೬. ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಭೇಸಜ್ಜಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೬೦. ‘‘ಯಂ ಭೇಸಜ್ಜಞ್ಚೇವ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪರತೋ ‘‘ತದುಭಯೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ಕಿಸ್ಸಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿರೋಧದಸ್ಸನತೋ ನಿದಾನಾನಪೇಕ್ಖಂ ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾನಿದಾನಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ತದಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ. ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಕಾಲೇಪಿ ಹಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಭಾವಾಪೇಕ್ಖಾತಿ ತಥಾ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತೇನೇವ ‘‘ಆಹಾರತ್ಥಞ್ಚ ಫರೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಓಳಾರಿಕೋ ಆಹಾರೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಕತೋ. ಕುತೋಯೇವ ಪನ ಲಬ್ಭಾ ತದಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಭಗವತೋ ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಾದೀನಿ ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವನ್ತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ವಚನಂ, ತಂ ‘‘ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಕಾಲೇ ಏವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಅತಿಸಯತ್ತಾಭಾವತೋ ‘‘ಯಂ ಭೇಸಜ್ಜಞ್ಚೇವ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವಿತಕ್ಕುಪ್ಪಾದೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಪಣೀತಭೋಜನಾನುಮತಿಯಾ ಪಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಆಬಾಧಾನುರೂಪಸಪ್ಪಾಯಾಪೇಕ್ಖಾಯ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಚೇ? ತಞ್ಚ ನ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ಕಿಸಾದಿಭಾವಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತೋ. ಯಥಾ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಫಾಣಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ‘‘ನವನೀತಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಪ್ಪಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ನವನೀತಂ ವಿಸುಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ವಿಸೇಸದಸ್ಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ. ಯಥಾ ಫಾಣಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ಪರತೋ ಉಚ್ಛುರಸೋ ವಿಸುಂ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಉಚ್ಛುಸಾಮಞ್ಞತೋ ಗುಳೋದಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ. ತಥಾ ನವನೀತೇ ವಿಸೇಸವಿಧಿದಸ್ಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ನವನೀತಂ ವಿಸುಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಸೇಸವಿಧಿ ಪನಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಪಚಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೇನ ಅಧೋತಮ್ಪಿ ಪಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೨೨). ತತ್ಥ ಸಪ್ಪಿ ಪಕ್ಕಾವ ಹೋತಿ, ನಾಪಕ್ಕಾ. ತಥಾ ಫಾಣಿತಮ್ಪಿ. ನವನೀತಂ ಅಪಕ್ಕಮೇವ.

ಏತ್ಥಾಹ – ನವನೀತಂ ವಿಯ ಉಚ್ಛುರಸೋಪಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಪಾಳಿಯಂ ಏವ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ? ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೇ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಗುಳಾಪದೇಸೇನ ಯಥಾ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಫಾಣಿತಂ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ, ತಥಾ ಉಚ್ಛುರಸೋಪೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅವುತ್ತೇ ಪನ ಗುಳಂ ವಿಯ ಸೋ ಫಾಣಿತಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಇಧ ಅವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಚನೇನ ಗುಳೋದಕಟ್ಠಾನೇವ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ. ತದತ್ಥಮೇವ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಟ್ಟನಕಪಾನಕಾಧಿಕಾರೇ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋತಿ ಚೇ? ನ, ಅಟ್ಠಕಥಾವಿರೋಧತೋ. ನ ಉಪಾದಾಯತ್ಥಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯತ್ಥತ್ತಾತಿ ಚೇ? ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಉಚ್ಛುವಿಕತಿ ಫಾಣಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೨೩) ಯದೇತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ, ತತ್ಥ ‘‘ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ. ನ, ಪರತೋ ಅಪರಕಿರಿಯಾಯ ಅದಸ್ಸನತೋ. ಯಥಾ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೪, ೪೦೦; ೩.೪೨೧, ೪೨೫; ಸಂ. ನಿ. ೨.೪೩) ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಉಸ್ಸುಕ್ಕವಚನಸ್ಸ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಅಪರಕಿರಿಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ತಥಾ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪರಕಿರಿಯಾ ದಿಸ್ಸತೀತಿ. ಅಯುತ್ತಮೇತಂ ತತ್ಥ ತದಭಾವೇಪಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಯಥಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೫೮೪) ಏತ್ಥ ಅಪರಕಿರಿಯಾಯ ಅಭಾವೇಪಿ ಉಸ್ಸುಕ್ಕವಚನಂ ಸಿದ್ಧಂ, ತಥಾ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಿಯಾತಿ? ನ, ತತ್ಥ ಪಾಠಸೇಸಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ. ಯಥಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಭೂತಾ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ, ಪವತ್ತಕಂ ವಾ ರೂಪನ್ತಿ ಇಮಂ ಪಾಠಸೇಸಂ ಸಾ ಪಾಳಿ ಅಪೇಕ್ಖತಿ, ನ ತಥಾ ಇದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಕಞ್ಚಿ ಪಾಠಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣವಾದಿನೋ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ. ಸಞ್ಞಾಕರಣಮತ್ತಂ ವಾ ತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೫೮೪) ಹಿ ಸಞ್ಞಾಕರಣಮತ್ತಂ, ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಉಚ್ಛುರಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಭತ್ತಂ ಅಗಿಲಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಾಟಿದೇಸನಿಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ತೇ ವಿಸೇಸಹೇತುನೋ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ.

ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಉಚ್ಛುರಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಯದಿ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಫಾಣಿತಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ಅಪಕ್ಕಾ ವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಅಪಕ್ಕವಚನೇನ ಉಚ್ಛುರಸಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಅಥ ‘‘ಪಕ್ಕಾ ವಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಫಾಣಿತನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕನ್ತಿ ಉತ್ತರಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಸಾಧಿತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚೇತೇಹಿ ಅಪಕ್ಕಾ ವಾತಿ ಸಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಪಕ್ಕಾ ವಾ. ಅವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾವ ಸಾಮಂ ವಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಪಕ್ಕಾ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸೋ ದುಟ್ಠು ದಸ್ಸಿತೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಝಾಮಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ವಾ ಕೋಟ್ಟಿತಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ವಾ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಚ ಲದ್ಧಿವಿರೋಧತೋ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘ಏತಂ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಂ ವಟ್ಟತಿ ನೋ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ‘ಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ನೋ ವಟ್ಟನಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೨೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಚ ವುತ್ತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುದ್ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಆಹಾರತ್ಥನ್ತಿ ಆಹಾರಪಯೋಜನಂ. ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಯಾಪನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಚ.

೨೬೨. ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನಾತಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಪರಿಭೋಗೇನ.

೨೬೩. ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾ ಗಿಲಾನಾಗಿಲಾನವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾ ವುತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಕೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗುಳಂ, ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗುಳೋದಕಂ, ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಲೋಣಸೋವೀರಕಂ, ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಿದ್ಧಂ ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾ ಗಿಲಾನಾಗಿಲಾನವಸೇನ ದುವಿಧಾತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಅಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಗುಳೋದಕಾದೀಸು ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ಚ ಪಾಳಿವಿರೋಧೋ.

ಪಿಟ್ಠೇಹೀತಿ ಪಿಸಿತತೇಲೇಹಿ. ಕೋಟ್ಠಫಲನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠರುಕ್ಖಸ್ಸ ಫಲಂ. ‘‘ಮದನಫಲಂ ವಾ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ಹಿಙ್ಗುಜತು ನಾಮ ಹಿಙ್ಗುರುಕ್ಖಸ್ಸ ದಣ್ಡಪಲ್ಲವಪವಾಳಪಾಕನಿಪ್ಫನ್ನಾ. ಹಿಙ್ಗುಸಿಪಾಟಿಕಾ ನಾಮ ತಸ್ಸ ಮೂಲಸಾಖಪಾಕನಿಪ್ಫನ್ನಾ. ತಕಂ ನಾಮ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಚಪಾಕೋದಕಂ. ತಕಪತ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಪತ್ತಪಾಕೋದಕಂ. ತಕಪಣ್ಣೀತಿ ತಸ್ಸ ಫಲಪಾಕೋದಕಂ. ಅಥ ವಾ ‘‘ತಕಂ ನಾಮ ಲಾಖಾ. ತಕಪತ್ತೀತಿ ಕಿತ್ತಿಮಲೋಮಲಾಖಾ. ತಕಪಣ್ಣೀತಿ ಪಕ್ಕಲಾಖಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಉಬ್ಭಿದಂ ನಾಮ ಊಸಪಂಸುಮಯಂ.

೨೬೪. ಛಕಣಂ ಗೋಮಯಂ. ಪಾಕತಿಕಚುಣ್ಣಂ ನಾಮ ಅಪಕ್ಕಕಸಾವಚುಣ್ಣಂ, ತೇನ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಂ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಚಾಲಿತೇಹೀತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತೇಹಿ.

೨೬೫. ನಾನಾಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಕತನ್ತಿ ನಾನೋಸಧೇಹಿ.

ಗುಳಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೭೪. ಸಾಮಂ ಪಕ್ಕಂ ಸಮಪಕ್ಕನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ವಿಯ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಖೀರಾದೀಸು ಉಣ್ಹಮತ್ತಮೇವ ಪಾಕೋ. ತೇನ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಾದಿಸಮಾನಾ ಹೋನ್ತಿ.

೨೭೬-೮. ‘‘ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖ’ನ್ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘ಸಙ್ಘೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಭಗವನ್ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಾಗೋತಿ ಹತ್ಥೀ.

೨೭೯. ಸಮ್ಬಾಧೇತಿ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇಪಿ ಅನುಲೋಮತೋ. ದಹನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವಾ ವಟ್ಟತಿ. ಸತ್ಥವತ್ತಿಕಮ್ಮಾನುಲೋಮತೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪಟಿಕ್ಖೇಪಾ, ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಸ್ಸ ತಪ್ಪರಮತಾದೀಪನತೋ, ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸತ್ಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ. ತೇನ ಸಮ್ಬಾಧಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ. ಸತ್ಥವತ್ತಿಕಮ್ಮತೋ ಉದ್ಧಂ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸಮ್ಬಾಧೇಯೇವ ಸತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಾ ಸಮ್ಬಾಧಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ನೇತರಸ್ಸಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏತ್ಥ ‘‘ಸತ್ಥಂ ನಾಮ ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ವಾಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಯೇನ ಛಿನ್ದತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಣ್ಟಕೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಖಾರದಾನಂ ಪನೇತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ ಪಸಾಖೇ ಲೇಪಮುಖೇನ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏಕೇ ಪನ ‘‘ಸತ್ಥಕಮ್ಮಂ ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವತ್ಥಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ‘‘ವತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಿರ ಅಗ್ಘಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಯ ಛಿನ್ದನಂ ವತ್ಥಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಚ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ತೇ ‘‘ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ವಾಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೀಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ. ಅಣ್ಡವುಡ್ಢೀತಿ ವಾತಣ್ಡಕೋ. ಆದಾನವತ್ತೀತಿ ಆನಹವತ್ತಿ.

ಮನುಸ್ಸಮಂಸಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೮೦. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸಮಂಸಂ…ಪೇ… ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಟಿ…ಪೇ… ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಣದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸೇಪಿ ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಣಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಕೇಚಿ ‘‘ಮಂಸಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋವ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಪೂವಾದೀಸು ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಕಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ಆಪಜ್ಜತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಕೇಚಿ.

ಹತ್ಥಿಮಂಸಾದಿಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೮೧. ಇಮೇಸಂ …ಪೇ… ಸಬ್ಬಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ದಸನ್ನಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸಮಂಸಾದೀನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವಮತ್ತಪರಿದೀಪನವಚನಂ, ನಾಪತ್ತಿವಿಭಾಗದಸ್ಸನವಚನಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಞತ್ವಾ ವಾ ಅಞತ್ವಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅನಿಯಮಿತವಚನಮೇವ ‘‘ಅಯಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಮನುಸ್ಸಾದೀನಂ ಮಂಸಾದೀಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಗಹಿತನಯೇಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಜಾನಿತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಸ್ಮಾ ಏತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾದೀನಂ ಮಂಸಾದೀನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಂಸಾದೀಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಾನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತೀತಿ. ಪಾಠೇಯೇವ ಹಿ ಲೋಹಿತಾದಿಂ ಮಂಸಗತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸಮಂಸಂ…ಪೇ… ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥೇವ ಹತ್ಥಾದೀನಂ ಮಂಸಾದೀಸುಪಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸಮಂಸೇ ವಾ ಕೇಸೇ ವಾ ನಖೇ ವಾ ಅಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ವಾ ಲೋಹಿತೇ ವಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಏವ –

‘‘ಅಟ್ಠಿಪಿ ಲೋಹಿತಂ ಚಮ್ಮಂ, ಲೋಮಮೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ. –

ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಗಾಥಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಅನಾದರಿಯದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಉದಕಮನುಸ್ಸಾದಿಮಂಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಾಗರಾಜೇನ ವುತ್ತಾದೀನವೇ ಸತಿಪಿ ಉಜ್ಝಾಯನಾಧಿಕಾರಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಕೂಲತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಾಗುಮಧುಗೋಳಕಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೮೩. ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕವಚನಂ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ತಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ, ಏವಂ ಏವರೂಪೇಸೂತಿ ಏಕೇ. ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ನ ಚ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಪತ್ತಿಕಾ ಜಾತಾ. ಕಥಂ? ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ‘‘ಅಪಿಚ ಮಯಂ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾತಿಕಾವಿಭಙ್ಗೇ (ಪಾಚಿ. ೨೨೭) ಚ ‘‘ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಭೋಜನೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಏತಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ಭೋಜನಂ ನಾಮ ನಿಮನ್ತನತೋ ಲದ್ಧಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯಸ್ಮಾ ನ ಭೋಜ್ಜಯಾಗುನಿಮನ್ತನತೋ ಲದ್ಧಭೋಜನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಅಞ್ಞನಿಮನ್ತನತೋ ಲದ್ಧಭೋಜನಮೇವ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ನೇತರನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ನಿಚ್ಚಭತ್ತೇ ಸಲಾಕಭತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಕೇ ಉಪೋಸಥಿಕೇ ಪಾಟಿಪದಿಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತಕಾಲೇ ನತ್ಥಿ, ಯದಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಮಾತಿಕಾವಿಭಙ್ಗವಿರೋಧೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಪಿಚ ಮಯಂ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಪದಭಾಜನೇಪಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಪಠಮಂ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ನಿಮನ್ತಿತಂ ಭೋಜನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನಿಮನ್ತಿತಮೇವ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ನೇತರನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆಪನ್ನಂ, ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿಮನ್ತಿತೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭೋಜ್ಜಯಾಗು ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಪಠಮನಿಮನ್ತಿತಭೋಜನತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಂ ನಿಮನ್ತಿತಭೋಜನಂ, ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದೀನಿ ಚ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಆಪಜ್ಜಮಾನಂ ವಿಯ ಜಾತನ್ತಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣಂ, ಅನಿಮನ್ತನಭೋಜನೇ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ, ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತೋ ಚ ‘‘ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಆಹ, ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಛಾ ನಿಮನ್ತನಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ. ತೇಸು ನ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದೀನೀತಿ ಆಪನ್ನಂ. ತೇನೇವಾಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ನಿಚ್ಚಭತ್ತೇ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಪದಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಙ್ಗಾಯಿ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಞೂ ಹಿ ತೇ ಮಹಾನಾಗಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಮೇವ ಯಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚ ಭೋಜನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನಂ, ಪಚ್ಛಾಪಿ ತಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತೇನ ಅಭೋಜನಂ ಮಧುಗೋಳಕಂ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಭೋಜ್ಜಯಾಗು ಏವ ವುತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಆಚರಿಯೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಯಥಾ ಪಚ್ಛಾಲದ್ಧಲೇಸೇನ ಥೇರೇನ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದಿಪಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ, ಏವಂ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಕಪ್ಪಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಕಿಮತ್ಥಂ ನ ವುಚ್ಚನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಯಥಾವುತ್ತಲೇಸನಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೇಸಾಲಿಯಂ, ಅನ್ಧಕವಿನ್ದೇ ಚಾತಿ ಉಭಯತ್ಥ ಉಪಡ್ಢುಪಡ್ಢೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ನೋ ಚೇ, ಸಾಪತ್ತಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಿಯುಂ, ನ ಚ ತೇ ಸಾಪತ್ತಿಕಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಪಿ ತೇಸಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚದಸ್ಸನತೋ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೇಹೀತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಪರಿಭುತ್ತಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಓದಿಸ್ಸಕಂ ನು ಖೋ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ವಿಮತಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ವಿಮತಿವಿನೋದನತ್ಥಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಗುಞ್ಚ ಮಧುಗೋಳಕಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಮಿಧಾಪೇತೇ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಓಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ಕಥಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಏತ್ಥಾಹು ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಾಪಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಗುಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಿಸುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಪಟಗ್ಗಿದಾನಮಹಾವಿಕಟಾದಿ ವಿಯ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಭುಞ್ಜಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪಿಚ ಮಯಂ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಭೋಜ್ಜಯಾಗುಯಾ ಧಾತಾ’’ತಿಆದಿ, ತಂ ಅಯುತ್ತಂ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಮಾತಿಕಾವಿಭಙ್ಗವಿರೋಧೇನ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದೀನಂ ಅಸಮ್ಭವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಾಪತ್ತಿಕಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ, ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹಹೇತುಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಚ. ತೇ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಕತ್ಥಚಿ ವಿನಯವಸೇನ ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಮೇ ಅಭೋಜನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೯೪; ಸು. ನಿ. ೮೧; ಮಿ. ಪ. ೪.೫.೯) ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪತಿ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪತಿ ಭಗವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಮೇವ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಗುಞ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ದುರವಗ್ಗಾಹೋ ಹಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಥಾ ಹಿ ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಪಾಯಾಸಂ ಅಭೋಜನೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಜ್ಜಿತಂ ತೇಕಟುಲಯಾಗುಂ ಪನ ‘‘ಯದಪಿ, ಆನನ್ದ, ವಿಞ್ಞತ್ತಂ, ತದಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಯದಪಿ, ಆನನ್ದ, ಅನ್ತೋವುತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮೇವಾಹ. ತೇನ ನೋ ಚೇ ತಂ ಅನ್ತೋವುತ್ಥಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯದಸ್ಸನೇನ ಪಣೀತಭೋಜನಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ ಭಗವತೋಪಿ ಕಪ್ಪತಿ, ಪಗೇವ ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ.

೨೮೪. ಗಿಲಾನಸ್ಸೇವ ಭಗವತಾ ಗುಳೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋತಿ ‘‘ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಗಿಲಾನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಸಾಯನೀಯಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೨೨) ವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ತೇ ಇಧ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಿಂಸು. ಇಧ ಪನ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗುಳೋದಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಗುಳಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಞ್ಞಾತಞ್ಚ ವತ್ವಾ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗುಳೋದಕಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತೇನ ಗಿಲಾನೇನ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಗುಳೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ, ಗುಳೋದಕಂ ಅಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಗುಳೋದಕಂ ಕಾಲಿಕೇಸು ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ಭಗವತಾ ಓದಿಸ್ಸಾನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇನ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಭಾವಂ ಜಹತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಅಮ್ಬಾದಿ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಜಾತಂ, ತಥಾ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಜಹಿತ್ವಾ ತದನನ್ತರೇ ಯಾವಜೀವಿಕೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಭಗವತಾ ಓದಿಸ್ಸಾನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಭಾವೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಗುಳೋದಕ’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉದಕಗತಿಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯದಿ ಉದಕಮಿಸ್ಸಂ ಉದಕಗತಿಕಂ ಹೋತಿ, ಮಧುಪಿ ಸಿಯಾ ತಂ ತಥಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಮಾ ಹೋತು, ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಉದಕಗತಿಕತ್ತಾ, ತಞ್ಚ ನ ಹೋತಿ, ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ.

೨೮೫. ಸುಞ್ಞಾಗಾರನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ.

ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೯೫. ಓರವಸದ್ದನ್ತಿ ಮಹಾಸದ್ದಂ. ಬಹೂಹಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕೇನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಬಹೂಸು ಏಕಸ್ಸಪಿ ವಚನೇನ ಸಹ ಸಿಯಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಆಮಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಮಸಿತೇ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ದೋಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸೇಸಾಪಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ‘‘ಭಿತ್ತಿಞ್ಚೇ ಉಪಸನ್ತೇ ಪಚ್ಛಾ ತಂ ಪೂರೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಕತಿಭೂಮಿಯಂಯೇವ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ಉಪರಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಕತಾಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ ವಿಯ. ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಸತಿಯಾ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾಯ ಸರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೇ ಉಪರಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ, ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತಂ ಭಣ್ಡಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಉಪರಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವಂವಿಧೇ ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಕಾತುಂ ದೇಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭೋಜನಸಾಲಾ ಪನ ಸೇನಾಸನಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪರೇ. ‘‘ಅಕತೇಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಮುಖಸನ್ನಿಧಿ ನಾಮ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಸನ್ನಿಧೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಮುಖಸನ್ನಿಧೀತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ‘‘ಯದಿ ಸನ್ನಿಧಿ ಹೋತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಮುಖಸನ್ನಿಧಿ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಸ್ಮಾ ಸನ್ನಿಧಿ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಚೀವರವಿಕಪ್ಪನೇ ವಿಯ ಕಪ್ಪಿಯಮತ್ತಂ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕೇಚಿ.

ಕೇಣಿಯಜಟಿಲವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೦. ‘‘ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಾದೀಹಿ ಪಾನಕಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ನಿದ್ದೋಸತ್ತಾ, ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ, ಅತ್ತನಾ ಚ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ದೋಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಾಲೂಕಾ ನಾಮ ಕನ್ದಾ, ‘‘ಇತೋ ಕಿಞ್ಚಿತಕ’’ನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ‘‘ಫಾರುಸಕನ್ತಿ ಗೋಳವಿಸಯೇ ಏಕೋ ರುಕ್ಖೋ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಪಕ್ಕಡಾಕರಸ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಪಕ್ಕಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕುರುನ್ದಿವಚನೇನಪಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ. ತಣ್ಡುಲಧೋವನೋದಕಮ್ಪಿ ಧಞ್ಞರಸೋ ಏವ. ‘‘ನಿಕ್ಕಸಟೋ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸಾವಿತ್ತೀತಿ ಗಾಯತ್ತಿ. ಛನ್ದಸೋತಿ ವೇದಸ್ಸ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ನ ಕೇವಲಂ ದಸಸು ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು, ಅಥ ಖೋ ಯಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೩೦೫. ದ್ವೇ ಪಟಾ ದೇಸನಾಮೇನೇವಾತಿ ಚೀನಪಟ್ಟಸೋಮಾರಪಟ್ಟಾನಿ. ತೀಣೀತಿ ಪತ್ತುಣ್ಣೇನ ಸಹ ತೀಣಿ. ಇದ್ಧಿಮಯಿಕಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ. ದೇವದತ್ತಿಯಂ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೇನ ಲದ್ಧಂ. ‘‘ಯಾಮಾತಿಕ್ಕಮೇ ಸನ್ನಿಧಿವಸೇನ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.