದಮಾನಮದರೂಪಮದಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ ತೀಹಿ ಓವಾದೇಹಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಂ ಓವದನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ ಕಸ್ಸಪಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೧೫೪) ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿ ತಸ್ಮಾ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಜಾನನ್ತೋವ ‘‘ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏವ ಚ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದಾಮಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿ-ಕಾರ ಹ-ಕಾರಾ ನಿಪಾತಾ. ಇಹಾತಿ ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ, ತ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಗತೋ. ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಿಬ್ಬನ್ತಿ ಬಹಲಂ ಮಹನ್ತಂ. ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಞ್ಚಾತಿ ಹಿರೀ ಚ ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ. ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನತೋ ಪಠಮತರಮೇವ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸತಿ ತೇಸಂ ಪುರತೋ ಅಸ್ಸ ಸಗಾರವಸಪ್ಪತಿಸ್ಸವತಾ ಸಣ್ಠಾತಿ. ಯೋ ಚ ಥೇರಾದೀಸು ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಥೇರಾದಯೋಪಿ ತಂ ಸಹಿರಿಕಾ ಸಓತ್ತಪ್ಪಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಆನಿಸಂಸೋ. ಕುಸಲೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ಕುಸಲನಿಸ್ಸಿತಂ, ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ, ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ‘‘ಏಸ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ. ಮನಸಿ ಕತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಬಹಿ ಗನ್ತುಂ ಅದೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬೇನ ಸಮನ್ನಾಹಾರಚಿತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ. ಓಹಿತಸೋತೋತಿ ಠಪಿತಸೋತೋ, ಧಮ್ಮೇ ನಿಹಿತಸೋತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಞಾಣಸೋತಞ್ಚ ಪಸಾದಸೋತಞ್ಚ ಓದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಮೇವ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸಾತಸಹಗತಾ ಚ ಮೇ ಕಾಯಗತಾಸತೀತಿ ಅಸುಭೇಸು ಚೇವ ಆನಾಪಾನೇ ಚ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಸುಖಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಕಾಯಗತಾಸತಿ. ಯೋ ಚ ಪನಾಯಂ ತಿವಿಧೋ ಓವಾದೋ, ಥೇರಸ್ಸ ಅಯಮೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಅಹೋಸಿ.