ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ

೧. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭವಣ್ಣನಾ

ವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ವಿತ್ಥಾರಮಭಿಸಙ್ಖತಂ;

ಅಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ, ವಕ್ಖೇ ಗಣ್ಠಿಪದಕ್ಕಮಂ.

ಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿಭಙ್ಗೋ ಅಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೬-೭. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಞ್ಞಾ ವೀಮಂಸಾ. ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏವಾತಿ ಮಾತಿಕಾಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏವ. ‘‘ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಪ್ಪನಾನಂ ವಿಭಾಜನಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೬೫೮. ‘‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ದೇಸನಾವಿಲಾಸವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಅಞ್ಞಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಏಕೇ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಸಮ್ಭವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಟಿಸೇಧಛಾಯಾದಿಸ್ಸನತೋ ಚ. ಯಥಾಹ ಧಮ್ಮಪದೇ ವಿಸಾಖಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧. ವಿಸಾಖಾವತ್ಥು) ‘‘ತಸ್ಸ ಚೀವರದಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ಲಭಿ. ಇತ್ಥೀನಞ್ಹಿ ಚೀವರದಾನಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಭಣ್ಡೇನ ಮತ್ಥಕಂ ಪಪ್ಪೋತಿ, ಪುರಿಸಾನಂ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರೇನಾ’’ತಿ. ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಮ್ಭವೋ ಅಞ್ಞಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕದಾಚಿ ಸಿಯಾ, ನತ್ಥೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ. ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುದೇಸನಾಕ್ಕಮೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನಿನಿದ್ದೇಸೋ ವುತ್ತೋ, ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘವಸೇನ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ತತ್ಥ ನ ವುತ್ತಾ. ತಾಸಂ ಅತ್ಥಿತಾ ಇಮಾಯ ಪರಿವಾರಕಥಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬಾ –

‘‘ಉಭೋ ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ,

ಉಭಿನ್ನಂ ಹತ್ಥತೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ;

ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಾನಾ,

ಪಞ್ಹಾ ಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೭೯);

ಅಥ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಸರಣಗಮನೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೇ ಠಿತಾ ಪುರಿಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ, ‘‘ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ನೋ ಚೇ, ತಂ ವಚನಂ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲೋ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅವಸ್ಸವಭಾವಸ್ಸ ಇಜ್ಝನತೋ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀನಂ ಅಗ್ಗಹತ್ಥಾ ಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಕದಾಚಿ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವನ್ದನ್ತಾನಂ ವಾ ಪುರಿಸಾನಂ ಸಿರಾನಿ ಅಗ್ಗಪಾದೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಿತಾನಿ ಕದಾಚಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಸಚ್ಛೇದನಕಾಲೇ ವಾ ಸಿರಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಅತಿರದ್ಧಗವೇಸಿ, ದುರಕ್ಖಿಯಂ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾ ಅತಿಲಹುಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ದೇಸೇಸುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬೫೯. ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ಸಾ ವುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಮನುಗಣ್ಠಿಪದಕ್ಕಮೋ – ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ‘‘ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಕಿರಿಯತೋಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಂ ವತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ…ಪೇ… ಸೋ ಚೇ ಪವೇಸನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೬) ನಯೇನ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾಯಪಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾಪಿ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನೇವ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ಪವೇಸನಸಾದಿಯನಾದಿಮ್ಹಿ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಙ್ಗಜಾತಚಲನಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ‘‘ಸೋ ಚೇ ಪವೇಸನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಪವಿಟ್ಠಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಠಿತಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಉದ್ಧರಣಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೮) ಏತ್ಥ ಠಿತ ನ ಸಾದಿಯನೇ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಚಲನತ್ತಾ. ಸಾದಿಯನಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಸೇವನಚಲನಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸತೇವಾತಿ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನೇವ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಕಸ್ಮಾ ತಬ್ಬಹುಲನಯೋ ಅವುತ್ತೋತಿ ಚೇ? ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೯, ೪೨) ಮಾತಿಕಾಯಂ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸರೂಪೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತದನುರೂಪವಸೇನ ವಿಭಙ್ಗನಯಮನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚೇತೇಸು ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ಸುರಾದೀನಂ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾ, ನ ಇತರಥಾ ‘‘ಯಂ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಲೋಕವಜ್ಜಾ, ಸೇಸಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತೇ ಲೋಕವಜ್ಜಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾನಂ ನಿಯಮನಲಕ್ಖಣಸಿದ್ಧಿ ಹೋತಿ, ತಥಾ ತಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸಾ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಲೋಕವಜ್ಜಾ. ಸೇಸಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಲೋಕವಜ್ಜವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ ವತ್ಥುಅಜಾನನಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಸುರಾಪಾನವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಖನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೦೮) ‘‘ಮಜ್ಜಪಾನೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸಾಮಣೇರೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಸೀಲಭೇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವತ್ಥುಅಜಾನನಪಕ್ಖೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಸಿದ್ಧಿಕರಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸದಿಸೇ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ ಸತಿಪಿ ಸಾಮಣೇರೋ ಸೀಲಭೇದಂ ನಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸವಚನಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ಸಮಾನಜಾತಿಕತ್ತಾ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ. ‘‘ಸುರಾದಯೋ ಪನಿಮೇ’’ತಿ ವತ್ಥುಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಾತಬ್ಬತಾದಿವಸೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿಆದಿ.

ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯುತ್ತಿವಚನೇನ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಅಪ್ಪವಿಸನತೋ ಸಚಿತ್ತಕಾಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಸು ಅಕುಸಲನಿಯಮೋತಿ ಚೇ? ನ, ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಸೇಕ್ಖಾನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪವಿಸನತೋ. ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲನಿಯಮಾಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸುಪನ್ತಸ್ಸ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಜಲಬಿನ್ದುಮಿವ ಸುರಾಬಿನ್ದುಆದಯೋ ಉದಾಹರಿತಬ್ಬಾತಿ. ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ಹಿ ಅತ್ಥೇ ಗಹಿತೇ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಳಿಯಾ ಅವಿಸೇಸತ್ಥೋ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಮೇತ್ಥ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ವತ್ಥುಜಾನನಪಕ್ಖೇ ವಿನಾ ಅಕುಸಲೇನ ಮಜ್ಜಪಾನಂ ಸಿಯಾ, ಕಸ್ಮಾ ನಾಳಿಮಜ್ಝಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಪಾನಕಾದಿಸಞ್ಞೀನನ್ತಿ? ಸೀಲಭೇದವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನೇವ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೇ, ನ, ಚಕ್ಖುಪಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧) ಆದಿವಿರೋಧತೋತಿ. ಅಪಿಚ ಭಿಕ್ಖುನೋಪಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವಿಯ ಸುರಾಪಾನಂ ಸಚಿತ್ತಕಮೇವ ಕಸ್ಮಾ ನ ಜಾತನ್ತಿ? ಅಪ್ಪತಿರೂಪತ್ತಾತಿ ಚೇ, ಸಾಮಣೇರಾನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಮೇವ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ಏವ ಹಿ ತೇ. ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತ್ತಾತಿ ಚೇ? ಸಾಮಣೇರಾನಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಮೇವ. ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸಚಿತ್ತಕಮೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಇತರಂ ದಣ್ಡಕಮ್ಮವತ್ಥೂತಿ ಚೇ? ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಮಜ್ಜಪಾನೇ ನತ್ಥಿ. ಏತ್ಥ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಮಜ್ಜೇ ಅಮಜ್ಜಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥು ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸಾಮಣೇರಾನಂ ವಿಯಾತಿ ಚೇ? ಅಚಿತ್ತಕಮ್ಪಿ ಮಜ್ಜಪಾನಾದೀನಂ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ನಾಚಿತ್ತಕಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ. ನಿಕಾಯನ್ತರಪಕ್ಖೇ ಅಯಮೇವ ದೋಸೋ. ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ಲೋಕವಜ್ಜಮೇವ ಮಜ್ಜಪಾನನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಸುರಾಪಾನಮೇವ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಅರಿಯಾ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ನ ಕೇವಲಂ ಸುರಾಪಾನಮೇವ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಅರಿಯಾ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಾಣೇಸುಪಿ ಕೋಧವಸೇನ ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾಯ ಸೀಸಚ್ಛೇದನಾದೀನಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಸದಾರಸಞ್ಞಾಯ ಪರದಾರಂ ನ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಅನತ್ಥಭಞ್ಜಕಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಭಞ್ಜಕಮುಸಾ ನ ವದನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಞ್ಞಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಆಚರಿಯಾಪಿ ಸುರಾಪಾನೇ ಅಕುಸಲನಿಯಮಾಭಾವಮೇವ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಲೋಕವಜ್ಜಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾಧಿಕಾರೇ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಅಕುಸಲನ್ತಿ ಸುರಾಪಾನಾದಿಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ, ಇತರಥಾ ಯಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ಪನಸ್ಸ ತಬ್ಬಹುಲನಯಮೇವ, ನ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇ. ಕಥಂ? ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಭಾವೇ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕಾಯಙ್ಗಮಚೋಪಯಮಾನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೀ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖು. ಭಿಕ್ಖು ಪನ ಚೋಪಯಮಾನೋವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇಪಿ ಚೋಪನೇ ಸತಿ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನಾಸತಿ. ಪವೇಸನಂ ಸಾದಿಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪವೇಸನಸಾದಿಯನಂ ನಾಮ ಸೇವನಚಿತ್ತಸ್ಸುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತ್ವಂ ಅಯ್ಯೇ ಜಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ, ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೬೬) ವಚನತೋ, ಅನ್ತೇ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಖೋ ಅಯ್ಯಾಯೋ ಅಟ್ಠ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾಚಿ. ೬೭೭), ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೨೦೧) ವಚನತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ಭಗವಾ ಸಾಧಾರಣಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಛನ್ದಸೋ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ಅವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪದಭಾಜನಂ, ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ, ತಿಕಚ್ಛೇದಂ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಞ್ಚ ಅನವಸೇಸಂ ವತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇಸಿ. ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಪನ ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋಯೇವ ಇಧ ವಿತ್ಥಾರಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೬೬೬. ತತ್ಥ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾನಂಯೇವ ನಯತೋ ನಿಕ್ಖಿತ್ತವಚನಂ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ಭಗವತಾ ಪನ ಇದಂ ಪಞ್ಞಾಪಿತಮಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಛನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿಪಿ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಆಚರಿಯಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘ಅಟ್ಠನ್ನ’ನ್ತಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಮತೇನ ಸಿದ್ಧಮೇತಂ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಾನುಕ್ಕಮವಸೇನೇವ ಸಙ್ಗೀತಾನೀತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಂ ಯಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಾಪಿ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಆಯೇವಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನಂ ಪೇಮವಸೇನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಚಿತ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಿಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೬೯. ಇಮಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಮತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತಂ. ಏತ್ಥಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಮಾನದಿಟ್ಠಿಕೋ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅವನ್ದನೀಯೋ, ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ವಿಯ ನ ಗಣಪೂರಣೋ, ಸಹಸೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ, ನ ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ. ಸಾ ಹಿ ಯಾವ ನ ಸಮನುಭಟ್ಠಾ, ತಾವ ಗಣಪೂರಕಾ ಚ ಹೋತಿ, ಸಂವಾಸಞ್ಚ ಲಭತಿ. ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಿಕಾನುವತ್ತಿಕಾಪಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾವ ಹೋತಿ. ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚೇ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ತದನುವತ್ತಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ಹೋತಿಯೇವ. ತಥಾ ವಿಬ್ಭನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೇಪೀತಿ ಏಕೇ. ತೇಸಂ ಮತೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ತಥಾಭೂತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತದನುವತ್ತಿಕಾ ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬಾವಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಸಙ್ಘಾಯತ್ತಂ, ಸಙ್ಘೇನ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪುರಿಮಕಾಪತ್ತಿಂ ಅಪನೇತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಅದಸ್ಸನಮತ್ತೇ, ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮಮತ್ತೇ, ಕುದಿಟ್ಠಿಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಮತ್ತೇ ಚ ಕರಿಯತಿ, ತಸ್ಸ ಅನುವತ್ತನಮತ್ತೇನ ಸಮನುಭಾಸಿತ್ವಾ ಸಾಸನತೋ ಚಾವೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ, ಇದಂ ಅಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥೂಸುಪಿ ತಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಅನಞ್ಞವಿಸಯತ್ತಾ ಚ ವಿನಯಸ್ಸ.

ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೭೫. ‘‘ಲೋಕಸ್ಸಾದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಸ್ಸ ವಸೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋತಿ ತೀಸು ಇತ್ಥೀಸು, ತಿಸ್ಸೋ ವಾ ಇತ್ಥಿಯೋ. ತಂ ನ ಸೇವೇತಿ ತಾಸು ನ ಸೇವತಿ. ಅನರಿಯಾತಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ. ನ ಸೇವೇತಿ ನ ಸೇವತಿ. ನ ಚಾಚರೇತಿ ನಾಚರತಿ. ವಣ್ಣಾವಣ್ಣೋತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ. ಗಮನುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ.

೬೭೬. ‘‘ನಿವತ್ಥಂ ವಾ ಪಾರುತಂ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನಿವತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಪಾರುತಸ್ಸ ವಾ ವತ್ಥಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಸಾದಿಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ

೧. ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೮೧. ಆಹತಕೋತಿ ಆನೀತೋ, ನಿಯತಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಕಪ್ಪಿಯಅಡ್ಡೋ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಆರಾಮಿಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾರಿಕಭಾವೇನ ಸಯಮೇವ ವಾ ಅಧಿಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಸೋ ದಾಸೋ, ದಾಸೀ, ವಾಪೀ, ಖೇತ್ತಂ, ಆರಾಮೋ, ಆರಾಮವತ್ಥು, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಮಹಿಂಸೀ, ಅಜಾ, ಕುಕ್ಕುಟಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವೋಹರತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆರಾಮಿಕೋ ಆರಾಮಿಕಾ, ಅಯಂ ವಾಪೀ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದೋಹನತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಾ. ಇತೋ ಖೇತ್ತತೋ ಆರಾಮತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಚತುಪಚ್ಚಯಾ ಇತೋ ಗಾವಿತೋ ಮಹಿಂಸಿತೋ ಅಜಾತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಗೋರಸಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತೇ ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಕತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಕಿರ ಅನೇನಕತಂ ಆರಬ್ಭ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಗೀವಾತಿ ಕೇವಲಂ ಗೀವಾ ಏವ ಹೋತಿ, ನ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಆವುಧಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಧಾರಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ, ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ಆಕಾರೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ತಿಚಿತ್ತಂ ತಿವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮಾನುಸ್ಸಯವಸೇನ ಕೋಧುಸ್ಸಯವಸೇನಾ’’ತಿ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೮೩. ಭಟಿಪುತ್ತಕಾನಂ ಕುಮಾರಭಟಿಕಾನಂ ಗಣಾ ಭಟಿಪುತ್ತಗಣಾ. ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ. ಕಪ್ಪಗತಿಕನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಸಭಾವಂ. ಪಕ್ಕನ್ತಾಸುಪೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರಾಸು ಪಕ್ಕನ್ತಾಸು. ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಅರಿಯಾಪಿ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಸಮಙ್ಗಿತಾವಸೇನ ವಾ ‘‘ತಿಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪಬ್ಬಾಜನೇ ನ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ.

ದುತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೮೭. ಭದ್ದಾಕಾಪಿಲಾನೀ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಾ ಕಿರ. ಞಾತೀನಂ ಕುಲಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ, ತದೇತಂ ಗಾಮಕಂ ಞಾತಿಕುಲಂ, ಕುಲಸನ್ನಿಹಿತಂ ಗಾಮಕಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಜಂ ಗಾಮಂ ನೇತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ವಾ ದ್ವಿಕಮ್ಮಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಮಕಂ ಅಗಮಾಸಿ ಞಾತಿಕುಲಂ ಅಗಮಾಸೀತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ.

೬೯೨. ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ವಚನೇನಪಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂಯೇವ ವಸೇನ ಉಪಚಾರೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ, ಇತರಥಾ ಯಥಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ಉತ್ತರಿ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಉಪಚಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಸ್ಮಾ ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂಯೇವ ‘ಉಪಚಾರ’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಾನಂ ನಿನ್ನಾನಾಕಾರಣದೀಪನತ್ಥಂ ‘ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿವಿಸೇಸಮಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾವ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಇಧ ಉಪಚಾರೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಯಥಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಂ ಉಪಚಾರಂ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ ಪಾಳಿಯಾ ವಿಸೇಸಸಬ್ಭಾವತೋತಿ. ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿಯಾತಿಪಿ ಏಕಚ್ಚೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಪಾಳಿವಿಸೇಸಮಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ದುವುತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಾ? ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ, ಸೋ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಪಾಠತೋ ಗಹಿತೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಮೇವ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅತಿಕ್ಕಮನಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಬಹೂಸು ಠಾನೇಸು ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ವಿರುಜ್ಝನತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಕಥಂ? ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯಮಾನಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ನ ಗಾಮೇ. ಅಥ ಚ ಪನ ನಿದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಾ ಬುದ್ಧವರೇನಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೭೯) ಗಾಥಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಪರಿಯಾಪನ್ನನದಿಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ, ಠಿತಸ್ಸ ಚಾಪಿ ತತ್ತಕಾತಿಆದೀನಂ (ಪರಿ. ೪೭೫) ಪರಿವಾರಗಾಥಾನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಮೇವ ಪಾಠೋತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪದಸಾ ಗಮನಮೇವ ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತೇನೇವ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ತದಭಾವಾ ಯಾನೇನ ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಪವಿಸತೋ, ಅದ್ಧಾನಂ ಗಚ್ಛತೋ ಚ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಅಸಾರುಪ್ಪತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಹಾರಭೂಮಿ ‘‘ಗಾಮನ್ತರ’’ನ್ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ ಗಾಮನ್ತರಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿತ್ತಾ. ‘‘ಪರತೋ ‘ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಮಹಾಬೋಧಿಯಙ್ಗಣಂ ಪವಿಸನ್ತೀಸು ಏಕಾ ಬಹಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತೀ’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಭಿಕ್ಖುವಿಹಾರೋ ನ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಞ್ಚಿನಗರೇ ಖನ್ಧಧಮ್ಮವಿಹಾರೋ ವಿಯ, ಕಾವೀರಪಟ್ಟನೇ ಸಾರೀಧಮ್ಮವಿಹಾರೋ ವಿಯ ಚ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸೋ ವಿಹಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಮಬದ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಗಾಮನ್ತರಭಾವೇ ನಿರನ್ತರಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ಪವಿಸನ್ತಿಯಾ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿಯಾಪಿ ಗಾಮನ್ತರಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತುಗಾಮಸಾಧಾರಣತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂವಿಧೇ ವಿಹಾರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ತೇ ಗಾಮಾ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇನ ವಾ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋವ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಗಾಮನ್ತರೇ ಗಾಮನ್ತರೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಏಕೇ.

ದುತಿಯಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ದುತಿಯೋ ಪಾದುದ್ಧಾರೋ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಹೋತಿ, ನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಏವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ‘‘ಉಭಯತೀರೇಸು ವಿಚರನ್ತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಸ್ಸೇತ್ಥ ಸಮ್ಭವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ. ಸವನೂಪಚಾರೋ ಹೇತ್ಥ ನದೀಪಾರೇ, ಗಾಮನ್ತರೇ ವಾ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಪರತೀರತೋ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರತೋ ದಾರೂನಿ, ಪಣ್ಣಾನಿವಾ ಮಗ್ಗಿತ್ವಾ ಆನೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಿಚೀವರಾನಿ ಪರತೀರೇ ಓತಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಓರಿಮತೀರಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಕಾಮತಾಯ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ್ಹಾಯನಾದಿಕಿಚ್ಚೇನ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ಥೇವಾಲಯಸಮ್ಭವಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾಮನ್ತರೇ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪರತೀರತೋ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರತೋ ದಾರೂನಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ಸಕಗಾಮತೋ ಥೋಕಮ್ಪಿ ತರಣವಾರೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ ಕಿರ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ.

ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಅಗಾಮಲಕ್ಖಣೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯತೋ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಸಾ ಅಸನ್ತೇ ಗಾಮೇ ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರಾಭಾವೇಪಿ ಪಗೇವ ಗಾಮೇ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿಕ್ಕಮನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಏಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮನಕ್ಖಣೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅರಞ್ಞಮಗ್ಗಗಮನಕಾಲೇ ಏವಾಯಂ ವಿಧೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಗಾಮತೋ ಪನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೀ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಗಾಮಕಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಆರಾಧಿಕಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಲಜ್ಜಿನಿಯೋ, ತಾ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ಗಾಮನ್ತರನದೀಪಾರರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತೀಹಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತಿ ಸಕಿಂಯೇವಾಪಜ್ಜತಿ. ಇತರಾ ಗಾಮೇ ಗಾಮೇ ಪಾರೇ ಪಾರೇ ಅರುಣೇ ಅರುಣೇ ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಅಸಾಧಕಾನಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ‘‘ಮಹಾಬೋಧಿಯಙ್ಗಣನ್ತಿಆದಿ ಏವಂ ಗಾಮಸ್ಸ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಇಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ತತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಚತುತ್ಥಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೯೪. ಪಟಿವತ್ತಾತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದೇನ್ತಿ. ಕಮ್ಮದೋಸನ್ತಿ ‘‘ಅನಞ್ಞಾಯ ಗಣಸ್ಸ ಛನ್ದನ್ತಿ ಏವಮಾದೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಕತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನದೋಸನ್ತಿ ಪೋರಾಣಾ. ಕಾರಕಗಣಸ್ಸಾತಿ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಾರಕಸಙ್ಘೋಪಿ ಅಯಮೇವಾತಿ ಚೇ? ಪಠಮಮೇವ ಕಾರಕಸಙ್ಘಂ ನ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಬಲಕ್ಕಾರೇನಾಯಂ ಥುಲ್ಲನನ್ದಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಓಸಾರೇಸೀ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ತೇಸಂ ಅನುಮತಿಂ ಪಠಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀಪಿ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಚ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ.

೬೯೮. ಅಸನ್ತೇ ಕಮ್ಮಕಾರಕಸಙ್ಘೇ ಓಸಾರೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಿತ್ತಾವತಾ ಅಸನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ? ಇದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ವಿಚಾರಿತಂ. ಕಾರಕಾನಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಏಕೇ. ಏಕಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವೇನಾತಿ ಏಕೇ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ರಜ್ಜೇತಿ ಏಕೇ. ಏಕರಟ್ಠೇತಿ ಏಕೇ. ಏಕಗಾಮೇತಿ ಏಕೇ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇತಿ ಏಕೇ. ಯತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಅಪಲೋಕೇತುನ್ತಿ ಏಕೇ. ಅನ್ತೋಅದ್ಧಯೋಜನೇತಿ ಏಕೇ. ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಅಸನ್ತೇ ಕಾರಕಸಙ್ಘೇ ಓಸಾರೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಯತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಅಪಲೋಕೇತುನ್ತಿ ಸಾಮೀಚಿ.

ಚತುತ್ಥಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಞ್ಚಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೦೧. ಏತಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಏತಂ ನಿಯಮನಂ ನ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಅವಚನಂ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ. ಕತರಪಾಳಿಯಾತಿ? ‘‘ಅನವಸ್ಸುತೋತಿ ಜಾನನ್ತೀ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ. ಯದಿ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೋ ನ ಪಮಾಣಂ, ಕಿಂ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಪಯೋಜನಂ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಉಭೋ ಅನವಸ್ಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅನವಸ್ಸುತಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಅತ್ತನೋ ಹಿ ಅನವಸ್ಸುತಭಾವೋಯೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಉಭೋ ಚೇ ಅನವಸ್ಸುತಾ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅನವಸ್ಸುತಾ ಸಮಾನಾ ಅವಸ್ಸುತಮ್ಪಿ ‘‘ಅನವಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ. ಅಥ ಸಾ ಅನವಸ್ಸುತಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಅನವಸ್ಸುತಂ ವಾ ಅವಸ್ಸುತಂ ವಾ ‘‘ಅವಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ತ್ವಂ ಅಯ್ಯೇ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಸೀತಿ. ಅವಸ್ಸುತೋ ಅಯ್ಯೇತಿ…ಪೇ… ನಾಹಂ ಅವಸ್ಸುತಾ’’ತಿ.

ಪಞ್ಚಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೦೫. ತೇನಾತಿ ತಸ್ಮಾ. ಯಸ್ಮಾ ಉಯ್ಯೋಜಿಕಾ ನ ದೇತಿ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತರಿಸ್ಸಾ ಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಾ. ‘‘ಅಕುಸಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಬಾಹುಲ್ಲೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವದನ್ತಿಯಾಪಿ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಛಟ್ಠಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸತ್ತಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೧೨-೪. ಕಮ್ಮವಾಚತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ. ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ಪತ್ತೇತಿ ಪೋರಾಣಾ. ತಂ ‘‘ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಸುತ್ವಾ ನ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಭಯಾ ನ ವದನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಾ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಸಮನುಭಾಸನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಸತ್ತಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಟ್ಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೧೫. ಪಚ್ಚಾಕತಾತಿ ಪರಾಜಿತಾ. ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಸ ಚ ನಿದಾನಮತ್ತಮೇವ ನಾನಾಕರಣಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾಯ ಏವ ವಚನೀಯೋ, ನ ಕುಲದೂಸನನಿವಾರಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಉಭೋಪೇತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಭಾಗತ್ಥಾ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ಇದಂ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವತ್ಥುವಿಸೇಸತೋ, ಕಮ್ಮವಾಚಾವಿಸೇಸತೋ ಚ ಉಭಿನ್ನಂ ನಾನಾಕರಣಂ.

ಅಟ್ಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ನವಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೨೩. ‘‘ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

ನವಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ

೧. ಪಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೩೩. ಪಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೨. ದುತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೪೦. ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತತ್ತಾ ವಾ ನ ತಸ್ಸಾ ಅನಾಪನ್ನಕಾಮತಾಯ ವಾ ಅನಾಣತ್ತಿಕತಾಯ ವಾ ಅಕಾಲಚೀವರಮದಂಸು. ಯಥಾದಾನೇ ಏವ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ನ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅತ್ಥತೋ ಹಿ ಇತರಮ್ಪಿ ಯಥಾದಾನೇ ಏವ ಉಪನೇತಬ್ಬಮೇವ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಅಯ್ಯಾಯ ದಮ್ಮೀತಿ ಏವಂ ಪಟಿಲದ್ಧನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲದ್ಧಂ. ಯಥಾದಾನೇತಿ ದಾಯಕೇಹಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತವಿಧಾನೇನ. ಉಪನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಭಾವೇನ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಧ ಭಾಜಾಪಿತಾಯ ಲದ್ಧಚೀವರಮೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನಾ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯದಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲದ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ದದೇಯ್ಯ, ದದೇಯ್ಯುಂ, ಅಯ್ಯಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೀಣಿಪೇತಾನಿ ಪದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಸಿಯುಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲದ್ಧಮೇವ ಯಥಾದಾನೇ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಾಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಲದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಮ್ಪಿ ಯಥಾದಾನೇಯೇವ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ.

೭೪೧. ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರೇ ಕಾಲಚೀವರಸಞ್ಞಾಯ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ಭಾಜನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಂ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ದೀಪೇತಿ, ನ ಪಟಿಲದ್ಧಂ, ನ ಯಥಾದಾನೇ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ಲೇಸೇನ ಪನ ಗಣ್ಹಾತಿ ಚೇ, ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ.

ದುತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೪೪. ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇತರಥಾ ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ.

ತತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಚತುತ್ಥನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೫೨. ಲೇಸೇನ ಗಹೇತುಕಾಮತಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ, ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ತತೋ ಊನತರಮ್ಪಿ ಲಭೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ.

ಚತುತ್ಥನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಞ್ಚಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೫೩. ‘‘ತೇಲಂ ಗೋಪೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಮ್ಪಿ ಮೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಾ’’ತಿ ಕಿರ ಪಾಠೋ.

ಪಞ್ಚಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೫೮-೭೬೨. ಪಾವಾರಿಕಸ್ಸಾತಿ ದುಸ್ಸವಾಣಿಜಕಸ್ಸ. ಯಾಯ ಚೇತಾಪಿತಂ, ತಸ್ಸಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲಾಭೋ ಚ. ‘‘ಇತರಾಸಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಾದಿಯನ್ತೀನಮ್ಪಿ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಕೇವಲಂ ಯಥಾದಾನೇ ಏವ ತಾಹಿಪಿ ಉಪನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಯಥಾದಾನೇ ಉಪನೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸೇಸಾಹಿ ಗಹಿತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಗಿಲಾನಾಯಪಿ ನ ಮೋಕ್ಖೋ.

ಛಟ್ಠನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸತ್ತಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೬೪. ಸತ್ತಮೇ ‘‘ಸಯಂ ಯಾಚಿತಕೇನಾ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಥಾಪಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥಿಕೇನ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕೇನ ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತೇನ ಚ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಸಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸಾಯಮತ್ಥೋ – ತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನ ಚ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ಸಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪಾಳಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ.

ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ‘‘ಸಂಯಾಚಿಕೇನಾತಿ ಸಯಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ’’ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಮತ್ತಂ ವುತ್ತಂ. ಸಾ ಹಿ ಪದಭಾಜನಧಮ್ಮತಾ. ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಪರಿಣತ’’ನ್ತಿಆದಿಪದಾನಂ ಭಾಜನೇ ಪನ ಸಾ ಪಾಕಟಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಂಯಾಚಿಕಪದೇನ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಅತಿರೇಕತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಸಿಯಾ, ಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ತದೇವ ಪದಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ, ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪುರಿಮೇನ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣಂ ಸಿಯಾ. ಅತ್ತನೋ ಹಿ ಸನ್ತಕಂ ಯಥಾಕಾಮಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯಾಚನಾಯ ವಸೇನ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಯಾಚನಾಯ ಲದ್ಧಂ ಸಂಯಾಚಿಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಇತೋ ಪರೇನ ಸಂಯಾಚಿಕ-ಸದ್ದೇನ ಇದಂ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಿಕೇನ ಸಂಯಾಚಿಕೇನಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಿಸುಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಇಧೇವ ತೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ನ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಆಪತ್ತಿದ್ವಯಭಾವತೋ. ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚೇತಾಪಿತತ್ತಾ ಹಿ ಏಕಮೇವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಸಂಯಾಚಿಕಪದಸ್ಸ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಏವಂ ಸಙ್ಘಿಕಮಹಾಜನಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕಾನಿ ಮಿಸ್ಸಿತ್ವಾ ಚೇತಾಪನೇ ಏಕಾಪತ್ತಿಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಚ.

ಸತ್ತಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಟ್ಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೬೯. ಗಣಸ್ಸಾತಿ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಾದಿಗಣಸ್ಸ, ಊನಚತುವಗ್ಗಸ್ಸ ಚ.

ಅಟ್ಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ನವಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೭೪. ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನಾತಿ ಗಣಯಾಚನಾಯ ಲದ್ಧೇನೇವ, ನ ಅಞ್ಞೇನ.

ನವಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೭೯. ದಸಮೇ ಪನ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಞ್ಞದತ್ಥಿಕೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಅಞ್ಞುದ್ದಿಸಿಕೇನ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇನ ಅಞ್ಞಂ ಚೇತಾಪೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂವಿಧೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಪುಗ್ಗಲಿಕೇನ ಸಂಯಾಚಿಕೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಾದಸಮೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಯಥಾಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಭವತೋ. ಕಾಮಮೇವ ಚೇತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ನ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ಞಾತಕಟ್ಠಾನೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಕ್ಕಾನುಸಾರವಸೇನೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನಿಚ್ಚಲಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಯಂ ವಾ ವಿನಯಕ್ಕಮಕೋವಿದಾ ಅನುಜಾನನ್ತಿ, ತಂ ತದೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಆಪದಾಸುಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ ಚೇತಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೧. ಏಕಾದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೮೪. ‘‘ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏಕಾದಸಮೇ’’ತಿ ಇಧ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ ತಿಂಸಕಕಣ್ಡಂ ಪತ್ವಾ ವಗ್ಗಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ನ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಧಮ್ಮನಿಮನ್ತನವಸೇನ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾಯ ‘‘ಚತುಕ್ಕಂಸಪರಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ನಿದಾನೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನ ಸಮೇತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಚತುಕ್ಕಂಸಪರಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ಅನಿಟ್ಠಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಚೇತಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಚ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ ಚ ಅಞ್ಞೇನ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಗುಣೇನ, ಪರಿತುಟ್ಠೇನ ಚ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಇದಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪವಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನನ್ತಿ ಪನ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ಪವತ್ತಂ ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಾ ನಾಮ ಯದಾ ಯೇನತ್ಥೋ, ತದಾ ತಂ ವದೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ. ‘ಹನ್ದ ಸೀತಪಾವುರಣ’ನ್ತಿ ದೇನ್ತಾನಂ ಪನ ಅತಿರೇಕಚತುಕ್ಕಂಸಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮೇವ ನಯೋ ದಸಮೇಪೀತಿ.

ಏಕಾದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ತಿಂಸಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ

೧. ಲಸುಣವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಲಸುಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೯೩-೭. ಅಹಂ ಲಸುಣೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪವಾರೇಮೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಬದರಸಾಳವಂ ಕಿರ ಬದರಫಲಾನಿ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಖಾದನೀಯವಿಕತಿ.

ಪಠಮಲಸುಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೦೦. ಸಂಹರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಸಂಹರತಿ ವಾ ಸಂಹರಾಪೇತಿ ವಾ’’ತಿ ಪದಭಾಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ನ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಥಾಪಿ ಖುರಸಣ್ಡಾಸಕತ್ತರಿಆದಿಪರಿಯೇಸನಘಂಸನಾದೀಸು ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ತಲಘಾತಕಾದಿಮ್ಹಿ ಚ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ಪಾಳಿಯಂ ನ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಪನ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ ಸಮ್ಭವತಿ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏತ್ಥ ಚ ಲಸುಣೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಇದಂ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ ಪೋರಾಣಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ.

ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮೦೨-೬. ತತಿಯಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೫. ಪಞ್ಚಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೧೨. ಪಞ್ಚಮೇ ಉದಕಸುದ್ಧಿಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿಪಿ ಫಸ್ಸಸಾದಿಯನೇ ಯಥಾವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬಾನನ್ತಿ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಙ್ಗುಲಾನಂ ಸಹಪವೇಸನೇ ಏಕೇಕಅಙ್ಗುಲಸ್ಸ ಏಕೇಕಂ ಪಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಬ್ಬಾ, ಏಕಙ್ಗುಲಪ್ಪವೇಸನೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬಾನಂ ಉಪರಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಮ್ಪಿ ಅಯಮೇವ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಪಞ್ಚಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮೧೫. ಛಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೭. ಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೨೦-೮೨೨. ‘‘ನಗರಂ ಅತಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ನಗರದ್ವಾರೇ ಅತಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಕತ್ಥಚಿ, ತತ್ಥ ದ್ವಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ತಂ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರುದ್ಧನ್ತಿ ‘‘ಪುನಪಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ವಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ, ನ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ವಾದಂ. ಏತ್ಥ ‘‘ಮಾತರಮ್ಪಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ದುಲ್ಲಿಖಿತಂ, ನ ಹಿ ತೇನ ವಿರೋಧಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಕರಣೇ ಚೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕಾರಾಪನೇಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಕಾರಾಪನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕರಣೇಪಿ ದುಕ್ಕಟೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಕರಣೇ ವಾ ಕಾರಾಪನೇ ವಾ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥಿ ಆಪಜ್ಜನೇ ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೮೨೩. ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನಾಮಾಸತ್ತಾ ‘‘ಆಮಕಧಞ್ಞಂ ಪನ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಲದ್ಧಂ ಧಞ್ಞಂ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಪರಣ್ಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಆಬಾಧಪಚ್ಚಯಾತಿ ವಚನತೋ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅನಾಮಾಸಾನೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನಿ ಅನಾಮಾಸಾನೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾನಿ. ಆಮಾಸಾನಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಿ ಚ ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಯಥಾ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಪರಣ್ಣಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾಯ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುತ್ತಾ ಚ ಅನಾಮಾಸತ್ತಾ ಚ ಮಾತರಮ್ಪಿ ಸತ್ತವಿಧಂ ಧಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ಸತ್ತವಿಧಂ ಧಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಆಬಾಧಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಆಬಾಧಪಚ್ಚಯಾ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾಪೀತಿ ಚ. ಯಥಾ ವಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಭಜ್ಜನಾದೀನಿ ಕಾರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾಪಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞತರೋ ಬಾಲಭಿಕ್ಖು ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏತದವೋಚ ‘ಆಮಕಧಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏತಂ ಧಞ್ಞಂ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ಭತ್ತಞ್ಚ ದೇಥಾ’ತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಙ್ಘವಾರಿಕಾನಂ ಧಞ್ಞಂ ಕೋಟ್ಟೇಥಾ’’ತಿ ಆರಾಮಿಕಾನಂ ವತ್ತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ದಿವಸಂ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಗಣ್ಹಥ, ತಣ್ಡುಲೇ ಸಮ್ಪಾದೇಥ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕೇ ಗಣ್ಹ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕೇ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಪನ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಪನ ನವಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಇಮಂ ತಳಾಕಂ ಖೇತ್ತಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ನಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸುವುತ್ತಮೇವ. ‘‘ನವಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಧಞ್ಞಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಚೇತಿಯಾನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ…ಪೇ… ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಮೇವ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಧಞ್ಞಂ ದಾತುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ತುಮ್ಹೇ ಭನ್ತೇ ತದತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ. ‘‘ಇದಂ ಪನ ತಾದಿಸಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೋಪಾಯಂ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವಾದೋ ಕಿರ. ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಪನೇವಮಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನವಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ನ ವಾರಿತೋ, ಸಙ್ಘಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ.

ಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೨೪. ಪೋರಾಣಾ ‘‘ನಿಬ್ಬಿಟ್ಠರಾಜಭಟೋ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವಾರಿತಭತ್ತವೇತನೋ ರಾಜಭಟೋತಿ. ‘‘ತಞ್ಞೇವ ಭಟಪಥನ್ತಿ ತಂಯೇವ ಭತ್ತವೇತನ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಉಮ್ಮುಕನ್ತಿ ಅಲಾತಂ.

೮೨೬. ಏತ್ಥ ಛಡ್ಡಿತಂ ಕಿರಿಯಾ. ಅನೋಲೋಕನಂ ಅಕಿರಿಯಾ.

ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ನವಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೩೨. ‘‘ಸಾಮಿಕೇ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತೀ’’ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿಭಾವೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ. ಇಧ ಖೇತ್ತಪಾಲಕಾ, ಆರಾಮಾದಿಗೋಪಕಾ ಚ ಸಾಮಿಕಾ ಏವ. ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇ, ಆರಾಮೇ ಚ ತತ್ಥ ಕಚವರಂ ನ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕತಿಕಾ ಚೇ ನತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ, ನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ. ತಾಸಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಟ್ಟತಿ, ನ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಾರುಪ್ಪವಸೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನವಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೩೩. ಸಾಧುಕೀಳಿತಗೀತಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಚಿಣ್ಣಗೀತಮ್ಪಿ ಸೋತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಗೀತುಪಸಞ್ಹಿತಂ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಧಮ್ಮಗೀತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗಾಯಾಮ ವಾದೇಮಾತಿ ವುತ್ತೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಪೂಜಂ ಕರೋಮ, ಜಾತಕಂ ವಾ ವತ್ಥುಂ ವಾ ದೇಸೇಮಾತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ.

೮೩೬. ಏಕಪಯೋಗೋ ನಾಮ ಏಕದಿವಸಾವಲೋಕನಂ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಯೇಸಂ ನಚ್ಚಂ ಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಯಮ್ಪಿ ನಚ್ಚಿತುಂ ವಾ ಗಾಯಿತುಂ ವಾ ವಾದಿತುಂ ವಾ ನ ಲಭತೀ’’ತಿಆದಿ ಇಧ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನತ್ಥಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಮಹಾಪದೇಸತೋ. ಯದಿ ನಚ್ಚಾದೀನಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಾ ಸೋತುಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ಪಗೇವ ಅತ್ತನಾ ಕಾತುನ್ತಿ ನಯತೋ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಇತರಥಾ ಮಹಾಪದೇಸಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಸಿಯುಂ. ಏವಮಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಇಧ ವುತ್ತಮೇವ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಛಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ನಚ್ಚ, ಗಾಯ, ವಾದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿವಚೀಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಲಿಖಿತಞ್ಚೇ, ತಂ ಸುಲಿಖಿತಂ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನೇ ವಾಚಾಯ ಅಭಾವತೋ. ‘‘ಸಯಮ್ಪಿ ನಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚೇ ಸನ್ಧಾಯ ಲಿಖಿತಂ, ದುಲ್ಲಿಖಿತಂ. ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಏಕನ್ತತೋ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉದ್ಧಟಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಮೇವ ಇಧ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ. ಏತಂ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣವಚನೇ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಮಹಾಪದೇಸತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಉದ್ಧಟಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ತಂ ಲಿಖಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ‘‘ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚೇ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಆಣಾಪಕೋ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೋ ಆಹಾತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ.

೮೩೭. ಆರಾಮೇ ಠತ್ವಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಠತ್ವಾ, ತತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಹಿಪಿ ಲಭತಿ. ‘‘ಆರಾಮೇ ಠಿತಾತಿ ಪನ ಆರಾಮಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಇತರಥಾ ನಿಸಿನ್ನಾಪಿ ನ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಸುಲಿಖಿತಮೇವ.

ದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಲಸುಣವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅನ್ಧಕಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೧. ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೩೯. ‘‘ದಿವಾಪಿ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಅತ್ಥಿ, ತಪ್ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ ‘ರತ್ತನ್ಧಕಾರೇ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಪೋರಾಣಾ. ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಠಾನಾಪದೇಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಙ್ಕಮನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ‘‘ಸಲ್ಲಪೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ನಿದಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ. ‘‘ಸಲ್ಲಪೇಯ್ಯವಾತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಾ ಸಲ್ಲಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೇನೇವ ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಲ್ಲಪನೇನಪಿ ಅಪರಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಅಙ್ಗವಸೇನ. ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಾ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಾನಂ ವಾ ಸಲ್ಲಪನಂ ವಾ, ಸಹಾಯಾಭಾವೋ, ರಹೋಪೇಕ್ಖತಾತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಯದಿ ಠಾನಪಚ್ಚಯಾ ಏಕಾ ಆಪತ್ತಿ ವಿಸುಂ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಿಯುಂ. ಯದಿ ಸಲ್ಲಪನಪಚ್ಚಯಾ ಏಕಾ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಿಯುಂ. ತಸ್ಮಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಲ್ಲಪನಪಚ್ಚಯಾ ವಿಸುಂ ನತ್ಥೀತಿ. ಅತ್ಥಿಯೇವ, ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಚನಞ್ಚ ತದತ್ಥಮೇವಾತಿ ಏಕೇ. ಕಥಂ? ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಸಲ್ಲಪನೇ ಸತಿ ಠಾನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಚತುರಙ್ಗಿಕಂ, ಸಲ್ಲಪನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಚತುರಙ್ಗಿಕನ್ತಿ ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ ಸಹುಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಏಕತೋ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ಇದಂ ಅಯುತ್ತಂ ಪಾಳಿವಿರೋಧತೋ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ಸಲ್ಲಪೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಾ ಸಲ್ಲಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ದ್ವೇ ಸಿಯುಂ, ‘‘ಆಪತ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬತಾ ಸಿಯಾತಿ. ಅಯಂ ನಯೋ ದುತಿಯಾದೀಸುಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ದುತಿಯೇನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯದಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ರಹೋಪೇಕ್ಖತಾ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಚೇ ಪುರಿಸೋ, ನ ದುತಿಯೋ, ಪುರಿಸಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ಅಥ ದುತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಹೋಪೇಕ್ಖತಾ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀ ನ ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಾನೇನ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ‘‘ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಹಿ ಪಾಳಿ, ಕಿಂಬಹುನಾ. ಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಿಕಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಸನ್ತಿಟ್ಠನಾದೀಸು ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅಙ್ಗಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚ ವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ.

ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨-೩-೪. ದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೪೨-೬. ದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ ಉತ್ತಾನಾನಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ಸಲ್ಲಪತೀತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ.

೮೫೨. ಚತುತ್ಥೇ ಪನಾಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ‘‘ಏಕೇನೇಕಾ’’ತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ದುತಿಯಿಕಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೇ? ಸಮ್ಭವತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸನ್ತಿಟ್ಠನಾದಿತ್ತಯಮತ್ತಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ, ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸಾಪಿ ವಾ ಅಞ್ಞಾಯಪಿ ರಹೋಪೇಕ್ಖನಸ್ಸಾದಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಏಕತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಸಾಧಿತಮೇತಂ. ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ ಸಲ್ಲಪತಿ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಕಣ್ಣಿಕಂ ವಾ ಜಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ? ಹತ್ಥಪಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ತಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಮ್ಪಿ ‘‘ದುತಿಯಿಕಂ ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ ಸಲ್ಲಪತಿ ವಾ ದುತಿಯಿಕಂ ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಯಕ್ಖೇನ ವಾತಿಆದೀಸುಪಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಾ ನ ವುತ್ತಂ ಉಭಯತ್ಥ ದುಕ್ಕಟತ್ತಾ. ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇಪಿ ಅಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ನಿಕಣ್ಣಿಕಂ ವಾ ಜಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಸಮ್ಭವತಿ ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ನಿಕಣ್ಣಿಕಂ ವಾ ಜಪ್ಪೇತೀತಿ ಸಮ್ಭವತೋ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಅನವಜ್ಜಕಥಾಯಂ ನಿಕಣ್ಣಿಕಜಪ್ಪನೇ ಪಯೋಜನಾಭಾವಾ, ಧಮ್ಮಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಉದಾಯಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಚ.

ದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಞ್ಚಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೫೬. ‘‘ಕುಲಂ ನಾಮ ಚತ್ತಾರಿ ಕುಲಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮೇ ಕಪ್ಪತಿ ತಸ್ಸ ಕುಲವೋಹಾರಾಭಾವತೋತಿ ಏಕೇ. ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಖತ್ತಿಯಾದಿಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಏಕೇ. ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿತ್ತಾ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಯಥಾವುತ್ತಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವತೋ. ತಥಾಪಿ ಗೋಚರಕುಲಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ‘‘ಉಪಚಾರೋ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಪಞ್ಚಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಛಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೬೦. ‘‘ನಿಸೀದನ್ತಿಯಾ ಏಕಾ, ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿಯಾ ಏಕಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಗಮನಪಚ್ಚಯಾ ಏಸಾ ಆಪತ್ತೀತಿ? ನ, ಪರಿಯೋಸಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿಯಾ ದ್ವೇ’’ತಿ ವಚನೇನಪಿ ಗಮನಂ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ‘‘ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿಯಾ ದ್ವೇ’’ತಿಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾಪಿ ನಿಪಜ್ಜನಸಮ್ಭವತೋ. ನಿಪಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜನಕಪಯೋಗತ್ತಾ ಏಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ.

ಛಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೬೭. ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಧುವಪಞ್ಞತ್ತೇ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಇಧ ಛಟ್ಠೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಕತಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಅಭಿನಿಸೀದತಿ ವಾ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜತಿ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಧುವಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅಭಿನಿಸೀದತಿ ವಾ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜತಿ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಪಞ್ಚಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಮಾತಿಕಾಯಂ ವುತ್ತಕಾಲತೋ ಅಞ್ಞಕಾಲಸ್ಸ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅಪಿಚ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ವಿಕಾಲೇತಿಆದಿತ್ತಿಕೇ, ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ದಿವಾತಿಆದಿತ್ತಿಕೇ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಇಧ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾಪತ್ತೀನಂ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ತಿವಿಧಕಾಲೇ ತಿವಿಧಮೇತಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ ಮಹಾಪದೇಸನಯಾನುಲೋಮತೋ.

ಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೬೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಸಮ್ಭವತಿ.