೪. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡೋ

೧. ಚೀವರವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಮಿತಾವಿನಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪೇನ. ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಗೋತಮಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಕತವಿಹಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ.

೪೬೧. ನವಮಂ ವಾ ದಸಮಂ ವಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಙ್ಖಾ ಭವೇಯ್ಯ. ವುತ್ತಸದಿಸನ್ತಿ ದಸಮಂ ವಾತಿ ವುತ್ತಸದಿಸಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಸದಿಸಂ, ‘‘ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ. ಧಾರೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಹಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೪೬೩. ಸೂಚಿಯಾ ಪಟಿಸಾಮನನ್ತಿ ಸೂಚಿಘರೇ ಸಂಗೋಪನಂ, ಇದಞ್ಚ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏತನ್ತಿ ನಟ್ಠಚೀವರಂ. ಏತೇಸಮ್ಪೀತಿ ನಟ್ಠಚೀವರಾದೀನಿ ಪರಾಮಸತಿ, ತೇನ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಸ್ಸಾತಿ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ಚ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ, ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಲಿಬೋಧಾನಂ ಅಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಾವ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ನ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪಕ್ಕಮನಂ ಅನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ, ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಚನಂ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ದಸಾಹಪರಮಭಾವೋತಿ ಇದಂ ದಸಾಹಪರಮತಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ದಸಾಹಪರಮಭಾವೋತಿ ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಮತ್ಥೋತಿಆದಿ ದಸಾಹಪರಮಪದಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏತ್ತಕೋ ಕಾಲೋತಿ ‘‘ದಸಾಹಪರಮತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಯೋ ಕಾಲೋ, ಸೋ ಏತ್ತಕೋ ಕಾಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಖೋಮನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಖೋಮಪಟಚೀವರಂ, ತಂ ವಾಕಮಯನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಪ್ಪಾಸಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ, ಏವಂ ಸೇಸಾನಿಪಿ. ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಏಳಕಾದೀನಂ ಲೋಮಮಯಸುತ್ತೇನ ವಾಯಿತಪಟಂ. ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ, ಏಕಚ್ಚಾನಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಾಯಿತಂ ಚೀವರಂ. ಭಙ್ಗಮ್ಪಿ ವಾಕಮಯಮೇವಾತಿ ಕೇಚಿ. ದುಕೂಲಂ ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಸೋಮಾರಪಟಂ ಚೀನಪಟಂ ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಏತೇಸಞ್ಞೇವ ಅನುಲೋಮಾನೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ದುಕೂಲಞ್ಹಿ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಾಕಮಯತ್ತಾ. ‘‘ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಕೋಸೇಯ್ಯವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಅಭಿಧಾನಕೋಸೇ ವುತ್ತಂ. ಸೋಮಾರದೇಸೇ, ಚೀನದೇಸೇ ಚ ಜಾತವತ್ಥಾನಿ ಸೋಮಾರಚೀನಪಟಾನಿ. ಪತ್ತುಣ್ಣಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯತ್ತಾ. ಇದ್ಧಿಜನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಚೀವರಂ. ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ದೇವದಿನ್ನಞ್ಚ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಲೋಮಾನಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಕತಿವಿದತ್ಥಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ದೀಘತೋ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೪೮-೩೪೯) ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಹಿ ಚ ಸಮೇತಿ.

ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ಚೀವರಂ, ಕಾಲಂ ವಾ ಪರಾಮಸತಿ. ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅರುಣೋ. ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಅರುಣೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಇದಞ್ಚ ಭಗವತಾ ‘‘ದಸಾಹಪರಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಸಂಸನ್ದನತ್ಥಂ ಸದ್ದತೋ ಗಮ್ಮಮಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದಸಮೇ ಅರುಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏವ ಹಿ ದಸಾಹಪರಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತಿ. ದಿವಸಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಅವಧಿಭೂತಅನಾಗತಾರುಣವಸೇನ ಹಿ ದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾರುಣವಸೇನ ಪರಿವಾಸಾದೀಸು ತಥಾ ಅಗ್ಗಹಣತೋ, ಇಧ ಪನ ಭಗವತಾ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಅನ್ತಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನವಸೇನ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಿವಸಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಂ ತಂದಿವಸನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಅರುಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅರುಣೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಸ್ಸ ಪುರೇಚರೋ ವಡ್ಢನಘನರತ್ತೋ ಪಭಾವಿಸೇಸೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ವಚನೀಯೋತಿ ಸಙ್ಘಾಪೇಕ್ಖೋ. ವಚನಭೇದೋತಿ ‘‘ಞತ್ತಿಯಂ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೬೮. ‘‘ನ ಇಧ ಸಞ್ಞಾ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವೇಮತಿಕಞ್ಚ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೋಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ತಸ್ಸಪೀತಿ ಯೋ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ ವಾ, ತಸ್ಸಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಟ್ಠತೋ ಅವಿಲುತ್ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಮಾಹ ‘‘ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನಾ’’ತಿ. ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರವಸೇನ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಇಧ ನಟ್ಠಂ.

ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾತಿಆದಿ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೇನ ಹಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮ್ಪಿ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಕರನ್ತಿ ಸಿಜ್ಝನತೋ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಬ್ಬನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಸುಪಿ ಸಿಜ್ಝತಿ.

೪೬೯. ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ‘‘ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾಮೇನ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಏತೇನ ವಿಕಪ್ಪಿತತಿಚೀವರೋ ತೇಚೀವರಿಕೋ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತತಿಚೀವರೇ ವಿಯ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾದಿನಾ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನೇ ದೋಸೋತಿ. ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಚತುಮಾಸತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಆಗಾಮಿವಸ್ಸಾನಂ, ತಾವ ಠಪೇತುಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನೇ ನ ದೋಸೋ, ತಥಾ ವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಾದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಲಕ್ಖಿತಂ ಪಞ್ಚಕಂ, ಚತುಹತ್ಥೇ ಮಿನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಂ ಹತ್ಥಂ ಮುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮುಟ್ಠಿಹತ್ಥಾನಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಪಿ ಹತ್ಥೇ ಮುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾವ ಮಿನಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದ್ವಿಹತ್ಥೇನ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರುಪನೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅತಿರೇಕನ್ತಿ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಂ. ಊನಕನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿತೋ ಊನಕಂ, ತೇನ ಚ ತೇಸು ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ರುಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀತಿ ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪಾಮಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಚೀವರಂ ಪರಾಮಸನ್ತೇನ, ಚಾಲೇನ್ತೇನ ವಾ. ವಾಚಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯೇನಪಿ ಚಾಲೇತ್ವಾ ವಾಚಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಕಾಯೇನ ಅಫುಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ದುವಿಧನ್ತಿ ಅಹತ್ಥಪಾಸಹತ್ಥಪಾಸವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ. ದ್ವಾದಸಹತ್ಥನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಇಧ ನ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಇದಂ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಯೋಗ್ಗೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ. ತತ್ಥಪಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಠಪಿತಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವ ಪಮಾಣಂ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಪಿತನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಥಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ನ ದೋಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ, ತೇನೇವ ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತೇನ ಚ ತೇಚೀವರಧುತಙ್ಗಂ ಪರಿಹರನ್ತೇನ ಪಂಸುಕೂಲಾದಿವಸೇನ ಲದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ದಸಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾವ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಥಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ರಜಿತಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಧುತಙ್ಗಚೋರೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೫) ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿತಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇತರಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಾಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಪಿ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಸಮ್ಭವತೋ ನ ತತ್ಥ ದುಪ್ಪರಿಹಾರತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರ’’ನ್ತಿ.

ಅತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾಯ ಛೇದನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾ’’ತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವಸ್ಸಿಕಮಾಸತೋ ಪರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಇಮಿನಾ ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕಮಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ತತೋ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಯೋಗಾ. ಯಞ್ಚ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ, ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ನತ್ಥಿ. ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಂ, ‘ಚತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೩). ತತ್ಥ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿವಾಸನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನಾಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನೇಸು ಚ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಆಬಾಧಾನಂ ವಿಗಮೇನ ವಿಜಹನಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ನ ಉದ್ಧಟಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಯಾವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನಹಾನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರತ್ತಾಪಿ ಚೇಸಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀಸು ವಿಯ ದುತಿಯೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ರುಹತಿ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಚೀವರವಸೇನ ಪರಿಭೋಗಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ವಿಯ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯೇವಾತಿ ನಿಯಮಿತಂ ನ ಹೋತಿ ನವಸು ಚೀವರೇಸು ಗಹಿತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ವಿಯ ಯಥಾ ತಥಾ ವಿನಿಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದೀನಂ ಲೋಕೇಪಿ ವೋಹರಣತೋ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣತೋ ವಿಸುಂ ಗಹಣಂ ಕತಂ.

‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಚೇವ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೇ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗತಿತ್ಥಿಯಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ತದಾಪಿಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ, ಚೀವರಸ್ಸ ಚ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕತ್ತಾವಿಜಹನತೋ. ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸೇ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ಪಾರುಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಏಸ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿಆದಿಅತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಸಮೇತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಸುತ್ತೇ ಅನಾಗತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಮಹನ್ತಂ ಚೀವರಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಛಿನ್ದನೇನಾಪಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ದನಕಾಲೇ ಛಿಜ್ಜಮಾನಟ್ಠಾನಂ ಛಿದ್ದಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ ಏವಾತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ, ‘‘ಘಟೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ನ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಚ ಸಮೇತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನಂ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ. ತಾನಿ ಪುನ ಬದ್ಧಾನಿ ಘಟಿತಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರೇ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನೇ ಯದಿಪಿ ಏಕೇಕಂ ಖಣ್ಡಂ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣ್ಡೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಇತರೇ, ‘‘ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ನಿಸೀದನಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸಮ್ಮುಖೇ ಪವತ್ತಾ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ತಞ್ಚ ವಿಕಪ್ಪನವಿಸೇಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮುಖೇ’’ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ಅಭಿಮುಖೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇನ ಅತ್ತನೋ ವಾಚಾಯ ಏವ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಪರಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇನಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅಯಮೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ. ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವನ್ತಿ ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ವಿಕಪ್ಪನಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಜನೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ…ಪೇ… ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಯಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪರೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಪರಿಭೋಗವಿಸ್ಸಜ್ಜನಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ. ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ನಿಧೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏತೇನ ಚ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇಪಿ ಕತೇ ಚೀವರಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ. ತಂ ಪನ ತಿಚೀವರಾದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತಬ್ಬಂ, ಇತರೇನ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಮೇವ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಂ ವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರಂ, ತಂ ಯಾವ ಅಪರಿಭೋಗಕಾಲಾ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾವ ನಿದಹಿತಬ್ಬಂ, ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ತತೋ ಪುರೇಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇಯ್ಯ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನೇವ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ವಿಗತತ್ತಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ತದೇವ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇ ಚ ಕತೇ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಯಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಮೇವ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೯) ಚ ‘‘ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೭೩) ಚ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸನ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೭೪) ಚ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ವಾ ವಿಕಪ್ಪನಂ ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಂ ಅಮೋಚೇತ್ವಾವ ಪರಿಭೋಗಾದಿವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ತತೋ ಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿನಾಪಿ ವಿಸುಂ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ, ನಿದಹನಸ್ಸ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪನಾನನ್ತರಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಏವ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಂ ವಿಕಪ್ಪನಾರಹಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ, ನಿದಹಿತುಞ್ಚ ಇದಂ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ವಿನಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಖಾಯತಿ. ಅಪಿಚ ಬಹೂನಂ ಪತ್ತಾನಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇತುಞ್ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನ ತೇಸಂ ಅತಿರೇಕಪತ್ತತಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ ತೇಸು ಏಕಸ್ಸೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪಞ್ಞತ್ತಿಕೋವಿದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವಿಕಪ್ಪಿತೇ ‘‘ಅನನ್ತರಮೇವ ಏವಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಜಾನಾತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತು’’ನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ಚೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನಾನನ್ತರಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದೀನಂ ಸಾಧಾರಣವಚನೇನ ವುತ್ತವಚನಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ವಿರೋಧಾಸಙ್ಕಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ…ಪೇ… ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಓಕಾಸೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಯಂ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಂ, ತಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಸ್ಸ ವುತ್ತಾವಸೇಸೇಯೇವ ಅವತಿಟ್ಠನತೋ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ತಿಚೀವರಸ್ಸಾಪಿ ವಿಕಪ್ಪನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಿಚೀವರತೋ ಪನ ಏಕಂ ವಾ ಸಕಲಮೇವ ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಪರಂ ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಾ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನೇವ ಸಬ್ಬಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಾ ಪುರಿಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತಿಚೀವರೇ ಏಕೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಪಾಳಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತಿ. ಅಥ ಪುನಪಿ ತದೇವ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ನ ಸಮೇತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸೇಸಚೀವರಾನಿ ವಿಯ ತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ ಸೇಸಚೀವರೇಹಿ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾಭಾವಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ತಿಚೀವರವಿರಹಿತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಿಚೀವರಂ ಪನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇನೇವ ದುತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನ ವುತ್ತಂ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಪಾಳಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ತುಯ್ಹಂ ದೇಮೀತಿಆದೀಸು ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಮನಸಾ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ಸಮ್ಪದಾನಭೂತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಇಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ. ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ರುಚ್ಚತೀತಿಆದಿ ಉಭೋಹಿಪಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತಾಯ ಅಸ್ಸಾಮಿಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಏವ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಆಗತತ್ತಾ, ಇಧ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಚೀವರಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ಲೇಸೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಚ ವುತ್ತಂ, ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರೇಹಿ ಸಭಾಗೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಹಿತೇ ಚ ಪುನ ಲದ್ಧೇ ದೋಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಜಾತಿಪಮಾಣಯುತ್ತತಾ, ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧಭಾವೋ, ಅತಿರೇಕಚೀವರತಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೭೩. ದುತಿಯೇ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೇ, ವಿಪ್ಪವಾಸದೋಸಾಭಾವೇ ಸಾಧೇತಬ್ಬೇ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಸಮ್ಮುತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೭೫. ಪಟಿಸಿದ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನೇನಾತಿ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಂ ಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಅನ್ತೋಗಧೇನ, ಏಕೇನ ಚ ಅವಯವೇ ಸಮುದಾಯೋಪಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೪೭೮-೯. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ. ‘‘ಸಭಾಯೇತಿ ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಭಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಸಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸಭಾಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೋಹರನ್ತೋ ಸಭಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯೋ ಸಭಾಯ-ಸದ್ದೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಯುತ್ತೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಭಾಯನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಭಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಭಾತಿ ಚ ಲಿಙ್ಗನ್ತರಯುತ್ತೋ ಸಭಾಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ ಸಭಾಯಸದ್ದೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಭಾಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಭಂ ಗಚ್ಛತಿ. ವಸಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೇಯೇವ ವಸಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ವೀಥಿಯಾ. ಸಭಾಯಸ್ಸ ಚ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಚ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಭಾಯದ್ವಾರಾನಮನ್ತರೇ ವೀಥಿ ಗೇಹಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ ಆದಿಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ದ್ವಾರವೀಥಿಘರೇಸು ವಸನ್ತೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿದೋಸಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಸುಪಟಿಚ್ಛನ್ನತಾದಿಯುತ್ತೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸಭಾ ಪನ ಯದಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಸನತ್ಥಾಯ ಸಾಲಾಸದಿಸಾ ಕತಾ, ಅನ್ತರಾರಾಮೇ ವಿಯ ಯಥಾಸುಖಂ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ಚ ಏಕೂಪಚಾರತಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ನಾನೂಪಚಾರತಞ್ಚ ನಿವೇಸನಾದೀಸುಪಿ ಅತಿದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏತೇನೇವೂಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ನಿವೇಸನಾದೀನಿ ಬಹಿಗಾಮತೋ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಠಿತಾನಂ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಗಾಮನಿಗಮನಿವೇಸನಾದೀಸು ಪನ್ನರಸಸು. ಪರಿಕ್ಖೇಪಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ, ನ ಏಕಕುಲಾದೀನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಏಕೂಪಚಾರತಾನಾನೂಪಚಾರತಾನಿಮಿತ್ತತಾಭಾವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಕತಿಪಾಹಂ ಕತ್ಥಚಿ ನಿವಿಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ.

೪೮೨-೭. ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಇಸ್ಸರಾನಂ ಸಮುದ್ದತೀರಾದೀಸು ಕತಭಣ್ಡಸಾಲಾ ಉದೋಸಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾನಾದೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋತಿ ನಾತಿಉಚ್ಚೋ ಚನ್ದಿಕಙ್ಗಣಯುತ್ತೋ ಸಿಖರಕೂಟಮಾಲಾದಿವಿರಹಿತೋ ಪಾಸಾದೋ.

೪೮೯. ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ. ನದೀಪರಿಹಾರೋತಿ ವಿಸುಂಗಾಮಾದೀನಂ ವಿಯ ನದೀಪರಿಹಾರಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೋ ಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ನದೀಪರಿಹಾರೋಪಿ ವಿಸುಂ ಸಿದ್ಧೋ, ನದಿಯಾ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಿಹಾರಸೀಮನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಹಾರಸ್ಸ ನಾನಾಕುಲಸನ್ತಕಭಾವೇಪಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚೀವರಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಭವತೋ ತಸ್ಸಾ ಪಧಾನತ್ತಾ ತತ್ಥ ಸತ್ಥಪರಿಹಾರೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸತ್ಥಸಮೀಪೇ’’ತಿ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಸತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ಥಹತ್ಥಪಾಸೋ ಗಹಿತೋ.

೪೯೦. ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇತಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

೪೯೧-೪. ವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಉಪಚಾರಸೀಮಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪರಿವೇಣಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಏಕಕುಲಾದಿಸನ್ತಕತಾ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಾಪಕಾನಂ ವಸೇನ. ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಸ್ಸಾತಿ ಉಜುಕಂ ಅವಕ್ಖಿತ್ತಲೇಡ್ಡುಪಾತಬ್ಭನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಅಗಮನಪಥೇತಿ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಕೇ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಯೇ ದೀಪಕಾ, ತೇಸೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಇತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ಚೀವರೇ. ‘‘ಉಪೋಸಥಕಾಲೇ…ಪೇ… ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾಯ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಸದಿಸತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಬಹೂಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು ಯಥಾಸಕಂ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿಹರನ್ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸದಿಸೋ ಅನೇಕವಿಧೋ ಹೋತಿ, ನ ಏಕೋ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಿಮಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ತೇನೇವ ತತ್ಥ ಪರಿಸವಸೇನ ವುಡ್ಢಿ, ಹಾನಿ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ. ಸಾ ಹಿ ಯೋಜನಿಕಾಯಪಿ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋವ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಪಅಚ್ಛಿನ್ನಾ ಏಕಾವ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ಸಾ ಪರಿಸವಸೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಹಾಯತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾವ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ ಅಞ್ಞೋ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಪರಿಹಾರೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಖನ್ಧಕೇ ಸೀಮಾಕಥಾಯಮೇವ (ಮಹಾವ. ೧೪೩) ವಕ್ಖಾಮ.

೪೯೫. ನದಿಂ ಓತರತೀತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಓತರತಿ. ಬಹಿಗಾಮೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅಪಾರುಪಿತಬ್ಬತಾಯ ವುತ್ತಂ. ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇ ಚ ಬಹಿಗಾಮೇ ಠಪಿತಸಙ್ಘಾಟಿಯಞ್ಚ ಪಠಮಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೇ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಬಹಿಗಾಮೇ ಠಪಿತಸ್ಸಾಪಿ ವಿನಯಕಮ್ಮವಚನತೋ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ಠಿತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ದಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದಹರಾನಂ ಗಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮುಹುತ್ತಂ…ಪೇ… ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತೇ ಗಮನಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಂ ಪನ ಪುರಾರುಣಾವ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಉಸ್ಸಾಹೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅರುಣೇ ಅನ್ತರಾ ಉಟ್ಠಿತೇಪಿ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ ‘‘ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಸಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇನೇವ ‘‘ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ಗಮನಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನ ವುತ್ತಾ. ಧೇನುಭಯೇನಾತಿ ತರುಣವಚ್ಛಗಾವೀನಂ ಅಭಿಧಾವಿತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೇನ ಪಹರಣಭಯೇನ. ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ಧೇನುಭಯಾದೀಹಿ ಠಿತಾನಂ ಯಾವ ಭಯವೂಪಸಮಾ ಠಾತಬ್ಬತೋ ‘‘ಅನ್ತೋಅರುಣೇಯೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಯಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ಏವಂ ನಿಯಮೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇಪಿ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಗಾಮಪ್ಪವಿಟ್ಠದಹರಾನಂ ವಿಯ. ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ಗಾಮನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬತೋ. ಪವಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗತಾನಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮತ್ತಾ ನೇವ ಚೀವರಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಉಸ್ಸಾಹತಾಯ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇತಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ.

‘‘ಇಧ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾನಿ ವಿಯ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಮ್ಪಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣತೋತಿ ಇದಂ ಕಾಯವಾಚಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಅಧಿಟ್ಠಿತತಿಚೀವರತಾ, ಅನತ್ಥತಕಥಿನತಾ, ಅಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿತಾ, ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯೭. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಸತಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥ ದುತಿಯಕಥಿನೇ ವಿಯ ಸಾಮಿವಸೇನೇವ ಕರಣವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪೯೯-೫೦೦. ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ‘‘ತುಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾಲಚೀವರಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ, ಏತಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ, ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಞ್ಚ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಪಠಮಅನಿಯತೇ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ ವಿಯ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ವಿಯ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಹಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿ, ಅವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿ ಚ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಭಾಜೇತಬ್ಬತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ತತೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಚೀವರಮ್ಪಿ ಅಕಾಲೇ ಲದ್ಧಚೀವರಮ್ಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಏಕಮಾಸಪರಿಹಾರಂ, ಪಞ್ಚಮಾಸಪರಿಹಾರಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರೇ ಅಸತಿ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಮೇವ ಲಭತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಥಾಲದ್ಧಂ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಲದ್ಧಂ ವಾ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ದಸಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಇತರಥಾ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ವಿರುಜ್ಝನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ‘‘ಯಾವಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೮) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಪವಾರಣಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಚ ಪರಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ತಮೇವ ಪರಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾ’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೬೪೯) ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಲೇಪಿ ಅಕಾಲೇಪಿ ಚ ಯಥಾತಥಾ ಲದ್ಧಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಏಕಮಾಸಂ, ಪಞ್ಚಮಾಸಂ ವಾ ಯಥಾರಹಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ ಏವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮಾಸಪರಮತೋ ಉತ್ತರೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ತಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಪದಭಾಜನಿಯಂ ಏವಮತ್ಥಂ ಅವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ‘‘ಮೂಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಾ ದುತಿಯದಿವಸಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಮಾಸಪರಮಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಠಪೇತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಸಾಹಪರಮತಾಯ ಏವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಮೂಲಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಮೂಲಚೀವರನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ವೀಸತಿಮದಿವಸತೋ ಉದ್ಧಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಮದಿವಸಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ಘಟಿತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ನವಾಹಪರಮತಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಏಕತೋ ಅಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಂ ಪನ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಮೇವ.

ಪಾಳಿಯಂ ದಸಾಹಾತಿ ದಸಾಹೇನ. ಏಕಾದಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿಆದೀಸು ಏಕಾದಸಾಹೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏಕವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ…ಪೇ… ನವಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ‘‘ತಿಂಸೇ…ಪೇ… ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ…ಪೇ… ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸತಿಯಾ ಏವ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೀವರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಪಚ್ಚಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಮೂಲಚೀವರಂ ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಥಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಠಮತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಸಭಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಙ್ಗಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಠಮಕಥಿನೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ಇಧ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ.

ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೩-೫. ಚತುತ್ಥೇ ಪಾಳಿಯಂ ಭತ್ತವಿಸ್ಸಗ್ಗನ್ತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಉದರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಪವೇಸನಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನೇನ ಭತ್ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ಸೋ ನಾಮ ತ್ವಂ, ತಾಯ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತರೋ, ಪಿತೂನಂ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾಮಹಾ, ತೇ ಏವ ಯುಗಳಟ್ಠೇನ ಯುಗೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಪಿತಾಮಹಾವಟ್ಟಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನ ಮಾತಾಮಹೋ ಚ ಪಿತಾಮಹೀ ಮಾತಾಮಹೀ ಚ ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಯುಗತೋ ಪರಂ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ. ಪಿತು ಮಾತಾ ಪಿತಾಮಹೀ, ಮಾತು ಪಿತಾ ಮಾತಾಮಹೋ.

ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಧೋವಾ’’ತಿ ಆಣಾಪನವಾಚಾಯ ಏಕಾಯ ಏವ ತದನುಗುಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಆಣತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

೫೦೬. ತದವಿನಾಭಾವತೋ ಧೋವನಸ್ಸ ‘‘ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಾಯೇನ ಧೋವಾಪೇತುಕಾಮತಂ ಅಪ್ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ದಾನಖಿಪನಪೇಸನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಖಿಪನಪೇಸನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ.

ಏಕೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಪಠಮಕತೇನ. ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ಪಮಾಣಂ ಏತಾಸನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತಾ. ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ.

೫೦೭. ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಪಾರುಪನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ. ಪುರಾಣಚೀವರತಾ, ಉಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಆಣಾಪನಂ, ತಸ್ಸಾ ಧೋವಾಪನಾದೀನಿ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೮. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ. ೬೯೧-೬೯೨) ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ. ಕೋಟ್ಠಾಸಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಕೇಸಾದಿಪಞ್ಚಕೋಟ್ಠಾಸಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣತಾ. ಹತ್ಥತಲೇಯೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥತಲತೋ ಸೇಸಕಾಯಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ ದೀಪೇತಿ.

೫೧೦. ವಿಹತ್ಥತಾಯಾತಿ ವಿಹತತಾಯ, ಅಮಿಸ್ಸಿತತಾಯ ಅಪಟಿಸರಣತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಭಿತುನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ, ಬ್ಯಧಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಪರಿವತ್ತಂ, ತದೇವ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಇಧ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೋ ಉಪಚಾರನಿಯಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾತಿ ಯಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಹರೀಟಕಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ವಾ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಪರಿವತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ‘‘ತಂ ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೇನ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾತಿಭಾವಾಜಾನನಾದೀಸು ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವಾಜಾನನಾದಿವಸೇನಾಪಿ ಅಚಿತ್ತಕತಂ ಪಕಾಸೇತಿ.

೫೧೩-೪. ತಿಕಞ್ಚ ತಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚಾತಿ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯತಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀಸೂತಿ ಮಹತಿಯಾಪಿ ತಾವ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿಯಾ ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ, ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣವಿರಹಿತತಾಯ ಅನಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೇಸು ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀನಿ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಕಿರಿಯಾ, ಅಪರಿವತ್ತನಂ ಅಕಿರಿಯಾ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಪಾರಿವತ್ತಕಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಗಹಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೧೫. ಛಟ್ಠೇ ಪಟು ಏವ ಪಟ್ಟೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಧಮ್ಮನಿಮನ್ತನಾತಿ ಸಮಣೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಾಚಾರಧಮ್ಮಮತ್ತವಸೇನ ನಿಮನ್ತನಾ, ದಾತುಕಾಮತಾಯ ಕತನಿಮನ್ತನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತತೋ ಹಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ.

೫೧೭. ‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನೇವ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಠಮಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಲಿಙ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಿವಾಸೇತ್ವಾಪಿ ಲದ್ಧಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಯಂ ಆವಾಸಂ ಪಠಮಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ವಿಹಾರಚೀವರಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪವಿಸನ್ತೇನಪಿ ತಿಣಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನ ತ್ವೇವ ನಗ್ಗೇನ ಆಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಚಿಮಿಲಿಕಾಹೀತಿ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ. ಪರಿಭೋಗೇನೇವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚೀವರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇನ. ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ಓಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗತಾಯ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಜಿಣ್ಣಂ.

೫೨೧. ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅನುವತ್ತತಿ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ’’ತಿಆದಿ. ಇಧ ಪನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿನ್ನನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಇತರಥಾ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಸೇಸೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ತೇನೇವ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ಞಾತಕಪರಿವಾತಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ… ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೨೬) ಚ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೨೬) ಚ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೨-೫೨೪. ಸತ್ತಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲನ್ತಿ ದುಸ್ಸಾಪಣಂ. ತಞ್ಹಿ ವಾಣಿಜಕೇಹಿ ದುಸ್ಸಾನಿ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನಟ್ಠಾನತಾಯ ‘‘ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಚೀವರಸ್ಸ. ‘‘ತಿಚೀವರಿಕೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನತಿಚೀವರತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಹಾರಾದೀಸು ನಿಹಿತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ. ತಾವಕಾಲಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಗಾಹೇತಬ್ಬಂ, ತಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಂ ಕತ್ವಾ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಛದನಂ ವಿಯ ವಿಞ್ಞಾಪನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಅಸಬ್ಬಚೀವರೇನ. ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನೀತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ.

೫೨೬. ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ ತತುತ್ತರಿವಿಞ್ಞಾಪನಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಏವ ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತತುತ್ತರಿ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ, ತಞ್ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಯೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಸಿಯಾ, ವಿಞ್ಞಾಪಕಸ್ಸೇವ ವಾ, ನ ತಾವ ತೇಸಂ ತೇಹಿ ಅವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ, ನಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಪಕಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಾದಿಯನಪಟಿಬದ್ಧತಾವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತತುತ್ತರಿಚೀವರತಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಾದಿಕಾರಣತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೮-೫೩೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಯೋ ಕತ್ತಾತಿ ದಾಯಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಟೋ ಏವ ಪಟಕೋ. ‘‘ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ’’ತಿ ಹಿ ಸುತ್ತೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಚೀವರೇ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದ) ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿತಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದಾಯಕೇನ ದಾತುಕಾಮೋಮ್ಹೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಯದಗ್ಘನಕಂ ಸೋ ದಾತುಕಾಮೋ, ತದಗ್ಘನಕಂ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಪಿ ನ ಸಮೇತಿ, ದೂತೇನ ವಾ ದಾಯಕೇನ ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಆಭತ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚಿತೇಪಿ ಮುಖವೇವಟಿಯಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಆಹರಾಪನಸ್ಸ ತತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾ ನಾಮ, ಏತೇಸು ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವ ಚೇತಂ ‘ದೂತೇನ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಸಯಂ ಆಹರಿತ್ವಾಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದದನ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ. ಮುಖವೇವಟಿಯಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾದಯೋ ಹಿ ದಾಯಕೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇಪಿ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಾದಿಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಏವ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಮುಖವೇವಟಿಯಾದೀನಂ ಸನ್ತಕತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ದಾಯಕೇನ ವಾ ದೂತೇನ ವಾ ‘‘ಯಂ ಇಚ್ಛಥ, ತಂ ವದಥಾ’’ತಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತಸ್ಸ ವದತೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಕನ್ತಿ ಚೀವರೇ ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಂ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸು ತೇಸು ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮತ್ತತ್ತಾ, ಪಣೀತಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಸುದ್ಧಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯತ್ತಾ ಚಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಚೀವರೇ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾ’’ತಿ ಅಙ್ಗಂ ವುತ್ತಂ.

ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೩. ನವಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಪಚ್ಚೇಕಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಾ, ಏಕೇಕೇನ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನಿಯಮಿತಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭೋವ ಸನ್ತಾ ಏಕೇನಾತಿ ಉಭೋ ಏಕತೋವ ಸನ್ತಾ, ಉಭೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೭. ದಸಮೇ ‘‘ಅಜ್ಜಣ್ಹೋ’’ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ನೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಹ-ಕಾರಾಗಮಂ, ನ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ ಣ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ.

೫೩೮-೯. ಯಂ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಇಮಿನಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನೇನ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಹೀತಿ ಇದಂ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ಸಚೇ ಹಿ ‘ಇದಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’ತಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ, ಆಗಮನಸ್ಸ ಅಸುದ್ಧತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋಪಿ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಭೂತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಸತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತನಯೇನ ದೂತವಚನೇ ಚ ಅಸುದ್ಧೇ ಸಬ್ಬಥಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಏವ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಪನ ‘‘ಚೀವರಞ್ಚ ಖೋ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ, ತದನುಸಾರೇನ ನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಞ್ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ಆಗಮನದೂತವಚನಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅಸುದ್ಧತ್ತಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಪನ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ದೂತವಚನೇ ಅಸುದ್ಧೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತನಯೇನ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಚ ಯಥಾ ದೂತವಚನಾಸುದ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ಆಗಮನೇ ಸುದ್ಧೇ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಮ್ಪಿ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಆಗಮನಾಸುದ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ದೂತವಚನೇ ಸುದ್ಧೇ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಅತ್ಥತೋ ಸಿದ್ಧೋವ ಹೋತಿ, ಉಭಯಸುದ್ಧಿಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಉಭಯಾಸುದ್ಧಿಪಕ್ಖಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋಪಿ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೫೩೭-೫೩೯) ‘‘ಆಗಮನಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಅಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ವಿಸೇಸಪ್ಪಯೋಜನಂ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಆದಿನಾ ಸಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ. ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಮೂಲಸಾಮಿಕೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನ, ಪೇಸಿತಸ್ಸ ದೂತಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನ ಚ ವದತೋಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಏವ ನ ಹೋತಿ ಅಭಿಮತತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಏವ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯಸ್ಮಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವದತೋ ದೂತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ವುತ್ತೋ ಆಗಮನಸ್ಸ ಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಆಗಮನಸ್ಸಾಪಿ ಅಸುದ್ಧಿಯಂ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯೇನಾಪಿ ಕಮ್ಮೇನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೇವ ಆಗಮನಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಅಸುದ್ಧೀಸು ಪಯೋಜನಂ. ಕಥಂ ಪನ ದೂತವಚನೇನ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ನಾಯಂ ಭಾರೋ. ದೂತೇನ ಹಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನೇವ ವುತ್ತೇ ಏವ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ, ನ ಇತರಥಾ, ತತ್ಥ ಚ ತಸ್ಸ ವಚನಕ್ಕಮೇನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚ ಯುತ್ತಿಆದೀಹಿ ಚ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ. ಇಧಾಪಿ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಆಭತ’’ನ್ತಿ ದೂತವಚನೇನೇವ ಚೀವರಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದಾತುಂ ಪೇಸಿತಭಾವೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಏವ ಕತ್ತಬ್ಬೋತಿ.

ಪಾಳಿಯಞ್ಚ ‘‘ಚೀವರಞ್ಚ ಖೋ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ದೂತವಚನಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತೇಪಿ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಏಸೋ ಖೋ…ಪೇ… ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ತಸ್ಸ ದೇಹೀ’’’ತಿಆದಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಸಾದಿಯನಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಞ್ಞತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ‘‘ಏವಂ ದೂತೇನ ಪುನ ವುತ್ತೇ ಏವ ಚೋದೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಇತರಥಾ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ದೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರಂ…ಪೇ… ಚೇತಾಪೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರ’’’ನ್ತಿ ಇದಂ ದೂತೇನಾಭತರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅತ್ತನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕತ್ತಾವ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರಂ…ಪೇ… ಚೇತಾಪೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ರೂಪಿಯಸ್ಸ ಪಕತತ್ತಾ ತೇನ ರೂಪಿಯೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ದೇಹಿ ಚೇತಾಪೇಹೀ’’ತಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ತಂ ದೋಸಂ ದೂರತೋ ಪರಿವಜ್ಜೇತುಂ ವುತ್ತಂ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸ್ಸಟ್ಠರೂಪಿಯೇ ವಿಯ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಇಮಂ ವಾ ಇಮಂ ವಾ ಆಹರಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ಇದಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿದೋಸಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರೇನಾ’’ತಿಪಿ ಅವತ್ತಬ್ಬತಾಪಸಙ್ಗತೋ, ತೇನೇವ ದೂತನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಙ್ಕಾಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ದೂತೇನ ಠಪಿತರೂಪಿಯೇನ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಆಹರಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ‘‘ಚೀವರಂ ಆಹರಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ಠಾನನ್ತಿ ಠಿತಿಯಾ ಚ ಕಾರಣಸ್ಸ ಚ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಸನೇ ನಿಸೀದನೇನ ಠಾನಮ್ಪಿ ಕುಪ್ಪತಿ, ಆಗತಕಾರಣಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಠಿತಂ ಪನ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಆಮಿಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದೀಸು ಆಗತಕಾರಣಮೇವ ಭಞ್ಜತಿ, ನ ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆಮಿಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ ಠಾನಮ್ಪಿ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ.

ಯತಸ್ಸ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನನ್ತಿಆದಿ ಯೇನ ಅತ್ತನಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಚೀವರಞ್ಚ ಅನಿಪ್ಫಾದಿತಂ, ತಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನಂ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವತ್ಥುಸಾಮಿಕಾನಂ ವುತ್ತೇ ತೇ ಚೋದೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಸಾಮಿಕಾ ಚೋದೇತ್ವಾ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇನ ಚ ಯೋ ಸಯಂ ಅಚೋದೇತ್ವಾ ಉಪಾಸಕಾದೀಹಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ವತ್ವಾ ಚೋದಾಪೇತಿ, ತೇಸು ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಚೋದೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ದಾಪೇನ್ತೇಸು ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನಾಣತ್ತಿಕತ್ತಾ.

ಕೇನಚಿ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇನೇವ ಬ್ಯಾವಟಭಾವಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಮುಖವೇವಟಿಕೋ. ‘‘ಅವಿಚಾರೇತುಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಾ ಅರಿಯಾಪಿ ವಞ್ಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿನಾ ವೋಹಾರತೋ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥುಮ್ಹಿ (ಮಹಾವ. ೨೯೯) ವುತ್ತಂ ‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಮೇವ (ಮಹಾವ. ೨೯೯) ಮೇಣ್ಡಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಹತ್ಥೇತಿ ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ, ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ವಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಚ ಚೋದನಾಯ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ.

ಸಯಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದದನ್ತೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರತ್ಥಾಯೇವ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುಸಾಮಿನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಭೇದೇಸುಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೇ ಚ ಠಾನಚೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಸಙ್ಘಂ ವಾ…ಪೇ… ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ದೇಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಮಸಿತ್ವಾ ವದನ್ತೇಸು ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಮೇವ. ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಗಣಾದೀಸುಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೇಸುಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೫೩೭-೫೩೯) ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಸಙ್ಘಚೇತಿಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಚೋದೇತೀತಿ ತಸ್ಸ ದೋಸಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಕೋಧೇನ ವಾ ಲೋಭೇನ ವಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚೋದೇತಿ. ಸೋ ಏವ ಹಿ ಮುಸಾವಾದಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟಾದಿಆಪತ್ತೀಹಿ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಗೀವಾತಿಸಞ್ಞಾಯ ಪನ ವತ್ವಾ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಿ.

ತಳಾಕಂ ಖೇತ್ತೇ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಘೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೂತಿ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತುಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ತಳಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ತಳಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇತೋ ತಳಾಕತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಞ್ಚ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನಞ್ಞೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪನ ಏವಮ್ಪಿ ದಿನ್ನಂ ತಳಾಕಖೇತ್ತಾದಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಉದಕಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ಕೂಪಪೋಕ್ಖರಣೀಆದಯೋ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಳಾಕಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಕಥ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಆದಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಙ್ಘವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ. ಹತ್ಥೇತಿ ವಸೇ.

‘‘ಠಪೇಥಾತಿ ವುತ್ತೇ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾಮೀಚಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅವುತ್ತೇಪಿ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉದಕಂ ವಾರೇತುಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ. ಸಸ್ಸಕಾಲೇಪಿ ತಾಸೇತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಮುಞ್ಚತೋ ಪನ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ. ಪುನ ದೇತೀತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ದೇತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಇಸ್ಸರೇನ ‘ಪರಿಚ್ಚತ್ತಮಿದಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ಅಸ್ಸಾಮಿಕ’ನ್ತಿಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತನಾ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಕ್ಖಾಮಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

ಉದಕವಸೇನಾತಿ ಉದಕಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ. ‘‘ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸಹತ್ಥೇನ ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಚ ಕರೋನ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಏವಂ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಪನ ಸಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಆಣಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸಹತ್ಥಾದಿನಾ ಕತತಳಾಕತ್ತಾ ‘‘ಅಸಾರುಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ, ಪನ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸಪಿ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಪಮಾಣೇನ ವಾ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಲಜ್ಜಿನಾಪಿ, ಪಗೇವ ಅಲಜ್ಜಿನಾ ಮತ್ತಿಕುದ್ಧರಣಾದೀಸು ಕಾರಾಪಿತೇಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನವಸಸ್ಸೇತಿ ಅಕತಪುಬ್ಬೇ ಕೇದಾರೇ. ‘‘ಕಹಾಪಣೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಧಞ್ಞುಟ್ಠಾಪನೇ ತಸ್ಸೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಧಞ್ಞುಟ್ಠಾಪನೇ ಚಸ್ಸ ಪಯೋಗೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ನ ಕಹಾಪಣುಟ್ಠಾಪನೇ ವಿಯ.

‘‘ಕಸಥ ವಪಥಾ’’ತಿ ವಚನೇ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವತ್ವಾ’’ತಿ. ಏತ್ತಕೋ ನಾಮ ಭಾಗೋತಿ ಏತ್ಥ ಏತ್ತಕೋ ಕಹಾಪಣೋತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತಥಾ ವುತ್ತೇಪಿ ಹಿ ತದಾ ಕಹಾಪಣಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಆಯತಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬಪಯೋಗೇಸು, ಪರಿಭೋಗೇಸುಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಧಞ್ಞಪರಿಭೋಗೇ ಏವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಯೇನ ಮಿನನರಕ್ಖಣಾದಿಪಯೋಗೇನ ಪಚ್ಛಾ ಧಞ್ಞಪರಿಭೋಗೇ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕರಣೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ. ಪರಿಯಾಯಕಥಾಯ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಏತ್ತಕೇಹಿ ವೀಹೀಹಿ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ನಿಯಮವಚನೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ಕಹಾಪಣವಿಚಾರಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವತ್ಥು ಚ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನತ್ಥೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿವಚನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ.

ವನಂ ದಮ್ಮಿ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾಪಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೀಮಂ ದೇಮಾತಿ ವಿಹಾರಸೀಮಾದಿಸಾಧಾರಣವಚನೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಪಿ ದಾಸಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಾಮಿಕ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೧೯; ಮಹಾವ. ೨೭೦) ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೇನ ಗಹಿತಪರಿಭುತ್ತಕ್ಕಮೇನ, ನ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ದಾಸಪರಿಭೋಗಕ್ಕಮೇನ. ಖೇತ್ತಾದಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕವಸೇನ ಗಹೇತುಂ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಖೇತ್ತವತ್ಥುಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೦, ೧೯೪) ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಆಗತಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಭಗವತಾ ಆಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಹೇತುಭಾವೇನ ಕತೋತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಜಾನನ್ತೇಹಿ ಸಙ್ಗೀತಿಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಖೇತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುತ್ತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಭಾವೋ, ದೂತೇನ ಅಪ್ಪಿತತಾ, ತತುತ್ತರಿ ವಾಯಾಮೋ, ತೇನ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಚೀವರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಕೋಸಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೪೨. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋಸಿಯಕಾರಕೇತಿ ಕೋಸಕಾರಕಪಾಣಾನಂ ಕೋಸತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಕೋಸಿಯೇನ ಸುತ್ತೇನ ವತ್ಥಾದಿಂ ಕರೋನ್ತೇ. ಸಙ್ಘಾತನ್ತಿ ವಿನಾಸಂ.

೫೪೪. ‘‘ಅವಾಯಿಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಏಳಕಲೋಮೇಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ. ಪಟಿಲಾಭೇನಾತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಾನೇನ ‘‘ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೪೫) ವುತ್ತತ್ತಾ, ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕತಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಕರಣಕಾರಾಪನಂ, ಪಟಿಲಾಭೋ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫೪೭-೫೫೨. ದುತಿಯಞ್ಚ ತತಿಯಞ್ಚ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ತತ್ಥ ಪನ ಓದಾತಾದಿಮಿಸ್ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನಞ್ಞೇವ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಕರಣವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ದ್ವೇಭಾಗತೋ ಅಧಿಕೇಸು ಸುದ್ಧಕಾಳಕೇಸು ಅನಧಿಕಸಞ್ಞಾಯ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಕರಣವಸೇನ ಚ ಅಚಿತ್ತಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪. ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫೭. ಚತುತ್ಥೇ ಹದ ಕರೀಸುಸ್ಸಗ್ಗೇ, ಮಿಹ ಸೇಚನೇತಿ ಧಾತುಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ವಚ್ಚಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಾವಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಊನಕಛಬ್ಬಸ್ಸೇಸು ಅತಿರೇಕಛಬ್ಬಸ್ಸಸಙ್ಕಿತಾದಿವಸೇನೇತ್ಥ ಅಚಿತ್ತಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೬೫. ಪಞ್ಚಮೇ ತತ್ಥ ಸನ್ದಿಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಕಾಯ ಕತಿಕಾಯ ಅಯುತ್ತಕಾರಿತಾವಸೇನ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರಞ್ಞಕಙ್ಗಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಪಾಳಿಯಂ ಸೇನಾಸನಾದಿಪಚ್ಚಯತ್ತಯಸ್ಸ ಆದಿಅಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಸೇಸಾನಿಪಿ ತೇ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೫೬೬. ಪಿಹಯನ್ತಾತಿ ಪತ್ಥಯನ್ತಾ. ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಅವಾಯಿಮತ್ತಾ, ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ ಚ ಚೀವರತಾ, ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬತಾ ಚ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯಾ’’ತಿ, ವಿಪಲ್ಲಾಸಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಇದಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ನವಸು ಚೀವರೇಸು ನಿಸೀದನಚೀವರಮೇವ, ನಾಞ್ಞಂ. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ (ಪಾಚಿ. ೫೩೧ ಆದಯೋ) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’ತಿ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚಸ್ಸ ‘ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ ಪದೇಸೇ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಫಾಲೇತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ದಸಾ ಕರೀಯನ್ತಿ, ತಾಹಿ ದಸಾಹಿ ಸದಸಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೀ’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೩೧) ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಇಧ ಪಮಾಣನಿಯಮಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ, ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಚ ಅವಾಯಿಮಚೀವರತ್ತಾ, ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗತ್ತಾಭಾವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಚ. ನಿಸೀದನಚೀವರಂ ಪನ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಖಣ್ಡಪಿಲೋತಿಕಾನಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಸನ್ಥತಂ ವಿಯ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಸನ್ಥತಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಸದಿಸಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ತದೇವ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಞ್ಚ, ನ ಇದನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೫೬೭. ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಕಂ ಅನಾದಾಯ ಆದಿಯನ್ತಿಸಞ್ಞಾಯ, ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಊನೇ ಅನೂನನ್ತಿಸಞ್ಞಾಯ ಚ ವಸೇನೇತ್ಥ ಅಚಿತ್ತಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿತಾನಾದೀನಞ್ಞೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಕರಣೇ ಅನಾಪತ್ತಿವಚನತೋ ನಿಪಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ಕರೋತೋಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಏವ. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕೋಸಿಯೇಸು ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೪೫, ೫೫೦) ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ, ಇತರೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚತುತ್ಥೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರಣೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪಞ್ಚಮೇ ತತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿಸ್ಸಟ್ಠದಾನವಚನತೋ ಪನ ಗಹಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜನೇ ಚ ವಿಜಟೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವಸೇನ ಕತೇ ನ ದೋಸೋ.

ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೭೨. ಛಟ್ಠೇ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ವತ್ಥುವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನಿವಾಸಟ್ಠಾನೇ ಲದ್ಧಾನಿಪಿ ತಿಯೋಜನತೋ ಪರಂ ಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಅಸನ್ತೇ ಹಾರಕೇತಿ ಅನುರೂಪತೋ ವುತ್ತಂ. ಸನ್ತೇಪಿ ಹಾರಕೇ ಹರತೋ ನತ್ಥಿ ದೋಸೋ. ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅನಾಣತ್ತೇನ ಹಟತ್ತಾ. ಪಕ್ಖದ್ವಯಸ್ಸಪಿ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ’’ತಿ, ಅನುಪರತಗಮನಿಚ್ಛತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಪಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ’’ತಿ. ನ ಸಮೇತೀತಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಸ್ಸೇವ ಪರಿಹರಣೇ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಗಚ್ಛನ್ತೇತಿ ಠಿತೇ. ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಭೂಮಿಯಾ.

೫೭೫. ತಂ ಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಠಮಂ ಪಟಿಲಾಭಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಿಯೋಜನತೋ ಉದ್ಧಂ ಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ದಿನ್ನಟ್ಠಾನತೋ ತಿಯೋಜನಂ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅಙ್ಗೇಸು ‘ಪಠಮಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ದುತಿಯಪಟಿಲಾಭಟ್ಠಾನತೋ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ದುತಿಯಪಟಿಲಾಭಸ್ಸಾಪಿ ಪಟಿಲಾಭಟ್ಠಾನೇ ಪವಿಸನತೋ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಗಮನಟ್ಠಾನತೋ ಪುನ ಗಮನೇ ವಿಯ. ಕಾಯಬನ್ಧನಾದೀನನ್ತಿ ದ್ವಿಪಟಲಕಾಯಬನ್ಧನಾದೀನಂ ಅನ್ತರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಸಿಬ್ಬಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸದಿಸಂ, ನ ಕತಭಣ್ಡನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ನಿಧಾನಮುಖನ್ತಿ. ಅಕತಭಣ್ಡತಾ, ಪಠಮಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ, ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣಂ, ಅವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೧. ಸತ್ತಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಕತಭಣ್ಡಂ ಧೋವಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಭುತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಬಲಾದಿಕತಭಣ್ಡಸ್ಸ ಧೋವಾಪನಂ ಪುರಾಣಚೀವರಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಕರನ್ತಿ ತನ್ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಕತಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೩-೪. ಅಟ್ಠಮೇ ಸುವಣ್ಣಮಯಕಹಾಪಣೇನ ಕಹಾಪಣೋಪಿ ರಜತೇ ಏವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋವಣ್ಣಮಯೋ ವಾ’’ತಿ. ರೂಪಿಯಮಯೋ ವಾತಿ ರಜತೇನ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಕಹಾಪಣೋ. ಪಾಕತಿಕೋ ನಾಮ ಏತರಹಿ ಪಕತಿಕಹಾಪಣೋ.

ಇಚ್ಚೇತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ, ವಿಭಙ್ಗೇನ ಚ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ನ ಪನ ಅನನ್ತರೇನ ‘‘ರಜತ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ. ಇದಾನಿ ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ರಜತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ರಜತಮಾಸಕೋವ ವುತ್ತೋ, ನ ಕೇವಲಂ ರಜತಂ, ತಥಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತ’’ನ್ತಿ ಪದೇನೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರಜತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಂ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಮಾತಿಕಾಪದೇನೇವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ತಂ ಅವತ್ವಾ ತೇನ ಸಹ ಸಙ್ಗಯ್ಹಮಾನಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರಜತಂ ನಾಮ ಕಹಾಪಣೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಜಾತರೂಪಮಾಸಕೋತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಕಹಾಪಣೋ. ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದೋತಿ ‘‘ರೂಪಿಯಮಯೋ ವಾ ಪಾಕತಿಕೋ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದೋ. ಪಟೋವ ಪಟಕೋ, ವತ್ಥಂ. ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪರಿಭೋಗೇ ಪನ ಪಞ್ಚಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾನಂ ಧಞ್ಞವಿರಹಿತಮುತ್ತಾದೀನಂ ಕಾರಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಧಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮುತ್ತಾದಿಖೇತ್ತಾದಿ ವಿಯ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಘಿಕಭೂಮಿಯಂ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಚಾರಣಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘ತಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಏಕೋ ಸತಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾತಿಆದಿ ರೂಪಿಯೇ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ಪವತ್ತನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ. ‘‘ಇಧ ನಿಕ್ಖಿಪಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧ ನಿಕ್ಖಿಪಾಹೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ…ಪೇ… ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಸಾದಿತತ್ತಾ ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದುಬ್ಬಿಚಾರಣಾಯ ಸತಿ ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ನ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಚೇತಾಪಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೇತಾಪಿತಂ ಚೇ, ನತ್ಥಿ ಪರಿಭೋಗೂಪಾಯೋ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠರೂಪಿಯೇನ ಚೇತಾಪಿತತ್ತಾ. ಈದಿಸಞ್ಹಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತ್ವಾವ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸಙ್ಘೇ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠರೂಪಿಯಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆನೀತಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಾವ ಉಪಾಯಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪತ್ತಚತುಕ್ಕಾದಿಕಥಾಯ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೯) ನ ಸಮೇತಿ. ತತ್ಥ ರೂಪಿಯೇನ ಪರಿವತ್ತಿತಪತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಿಭೋಗೋವ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನನ್ತಿ. ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇಹಿ ವಡ್ಢಿಯಾ ಪಯೋಜನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

೫೮೫. ‘‘ಪತಿತೋಕಾಸಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವದಸ್ಸನಪರನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನಾಯಾತಿ ಪರಿಯಾಯಾದಿನಾ ಅಭೂತಾರೋಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋತಿ ಪಚ್ಚಯಸಾಮಿನಾ ಭಗವತಾ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಇಣಪರಿಭೋಗೋತಿ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಮ್ಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನತೋ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಚ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ವಿಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇತಿ ಕಾಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೇ. ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಣಪರಿಭೋಗಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಯಂ ಮಯಾ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾಪಿ ಅತೀತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇತಿ ಉದಕಪತನಟ್ಠಾನತೋ ಅನ್ತೋಪವೇಸನೇಸು, ನಿಸೀದನಸಯನೇಸು ಚ. ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯತ್ತಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಪರಿಭೋಗೇ ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಕಾರಣೇ ಸತೀ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಸಬ್ಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣೇ ಸತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಪಚ್ಚಯಸಬ್ಭಾವಮತ್ತೇನ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಸುಜ್ಝನತೋ. ‘‘ಪರಿಭೋಗೇ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಸ್ಸ ಭೇದೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸ್ಸಿಸೀಲಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಅತೀತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ವಿಸುಜ್ಝನತೋ. ಏತಸ್ಮಿಂ, ಪನ ಸೇಸಪಚ್ಚಯೇಸು ಚ ಇಣಪರಿಭೋಗಾದಿವಚನೇನ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಸ್ಸೇವ ಭೇದೋತಿ ಏವಮಿಮೇಸಂ ನಾನಾಕರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಪಸಙ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹಿ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಜ್ಝತಿ ದೇಸನಾದೀಹಿ, ಸೋಧೀಯತೀತಿ ವಾ ಸುದ್ಧಿ, ಚತುಬ್ಬಿಧಸೀಲಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಸನಾಯ ಸುಜ್ಝನತೋ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ದೇಸನಾಗ್ಗಹಣೇನ ವುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಾನಂ ಅಭಿಕ್ಖುತಾಪಟಿಞ್ಞಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಛಿನ್ನಮೂಲಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿರಕ್ಖಿತಂ ಭಿಕ್ಖುಸೀಲಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಲಾಭೋಪಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ.

ದಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ದಾಯಂ, ತಂ ಆದಿಯನ್ತೀತಿ ದಾಯಾದಾ. ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ತೇಸಂ ಆಣಣ್ಯಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೇ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಥ, ಮಾ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೯) ಪವತ್ತಂ ಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮಾ ಮೇ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾತಿ ಏವಂ ಮೇ-ಸದ್ದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏವಞ್ಹಿ ತಥಾ ವುತ್ತತ್ಥಸಾಧಕಂ ಹೋತಿ.

ಲಜ್ಜಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಧಮ್ಮಾಮಿಸವಸೇನ ಮಿಸ್ಸಭಾವೋ. ಅಲಜ್ಜಿನಾ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ‘‘ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಅಲಜ್ಜೀ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇಸು ಆಸಙ್ಕಾ ನಾಮ ನ ಕಾತಬ್ಬಾ, ದಿಟ್ಠಸುತಾದಿಕಾರಣೇ ಸತಿ ಏವ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ತನೋ ಭಾರಭೂತಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ. ಸಚೇ ನ ಓರಮತೀತಿ ಅಗತಿಗಮನೇನ ಧಮ್ಮಾಮಿಸಪರಿಭೋಗತೋ ನ ಓರಮತಿ. ‘‘ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅಲಜ್ಜೀನಂ ಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ಕುಲದೂಸನಾದಿಸಮುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ, ವಗ್ಗಕಮ್ಮಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಾನಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿ ಏವ.

‘‘ಧಮ್ಮಿಯಾಧಮ್ಮಿಯಪರಿಭೋಗೋ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಲಜ್ಜಿಪರಿಭೋಗೋ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಚ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಚ ವುತ್ತೋ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಚೋದಕಚುದಿತಕಭಾವೇ ಠಿತಾ ದ್ವೇ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಕಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗಾ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಥಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೮೫-೩೮೬) ವುತ್ತಾ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಧಮ್ಮಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇ ವಿರೋಧಾಭಾವಾ. ಲಜ್ಜೀನಮೇವ ಹಿ ಅಲಜ್ಜಿನಾ ಸಹ ತದುಭಯಪರಿಭೋಗಾ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ.

ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋತಿ ‘‘ಏಕಕಮ್ಮಂ ಏಕುದ್ದೇಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೫, ೯೨, ೧೭೨) ವುತ್ತಸಂವಾಸೋ ಚೇವ ನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಹಣದಾನಾದಿಕೋ ಸಬ್ಬೋ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ನ ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಲಜ್ಜಿನೋ ಅಲಜ್ಜಿಪಗ್ಗಹೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತರೋಪೀತಿ ಲಜ್ಜೀಪಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅಲಜ್ಜಿನೋ, ಇಮಿನಾ ಚ ಲಜ್ಜಿನೋ ವಣ್ಣಭಣನಾದಿಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಮಿಸಗರುಕತಾಯ ವಾ ಗೇಹಸಿತಪೇಮೇನ ವಾ ತಂ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಲಜ್ಜೀ ಸಾಸನಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಗಹಟ್ಠಾದೀಸು ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಬಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪೇಸಲೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಾಸನಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಕರೋತೀತಿ.

‘‘ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋಪಿ ತತ್ಥ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಮಿಸಪರಿಭೋಗತೋ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋವ ಗರುಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಅತಿವಿಯ ಅಲಜ್ಜಿವಿವೇಕೇನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಸಾಸನೇ ಓಸಕ್ಕನ್ತೇ, ಲಜ್ಜೀಸು ಚ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು ಅಲಜ್ಜಿಮ್ಪಿ ಪಕತತ್ತಂ ಗಣಪೂರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕರಣೇನ ಚೇವ ಕೇಚಿ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಧಮ್ಮಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸೇಸಾಲಜ್ಜಿಗಣಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹೇನ ಚ ಸಾಸನಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕೋಟಿಯಂ ಠಿತೋ ಗನ್ಥೋತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಗನ್ಥಪರಿಯಾಪುಣನಮೇವ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋ, ನ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಲಜ್ಜೀಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಏಕಕಮ್ಮಾದೀಸು ಬಹೂಸು ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೇಸು ಅಲಜ್ಜಿನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕತ್ತಬ್ಬಾವತ್ಥಾಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಗನ್ಥಸ್ಸೇವ ಸಮುದ್ಧಟತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಕೋ ವಿಧಿ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ಅನಾಮಿಸತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾಮಿಸೇಸು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವಾ. ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಧಾರಕಥಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೫೧)‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತಬ್ಬಂ, ಧಮ್ಮೋ ವಾಚೇತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ಅಬ್ಭಾನವುಟ್ಠಾನಮಾನತ್ತಪರಿವಾಸಾ ದಾತಬ್ಬಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾರಹೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ, ಉಪಸಮ್ಪದಾರಹೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಧಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾದಿಪಿ ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ದಸ್ಸಿತಂ. ತೇಸು ಪನ ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಯಂ ಗಣಪೂರಣಾದಿವಸೇನ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾದಿ ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಧಮ್ಮುಗ್ಗಹಣನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಹಣಾದಿ ವಾ ಕರೀಯತಿ, ತಂ ಧಮ್ಮೋ ಚೇವ ಪರಿಭೋಗೋ ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏತಂ ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯಂ ವಿನಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಲಜ್ಜಿಪರಿಭೋಗೋ ಚ ಹೋತಿ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ. ಯಂ ಪನ ಅಲಜ್ಜಿಸತಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿನಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪರಿವಾಸಾದಿಉಪಕಾರಕಮ್ಮಂ ವಾ ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾದಾನಾದಿ ವಾ ಕರೀಯತಿ, ತಂ ಧಮ್ಮೋ ಏವ, ನೋ ಪರಿಭೋಗೋ. ಏತಂ ಅನುರೂಪಾನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಮಿಸದಾನಂ ವಿಯ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ. ನಿಸ್ಸಯದಾನಮ್ಪಿ ತೇರಸಸಮ್ಮುತಿದಾನಾದಿ ಚ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಸಾದಿಯನಾದಿಪರಿಭೋಗಸ್ಸಾಪಿ ಹೇತುತ್ತಾ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಯೋ ಪನ ಮಹಾಅಲಜ್ಜೀ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಉಪಕಾರಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾದಾನಾದಿ ಚ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಹೋತಿ, ನಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಅಲಜ್ಜಿಪಗ್ಗಹೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಧಮ್ಮಾಮಿಸಪರಿಭೋಗವಿವಜ್ಜನೇನಾಪಿ ಹಿ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಸೋ ಚ ಪೇಸಲಾನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಏತದತ್ಥತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಯಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಾಯ ಪೇಸಲಾನಂ ಅಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ ಸದ್ಧಮ್ಮಪರಿಹಾನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪರಿಭೋಗೋ ವಾ ಹೋತು ಅಪರಿಭೋಗೋ ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಾಸನಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿಞ್ಚ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇಸು ಚೇತ್ಥ ಅಲಜ್ಜೀಹಿ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋ ಏವ ಪೇಸಲಾನಂ ಅಫಾಸುವಿಹಾರಸದ್ಧಮ್ಮಪರಿಹಾನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಹೋತಿ, ನ ತಥಾ ಆಮಿಸಪರಿಭೋಗೋ. ನ ಹಿ ಅಲಜ್ಜೀನಂ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಮತ್ತೇನ ಪೇಸಲಾನಂ ಅಫಾಸುವಿಹಾರಾದಿ ಹೋತಿ, ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೇನ ಪನ ಹೋತಿ, ತಪ್ಪರಿವಜ್ಜನೇನ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರಾದಯೋ. ತಥಾ ಹಿ ಕತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಾ ಅಲಜ್ಜಿಪುಗ್ಗಲಾ ಉಪೋಸಥಾದೀಸು ಪವಿಟ್ಠಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಾಯದ್ವಾರೇ, ವಚೀದ್ವಾರೇ ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯಥಾ ವಿನಯಞ್ಚ ಅತಿಟ್ಠನ್ತಾ ಸಙ್ಘತೋ ಬಹಿಕರಣಾದಿವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸಹ ಸಂವಸನ್ತಾಪಿ ಅಲಜ್ಜಿನೋವ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ಏಕೋಪಿ ಅಲಜ್ಜೀ ಅಲಜ್ಜಿಸತಮ್ಪಿ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೫). ಯದಿ ಹಿ ತೇ ಏವಂ ನ ನಿಗ್ಗಹಿತಾ ಸಿಯುಂ, ಸಙ್ಘೇ ಕಲಹಾದಿಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾದಿಸಾಮಗ್ಗೀಕಮ್ಮಪಟಿಬಾಹನಾದಿನಾ ಪೇಸಲಾನಂ ಅಫಾಸುಂ ಕತ್ವಾ ಕಮೇನ ತೇ ದೇವದತ್ತವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾದಯೋ ವಿಯ ಪರಿಸಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮತೋ ವಿನಯತೋ ದೀಪೇನ್ತಾ ಸಙ್ಘಭೇದಾದಿಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಾಸನಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸು ಪನ ಸಙ್ಘತೋ ಬಹಿಕರಣಾದಿವಸೇನ ನಿಗ್ಗಹಿತೇಸು ಸಬ್ಬೋಪಾಯಂ ಉಪದ್ದವೋ ನ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

‘‘ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪೋಸಥೋ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪವಾರಣಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಸಾಮಗ್ಗೀ ನ ಹೋತಿ…ಪೇ… ದುಸ್ಸೀಲೇಸು ಪನ ನಿಗ್ಗಹಿತೇಸು ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅಯಂ ಉಪದ್ದವೋ ನ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪೇಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಫಾಸು ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೯).

ತಸ್ಮಾ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋವ ಆಮಿಸಪರಿಭೋಗತೋಪಿ ಅತಿವಿಯ ಅಲಜ್ಜಿವಿವೇಕೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಆಪತ್ತಿಕರೋ ಚ ಸದ್ಧಮ್ಮಪರಿಹಾನಿಹೇತುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಪಿಚ ಉಪೋಸಥೋ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪವಾರಣಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಅಲಜ್ಜೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾಕರಣಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾಪಿ ಚೇತಂ ಸಿಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಥಾಯಂ ‘‘ಆರಾಧಿಕಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಲಜ್ಜಿನಿಯೋ, ತಾ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ಗಾಮನ್ತರನದೀಪಾರರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸಗಣಓಹೀಯನಾಪತ್ತೀಹಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ…ಪೇ… ಅಲಜ್ಜಿನಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಸಙ್ಗಹಂ ಪನ ಕರೋನ್ತಿ, ತಾಪಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಲಜ್ಜಿನೀಸು ದುತಿಯಿಕಾಗಹಣಾದೀಸು ಸಂವಾಸಾಪತ್ತಿಪರಿಹಾರಾಯ ನದೀಪಾರಗಮನಾದಿಗರುಕಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಾನಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತತೋಪಿ ಅಲಜ್ಜಿಸಂವಾಸಾಪತ್ತಿ ಏವ ಸದ್ಧಮ್ಮಪರಿಹಾನಿಹೇತುತೋ ಗರುಕತರಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ನ ಹಿ ಲಹುಕಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಪರಿಹರಿತುಂ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಆಚರಿಯಾ ಅನುಜಾನನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಸಂವಾಸಪದಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಲಜ್ಜಿಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸಮಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಸಮಸಿಕ್ಖಾತಾ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ಏತೇಸು ಕಮ್ಮಾದೀಸು ಸಹ ವಸನ್ತಿ, ನ ಏಕೋಪಿ ತತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಸೋ ಸಂವಾಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಲಜ್ಜೀಹೇವ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಸಂವಾಸೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಕಾಸಿತೋ.

ಯದಿ ಏವಂ, ಕಸ್ಮಾ ಅಸಂವಾಸಿಕೇಸು ಅಲಜ್ಜೀ ನ ಗಣಿತೋತಿ? ನಾಯಂ ವಿರೋಧೋ, ಯೇ ಗಣಪೂರಕೇ ಕತ್ವಾ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕುಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಅಪಕತತ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಅಸಂವಾಸಿಕತ್ತೇ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಪನ ಪಕತತ್ತಭೂತಾಪಿ ಸನ್ತಿ, ತೇ ಚೇ ಗಣಪೂರಣಾ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಸಾಧೇನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ಕತ್ವಾ ಅಗತಿಗಮನೇನ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಆಪತ್ತಿಕರಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಆಪನ್ನಾ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅಲಜ್ಜಿತಞ್ಚ ಲಜ್ಜಿತಞ್ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣಪಟಿಬದ್ಧಂ, ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕಂ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಹಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ‘‘ನ ಪುನ ಈದಿಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಲಜ್ಜಿನೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಚ ಯೇ ಪೇಸಲೇಹಿ ಓವದಿಯಮಾನಾಪಿ ನ ಓರಮನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ತೇ ಏವ ಅಸಂವಸಿತಬ್ಬಾ, ನ ಇತರೇ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ಓಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾಪಿ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಅಸಂವಾಸಿಕೇಸು ಅಗಣೇತ್ವಾ ತಪ್ಪರಿವಜ್ಜನತ್ಥಂ ಸೋಧೇತ್ವಾವ ಉಪೋಸಥಾದಿಕರಣಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಆರೋಚೇಥ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೩೪) ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಉಪೋಸಥಕರಣಸ್ಸ ಅಯುತ್ತತಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ ಸೋ ಆವಿಕರೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಫಾಸು ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೩೪) ಏವಂ ಅಲಜ್ಜಿಮ್ಪಿ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕರಣಪ್ಪಕಾರೋ ಚ ವುತ್ತೋ, ‘‘ಕಚ್ಚಿತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧಾ…ಪೇ… ಪರಿಸುದ್ಧೇತ್ಥಾಯಸ್ಮನ್ತೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೪೨, ೪೫೮, ೬೬೨; ಪಾಚಿ. ೫೫೧, ೫೭೫, ೬೫೫) ಚ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೇ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಅಹಂ ಭನ್ತೇ, ಪರಿಸುದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೬೮) ಚ ಏವಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧತಾ ಚ ಪಕಾಸಿತಾ, ವಚನಮತ್ತೇನ ಅನೋರಮನ್ತಾನಞ್ಚ ಉಪೋಸಥಪವಆರಣಟ್ಠಪನವಿಧಿ ಚ ವುತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಥಾ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಅನೋಕ್ಕಮನ್ತೇಹಿ ಸಂವಾಸಸ್ಸ ಅಯುತ್ತತಾಯ ನಿಸ್ಸಯದಾನಗ್ಗಹಣಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ತಜ್ಜನೀಯಾದಿನಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಕರಣಞ್ಚ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕರಣೇನ ಸಾನುವತ್ತಕಪರಿಸಸ್ಸ ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸ ಅಸಂವಾಸಿಕತ್ತಪಾಪನವಿಧಿ ಚ ವುತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಸುತ್ತನಯೇಹಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇಹಿ ಚ ಪಕತತ್ತೇಹಿಪಿ ಅಪಕತತ್ತೇಹಿಪಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅಲಜ್ಜೀಹಿ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಸಂವಾಸೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕರೋನ್ತಾನಂ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯೇವ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಯಂ ಪಕತತ್ತಾಪಿ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಯಸತ್ಥೇರಾದೀಹಿ ಮಹನ್ತೇನ ವಾಯಾಮೇನ ಸಙ್ಘತೋ ವಿಯೋಜಿತಾ. ನ ಹಿ ತೇಸು ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಅಸಂವಾಸಿಕಾ ಅತ್ಥಿ ತೇಹಿ ದೀಪಿತಾನಂ ದಸನ್ನಂ ವತ್ಥೂನಂ (ಚೂಳವ. ೪೫೨) ಲಹುಕಾಪತ್ತಿವಿಸಯತ್ತಾ.

ತಸ್ಸ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಮಹಾರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ಖರಪತ್ತನ್ತಿ ಖರಸಙ್ಖಾತಂ ಸುವಣ್ಣಪತಿರೂಪಕಂ ವತ್ಥು. ದಾಯಕೇಹಿ ಅಸತಿಯಾ ದಿನ್ನಂ ರೂಪಿಯಂ ತೇಹಿ ಪುನ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಅದಾತುಂ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ದಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತವ ಚೋಳಕಂ ಪಸ್ಸಾಹೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವತ್ವಾಪಿ ಪನ ನಟ್ಠವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಿಯ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಭಾವೇಪಿ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾವ. ಅಸತಿಯಾಪಿ ಹಿ ತಂ ವತ್ಥುಂ ವತ್ಥಾದಿನಾ ಸಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ದೇಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ, ತದಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗಸಬ್ಭಾವತೋ ದಾನಮೇವ ಹೋತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹಗ್ಘಸ್ಸ ದಾನೇ ವಿಯ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅಸತಿಯಾ ದಿಯ್ಯಮಾನತ್ತೇ ಞಾತೇಪಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ನ ಹೋತಿ ದಾಯಕೇಹಿ ದಿನ್ನತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಹೋತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಈದಿಸಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ‘ತವ ಚೋಳಕಂ ಪಸ್ಸಾ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನೋ ನಕ್ಖಮತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

೫೮೬. ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾನೀತಿ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತ್ತಂ, ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯತ್ತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಜಾತರೂಪರಜತಭಾವೋ, ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ಗಹಣಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೭. ನವಮೇ ಜಾತರೂಪಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ಇಧ ರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪರಿವತ್ತನೇತಿ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ, ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ರೂಪಿಯಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನೇ.

೫೮೯. ಪಾಳಿಯಂ ಘನಕತನ್ತಿ ಇಟ್ಠಕಾದಿ. ರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋತಿಆದೀಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕೇವಲಂ ರಜತಂ ನ ಗಹಿತಂ, ತಥಾಪಿ ರೂಪಿಯಪದೇನೇವ ತಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸುದ್ಧೋ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ಏವ ವುತ್ತೋತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ. ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಕ್ಖಾಮಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

೫೯೧. ಪಾಳಿಯಂ ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಸಕಸನ್ತಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀತಿ ಪರಸನ್ತಕಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತತ್ಥ ಅರೂಪಿಯ-ಸದ್ದೇನ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪನ ತಿಕೇ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಅರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ತಿಕೇ ಅರೂಪಿಯ-ಸದ್ದೇನ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಯೇವ ಗಹಿತಂ, ನ ಮುತ್ತಾದಿದುಕ್ಕಟವತ್ಥು ಅನ್ತೇ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು ನ ಗಹಿತಂ, ತಥಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ, ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಞ್ಚ ಪರಿವತ್ತಯತೋ ದುಕ್ಕಟಂ, ನಯತೋ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ. ತಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮ್ಹಿ ತಥಸಞ್ಞಾಯ ವಾ ಅತಥಸಞ್ಞಾಯ ವಾ ವಿಮತಿಯಾ ವಾ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಹೋತಿಯೇವ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸಹ.

ಇದಾನಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ಸರೂಪೇನ ಅನಾಗತತ್ತೇಪಿ ನಯತೋ ಲಬ್ಭಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಅಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಿಯೇನ ಪರಿವತ್ತಿತಂ ಅರೂಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ನ ಹೋತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಸ್ಸೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ, ಕೇವಲಂ ಪನ ಇದಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಪರಿವತ್ತಕೇನ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಅರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ತಿಕೋ ಭಗವತಾ ನ ವುತ್ತೋ, ತೀಸುಪಿ ಪದೇಸು ಪರಿವತ್ತಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅರೂಪಿಯತ್ತೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಚನಾಯೋಗಾ ರೂಪಿಯಸ್ಸೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ. ರೂಪಿಯಸ್ಸೇವ ಹಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಸ್ಸ ಆರಾಮಿಕಾದೀಹಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿ ಪಾಳಿಯಂ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ಅರೂಪಿಯಸ್ಸ. ತಸ್ಮಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮತ್ತಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ಪನೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅವುತ್ತೋಪಿ ಅಯಂ…ಪೇ… ತಿಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತೇನೇವ ಪತ್ತಚತುಕ್ಕೇ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ವಾ ಹೀತಿಆದಿ ದುತಿಯತಿಕಾನುಲೋಮೇನೇವ ತತಿಯತ್ತಿಕಸ್ಸ ಸಿಜ್ಝನಪ್ಪಕಾರಂ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಅರೂಪಿಯೇನ ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ರೂಪಿಯಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ಕತೋ ಏವ ಹೋತೀ’’ತಿ ದುತಿಯತ್ತಿಕೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಿಯೇನ ಪರಸ್ಸ ಅರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ತತಿಯೋ ತಿಕೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ಪನ ದುತಿಯತ್ತಿಕೇನೇವ ಏಕತೋ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ನ ವುತ್ತೋತಿ. ತತ್ಥ ಏಕನ್ತೇನ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇತಿ ಏಕೇನ ಅನ್ತೇನ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇ, ‘‘ಏಕತೋ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ.

ಇದಾನಿ ದುತಿಯತ್ತಿಕೇ ಅರೂಪಿಯಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಭೂತೇಸು ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂಸು ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ರೂಪಿಯಾದಿಪರಿವತ್ತನೇ ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನ್ತಿಆದಿ ಪನ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಪರಿವತ್ತನಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಪಾಳಿಯಂ ಅವುತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಯತೋ ಲಬ್ಭಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಮಿನಾತಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ, ತೇನ ಚ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕತಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹೀತಿ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ವುತ್ತಂ, ತೇನಾಪಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತತಂ ಏವ ಸಾಧೇತಿ. ಇಮಂ…ಪೇ… ರೂಪಿಯಚೇತಾಪನಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಕತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ತತ್ಥಾತಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೫೯೩).

ಏವಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ರೂಪಿಯಾದಿಪರಿವತ್ತನೇ ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ತೇನೇವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಏವ. ‘‘ರೂಪಿಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಮುತ್ತಾದಿದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮ್ಪಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾರಿತಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ಕಹಾಪಣಾದಿಂ ಕಮ್ಮಕಾರಾನಂ ದತ್ವಾ ಬೀಜಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಮಹಾಅಕಪ್ಪಿಯೋತಿ ಅತ್ತನಾವ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೂಸಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಮೂಲಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನೋಪಿ ಪುನ ಲದ್ಧೋ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯದಿ ಹಿ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ತಳಾಕಾದೀಸು ವಿಯ ಅಚ್ಛಿನ್ನೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದೇಯ್ಯುಂ. ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನಾತಿ ಸಙ್ಘೇ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ, ಚೋರಾದಿಅಚ್ಛಿನ್ದನಾದಿನಾ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಇದಞ್ಚ ತೇನ ರೂಪೇನ ಠಿತಂ, ತಮ್ಮೂಲಿಕೇನ ವತ್ಥುಮುತ್ತಾದಿರೂಪೇನ ಠಿತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮ್ಪಿ ಹಿ ತಮ್ಮೂಲಿಕಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಞ್ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ತೇನ ರೂಪೇನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತುಂ. ಯದಿ ಪನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇನ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಪುನ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇಯ್ಯ, ತಂ ರೂಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತುಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಪತ್ತಂ ಕಿಣಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಹಾಪಣಾದಿನಾ ಕಮ್ಮಾರಕುಲತೋ ಪತ್ತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಆರಾಮಿಕಾದೀಹಿ ಕಿಣಾಪನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏತ್ತಕೇಹಿ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಸಾಟಕೇ ಆಹರ, ಏತ್ತಕೇಹಿ ಯಾಗುಆದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀತಿ ವದತಿ, ಯಂ ತೇ ಆಹರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಹಾಪಣಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೩೮-೫೩೯) ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ವಚನೇನ ಯಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ‘‘ಅನಾಣತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಸಮೇತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಇಮಿನಾ, ಪಾಳಿಯಾಪಿ ತಂ ನ ಸಮೇತಿ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠರೂಪಿಯೇನ ಆರಾಮಿಕಾದೀಹಿ ಸಪ್ಪಿಯಾದಿಂ ಪರಿವತ್ತಾಪೇತುಂ ‘‘ಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಜಾನಾಹೀ’ತಿ. ಸಚೇ ಸೋ ಭಣತಿ ‘ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಆಹರೀಯತೂ’ತಿ, ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಇಮಂ ವಾ ಇಮಂ ವಾ ಆಹರಾ’ತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ಸಪ್ಪಿ ವಾ’’’ತಿಆದಿನಾ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಪರಿಮೋಚೇತ್ವಾವ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಇಮಿನಾ ರೂಪಿಯೇನ ಕಿಂ ಆಹರೀಯತೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಇಮಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ರೂಪಿಯೇನ ಇಮಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆಣತ್ತೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ತಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತುಂ ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಇಮಂ ವಾ ಇಮಂ ವಾ ಆಹರಾ’’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇಪಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೫೯೫) ಪನ ತಥಾ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸಾಣತ್ತಿಕಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಮೇವ ಅನಾಣತ್ತಿಕನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಮೂಲಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಯೇನ ಉಗ್ಗಹಿತಮೂಲೇನ ಪತ್ತೋ ಕೀತೋ, ತಸ್ಸ ಮೂಲಸ್ಸ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ, ಏತೇನ ರೂಪಿಯಮೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ತಮ್ಮೂಲಿಕಂ ಅರೂಪಿಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯದಿ ಹಿ ತೇನ ರೂಪಿಯೇನ ಅಞ್ಞಂ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇಯ್ಯ, ತಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತನಯೇನೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಹಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ‘‘ಮೂಲಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮೂಲಸ್ಸ ಗಿಹಿಸನ್ತಕತ್ತಂ, ತೇನೇವ ಪತ್ತಸ್ಸ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಾನುಪ್ಪನ್ನತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಚಸಹಧಮ್ಮಿಕಸನ್ತಕೇನೇವ ಹಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರದೋಸೋ. ತತ್ಥ ಚ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇತರತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ.

ನಿಸ್ಸಜ್ಜೀತಿ ದಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ವಿನಯಕಮ್ಮವಸೇನ. ತೇನೇವ ‘‘ಸಪ್ಪಿಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಾ ಧನಸ್ಸ ರೂಪಿಯಭಾವೋ, ಪರಿವತ್ತನಪರಿವತ್ತಾಪನೇಸು ಅಞ್ಞತರಭಾವೋ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೯೩-೫. ದಸಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಜಾನಾಹೀತಿ ಇದಾನೇವ ಉಪಧಾರೇಹಿ, ಇದಂ ಪಚ್ಛಾ ಛಡ್ಡೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಮಿನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಇಮನ್ತಿ ಪರೇನ ಪಟಿದಿಯ್ಯಮಾನಂ. ಸೇಸಞಾತಕೇಸು ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತಸಮ್ಭವತೋ ತದಭಾವಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಾತರಂ ಪನ ಪಿತರಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ರೂಪಿಯಂ ಭತಕಾನಂ ದತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಭೂಮಿಯಂ ಅಯೋಬೀಜಸಮುಟ್ಠಾಪನೇ ಭತಿಯಾ ಖಣನ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಗಹಿತಭಣ್ಡಕಭಾವೇಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತಿ, ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಯಞ್ಹಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಭೂಮಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಂ ಅಯೋಬೀಜಂ, ತಂ ಭತಕಾನಂ ಸನ್ತಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತದತ್ಥಞ್ಚ ತೇಸಂ ರೂಪಿಯಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋವ ಹೋತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ರಜನಚ್ಛಲ್ಲಿಆದೀನಂ ಆಹರಾಪನೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ ವಿಯ, ತಾದಿಸಮ್ಪಿ ಪರಭಣ್ಡಂ ಇಧ ವತ್ಥಧೋವನಾದೀಸು ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಮಾಣೇನೇವೇತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೫೯೭. ಪುಞ್ಞಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಪ್ಪಗ್ಘತಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಅಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನೇವ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹ, ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಇತರೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ದಿಯ್ಯಮಾನಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಊನಂ ವಾ ಅಧಿಕಂ ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವಾ’’ತಿ ದತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಉಪನನ್ದಸ್ಸ ವಿಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕವತ್ಥುಗ್ಗಹಣೇ. ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿಸ್ಸ ಪುನ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಆಗತಸ್ಸ ಯಂ ಅಧಿಕಂ ಗಹಿತಂ, ತಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಯೇನ ಯಂ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುತಾ, ಅಸಹಧಮ್ಮಿಕತಾ, ಕಯವಿಕ್ಕಯಾಪಜ್ಜನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಕೋಸಿಯವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.