೧. ಚೀವರವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಮಿತಾವಿನಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪೇನ. ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಗೋತಮಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಕತವಿಹಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ.

೪೬೧. ನವಮಂ ವಾ ದಸಮಂ ವಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಙ್ಖಾ ಭವೇಯ್ಯ. ವುತ್ತಸದಿಸನ್ತಿ ದಸಮಂ ವಾತಿ ವುತ್ತಸದಿಸಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಸದಿಸಂ, ‘‘ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ. ಧಾರೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಹಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೪೬೩. ಸೂಚಿಯಾ ಪಟಿಸಾಮನನ್ತಿ ಸೂಚಿಘರೇ ಸಂಗೋಪನಂ, ಇದಞ್ಚ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏತನ್ತಿ ನಟ್ಠಚೀವರಂ. ಏತೇಸಮ್ಪೀತಿ ನಟ್ಠಚೀವರಾದೀನಿ ಪರಾಮಸತಿ, ತೇನ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಸ್ಸಾತಿ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ಚ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ, ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಲಿಬೋಧಾನಂ ಅಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಾವ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ನ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪಕ್ಕಮನಂ ಅನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ, ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಚನಂ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ದಸಾಹಪರಮಭಾವೋತಿ ಇದಂ ದಸಾಹಪರಮತಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ದಸಾಹಪರಮಭಾವೋತಿ ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಮತ್ಥೋತಿಆದಿ ದಸಾಹಪರಮಪದಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏತ್ತಕೋ ಕಾಲೋತಿ ‘‘ದಸಾಹಪರಮತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಯೋ ಕಾಲೋ, ಸೋ ಏತ್ತಕೋ ಕಾಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಖೋಮನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಖೋಮಪಟಚೀವರಂ, ತಂ ವಾಕಮಯನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಪ್ಪಾಸಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ, ಏವಂ ಸೇಸಾನಿಪಿ. ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಏಳಕಾದೀನಂ ಲೋಮಮಯಸುತ್ತೇನ ವಾಯಿತಪಟಂ. ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ, ಏಕಚ್ಚಾನಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಾಯಿತಂ ಚೀವರಂ. ಭಙ್ಗಮ್ಪಿ ವಾಕಮಯಮೇವಾತಿ ಕೇಚಿ. ದುಕೂಲಂ ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಸೋಮಾರಪಟಂ ಚೀನಪಟಂ ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಏತೇಸಞ್ಞೇವ ಅನುಲೋಮಾನೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ದುಕೂಲಞ್ಹಿ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಾಕಮಯತ್ತಾ. ‘‘ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಕೋಸೇಯ್ಯವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಅಭಿಧಾನಕೋಸೇ ವುತ್ತಂ. ಸೋಮಾರದೇಸೇ, ಚೀನದೇಸೇ ಚ ಜಾತವತ್ಥಾನಿ ಸೋಮಾರಚೀನಪಟಾನಿ. ಪತ್ತುಣ್ಣಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯತ್ತಾ. ಇದ್ಧಿಜನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಚೀವರಂ. ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ದೇವದಿನ್ನಞ್ಚ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಲೋಮಾನಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಕತಿವಿದತ್ಥಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ದೀಘತೋ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೪೮-೩೪೯) ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಹಿ ಚ ಸಮೇತಿ.

ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ಚೀವರಂ, ಕಾಲಂ ವಾ ಪರಾಮಸತಿ. ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅರುಣೋ. ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಅರುಣೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಇದಞ್ಚ ಭಗವತಾ ‘‘ದಸಾಹಪರಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಸಂಸನ್ದನತ್ಥಂ ಸದ್ದತೋ ಗಮ್ಮಮಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದಸಮೇ ಅರುಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏವ ಹಿ ದಸಾಹಪರಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತಿ. ದಿವಸಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಅವಧಿಭೂತಅನಾಗತಾರುಣವಸೇನ ಹಿ ದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾರುಣವಸೇನ ಪರಿವಾಸಾದೀಸು ತಥಾ ಅಗ್ಗಹಣತೋ, ಇಧ ಪನ ಭಗವತಾ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಅನ್ತಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನವಸೇನ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಂ ತಂದಿವಸನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಅರುಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅರುಣೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಸ್ಸ ಪುರೇಚರೋ ವಡ್ಢನಘನರತ್ತೋ ಪಭಾವಿಸೇಸೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ವಚನೀಯೋತಿ ಸಙ್ಘಾಪೇಕ್ಖೋ. ವಚನಭೇದೋತಿ ‘‘ಞತ್ತಿಯಂ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೬೮. ‘‘ನ ಇಧ ಸಞ್ಞಾ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವೇಮತಿಕಞ್ಚ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೋಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಸಪೀತಿ ಯೋ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ ವಾ, ತಸ್ಸಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಟ್ಠತೋ ಅವಿಲುತ್ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಮಾಹ ‘‘ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನಾ’’ತಿ. ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರವಸೇನ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಇಧ ನಟ್ಠಂ.

ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾತಿಆದಿ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೇನ ಹಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮ್ಪಿ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಕರನ್ತಿ ಸಿಜ್ಝನತೋ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಬ್ಬನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಸುಪಿ ಸಿಜ್ಝತಿ.

೪೬೯. ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ‘‘ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾಮೇನ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಏತೇನ ವಿಕಪ್ಪಿತತಿಚೀವರೋ ತೇಚೀವರಿಕೋ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತತಿಚೀವರೇ ವಿಯ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾದಿನಾ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನೇ ದೋಸೋತಿ. ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಚತುಮಾಸತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಆಗಾಮಿವಸ್ಸಾನಂ, ತಾವ ಠಪೇತುಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನೇ ನ ದೋಸೋ, ತಥಾ ವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಾದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಲಕ್ಖಿತಂ ಪಞ್ಚಕಂ, ಚತುಹತ್ಥೇ ಮಿನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಂ ಹತ್ಥಂ ಮುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮುಟ್ಠಿಹತ್ಥಾನಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಪಿ ಹತ್ಥೇ ಮುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾವ ಮಿನಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದ್ವಿಹತ್ಥೇನ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರುಪನೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅತಿರೇಕನ್ತಿ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಂ. ಊನಕನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿತೋ ಊನಕಂ, ತೇನ ಚ ತೇಸು ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ರುಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀತಿ ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪಾಮಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಚೀವರಂ ಪರಾಮಸನ್ತೇನ, ಚಾಲೇನ್ತೇನ ವಾ. ವಾಚಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯೇನಪಿ ಚಾಲೇತ್ವಾ ವಾಚಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಕಾಯೇನ ಅಫುಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ದುವಿಧನ್ತಿ ಅಹತ್ಥಪಾಸಹತ್ಥಪಾಸವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ. ದ್ವಾದಸಹತ್ಥನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಇಧ ನ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಇದಂ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಯೋಗ್ಗೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ. ತತ್ಥಪಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಠಪಿತಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವ ಪಮಾಣಂ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಪಿತನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಥಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ನ ದೋಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ, ತೇನೇವ ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತೇನ ಚ ತೇಚೀವರಧುತಙ್ಗಂ ಪರಿಹರನ್ತೇನ ಪಂಸುಕೂಲಾದಿವಸೇನ ಲದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ದಸಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾವ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಥಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ರಜಿತಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಧುತಙ್ಗಚೋರೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೫) ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿತಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇತರಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಾಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಪಿ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಸಮ್ಭವತೋ ನ ತತ್ಥ ದುಪ್ಪರಿಹಾರತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರ’’ನ್ತಿ.

ಅತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾಯ ಛೇದನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾ’’ತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವಸ್ಸಿಕಮಾಸತೋ ಪರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಇಮಿನಾ ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕಮಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ತತೋ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಯೋಗಾ. ಯಞ್ಚ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ, ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ನತ್ಥಿ. ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಂ, ‘ಚತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೩). ತತ್ಥ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿವಾಸನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನಾಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನೇಸು ಚ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಆಬಾಧಾನಂ ವಿಗಮೇನ ವಿಜಹನಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ನ ಉದ್ಧಟಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಯಾವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನಹಾನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರತ್ತಾಪಿ ಚೇಸಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀಸು ವಿಯ ದುತಿಯೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ರುಹತಿ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಚೀವರವಸೇನ ಪರಿಭೋಗಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ವಿಯ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯೇವಾತಿ ನಿಯಮಿತಂ ನ ಹೋತಿ ನವಸು ಚೀವರೇಸು ಗಹಿತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ವಿಯ ಯಥಾ ತಥಾ ವಿನಿಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದೀನಂ ಲೋಕೇಪಿ ವೋಹರಣತೋ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣತೋ ವಿಸುಂ ಗಹಣಂ ಕತಂ.

‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಚೇವ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೇ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗತಿತ್ಥಿಯಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ತದಾಪಿಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ, ಚೀವರಸ್ಸ ಚ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕತ್ತಾವಿಜಹನತೋ. ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸೇ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ಪಾರುಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಏಸ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿಆದಿಅತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಸಮೇತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಸುತ್ತೇ ಅನಾಗತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಮಹನ್ತಂ ಚೀವರಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಛಿನ್ದನೇನಾಪಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ದನಕಾಲೇ ಛಿಜ್ಜಮಾನಟ್ಠಾನಂ ಛಿದ್ದಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ ಏವಾತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ, ‘‘ಘಟೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ನ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಚ ಸಮೇತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನಂ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ. ತಾನಿ ಪುನ ಬದ್ಧಾನಿ ಘಟಿತಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರೇ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನೇ ಯದಿಪಿ ಏಕೇಕಂ ಖಣ್ಡಂ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣ್ಡೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಇತರೇ, ‘‘ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ನಿಸೀದನಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸಮ್ಮುಖೇ ಪವತ್ತಾ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ತಞ್ಚ ವಿಕಪ್ಪನವಿಸೇಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮುಖೇ’’ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ಅಭಿಮುಖೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇನ ಅತ್ತನೋ ವಾಚಾಯ ಏವ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಪರಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇನಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅಯಮೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ. ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವನ್ತಿ ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ವಿಕಪ್ಪನಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಜನೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ…ಪೇ… ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಯಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪರೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಪರಿಭೋಗವಿಸ್ಸಜ್ಜನಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ. ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ನಿಧೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏತೇನ ಚ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇಪಿ ಕತೇ ಚೀವರಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ. ತಂ ಪನ ತಿಚೀವರಾದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತಬ್ಬಂ, ಇತರೇನ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಮೇವ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಂ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಂ, ತಂ ಯಾವ ಅಪರಿಭೋಗಕಾಲಾ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾವ ನಿದಹಿತಬ್ಬಂ, ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ತತೋ ಪುರೇಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇಯ್ಯ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನೇವ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ವಿಗತತ್ತಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ತದೇವ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇ ಚ ಕತೇ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಯಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಮೇವ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೯) ಚ ‘‘ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೭೩) ಚ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸನ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೭೪) ಚ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ವಾ ವಿಕಪ್ಪನಂ ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಂ ಅಮೋಚೇತ್ವಾವ ಪರಿಭೋಗಾದಿವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿನಾಪಿ ವಿಸುಂ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ, ನಿದಹನಸ್ಸ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪನಾನನ್ತರಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಏವ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಂ ವಿಕಪ್ಪನಾರಹಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ, ನಿದಹಿತುಞ್ಚ ಇದಂ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ವಿನಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಖಾಯತಿ. ಅಪಿಚ ಬಹೂನಂ ಪತ್ತಾನಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇತುಞ್ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನ ತೇಸಂ ಅತಿರೇಕಪತ್ತತಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ ತೇಸು ಏಕಸ್ಸೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪಞ್ಞತ್ತಿಕೋವಿದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವಿಕಪ್ಪಿತೇ ‘‘ಅನನ್ತರಮೇವ ಏವಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಜಾನಾತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತು’’ನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ಚೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನಾನನ್ತರಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದೀನಂ ಸಾಧಾರಣವಚನೇನ ವುತ್ತವಚನಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ವಿರೋಧಾಸಙ್ಕಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ…ಪೇ… ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಓಕಾಸೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಯಂ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಂ, ತಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಸ್ಸ ವುತ್ತಾವಸೇಸೇಯೇವ ಅವತಿಟ್ಠನತೋ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ತಿಚೀವರಸ್ಸಾಪಿ ವಿಕಪ್ಪನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಿಚೀವರತೋ ಪನ ಏಕಂ ವಾ ಸಕಲಮೇವ ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಪರಂ ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಾ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನೇವ ಸಬ್ಬಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಾ ಪುರಿಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತಿಚೀವರೇ ಏಕೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಪಾಳಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತಿ. ಅಥ ಪುನಪಿ ತದೇವ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ನ ಸಮೇತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸೇಸಚೀವರಾನಿ ವಿಯ ತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ ಸೇಸಚೀವರೇಹಿ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾಭಾವಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಿಚೀವರಂ ಪನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇನೇವ ದುತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನ ವುತ್ತಂ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಪಾಳಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ತುಯ್ಹಂ ದೇಮೀತಿಆದೀಸು ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಮನಸಾ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ಸಮ್ಪದಾನಭೂತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಇಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ. ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ರುಚ್ಚತೀತಿಆದಿ ಉಭೋಹಿಪಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತಾಯ ಅಸ್ಸಾಮಿಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಏವ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಆಗತತ್ತಾ, ಇಧ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಚೀವರಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ಲೇಸೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಚ ವುತ್ತಂ, ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರೇಹಿ ಸಭಾಗೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಹಿತೇ ಚ ಪುನ ಲದ್ಧೇ ದೋಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಜಾತಿಪಮಾಣಯುತ್ತತಾ, ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧಭಾವೋ, ಅತಿರೇಕಚೀವರತಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೭೩. ದುತಿಯೇ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೇ, ವಿಪ್ಪವಾಸದೋಸಾಭಾವೇ ಸಾಧೇತಬ್ಬೇ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಸಮ್ಮುತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೭೫. ಪಟಿಸಿದ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನೇನಾತಿ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಂ ಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಅನ್ತೋಗಧೇನ, ಏಕೇನ ಚ ಅವಯವೇ ಸಮುದಾಯೋಪಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೪೭೮-೯. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ. ‘‘ಸಭಾಯೇತಿ ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಭಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಸಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸಭಾಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೋಹರನ್ತೋ ಸಭಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯೋ ಸಭಾಯ-ಸದ್ದೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಯುತ್ತೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಭಾಯನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಭಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಭಾತಿ ಚ ಲಿಙ್ಗನ್ತರಯುತ್ತೋ ಸಭಾಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ ಸಭಾಯಸದ್ದೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಭಾಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಭಂ ಗಚ್ಛತಿ. ವಸಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೇಯೇವ ವಸಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ವೀಥಿಯಾ. ಸಭಾಯಸ್ಸ ಚ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಚ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಭಾಯದ್ವಾರಾನಮನ್ತರೇ ವೀಥಿ ಗೇಹಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ ಆದಿಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ದ್ವಾರವೀಥಿಘರೇಸು ವಸನ್ತೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿದೋಸಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಸುಪಟಿಚ್ಛನ್ನತಾದಿಯುತ್ತೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸಭಾ ಪನ ಯದಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಸನತ್ಥಾಯ ಸಾಲಾಸದಿಸಾ ಕತಾ, ಅನ್ತರಾರಾಮೇ ವಿಯ ಯಥಾಸುಖಂ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ಚ ಏಕೂಪಚಾರತಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ನಾನೂಪಚಾರತಞ್ಚ ನಿವೇಸನಾದೀಸುಪಿ ಅತಿದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏತೇನೇವೂಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ನಿವೇಸನಾದೀನಿ ಬಹಿಗಾಮತೋ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಠಿತಾನಂ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಗಾಮನಿಗಮನಿವೇಸನಾದೀಸು ಪನ್ನರಸಸು. ಪರಿಕ್ಖೇಪಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ, ನ ಏಕಕುಲಾದೀನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಏಕೂಪಚಾರತಾನಾನೂಪಚಾರತಾನಿಮಿತ್ತತಾಭಾವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಕತಿಪಾಹಂ ಕತ್ಥಚಿ ನಿವಿಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ.

೪೮೨-೭. ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಇಸ್ಸರಾನಂ ಸಮುದ್ದತೀರಾದೀಸು ಕತಭಣ್ಡಸಾಲಾ ಉದೋಸಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾನಾದೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋತಿ ನಾತಿಉಚ್ಚೋ ಚನ್ದಿಕಙ್ಗಣಯುತ್ತೋ ಸಿಖರಕೂಟಮಾಲಾದಿವಿರಹಿತೋ ಪಾಸಾದೋ.

೪೮೯. ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ. ನದೀಪರಿಹಾರೋತಿ ವಿಸುಂಗಾಮಾದೀನಂ ವಿಯ ನದೀಪರಿಹಾರಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೋ ಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ನದೀಪರಿಹಾರೋಪಿ ವಿಸುಂ ಸಿದ್ಧೋ, ನದಿಯಾ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಿಹಾರಸೀಮನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಹಾರಸ್ಸ ನಾನಾಕುಲಸನ್ತಕಭಾವೇಪಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚೀವರಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಭವತೋ ತಸ್ಸಾ ಪಧಾನತ್ತಾ ತತ್ಥ ಸತ್ಥಪರಿಹಾರೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸತ್ಥಸಮೀಪೇ’’ತಿ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಸತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ಥಹತ್ಥಪಾಸೋ ಗಹಿತೋ.

೪೯೦. ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇತಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

೪೯೧-೪. ವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಉಪಚಾರಸೀಮಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪರಿವೇಣಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಏಕಕುಲಾದಿಸನ್ತಕತಾ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಾಪಕಾನಂ ವಸೇನ. ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಸ್ಸಾತಿ ಉಜುಕಂ ಅವಕ್ಖಿತ್ತಲೇಡ್ಡುಪಾತಬ್ಭನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಅಗಮನಪಥೇತಿ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಕೇ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಯೇ ದೀಪಕಾ, ತೇಸೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಇತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ಚೀವರೇ. ‘‘ಉಪೋಸಥಕಾಲೇ…ಪೇ… ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾಯ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಸದಿಸತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಬಹೂಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು ಯಥಾಸಕಂ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿಹರನ್ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸದಿಸೋ ಅನೇಕವಿಧೋ ಹೋತಿ, ನ ಏಕೋ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಿಮಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ತೇನೇವ ತತ್ಥ ಪರಿಸವಸೇನ ವುಡ್ಢಿ, ಹಾನಿ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ. ಸಾ ಹಿ ಯೋಜನಿಕಾಯಪಿ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋವ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪಅಚ್ಛಿನ್ನಾ ಏಕಾವ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ಸಾ ಪರಿಸವಸೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಹಾಯತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾವ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ ಅಞ್ಞೋ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಪರಿಹಾರೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಖನ್ಧಕೇ ಸೀಮಾಕಥಾಯಮೇವ (ಮಹಾವ. ೧೪೩) ವಕ್ಖಾಮ.

೪೯೫. ನದಿಂ ಓತರತೀತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಓತರತಿ. ಬಹಿಗಾಮೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅಪಾರುಪಿತಬ್ಬತಾಯ ವುತ್ತಂ. ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇ ಚ ಬಹಿಗಾಮೇ ಠಪಿತಸಙ್ಘಾಟಿಯಞ್ಚ ಪಠಮಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೇ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಬಹಿಗಾಮೇ ಠಪಿತಸ್ಸಾಪಿ ವಿನಯಕಮ್ಮವಚನತೋ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ಠಿತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ದಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದಹರಾನಂ ಗಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮುಹುತ್ತಂ…ಪೇ… ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತೇ ಗಮನಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಂ ಪನ ಪುರಾರುಣಾವ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಉಸ್ಸಾಹೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅರುಣೇ ಅನ್ತರಾ ಉಟ್ಠಿತೇಪಿ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ ‘‘ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಸಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇನೇವ ‘‘ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ಗಮನಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನ ವುತ್ತಾ. ಧೇನುಭಯೇನಾತಿ ತರುಣವಚ್ಛಗಾವೀನಂ ಅಭಿಧಾವಿತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೇನ ಪಹರಣಭಯೇನ. ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ಧೇನುಭಯಾದೀಹಿ ಠಿತಾನಂ ಯಾವ ಭಯವೂಪಸಮಾ ಠಾತಬ್ಬತೋ ‘‘ಅನ್ತೋಅರುಣೇಯೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಯಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ಏವಂ ನಿಯಮೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇಪಿ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಗಾಮಪ್ಪವಿಟ್ಠದಹರಾನಂ ವಿಯ. ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ಗಾಮನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬತೋ. ಪವಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗತಾನಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮತ್ತಾ ನೇವ ಚೀವರಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಉಸ್ಸಾಹತಾಯ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇತಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ.

‘‘ಇಧ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾನಿ ವಿಯ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಮ್ಪಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣತೋತಿ ಇದಂ ಕಾಯವಾಚಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಅಧಿಟ್ಠಿತತಿಚೀವರತಾ, ಅನತ್ಥತಕಥಿನತಾ, ಅಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿತಾ, ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯೭. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಸತಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥ ದುತಿಯಕಥಿನೇ ವಿಯ ಸಾಮಿವಸೇನೇವ ಕರಣವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪೯೯-೫೦೦. ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ‘‘ತುಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾಲಚೀವರಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ, ಏತಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ, ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಞ್ಚ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಪಠಮಅನಿಯತೇ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ ವಿಯ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ವಿಯ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಹಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿ, ಅವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿ ಚ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಭಾಜೇತಬ್ಬತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ತತೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಚೀವರಮ್ಪಿ ಅಕಾಲೇ ಲದ್ಧಚೀವರಮ್ಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಏಕಮಾಸಪರಿಹಾರಂ, ಪಞ್ಚಮಾಸಪರಿಹಾರಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರೇ ಅಸತಿ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಮೇವ ಲಭತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಥಾಲದ್ಧಂ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಲದ್ಧಂ ವಾ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ದಸಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಇತರಥಾ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ವಿರುಜ್ಝನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ‘‘ಯಾವಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೮) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಪವಾರಣಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಚ ಪರಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ತಮೇವ ಪರಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾ’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೬೪೯) ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಲೇಪಿ ಅಕಾಲೇಪಿ ಚ ಯಥಾತಥಾ ಲದ್ಧಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಏಕಮಾಸಂ, ಪಞ್ಚಮಾಸಂ ವಾ ಯಥಾರಹಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ ಏವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮಾಸಪರಮತೋ ಉತ್ತರೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ತಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಪದಭಾಜನಿಯಂ ಏವಮತ್ಥಂ ಅವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ‘‘ಮೂಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಾ ದುತಿಯದಿವಸಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಮಾಸಪರಮಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಠಪೇತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಸಾಹಪರಮತಾಯ ಏವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಮೂಲಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಮೂಲಚೀವರನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ವೀಸತಿಮದಿವಸತೋ ಉದ್ಧಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಮದಿವಸಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ಘಟಿತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ನವಾಹಪರಮತಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಏಕತೋ ಅಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಂ ಪನ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಮೇವ.

ಪಾಳಿಯಂ ದಸಾಹಾತಿ ದಸಾಹೇನ. ಏಕಾದಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿಆದೀಸು ಏಕಾದಸಾಹೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏಕವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ…ಪೇ… ನವಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ‘‘ತಿಂಸೇ…ಪೇ… ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ…ಪೇ… ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸತಿಯಾ ಏವ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೀವರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಪಚ್ಚಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಮೂಲಚೀವರಂ ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಥಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಠಮತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಸಭಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಙ್ಗಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಠಮಕಥಿನೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ಇಧ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ.

ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೩-೫. ಚತುತ್ಥೇ ಪಾಳಿಯಂ ಭತ್ತವಿಸ್ಸಗ್ಗನ್ತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಉದರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಪವೇಸನಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನೇನ ಭತ್ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ಸೋ ನಾಮ ತ್ವಂ, ತಾಯ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತರೋ, ಪಿತೂನಂ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾಮಹಾ, ತೇ ಏವ ಯುಗಳಟ್ಠೇನ ಯುಗೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಪಿತಾಮಹಾವಟ್ಟಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನ ಮಾತಾಮಹೋ ಚ ಪಿತಾಮಹೀ ಮಾತಾಮಹೀ ಚ ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಯುಗತೋ ಪರಂ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ. ಪಿತು ಮಾತಾ ಪಿತಾಮಹೀ, ಮಾತು ಪಿತಾ ಮಾತಾಮಹೋ.

ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಧೋವಾ’’ತಿ ಆಣಾಪನವಾಚಾಯ ಏಕಾಯ ಏವ ತದನುಗುಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಆಣತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

೫೦೬. ತದವಿನಾಭಾವತೋ ಧೋವನಸ್ಸ ‘‘ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಾಯೇನ ಧೋವಾಪೇತುಕಾಮತಂ ಅಪ್ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ದಾನಖಿಪನಪೇಸನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಖಿಪನಪೇಸನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ.

ಏಕೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಪಠಮಕತೇನ. ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ಪಮಾಣಂ ಏತಾಸನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತಾ. ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ.

೫೦೭. ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಪಾರುಪನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ. ಪುರಾಣಚೀವರತಾ, ಉಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಆಣಾಪನಂ, ತಸ್ಸಾ ಧೋವಾಪನಾದೀನಿ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೮. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ. ೬೯೧-೬೯೨) ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ. ಕೋಟ್ಠಾಸಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಕೇಸಾದಿಪಞ್ಚಕೋಟ್ಠಾಸಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣತಾ. ಹತ್ಥತಲೇಯೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥತಲತೋ ಸೇಸಕಾಯಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ ದೀಪೇತಿ.

೫೧೦. ವಿಹತ್ಥತಾಯಾತಿ ವಿಹತತಾಯ, ಅಮಿಸ್ಸಿತತಾಯ ಅಪಟಿಸರಣತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಭಿತುನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ, ಬ್ಯಧಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಪರಿವತ್ತಂ, ತದೇವ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಇಧ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೋ ಉಪಚಾರನಿಯಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾತಿ ಯಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಹರೀಟಕಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ವಾ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಪರಿವತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ‘‘ತಂ ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೇನ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾತಿಭಾವಾಜಾನನಾದೀಸು ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವಾಜಾನನಾದಿವಸೇನಾಪಿ ಅಚಿತ್ತಕತಂ ಪಕಾಸೇತಿ.

೫೧೩-೪. ತಿಕಞ್ಚ ತಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚಾತಿ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯತಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀಸೂತಿ ಮಹತಿಯಾಪಿ ತಾವ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿಯಾ ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ, ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣವಿರಹಿತತಾಯ ಅನಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೇಸು ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀನಿ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಕಿರಿಯಾ, ಅಪರಿವತ್ತನಂ ಅಕಿರಿಯಾ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಪಾರಿವತ್ತಕಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಗಹಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೧೫. ಛಟ್ಠೇ ಪಟು ಏವ ಪಟ್ಟೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಧಮ್ಮನಿಮನ್ತನಾತಿ ಸಮಣೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಾಚಾರಧಮ್ಮಮತ್ತವಸೇನ ನಿಮನ್ತನಾ, ದಾತುಕಾಮತಾಯ ಕತನಿಮನ್ತನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತತೋ ಹಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ.

೫೧೭. ‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನೇವ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಠಮಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಲಿಙ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಿವಾಸೇತ್ವಾಪಿ ಲದ್ಧಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಯಂ ಆವಾಸಂ ಪಠಮಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ವಿಹಾರಚೀವರಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪವಿಸನ್ತೇನಪಿ ತಿಣಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನ ತ್ವೇವ ನಗ್ಗೇನ ಆಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಚಿಮಿಲಿಕಾಹೀತಿ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ. ಪರಿಭೋಗೇನೇವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚೀವರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇನ. ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ಓಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗತಾಯ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಜಿಣ್ಣಂ.

೫೨೧. ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅನುವತ್ತತಿ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ’’ತಿಆದಿ. ಇಧ ಪನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿನ್ನನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಇತರಥಾ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಸೇಸೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ತೇನೇವ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ಞಾತಕಪರಿವಾತಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ… ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೨೬) ಚ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೨೬) ಚ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೨-೫೨೪. ಸತ್ತಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲನ್ತಿ ದುಸ್ಸಾಪಣಂ. ತಞ್ಹಿ ವಾಣಿಜಕೇಹಿ ದುಸ್ಸಾನಿ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನಟ್ಠಾನತಾಯ ‘‘ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಚೀವರಸ್ಸ. ‘‘ತಿಚೀವರಿಕೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನತಿಚೀವರತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಹಾರಾದೀಸು ನಿಹಿತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ. ತಾವಕಾಲಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಗಾಹೇತಬ್ಬಂ, ತಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಂ ಕತ್ವಾ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಛದನಂ ವಿಯ ವಿಞ್ಞಾಪನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಅಸಬ್ಬಚೀವರೇನ. ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನೀತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ.

೫೨೬. ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ ತತುತ್ತರಿವಿಞ್ಞಾಪನಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಏವ ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತತುತ್ತರಿ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ, ತಞ್ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಯೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಸಿಯಾ, ವಿಞ್ಞಾಪಕಸ್ಸೇವ ವಾ, ನ ತಾವ ತೇಸಂ ತೇಹಿ ಅವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ, ನಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಪಕಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಾದಿಯನಪಟಿಬದ್ಧತಾವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತತುತ್ತರಿಚೀವರತಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಾದಿಕಾರಣತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೮-೫೩೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಯೋ ಕತ್ತಾತಿ ದಾಯಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಟೋ ಏವ ಪಟಕೋ. ‘‘ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ’’ತಿ ಹಿ ಸುತ್ತೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಚೀವರೇ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದ) ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿತಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದಾಯಕೇನ ದಾತುಕಾಮೋಮ್ಹೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಯದಗ್ಘನಕಂ ಸೋ ದಾತುಕಾಮೋ, ತದಗ್ಘನಕಂ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಪಿ ನ ಸಮೇತಿ, ದೂತೇನ ವಾ ದಾಯಕೇನ ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಆಭತ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚಿತೇಪಿ ಮುಖವೇವಟಿಯಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಆಹರಾಪನಸ್ಸ ತತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾ ನಾಮ, ಏತೇಸು ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವ ಚೇತಂ ‘ದೂತೇನ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಸಯಂ ಆಹರಿತ್ವಾಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದದನ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ. ಮುಖವೇವಟಿಯಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾದಯೋ ಹಿ ದಾಯಕೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇಪಿ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಾದಿಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಏವ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಮುಖವೇವಟಿಯಾದೀನಂ ಸನ್ತಕತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ದಾಯಕೇನ ವಾ ದೂತೇನ ವಾ ‘‘ಯಂ ಇಚ್ಛಥ, ತಂ ವದಥಾ’’ತಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತಸ್ಸ ವದತೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಕನ್ತಿ ಚೀವರೇ ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಂ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸು ತೇಸು ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮತ್ತತ್ತಾ, ಪಣೀತಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಸುದ್ಧಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯತ್ತಾ ಚಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಚೀವರೇ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾ’’ತಿ ಅಙ್ಗಂ ವುತ್ತಂ.

ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೩. ನವಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಪಚ್ಚೇಕಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಾ, ಏಕೇಕೇನ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನಿಯಮಿತಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭೋವ ಸನ್ತಾ ಏಕೇನಾತಿ ಉಭೋ ಏಕತೋವ ಸನ್ತಾ, ಉಭೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೭. ದಸಮೇ ‘‘ಅಜ್ಜಣ್ಹೋ’’ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ನೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಹ-ಕಾರಾಗಮಂ, ನ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ ಣ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ.

೫೩೮-೯. ಯಂ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಇಮಿನಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನೇನ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಹೀತಿ ಇದಂ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ಸಚೇ ಹಿ ‘ಇದಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’ತಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ, ಆಗಮನಸ್ಸ ಅಸುದ್ಧತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋಪಿ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಭೂತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಸತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತನಯೇನ ದೂತವಚನೇ ಚ ಅಸುದ್ಧೇ ಸಬ್ಬಥಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಏವ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಪನ ‘‘ಚೀವರಞ್ಚ ಖೋ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ, ತದನುಸಾರೇನ ನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಞ್ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ಆಗಮನದೂತವಚನಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅಸುದ್ಧತ್ತಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಪನ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ದೂತವಚನೇ ಅಸುದ್ಧೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತನಯೇನ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಚ ಯಥಾ ದೂತವಚನಾಸುದ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ಆಗಮನೇ ಸುದ್ಧೇ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಮ್ಪಿ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಆಗಮನಾಸುದ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ದೂತವಚನೇ ಸುದ್ಧೇ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಅತ್ಥತೋ ಸಿದ್ಧೋವ ಹೋತಿ, ಉಭಯಸುದ್ಧಿಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಉಭಯಾಸುದ್ಧಿಪಕ್ಖಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋಪಿ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೫೩೭-೫೩೯) ‘‘ಆಗಮನಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಅಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ವಿಸೇಸಪ್ಪಯೋಜನಂ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಆದಿನಾ ಸಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ. ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಮೂಲಸಾಮಿಕೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನ, ಪೇಸಿತಸ್ಸ ದೂತಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನ ಚ ವದತೋಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಏವ ನ ಹೋತಿ ಅಭಿಮತತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಏವ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯಸ್ಮಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವದತೋ ದೂತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ವುತ್ತೋ ಆಗಮನಸ್ಸ ಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಆಗಮನಸ್ಸಾಪಿ ಅಸುದ್ಧಿಯಂ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯೇನಾಪಿ ಕಮ್ಮೇನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೇವ ಆಗಮನಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಅಸುದ್ಧೀಸು ಪಯೋಜನಂ. ಕಥಂ ಪನ ದೂತವಚನೇನ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ನಾಯಂ ಭಾರೋ. ದೂತೇನ ಹಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನೇವ ವುತ್ತೇ ಏವ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ, ನ ಇತರಥಾ, ತತ್ಥ ಚ ತಸ್ಸ ವಚನಕ್ಕಮೇನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚ ಯುತ್ತಿಆದೀಹಿ ಚ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ. ಇಧಾಪಿ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಆಭತ’’ನ್ತಿ ದೂತವಚನೇನೇವ ಚೀವರಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದಾತುಂ ಪೇಸಿತಭಾವೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಏವ ಕತ್ತಬ್ಬೋತಿ.

ಪಾಳಿಯಞ್ಚ ‘‘ಚೀವರಞ್ಚ ಖೋ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ದೂತವಚನಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತೇಪಿ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಏಸೋ ಖೋ…ಪೇ… ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ತಸ್ಸ ದೇಹೀ’’’ತಿಆದಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಸಾದಿಯನಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಞ್ಞತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ‘‘ಏವಂ ದೂತೇನ ಪುನ ವುತ್ತೇ ಏವ ಚೋದೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಇತರಥಾ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ದೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರಂ…ಪೇ… ಚೇತಾಪೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರ’’’ನ್ತಿ ಇದಂ ದೂತೇನಾಭತರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅತ್ತನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕತ್ತಾವ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರಂ…ಪೇ… ಚೇತಾಪೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ರೂಪಿಯಸ್ಸ ಪಕತತ್ತಾ ತೇನ ರೂಪಿಯೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ದೇಹಿ ಚೇತಾಪೇಹೀ’’ತಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ತಂ ದೋಸಂ ದೂರತೋ ಪರಿವಜ್ಜೇತುಂ ವುತ್ತಂ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸ್ಸಟ್ಠರೂಪಿಯೇ ವಿಯ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಇಮಂ ವಾ ಇಮಂ ವಾ ಆಹರಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ಇದಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿದೋಸಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರೇನಾ’’ತಿಪಿ ಅವತ್ತಬ್ಬತಾಪಸಙ್ಗತೋ, ತೇನೇವ ದೂತನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಙ್ಕಾಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ದೂತೇನ ಠಪಿತರೂಪಿಯೇನ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಆಹರಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ‘‘ಚೀವರಂ ಆಹರಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ಠಾನನ್ತಿ ಠಿತಿಯಾ ಚ ಕಾರಣಸ್ಸ ಚ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಸನೇ ನಿಸೀದನೇನ ಠಾನಮ್ಪಿ ಕುಪ್ಪತಿ, ಆಗತಕಾರಣಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಠಿತಂ ಪನ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಆಮಿಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದೀಸು ಆಗತಕಾರಣಮೇವ ಭಞ್ಜತಿ, ನ ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆಮಿಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ ಠಾನಮ್ಪಿ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ.

ಯತಸ್ಸ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನನ್ತಿಆದಿ ಯೇನ ಅತ್ತನಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಚೀವರಞ್ಚ ಅನಿಪ್ಫಾದಿತಂ, ತಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನಂ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವತ್ಥುಸಾಮಿಕಾನಂ ವುತ್ತೇ ತೇ ಚೋದೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಸಾಮಿಕಾ ಚೋದೇತ್ವಾ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇನ ಚ ಯೋ ಸಯಂ ಅಚೋದೇತ್ವಾ ಉಪಾಸಕಾದೀಹಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ವತ್ವಾ ಚೋದಾಪೇತಿ, ತೇಸು ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಚೋದೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ದಾಪೇನ್ತೇಸು ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನಾಣತ್ತಿಕತ್ತಾ.

ಕೇನಚಿ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇನೇವ ಬ್ಯಾವಟಭಾವಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಮುಖವೇವಟಿಕೋ. ‘‘ಅವಿಚಾರೇತುಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಾ ಅರಿಯಾಪಿ ವಞ್ಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿನಾ ವೋಹಾರತೋ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥುಮ್ಹಿ (ಮಹಾವ. ೨೯೯) ವುತ್ತಂ ‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಮೇವ (ಮಹಾವ. ೨೯೯) ಮೇಣ್ಡಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಹತ್ಥೇತಿ ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ, ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ವಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಚ ಚೋದನಾಯ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ.

ಸಯಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದದನ್ತೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರತ್ಥಾಯೇವ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುಸಾಮಿನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಭೇದೇಸುಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೇ ಚ ಠಾನಚೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಸಙ್ಘಂ ವಾ…ಪೇ… ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ದೇಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಮಸಿತ್ವಾ ವದನ್ತೇಸು ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಮೇವ. ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಗಣಾದೀಸುಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೇಸುಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೫೩೭-೫೩೯) ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಸಙ್ಘಚೇತಿಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಚೋದೇತೀತಿ ತಸ್ಸ ದೋಸಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಕೋಧೇನ ವಾ ಲೋಭೇನ ವಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚೋದೇತಿ. ಸೋ ಏವ ಹಿ ಮುಸಾವಾದಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟಾದಿಆಪತ್ತೀಹಿ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಗೀವಾತಿಸಞ್ಞಾಯ ಪನ ವತ್ವಾ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಿ.

ತಳಾಕಂ ಖೇತ್ತೇ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಘೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೂತಿ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತುಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ತಳಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ತಳಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇತೋ ತಳಾಕತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಞ್ಚ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನಞ್ಞೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪನ ಏವಮ್ಪಿ ದಿನ್ನಂ ತಳಾಕಖೇತ್ತಾದಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಉದಕಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ಕೂಪಪೋಕ್ಖರಣೀಆದಯೋ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಳಾಕಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಕಥ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಆದಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಙ್ಘವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ. ಹತ್ಥೇತಿ ವಸೇ.

‘‘ಠಪೇಥಾತಿ ವುತ್ತೇ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾಮೀಚಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅವುತ್ತೇಪಿ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉದಕಂ ವಾರೇತುಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ. ಸಸ್ಸಕಾಲೇಪಿ ತಾಸೇತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಮುಞ್ಚತೋ ಪನ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ. ಪುನ ದೇತೀತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ದೇತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಇಸ್ಸರೇನ ‘ಪರಿಚ್ಚತ್ತಮಿದಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ಅಸ್ಸಾಮಿಕ’ನ್ತಿಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತನಾ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಕ್ಖಾಮಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

ಉದಕವಸೇನಾತಿ ಉದಕಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ. ‘‘ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸಹತ್ಥೇನ ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಚ ಕರೋನ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಏವಂ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಪನ ಸಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಆಣಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸಹತ್ಥಾದಿನಾ ಕತತಳಾಕತ್ತಾ ‘‘ಅಸಾರುಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ, ಪನ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸಪಿ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಪಮಾಣೇನ ವಾ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಲಜ್ಜಿನಾಪಿ, ಪಗೇವ ಅಲಜ್ಜಿನಾ ಮತ್ತಿಕುದ್ಧರಣಾದೀಸು ಕಾರಾಪಿತೇಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನವಸಸ್ಸೇತಿ ಅಕತಪುಬ್ಬೇ ಕೇದಾರೇ. ‘‘ಕಹಾಪಣೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಧಞ್ಞುಟ್ಠಾಪನೇ ತಸ್ಸೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಧಞ್ಞುಟ್ಠಾಪನೇ ಚಸ್ಸ ಪಯೋಗೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ನ ಕಹಾಪಣುಟ್ಠಾಪನೇ ವಿಯ.

‘‘ಕಸಥ ವಪಥಾ’’ತಿ ವಚನೇ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವತ್ವಾ’’ತಿ. ಏತ್ತಕೋ ನಾಮ ಭಾಗೋತಿ ಏತ್ಥ ಏತ್ತಕೋ ಕಹಾಪಣೋತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತಥಾ ವುತ್ತೇಪಿ ಹಿ ತದಾ ಕಹಾಪಣಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಆಯತಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬಪಯೋಗೇಸು, ಪರಿಭೋಗೇಸುಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಧಞ್ಞಪರಿಭೋಗೇ ಏವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಯೇನ ಮಿನನರಕ್ಖಣಾದಿಪಯೋಗೇನ ಪಚ್ಛಾ ಧಞ್ಞಪರಿಭೋಗೇ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕರಣೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ. ಪರಿಯಾಯಕಥಾಯ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಏತ್ತಕೇಹಿ ವೀಹೀಹಿ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ನಿಯಮವಚನೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ಕಹಾಪಣವಿಚಾರಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವತ್ಥು ಚ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನತ್ಥೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿವಚನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ.

ವನಂ ದಮ್ಮಿ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾಪಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೀಮಂ ದೇಮಾತಿ ವಿಹಾರಸೀಮಾದಿಸಾಧಾರಣವಚನೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಪಿ ದಾಸಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಾಮಿಕ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೧೯; ಮಹಾವ. ೨೭೦) ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೇನ ಗಹಿತಪರಿಭುತ್ತಕ್ಕಮೇನ, ನ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ದಾಸಪರಿಭೋಗಕ್ಕಮೇನ. ಖೇತ್ತಾದಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕವಸೇನ ಗಹೇತುಂ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಖೇತ್ತವತ್ಥುಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೦, ೧೯೪) ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಆಗತಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಭಗವತಾ ಆಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಹೇತುಭಾವೇನ ಕತೋತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಜಾನನ್ತೇಹಿ ಸಙ್ಗೀತಿಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಖೇತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುತ್ತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಭಾವೋ, ದೂತೇನ ಅಪ್ಪಿತತಾ, ತತುತ್ತರಿ ವಾಯಾಮೋ, ತೇನ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಚೀವರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.