೧. ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಮಿತಾವಿನಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪೇನ. ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಗೋತಮಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಕತವಿಹಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ.

೪೬೧. ನವಮಂ ವಾ ದಸಮಂ ವಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಙ್ಖಾ ಭವೇಯ್ಯ. ವುತ್ತಸದಿಸನ್ತಿ ದಸಮಂ ವಾತಿ ವುತ್ತಸದಿಸಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಸದಿಸಂ, ‘‘ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ. ಧಾರೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಹಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೪೬೩. ಸೂಚಿಯಾ ಪಟಿಸಾಮನನ್ತಿ ಸೂಚಿಘರೇ ಸಂಗೋಪನಂ, ಇದಞ್ಚ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏತನ್ತಿ ನಟ್ಠಚೀವರಂ. ಏತೇಸಮ್ಪೀತಿ ನಟ್ಠಚೀವರಾದೀನಿ ಪರಾಮಸತಿ, ತೇನ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಸ್ಸಾತಿ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ಚ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ, ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಲಿಬೋಧಾನಂ ಅಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಾವ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ನ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪಕ್ಕಮನಂ ಅನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ, ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಚನಂ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ದಸಾಹಪರಮಭಾವೋತಿ ಇದಂ ದಸಾಹಪರಮತಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ದಸಾಹಪರಮಭಾವೋತಿ ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಮತ್ಥೋತಿಆದಿ ದಸಾಹಪರಮಪದಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏತ್ತಕೋ ಕಾಲೋತಿ ‘‘ದಸಾಹಪರಮತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಯೋ ಕಾಲೋ, ಸೋ ಏತ್ತಕೋ ಕಾಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಖೋಮನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಖೋಮಪಟಚೀವರಂ, ತಂ ವಾಕಮಯನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಪ್ಪಾಸಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ, ಏವಂ ಸೇಸಾನಿಪಿ. ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಏಳಕಾದೀನಂ ಲೋಮಮಯಸುತ್ತೇನ ವಾಯಿತಪಟಂ. ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ, ಏಕಚ್ಚಾನಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಾಯಿತಂ ಚೀವರಂ. ಭಙ್ಗಮ್ಪಿ ವಾಕಮಯಮೇವಾತಿ ಕೇಚಿ. ದುಕೂಲಂ ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಸೋಮಾರಪಟಂ ಚೀನಪಟಂ ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಏತೇಸಞ್ಞೇವ ಅನುಲೋಮಾನೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ದುಕೂಲಞ್ಹಿ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಾಕಮಯತ್ತಾ. ‘‘ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಕೋಸೇಯ್ಯವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಅಭಿಧಾನಕೋಸೇ ವುತ್ತಂ. ಸೋಮಾರದೇಸೇ, ಚೀನದೇಸೇ ಚ ಜಾತವತ್ಥಾನಿ ಸೋಮಾರಚೀನಪಟಾನಿ. ಪತ್ತುಣ್ಣಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯತ್ತಾ. ಇದ್ಧಿಜನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಚೀವರಂ. ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ದೇವದಿನ್ನಞ್ಚ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಲೋಮಾನಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಕತಿವಿದತ್ಥಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ದೀಘತೋ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೪೮-೩೪೯) ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಹಿ ಚ ಸಮೇತಿ.

ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ಚೀವರಂ, ಕಾಲಂ ವಾ ಪರಾಮಸತಿ. ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅರುಣೋ. ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಅರುಣೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಇದಞ್ಚ ಭಗವತಾ ‘‘ದಸಾಹಪರಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಸಂಸನ್ದನತ್ಥಂ ಸದ್ದತೋ ಗಮ್ಮಮಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದಸಮೇ ಅರುಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏವ ಹಿ ದಸಾಹಪರಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತಿ. ದಿವಸಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಅವಧಿಭೂತಅನಾಗತಾರುಣವಸೇನ ಹಿ ದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾರುಣವಸೇನ ಪರಿವಾಸಾದೀಸು ತಥಾ ಅಗ್ಗಹಣತೋ, ಇಧ ಪನ ಭಗವತಾ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಅನ್ತಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನವಸೇನ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಂ ತಂದಿವಸನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಅರುಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅರುಣೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಸ್ಸ ಪುರೇಚರೋ ವಡ್ಢನಘನರತ್ತೋ ಪಭಾವಿಸೇಸೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ವಚನೀಯೋತಿ ಸಙ್ಘಾಪೇಕ್ಖೋ. ವಚನಭೇದೋತಿ ‘‘ಞತ್ತಿಯಂ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೬೮. ‘‘ನ ಇಧ ಸಞ್ಞಾ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವೇಮತಿಕಞ್ಚ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೋಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಸಪೀತಿ ಯೋ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ ವಾ, ತಸ್ಸಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಟ್ಠತೋ ಅವಿಲುತ್ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಮಾಹ ‘‘ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನಾ’’ತಿ. ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರವಸೇನ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಇಧ ನಟ್ಠಂ.

ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾತಿಆದಿ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೇನ ಹಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮ್ಪಿ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಕರನ್ತಿ ಸಿಜ್ಝನತೋ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಬ್ಬನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಸುಪಿ ಸಿಜ್ಝತಿ.

೪೬೯. ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ‘‘ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾಮೇನ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಏತೇನ ವಿಕಪ್ಪಿತತಿಚೀವರೋ ತೇಚೀವರಿಕೋ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತತಿಚೀವರೇ ವಿಯ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾದಿನಾ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನೇ ದೋಸೋತಿ. ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಚತುಮಾಸತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಆಗಾಮಿವಸ್ಸಾನಂ, ತಾವ ಠಪೇತುಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನೇ ನ ದೋಸೋ, ತಥಾ ವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಾದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಲಕ್ಖಿತಂ ಪಞ್ಚಕಂ, ಚತುಹತ್ಥೇ ಮಿನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಂ ಹತ್ಥಂ ಮುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮುಟ್ಠಿಹತ್ಥಾನಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಪಿ ಹತ್ಥೇ ಮುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾವ ಮಿನಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದ್ವಿಹತ್ಥೇನ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರುಪನೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅತಿರೇಕನ್ತಿ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಂ. ಊನಕನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿತೋ ಊನಕಂ, ತೇನ ಚ ತೇಸು ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ರುಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀತಿ ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪಾಮಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಚೀವರಂ ಪರಾಮಸನ್ತೇನ, ಚಾಲೇನ್ತೇನ ವಾ. ವಾಚಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯೇನಪಿ ಚಾಲೇತ್ವಾ ವಾಚಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಕಾಯೇನ ಅಫುಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ದುವಿಧನ್ತಿ ಅಹತ್ಥಪಾಸಹತ್ಥಪಾಸವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ. ದ್ವಾದಸಹತ್ಥನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಇಧ ನ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಇದಂ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಯೋಗ್ಗೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ. ತತ್ಥಪಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಠಪಿತಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವ ಪಮಾಣಂ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಪಿತನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಥಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ನ ದೋಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ, ತೇನೇವ ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತೇನ ಚ ತೇಚೀವರಧುತಙ್ಗಂ ಪರಿಹರನ್ತೇನ ಪಂಸುಕೂಲಾದಿವಸೇನ ಲದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ದಸಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾವ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಥಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ರಜಿತಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಧುತಙ್ಗಚೋರೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೫) ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿತಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇತರಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಾಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಪಿ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಸಮ್ಭವತೋ ನ ತತ್ಥ ದುಪ್ಪರಿಹಾರತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರ’’ನ್ತಿ.

ಅತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾಯ ಛೇದನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾ’’ತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವಸ್ಸಿಕಮಾಸತೋ ಪರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಇಮಿನಾ ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕಮಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ತತೋ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಯೋಗಾ. ಯಞ್ಚ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ, ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ನತ್ಥಿ. ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಂ, ‘ಚತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೩). ತತ್ಥ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿವಾಸನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನಾಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನೇಸು ಚ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಆಬಾಧಾನಂ ವಿಗಮೇನ ವಿಜಹನಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ನ ಉದ್ಧಟಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಯಾವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನಹಾನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರತ್ತಾಪಿ ಚೇಸಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀಸು ವಿಯ ದುತಿಯೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ರುಹತಿ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಚೀವರವಸೇನ ಪರಿಭೋಗಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ವಿಯ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯೇವಾತಿ ನಿಯಮಿತಂ ನ ಹೋತಿ ನವಸು ಚೀವರೇಸು ಗಹಿತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ವಿಯ ಯಥಾ ತಥಾ ವಿನಿಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದೀನಂ ಲೋಕೇಪಿ ವೋಹರಣತೋ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣತೋ ವಿಸುಂ ಗಹಣಂ ಕತಂ.

‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಚೇವ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೇ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗತಿತ್ಥಿಯಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ತದಾಪಿಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ, ಚೀವರಸ್ಸ ಚ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕತ್ತಾವಿಜಹನತೋ. ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸೇ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ಪಾರುಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಏಸ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿಆದಿಅತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಸಮೇತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಸುತ್ತೇ ಅನಾಗತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಮಹನ್ತಂ ಚೀವರಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಛಿನ್ದನೇನಾಪಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ದನಕಾಲೇ ಛಿಜ್ಜಮಾನಟ್ಠಾನಂ ಛಿದ್ದಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ ಏವಾತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ, ‘‘ಘಟೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ನ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಚ ಸಮೇತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನಂ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ. ತಾನಿ ಪುನ ಬದ್ಧಾನಿ ಘಟಿತಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರೇ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನೇ ಯದಿಪಿ ಏಕೇಕಂ ಖಣ್ಡಂ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣ್ಡೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಇತರೇ, ‘‘ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ನಿಸೀದನಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸಮ್ಮುಖೇ ಪವತ್ತಾ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ತಞ್ಚ ವಿಕಪ್ಪನವಿಸೇಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮುಖೇ’’ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ಅಭಿಮುಖೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇನ ಅತ್ತನೋ ವಾಚಾಯ ಏವ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಪರಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇನಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅಯಮೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ. ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವನ್ತಿ ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ವಿಕಪ್ಪನಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಜನೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ…ಪೇ… ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಯಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪರೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಪರಿಭೋಗವಿಸ್ಸಜ್ಜನಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ. ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ನಿಧೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏತೇನ ಚ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇಪಿ ಕತೇ ಚೀವರಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ. ತಂ ಪನ ತಿಚೀವರಾದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತಬ್ಬಂ, ಇತರೇನ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಮೇವ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಂ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಂ, ತಂ ಯಾವ ಅಪರಿಭೋಗಕಾಲಾ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾವ ನಿದಹಿತಬ್ಬಂ, ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ತತೋ ಪುರೇಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇಯ್ಯ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನೇವ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ವಿಗತತ್ತಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ತದೇವ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇ ಚ ಕತೇ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಯಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಮೇವ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೯) ಚ ‘‘ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೭೩) ಚ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸನ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೭೪) ಚ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ವಾ ವಿಕಪ್ಪನಂ ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಂ ಅಮೋಚೇತ್ವಾವ ಪರಿಭೋಗಾದಿವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿನಾಪಿ ವಿಸುಂ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ, ನಿದಹನಸ್ಸ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪನಾನನ್ತರಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಏವ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಂ ವಿಕಪ್ಪನಾರಹಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ, ನಿದಹಿತುಞ್ಚ ಇದಂ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ವಿನಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಖಾಯತಿ. ಅಪಿಚ ಬಹೂನಂ ಪತ್ತಾನಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇತುಞ್ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನ ತೇಸಂ ಅತಿರೇಕಪತ್ತತಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ ತೇಸು ಏಕಸ್ಸೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪಞ್ಞತ್ತಿಕೋವಿದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವಿಕಪ್ಪಿತೇ ‘‘ಅನನ್ತರಮೇವ ಏವಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಜಾನಾತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತು’’ನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ಚೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನಾನನ್ತರಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದೀನಂ ಸಾಧಾರಣವಚನೇನ ವುತ್ತವಚನಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ವಿರೋಧಾಸಙ್ಕಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ…ಪೇ… ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಓಕಾಸೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಯಂ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಂ, ತಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಸ್ಸ ವುತ್ತಾವಸೇಸೇಯೇವ ಅವತಿಟ್ಠನತೋ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ತಿಚೀವರಸ್ಸಾಪಿ ವಿಕಪ್ಪನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಿಚೀವರತೋ ಪನ ಏಕಂ ವಾ ಸಕಲಮೇವ ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಪರಂ ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಾ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನೇವ ಸಬ್ಬಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಾ ಪುರಿಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತಿಚೀವರೇ ಏಕೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಪಾಳಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತಿ. ಅಥ ಪುನಪಿ ತದೇವ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ನ ಸಮೇತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸೇಸಚೀವರಾನಿ ವಿಯ ತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ ಸೇಸಚೀವರೇಹಿ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾಭಾವಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಿಚೀವರಂ ಪನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇನೇವ ದುತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನ ವುತ್ತಂ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಪಾಳಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ತುಯ್ಹಂ ದೇಮೀತಿಆದೀಸು ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಮನಸಾ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ಸಮ್ಪದಾನಭೂತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಇಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ. ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ರುಚ್ಚತೀತಿಆದಿ ಉಭೋಹಿಪಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತಾಯ ಅಸ್ಸಾಮಿಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಏವ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಆಗತತ್ತಾ, ಇಧ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಚೀವರಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ಲೇಸೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಚ ವುತ್ತಂ, ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರೇಹಿ ಸಭಾಗೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಹಿತೇ ಚ ಪುನ ಲದ್ಧೇ ದೋಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಜಾತಿಪಮಾಣಯುತ್ತತಾ, ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧಭಾವೋ, ಅತಿರೇಕಚೀವರತಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.