ಸಮಥಭೇದವಣ್ಣನಾ

ಅಧಿಕರಣಪರಿಯಾಯವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೯೩-೪. ಲೋಭಕಾರಣಾ ವಿವಾದನತೋ ‘‘ಲೋಭೋ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸು. ಠಾನಾನೀತಿಆದೀನಿ ಕಾರಣವೇವಚನಾನಿ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನಂ, ವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥು, ಭವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಭೂಮೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ವಸನ್ತಿ ಭವನ್ತಿ ಚಾತಿ? ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಾದಯೋ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿವದನತೋ ‘‘ನವ ಹೇತೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೋಧನೋ ಹೋತಿ ಉಪನಾಹೀತಿಆದೀನಿ ದ್ವಾದಸ ಮೂಲಾನಿ. ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೇನ ಹಿ ಚತೂಸು ವಿಪತ್ತೀಸು ಏಕೇನ ಅನುವದನತೋ ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ವಿಪತ್ತಿಯೋ ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚುದ್ದಸ ಮೂಲಾನೀತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣೇ ವುತ್ತಾ ದ್ವಾದಸ, ಕಾಯೋ, ವಾಚಾ ಚ.

೨೯೫-೬. ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಆಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿ ಠಾನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ವಚನತೋ ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಕುಸಲಹೇತು, ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪನ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏವಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಠಿತಪಾಳಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ‘ಯಥಾಠಿತಪಾಳಿವಸೇನ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಕಿರಿಯಾ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮಾ’’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಪಾಳಿಅನುಸಾರೇನ ಪಟಿಕಾತಬ್ಬಲಕ್ಖಣಂ ವಾ ಕಮ್ಮಂ. ತಥೇವ ಕರಣಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ಚ. ಞತ್ತಿಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಾನಿ ಞತ್ತಿತೋ ಜಾಯನ್ತಿ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಅಪಲೋಕನತೋ, ‘‘ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ಏಕೇನ ಸಮಥೇನ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸಿಯುನ್ತಿ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾತಿ ಕಥಂ ಹೋತಿ. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ದ್ವೇತಿ ತೇ ದ್ವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ನ ಸಮ್ಮತಿ.

೨೯೭. ಸಾಧಾರಣಾತಿ ತಂ ಸಮೇತಬ್ಬಾ.

೨೯೮. ತಬ್ಭಾಗಿಯಾತಿ ತಂಕೋಟ್ಠಾಸಾ.

೨೯೯. ಏಕಾಧಿಕರಣಂ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಥಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮೇತುಂ ಭಬ್ಬಾತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸಮಥಾ ಸಮಥಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಮಥಾ ಸಮಥಸ್ಸಾ ಸಿಯಾ ಸಾಧಾರಣಾ ಸಿಯಾ ಅಸಾಧಾರಣಾ.

೩೦೦. ಸಮಥಾ ಸಮಥಸ್ಸ ತಬ್ಭಾಗಿಯವಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೦೧. ಇಮೇ ಸಮಥಾ ಸಮಥಾ, ನ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೦೨. ‘‘ಸಮಥಾ ವಿನಯೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಯೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋತಿ ವಿನಯವಾರೋ ಉದ್ಧಟೋ ಸಿಯಾ. ನ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತಿವಿನಯಾದಯೋ ಸೇಸಸಮಥಾ.

೩೦೩. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತೇ ತಂ ಪಟಿಜಾನನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಪಟಿಜಾನನಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಕುಸಲೋ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಅಕುಸಲೋತಿ ‘‘ಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾಹಿ ತಿವಙ್ಗಿಕೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಏತೇಹಿ ವಿನಾ ನತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇಹಿ ಕರಣಕಾಲೇ ಕುಸಲೋ, ಅರಹನ್ತಾನಂ ಕರಣಕಾಲೇ ಅಬ್ಯಾಕತೋ, ಏತೇಸಂ ಅಕುಸಲಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಅಕುಸಲೋ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಅಧಮ್ಮವಾದೀಹಿ ವೂಪಸಮನಕಾಲೇ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಾಪಕೇ ಧಮ್ಮವಾದಿಮ್ಹಿ ಕುಸಲಾ, ಧಮ್ಮವಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಧಮ್ಮವಾದಿಮ್ಹಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಾಪಕೇ ಜಾತೇ ಅಕುಸಲಾ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅರಹತೋ ವಸೇನೇವ ಅಬ್ಯಾಕತತಾ, ಅನರಹತೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಸತಿವಿನಯದಾನೇ ಸತಿವಿನಯೋ ಅಕುಸಲೋ, ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೋ ಅನುಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ದಾನೇ, ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಅಜಾನನತೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಕರಣೇ, ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಕರಣೇ, ತಿಣವತ್ಥಾರಕಂ ಮಹಾಕಲಹೇ, ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಕರಣೇ ಚ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಯತ್ಥವಾರಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೦೪. ಲಬ್ಭತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ.

ಸಮಥವಾರವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೦೫. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚಾತಿಆದಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಚ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯತ್ಥ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂ ವಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಆಮಾ’’ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ದ್ವೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಕತಂ ಚೇ, ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ. ತತ್ಥೇವ ದೇಸಿತಂ ಚೇ, ಧಮ್ಮವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾಯೋಪಿ ಲದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅವಿವದನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ ಚೇ, ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ. ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸಿತಂ ಚೇ, ಧಮ್ಮವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾಯೋಪಿ ಲದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕಸ್ಸೇವ ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಪತ್ತಿದೇಸನಕಾಲೇ ‘‘ಪಸ್ಸಸಿ, ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾಸಞ್ಞಿತೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಞ್ಚ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ.

ಸಂಸಟ್ಠವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೦೬. ಅಧಿಕರಣಾನಂ ವೂಪಸಮೋವ ಸಮಥೋ ನಾಮ, ಸೋ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಚ ಲಬ್ಭಾ ವಿನಿಭುಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಾನಾಕರಣಂ ಕಾತುಂ.

೩೦೯-೩೧೦. ಸಮಥಾ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಧಿಕರಣಾ ವಾ ಪನ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಸತಿವಿನಯಾದೀಹಿ ತೇಸಂ ತಸ್ಸಾ ಅನುಪಕಾರತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಥಾ ಅಧಿಕರಣೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಥಾ ಅಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೧೧. ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣೇನ ನ ಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಸಮಾನಭಾವತೋ ಚ ಅವಸಾನೇ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ನ ಕೇನಚಿ ಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೧೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಸಯಂ ಸಮಥೇನ ವಾ ಅಧಿಕರಣೇನ ವಾ ಸಮೇತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋ. ಸತಿವಿನಯೋ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮತಿ. ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕತಿಣವತ್ಥಾರಕಾಪಿ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮನ್ತಿ.

೩೧೩. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮತಿ. ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಾಪಿ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮನ್ತಿ. ‘‘‘ಅಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ಏವಂ ಪಾಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘‘ಸಮಥಾ ಅಧಿಕರಣೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀ’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಥಾ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ಸಮಥಾ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನ ಸಮ್ಮನ್ತೀ’ತಿ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೩೧೪. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಕತಮಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ‘‘ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಧಿಕರಣಂ ನ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ.

೩೧೮-೯. ‘‘ಕತಮಾಧಿಕರಣಪರಿಯಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಭಜತೀತಿ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನವಿವಾದಂ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಭಜತಿ. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ದ್ವೇ ಸಮಥೇ ಭಜತೀತಿ ‘‘ಇಮಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ವದನ್ತಂ ವಿಯ ಭಜತಿ ‘‘ಮಯಂ ತಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇಹಿ ವಿಯ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ.

ಸಮಥಭೇದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.