೩. ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ

ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೭. ‘‘ವೇದಯಾಮೀತಿ ಜಾನಾಮಿ, ಚಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸುಖಂ ಅನುಭವಾಮಿ, ನ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅಹಂ ದುಕ್ಖಿತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯಸ್ಸ ಮಾಳಕೇ ನಾರೋಚಿತಂ, ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಸ ಆರೋಚಿತಂ, ತಸ್ಸ ಪುನ ಆರೋಚನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಮೇವ. ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಗತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆರೋಚನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ದಿಟ್ಠರೂಪಾನಂ ಸುತಸದ್ದಾನಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ, ಅದಿಟ್ಠಅಸ್ಸುತಾನಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥಗತಾನಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಇದಂ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ’ತಿಆದಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ನತ್ಥಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ವಚನೇನ ತಥಾ ಏವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಉಪಚಾರೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ, ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತಾನಂ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಆಗತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಹವಾಸಾದಿಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೇನ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಂ ಪಯೋಜನಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಬ್ಭೇತಬ್ಬೋತಿ ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅಬ್ಭಾನಾರಹಸ್ಸ ಚ ನಿನ್ನಾನಾಕಾರಣತ್ತಾ ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಅಬ್ಭಾನಾರಹೋ ಅಬ್ಭೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಸಭಾಗಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಸತಿ ತಸ್ಸ ಅನಾರೋಚಾಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ.

ಪರಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೨. ‘‘ಅನನ್ತರಾಯಿಕಸ್ಸ ಪನ ಅನ್ತರಾಯಿಕಸಞ್ಞಾಯ ಛಾದಯತೋ ಅಚ್ಛನ್ನಾವಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ಅವೇರಿಭಾವೇನ ಸಭಾಗೋ ಅವೇರಿಸಭಾಗೋ. ‘‘ಸಭಾಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ಆವಿ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಸಙ್ಗತೋ ಇಧೇವ ಪಕಾಸಿತಂ. ಲಹುಕೇಸು ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ಞತ್ತಿಯಾ ಆವಿ ಕತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಲಹುಕಸಭಾಗಂ ಆವಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಸಭಾಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಪನ ಞತ್ತಿಯಾ ಆರೋಚನಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಿರ. ‘‘ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೭೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ಲಹುಕಸ್ಸೇವಾಯಮನುಞ್ಞಾತಾ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ ಪಟಿಕರಣಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಲಹುಕೇಸುಪಿ ಸಭಾಗಂ ಆವಿ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ಹಿ ಞತ್ತಿಯಾ ಆವಿಕರಣಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಇತರಥಾ ತಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾರೋಚನಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ, ತತೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪನತ್ಥಮೇವ ಞತ್ತಿಯಾ ಆವಿಕರಣಮನುಞ್ಞಾತಂ, ತೇನೇವ ಇಧ ‘‘ಸಭಾಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ತೇ ದ್ವೇ ನಿರಾಪತ್ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೇಸೇಹಿ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಯೋ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ವಚನೇನ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ ಪಕಾಸಿತೋವ. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಪನ ಞತ್ತಿಯಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಸಾ ಞತ್ತಿಯಾ ಅಯಮತ್ಥೋ ಯದಾ ಸುದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆರೋಚನವಸೇನ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಪಟಿಕತೇ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಪತ್ತಿಕೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಸೋತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಸುಣೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೮೬) ವುತ್ತಾಪತ್ತಿತೋ ಮೋಕ್ಖೋ ಹೋತೀತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗರುಕಂ ವಾ ಹೋತು ಲಹುಕಂ ವಾ, ಞತ್ತಿಯಾ ಆವಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಉಭೋಸು ನಯೇಸು ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ನಾಮಞ್ಚೇವ ಆಪತ್ತಿ ಚಾತಿ ‘‘ತೇನ ತೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮೇನಾಪನ್ನಾಪತ್ತಿ ಆಪತ್ತಿ. ನಾಮನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಆರೋಚೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆರೋಚನಂ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟಪಅಹರಣಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಕಾರಣಮೇತನ್ತಿ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವುಟ್ಠಾನತೋ.

ದಸಸತಂ ರತ್ತಿಸತನ್ತಿ ದಸಸತಂ ಆಪತ್ತಿಯೋ ರತ್ತಿಸತಂ ಛಾದೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ ಸಭಾಗವತ್ಥುಕಾಯೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಬಹುರತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಾಪತ್ತಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬೋ, ಇತರೋ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋತಿ.

ಪರಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

‘‘ಗಾಮಸ್ಸಾತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಕಿರ ಗಾಮೂಪಚಾರೇಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಲಿಖಿತಂ. ವುತ್ತಞ್ಚ ‘‘ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾವ ಪಮಾಣಂ. ಯುತ್ತಂ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ, ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ…ಪೇ… ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವಚನೇ ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ಏವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಾಮೂಪಚಾರತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ವಚನತೋ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಗರುಕವಸೇನೇವ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಚ ತದನುರೂಪವಸೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಮಾನತ್ತಚರಣವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯತ್ತಕಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕುರುನ್ದಿಆದೀಸು ವುತ್ತವಚನೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕೇವಲಂ ಲಕ್ಖಣಮತ್ತಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ತೇನ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯುಜ್ಜತಿ, ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪತ್ತೇ ಲಕ್ಖಣೇ ಏವ ಠಾತಬ್ಬತೋ ಕುರುನ್ದಿಆದೀಸು ವುತ್ತವಚನಂ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಂ. ಪಯೋಗೋ ಪನ ಪುರಿಮೋವ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ತಥಾ ಸಚೇ ಕಾಚಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಪೇತಿ, ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪುರಿಮಮೇವ ಆಚಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವಾಸವತ್ತಾದೀನನ್ತಿ ‘‘ಪರಿವಾಸನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಆದೀನಂ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸ್ಸ ಉಪಚಾರಸೀಮಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ಗಾಮೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’ತಿಆದಿ ಪವಾರಿತವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಿಹಾರೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ, ‘‘ತಮ್ಪಿ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅತ್ಥತೋ’’ತಿ ಚ.

ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೮. ‘‘ವಿಸುಂ ಮಾನತ್ಥಂ ಚರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸನಂ ಅಕತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕೋವ, ಏಕವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಆಪನ್ನಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಮಿಸ್ಸಕಾ ನಾಮ. ಮಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಛಾದೇತುಕಾಮತಾ.

೧೪೩. ಧಮ್ಮತಾತಿ ಧಮ್ಮತಾಯ, ತಥಾತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ.

೧೪೮. ಪುರಿಮಂ ಉಪಾದಾಯ ದ್ವೇ ಮಾಸಾ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿವಸಿತದಿವಸಾಪಿ ಗಣನೂಪಗಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೧೮೪. ತಸ್ಮಿಂ ಭೂಮಿಯನ್ತಿ ತಸ್ಸಂ ಭೂಮಿಯಂ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ಪರಿಮಾಣಮ್ಪೀತಿಆದಿ ಜಾತಿವಸೇನೇಕವಚನಂ.

ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.