ಮಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೧. ಮಹಾಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ

ಬೋಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಂ ಖನ್ಧಕೇ ಲೀನಪದಾದಿಭೇದ-ಪಕಾಸನಂ ದಾನಿ ಸುಪತ್ತಕಾಲಂ;

ತಸ್ಮಾ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಿನಯತ್ಥಮೇವ, ವಕ್ಖಾಮಿ ಸಙ್ಖೇಪಗಹಣತ್ಥಂ.

ತತ್ಥ ಕೇನಟ್ಠೇನಾಯಂ ಖನ್ಧಕೋತಿ? ಖನ್ಧಾನಂ ಸಮೂಹತ್ತಾ ವಿಭಙ್ಗೋ ವಿಯ. ತೇ ಪನ ಕಥನ್ತಿ? ಖನ್ಧಾನಂ ಪಕಾಸನತೋ ದೀಪನತೋ. ಖನ್ಧಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಿವಿನಯಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾ, ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತಾ ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದೀನಿ ಹಿ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಞ್ಚ ಖನ್ಧ-ಸದ್ದೋ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ದಾರುಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ತೇಸಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಪಕಾಸನತೋ ವಣ್ಣನತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕಾದಯೋ ವೀಸತಿ ‘‘ಖನ್ಧಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಅವಸಾನೇ ದ್ವೇ ತಂಸದಿಸತ್ತಾ ವೇಲಾಯ ಸದಿಸತ್ತಾ ಸೀಲಸ್ಸ ವೇಲಾತಿ ವಚನಂ ವಿಯ. ಅಪಿಚ ಭಾಗರಾಸತ್ಥತಾಪೇತ್ಥ ಯುಜ್ಜತೇ ತೇಸಂ ಪಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಭಾಗತೋ ಚ ರಾಸಿತೋ ಚ ವಿಭತ್ತತ್ತಾ. ಕಿಂ ಪನೇತೇಸಂ ಖನ್ಧಕಾನಂ ಅನುಪುಬ್ಬಕಾರಣನ್ತಿ? ನಾಯಂ ಪುಚ್ಛಾ ಸಮ್ಭವತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ವುತ್ತೇಸುಪಿ ತಪ್ಪಸಙ್ಗಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ. ಅಥ ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಸಮ್ಪದಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತ್ತಾ ಸಾಸನಪ್ಪವೇಸನಸ್ಸ ತದತ್ಥಸಙ್ಗಹಕೋ ಮಹಾಖನ್ಧಕೋ ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋ. ಕೇನಾತಿ ಚೇ? ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ. ಭಗವತಾ ಪನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಥಾ ತಥಾ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ. ಥೇರಾ ಪನ ತಂ ತಂ ಪಯೋಜನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಮಾನಜಾತಿಕೇ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಜ್ಝಾಯಿಂಸು. ಸೇಸಾನಂ ಪಯೋಜನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಖನ್ಧಕೋವಿದಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾಗರಾಸಟ್ಠೇನ ನೇಸಂ ಖನ್ಧತ್ಥಕೋವಿದಾ, ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಾರಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಸಂ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥಾನಂ ಪದಾನಂ ಸಂವಣ್ಣನಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇವಂ ವಿಸೇಸಿತನ್ತಿ? ತತೋ ಸೇಸಭಾಗಾ ಯುತ್ತಾ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಗ್ಗಹಣಮ್ಪೇತ್ಥ ಪದಭಾಜನಿಯಗ್ಗಹಣೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯೇಹಿ ಅತ್ಥಾ ಯೇಸಂ ಪದವಿಸೇಸಾನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಕಾಸಿತಾ, ತೇಸಂ ತೇ ಪದವಿಸೇಸೇ ಪುನ ಇಧ ವದೇಯ್ಯಾಮ, ವಣ್ಣನಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕದಾ ಭವೇ ತೇ ತೇ ಅತ್ಥೇತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಉತ್ತಾನಾ ಚೇವ ಯಾ ಪಾಳಿ, ತಸ್ಸಾ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಕಿನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ? ನ ಹಿ ಅತ್ಥಾ ಉತ್ತಾನಾತಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುಸನ್ಧೀಹೀತಿಆದಿವಚನೇಹಿಪಿ ತಂ ವಚನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಪದವಿಸೇಸಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಅನಪೇತತ್ಥೇನ, ಅಭಿಧಾನತ್ಥೇನ ವಾ ಅತ್ಥೋಪಚಾರೇನ ವಾ ಅತ್ಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾ ನಾಮ ಅವುತ್ತೇಸು ಉಹಾಪೋಹಕ್ಕಮನಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

೧. ಉರುವೇಲಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಾಲಿಕರಾಸಿವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮಕೋ ಗಾಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಏತಂ ಭುಮ್ಮಂ. ತಥಾಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ನಜ್ಜಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ತೀರೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಾಲಿಕರಾಸಿಮ್ಹಿ ವಿಹರತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಉರುವೇಲಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀತಿ ಯೇನ ಉರುವೇಲಸೇನಾನಿಗಮೋ’’ತಿಆದಿವಚನವಿರೋಧೋ ಚ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಮೂಲಕಾರಣಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ತತ್ಥ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ…ಪೇ… ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ನಿಗಮನವಚನಂ. ತಂ ಕಿಮತ್ಥನ್ತಿ ಚೇ? ಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಪದತ್ಥಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ‘‘ಸೋ ಪನ ಗಾಮೋ ತದುಪಚಾರೇನ ಏವಂ ನಾಮಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಪನ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಸ ‘‘ಉರುವೇಲಾ’’ತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಾಲಿಕರಾಸಿಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಸಮೀಪಗಾಮಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ. ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ನ ಇಧ ಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉರುವೇಲಾಯಂ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಆಹ ಗೋಚರಗಾಮಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ತಂ ಗಾಮಂ ಗೋಚರಂ ಕತ್ವಾ ತದಾ ತತ್ಥ ವಿಹಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ವಾಲಿಕರಾಸಿಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸೋ ಏವಮಾಹಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೋ ಏವಮಾಹಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಗಾಮತೋ ದೂರತರೇ ಅರಞ್ಞೇ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿದೀಪನೇನ ದುತಿಯುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನನಿಯಮಂ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಕಾಸಿ ಥೇರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಪದತ್ತಯವಚನಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ. ತತ್ಥ ನದನ್ತಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನದೀ. ನೇಲಞ್ಜಲಾಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಲ-ಕಾರಸ್ಸ ರ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನೇರಞ್ಜರಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕದ್ದಮಸೇವಾಲವಿರಹಿತತ್ತಾ ನಿದ್ದೋಸಜಲಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ನೀಲಜಲಾಯಾತಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಮೇವ ವಾ ಏತಂ.

ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಬೋಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧೋ. ಸೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಭಗವತೋ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಹೋತಿ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿಕಮೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೨) ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಚನತೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಂ ನಾಮಕರಣಭೂತಂ ಚತುತ್ಥಫಲಞಾಣಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಂ ಪನ ಕರಣತೋ ತಂ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವ ಏತ್ಥ ಬೋಧೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತತಿಯವಿಜ್ಜಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯಾ’’ತಿ ತದೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ, ‘‘ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಚ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣಂ ‘‘ಬೋಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವತ್ತುಕಾಮತಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ‘‘ಬೋಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೨೧) ವುತ್ತಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಞಾಣಸ್ಸಪಿ ತದನ್ತೋಗಧತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಭಗವತೋ ಆದಿಮಗ್ಗತ್ತಯವಚನಸ್ಸ ವುತ್ತಟ್ಠಾನಾಭಾವಾ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ನ ಭಗವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಜಾತೋತಿ ಸಮಯನ್ತರಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ ‘‘ಚತೂಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಆದಿತ್ತಯಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಭವೇನ ಬೋಧಿಪರಿಯಾಯಸಿದ್ಧಿತೋ. ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೯ ಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸ) ವಚನತೋ ಫಲಹೇತುಕೋ ಫಲಜನಕೋ ರುಕ್ಖೋ ಫಲರುಕ್ಖೋತಿ ವಿಯ ಬೋಧಿಹೇತುರುಕ್ಖೋ ಬೋಧಿರುಕ್ಖೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಕೇವಲಂ ಬೋಧೀತಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧೀ’’ತಿ ಪರತೋ ವುತ್ತಂ. ನಿಗ್ರೋಧಾದಿರುಕ್ಖತೋ ಅಸ್ಸ ವಿಸೇಸನವಚನಂ ಪನ ತದಞ್ಞಬೋಧಿಮೂಲಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ. ಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಹಿ ಕುಸಲಮೂಲತ್ತಾ ಬೋಧಿ ಚ ತಂ ಮೂಲಞ್ಚಾತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಲಭೇಯ್ಯ. ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ನಿಸೀದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಏಕ-ಸದ್ದೋ ತಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನುಯೋಗಾನುರೂಪಸ್ಸ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅನನ್ತರಿಯಭಾವಂ ಅಥಸ್ಸ ಅಕೋಪಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಮುತ್ತಿಸುಖನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಮುತ್ತಿಯಂ ವಾ ಸುಖನ್ತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನಿಕತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾ ವಿಮುತ್ತಿ ಏವ ಅನುಜಙ್ಘನಟ್ಠೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖನ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ, ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅನುಭವನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ವೇನೇಯ್ಯಕಾಲಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ ತಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ, ನ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಸಙ್ಗೇನ.

ಅಥ ಖೋತಿ ಅಧಿಕಾರನ್ತರಾರಮ್ಭೇ ನಿಪಾತದ್ವಯಂ. ತೇನ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದಯಮಾನೋ ನ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಮನಸಾಕಾಸಿ, ಕಿನ್ತು ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿವೇಧವಸೇನೇವ ಸುಮನಸಿಕತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕರಣಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ಅಸ್ಸಾದಜನನತೋ, ನ ಅಪುಬ್ಬನಯದಸ್ಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಸಬ್ಬಧಮ್ಮತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ, ಪಟಿವಿದ್ಧಸ್ಸ ವಿಸಯತೋ ವಾ ಮನಸಿಕರಣಂ ಪನ ವಿಜಿತದೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ವಿಯ ರಞ್ಞೋ ಅಪುಬ್ಬಂ ಪೀತಿಂ ಜನೇತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಅಮಾನುಸೀ ರತೀ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೩೭೩). ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಂ ಯಾಮನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತೇನ ತಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನಾನತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಮನಸಾಕಾಸೀ’’ತಿ ಏಕತೋವ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪವತ್ತಿಮತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಪಠಮಭಾವಾಯ, ಪಟಿಲೋಮಮನಸಿಕರಣಂ ಪನ ಅನುಲೋಮೇ ಪಚ್ಚಯಾನಂ, ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಞ್ಚ ತಥಾಭಾವಸಾಧನತ್ಥಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಏವ ನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಚ್ಚಯೋ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾ ಫಲನ್ತಿ ದೀಪನತೋ. ತಥಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಅನುಲೋಮಮನಸಿಕರಣಂ ಕಾರಣನಿರೋಧಾ ಫಲನಿರೋಧಸಾಧನತ್ಥಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅನುಭಾವತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ನ ಹಿ ತಂ ಅವಿಜ್ಜಾದಿನಿರೋಧಮತ್ತನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯತೋ ಖಯಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅವೇದೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಅನುಲೋಮೋ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಮಗ್ಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಉಭಯತ್ಥಪಿ ಕಿಚ್ಚತೋ, ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಸಯತೋ ಚ ತತ್ಥ ಮಗ್ಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ.

ತತ್ಥಾಹ – ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಪಟಿಲೋಮಂ ಮನಸಾಕಾಸೀ’’ತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಹಿ ಪಟಿಲೋಮಾಪದೇಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಭವಿತುಮರಹತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ನ, ತದತ್ಥಜಾನನತೋ. ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮನ್ತಿ ಹಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ. ಅನುಲೋಮತೋ, ಪಟಿಲೋಮತೋ ಚ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಮನಸಾಕಾಸೀತಿ ಹಿ ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮಪ್ಪಸಙ್ಗಾಪತ್ತಿಯೇವಾಪಜ್ಜತಿ. ಪಟಿಲೋಮೇ ಚ ಪನೇತಸ್ಮಿಂ ಅನುಕ್ಕಮನಿಯಮೋ ಅನುಲೋಮೇ ಅನುಕ್ಕಮನಿಯಮತೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಸತಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮೋ ನಾಮ ಅಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೇನ, ಪಚ್ಚಯಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತುಪಗಮನೇನ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಭಿಮುಖಭಾವದೀಪನತೋ ಅಸಮುಪ್ಪಾದೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋತಿ ಏವಂ ಉಭಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಪನಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏಕೇ. ತಂ ಅಯುತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಭಾವನಿಯಮನತೋ, ಅತ್ಥಾತಿಸಯಾಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ತಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಭಗವತಾ ಪಾಳಿಯಂ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನನಿರೋಧೋ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಪಚ್ಚಯಭಾವವಸೇನ ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧಂ, ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಗ್ಗಹಾಭಾವವಸೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನನಿರೋಧಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ. ದುವಿಧೋ ಪಾಳಿಯಂ ನಿರೋಧೋ ಅತ್ಥತೋ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ನಿರೋಧಮತ್ತನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಚೇ? ನ, ತಸ್ಸಾನುಭಾವದೀಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ. ವಿದಿತವೇಲಾಯನ್ತಿ ಮನಸಿಕತವೇಲಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿದಿತಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ.

ಝಾಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಂ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಝಾಯತೋ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಪಾತುಭವನ್ತಿ, ಚತುಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾ ವಾ ಪಕಾಸನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಸಮಥಾದಿಯಾನಿಕವಿಭಾಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಗ್ಗಹಣಂ. ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣಂ ಕಾಮಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದದಸ್ಸನಾಧಿಕಾರೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಸಮುದಯಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨. ‘‘ಪಚ್ಚಯಕ್ಖಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕಿಚ್ಚಪರಿಯಾಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಪಚ್ಚಯನಿಬ್ಬಾನಂ, ತದುಪನಿಸ್ಸಯನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತೀತಿ. ಕಾಮಞ್ಚ ತಂ ನ ಕೇವಲಂ ಪಚ್ಚಯಕ್ಖಯಮತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಕ್ಖಯಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ. ಯತೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ನಿರೋಧೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಥಾಪಿ ಹೇತುನಿರೋಧಾ ಫಲನಿರೋಧೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಚಯಕ್ಖಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಚತುಸಚ್ಚಗ್ಗಹಣಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩. ಸಮುದಯನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಮುದಯೋ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ, ನಿರೋಧೋ ಆರಮ್ಮಣಕಿರಿಯಾಯ. ಏತೇನ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ನಿರೋಧಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಭಾವಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಾಭುಜಿತಟ್ಠಾನಞ್ಚ ‘‘ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಫಲಾಧಿಗಮಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಪಲ್ಲಙ್ಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಜಪಾಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪. ಸಮ್ಮೋದೀತಿ ಹಿತಕಾಮತಾಯ ಭಗವಾ ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ವೇದೇಹಿ ಅನ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನ್ತೋ ನಾಮ. ವೇದಾನಂ ವಾ ಅನ್ತಂ ಗತತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅರಹತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇನ ವೇದನ್ತಗೂ ಯಸ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ವುಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋ. ದುತಿಯೇನ ವೇದನ್ತಗೂ ಯಸ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ವುಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚಯುತ್ತಂ ಅತ್ಥತೋ ವುತ್ತಂ, ಉದಾನಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತಪಟಿವೇಧಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಪರಿಹಾರೋ.

ಅಜಪಾಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮುಚಲಿನ್ದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫. ಮುಚಲಿನ್ದವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಂ ವಿವೇಕನ್ತಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕಂ. ‘‘ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ ಸುಖಂ ಲೋಕೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಠಮಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ ತೇನ ಸತ್ತೇಸು ಮಾರಣವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಬ್ಯಾಪಾದಪ್ಪಹಾನಸಿದ್ಧಿತೋ. ‘‘ಪಾಣಭೂತೇಸು ಸಂಯಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುತಿಯಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಗ್ಗೀ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅವಸಿಟ್ಠಬ್ಯಾಪಾದತನುತ್ತವಸೇನ ಪಾಣಭೂತೇಸು ಸಂಯತೋ ಹೋತಿ ವಿಹಿಂಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಾಭಾವತೋ. ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಹಿ ಮಗ್ಗಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಮುಚಲಿನ್ದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ರಾಜಾಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬. ರಾಜಾಯತನಂ ಪಾತಲಿ. ‘‘ಚತುದ್ದಿಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ದಿನ್ನಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಲೇಖಾಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ವಾಣಿಜಾ ದೇವತಾಯ ಗಾರವದಸ್ಸನೇನ ಭಗವತೋ ರೂಪಕಾಯದಸ್ಸನೇನ ಪಸನ್ನತ್ತಾ ಸರಣಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ದೇವತಾಯ ‘‘ಭಗವಾ ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾವಕಸಙ್ಘಾಭಾವಂ, ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಬ್ಭಾವಞ್ಚ ಜಾನಿಂಸೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಜಾನನ್ತೀತಿ ಬುದ್ಧಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ರಾಜಾಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಬ್ರಹ್ಮಯಾಚನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭. ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ, ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ದುದ್ದಸೋ. ದುದ್ದಸತ್ತಾ ದುರನುಬೋಧೋ. ಸನ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬುತೋ. ಪಣೀತೋತಿ ಅತಪ್ಪಕೋ. ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅತಕ್ಕಾವಚರೋತಿ ತಕ್ಕೇನ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ ಓಗಾಹಿತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತಿ, ಞಾಣೇನೇವ ಅವಚರಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ವೇದನೀಯೋ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ತಞ್ಹಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಏಕಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ತಥಾ ತಥಾ ವುಚ್ಚತಿ. ರಾಮಾತಿ ಪಜಾ. ಅನು ಅನು ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅನಚ್ಛರಿಯಾ. ತೇಸಂ ಭಗವತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಸುತಪುಬ್ಬಾನಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಭಾವಂ ಅಧಿಗತಪುಬ್ಬಾನಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವತೋ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಸುಖಪ್ಪಟಿಪದಾ, ತಥಾಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಪಟಿಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕಿಚ್ಛೇನ ಮೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಕಾಸಿತಂ ಪಕಾಸಿತು’’ನ್ತಿ ಉಭಯಥಾಪಿ ಪಾಠೋ. ಪರೇತೇಹಿ ಯುತ್ತೇಹಿ. ರಾಗರತ್ತಾತಿ ಕಾಮರಾಗದಿಟ್ಠಿರಾಗೇಹಿ ರತ್ತಾ. ಅತ್ತನಿಚ್ಚಾದಿಗಾಹಕಾ ನ ದಕ್ಖನ್ತಿ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ.

೮. ಸಹಂಪತಿ ಕಿರ ‘‘ನಸ್ಸತಿ ವತ ಭೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಸದ್ದಂ ತಥಾ ನಿಚ್ಛಾರೇತಿ, ಯಥಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಸುತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಪಞ್ಞಾಮಯೇ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಸನ್ತಾನಾನುಸಯಿತವಸೇನ ಅಪ್ಪಂ ಪರಿತ್ತಂ ರಾಗಾದಿರಜಂ ಏತೇಸಂ, ಏವಂಸಭಾವಾತಿ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ. ಅಸ್ಸವನತಾತಿ ಅಸ್ಸವನತಾಯ.

ಸಮಲೇಹಿ ಸತ್ಥಾರೇಹಿ. ಅಪಾಪುರೇತನ್ತಿ ವಿವರ ಏತಂ. ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ, ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ವಾ. ವಿಜ್ಜತ್ತಯಚತುಮಗ್ಗಞಾಣೇಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಬುದ್ಧಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ. ಸೇಲೇತಿ ಸಿಲಾಮಯೇ. ವಿಗತರಜತ್ತಾ ಸುಖದಸ್ಸನಯೋಗ್ಗೇ ಇತೋ ಚ ಏತ್ತೋ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾ ಠಿತೋ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮನ್ತತೋ ಜನತಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ತ್ವಮ್ಪಿ ಸುಮೇಧ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾಧಿಗಮಾಯ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು. ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಾಮಾನಂ ವಿಜಿತತ್ತಾ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮ. ಜಾತಿಕನ್ತಾರಾದಿನಿತ್ಥರಣತ್ಥಂ ವೇನೇಯ್ಯಜನಸತ್ಥವಾಹನಸಮತ್ಥತಾಯ ಸತ್ಥವಾಹ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಇಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅಣಣ.

೯. ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣೇನ ಚ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣೇನ ಚ. ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ನಾಮಂ. ಉಪ್ಪಲಿನಿಯನ್ತಿ ಉಪ್ಪಲವನೇ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನೀತಿ ಯಾನಿ ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಪೋಸಿಯನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಯಾನಿ ಉದಕಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಸೂರಿಯರಂಸಿಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಆಗಮಯಮಾನಾನಿ ಠಿತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ. ಯಾನಿ ಸಮೋದಕಂ ಠಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಸ್ವೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ. ಯಾನಿ ಉದಕಾನುಗ್ಗತಾನಿ, ತಾನಿ ತತಿಯದಿವಸೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ. ಉದಕಾ ಪನ ಅನುಗ್ಗತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಸರೋಗಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಯಾನಿ ನೇವ ಪುಪ್ಫಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಾನೇವ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾನಿ ಪಾಳಿನಾರುಳ್ಹಾನಿ, ಆಹರಿತ್ವಾ ಪನ ದೀಪೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏತೇಹಿ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ ನೇಯ್ಯೋ ಪದಪರಮೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಪಚ್ಚಭಾಸೀತಿ ಪತಿ ಅಭಾಸಿ.

ಅಪಾರುತಾತಿ ವಿವಟಾ. ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಅಯಮತ್ಥೋ. ಅಹಞ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಗುಣಂ ಸುಪ್ಪವತ್ತಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಪಣೀತಂ ಉತ್ತಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಾಯವಾಚಾಕಿಲಮಥಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ನಾಭಾಸಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಯಾಚನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦. ಇದಾನಿ ಪನ ಸಬ್ಬೋ ಜನೋ ಸದ್ಧಾಭಾಜನಂ ಉಪನೇತು, ಪೂರೇಸ್ಸಾಮಿ ನೇಸಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ. ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕೋತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಿಲೇಸತ್ತಾ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಜಾತಿಕೋ. ಆಜಾನಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೇ ನ ನಿಟ್ಠಾನಮಕಂಸು ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕಾ ತೇ ವಿನಯಕ್ಕಮಞ್ಞಾ, ಅಹಂ ದೇಸೇಯ್ಯಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ‘‘ಮುದ್ಧಾಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಪತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೧೧; ಪಾರಾ. ೨) ಏತ್ಥ ವಿಯ ಅಭೂತಪರಿಕಪ್ಪೋ ಕಿರೇಸೋ. ಲೋಕೇ ತಸ್ಸ ಅಧಿಮುತ್ತಭಾವದೀಪನತ್ಥಞ್ಹಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಅತ್ತನೋ ತದುಪದೇಸೇನ ಅವಿದಿತಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ. ತಸ್ಸ ಅನನ್ತೇವಾಸಿಕಭಾವದೀಪನತ್ಥನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಪನೇತ್ಥ ಪಯೋಜನಾನಿ. ಭಗವತೋಪಿ ಖೋ ಞಾಣನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ತಸ್ಸ ಮರಣಾರಮ್ಮಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತೇನ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಸತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಖಿಪ್ಪಂ ಜಾನನಭಾವಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪರೋಪದೇಸತೋ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಮರಣಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಅನೇಕಞಾಣಸಮೋಧಾನಾಭಾವತೋ ಸುವುತ್ತಮೇತಂ. ಚಿತ್ತಪುಬ್ಬಿಕಾ ಹಿ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ನವಸತ್ತಪಾತುಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗೋ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕತೋ ಗಹಣೇ ವಿರುದ್ಧಕಾಲಾನಂ ಏಕತೋ ಜಾನನಪ್ಪಸಙ್ಗೋ. ತತೋ ಏಕಞಾಣಸ್ಸ ವಿತಥಭಾವಪ್ಪತ್ತಿದೋಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ವಿನಾನೇಕಞಾಣಸಮೋಧಾನಂ ಆಪಜ್ಜಿತಧಮ್ಮೇಸು ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣವನ್ತತ್ತಾ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಏವ ಭಗವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಏಕತೋ. ಆಳಾರಾದೀನಂ ಮರಣಾಜಾನನತೋತಿ ಚೇ? ನ, ತಸ್ಸ ಜಾನನೇನ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಯದಾಭಾವೇನ ಯದಾಭಾವೋ ತಬ್ಭಾವೇನ ತಸ್ಸಾಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಲೋಕೇ ಸಿದ್ಧೋತಿ. ‘‘ಭಗವತೋಪಿ ಖೋ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ತಸ್ಸ ಮರಣಜಾನನಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಭವಂ ಮತೇನೇವ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂತಿ ಸಿದ್ಧಂ ನ ದೇವತಾರೋಚನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಜಾನನತೋತಿ ಚೇ? ನ, ವಿಸೇಸಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ಪಜಾನನತೋ, ದೇವತಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪ್ಪತ್ತಿದೋಸತೋ ಚ. ನ ಹಿ ಸೋ ಕಸ್ಸಚಿ ವಚನೇನ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ.

ಅಪಿಚ ಕಿಮಿದಂ ತತ್ಥ ಜಾನನಂ ನಾಮ ತದಾರಮ್ಮಣಞಾಣುಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಅಚ್ಚನ್ತಾಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಸಾಧಿಕಾ ಹಿ ಮಯಾ ಏಕಞಾಣಕ್ಖಣೇ ಸಬ್ಬಂ ಞಾಣಂ, ತದಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ತದಞ್ಞಾಣಾನುಪ್ಪತ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಸಯೇ ಞಾಣಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಸಿದ್ಧಿ ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಸಯೋತಿ ಚೇ? ನ, ಹೇತುನಿದಸ್ಸನಾನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಅಪಿಚ ‘‘ಭಗವತೋಪಿ ಖೋ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸವಚನಂ ಅತ್ಥಿ. ಯೇನ ದೇವತಾರೋಚನುತ್ತರಕಾಲಮೇವ ಭಗವತೋ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ನ ಹಿ ವಚನಪುಬ್ಬಾಪರಿಯಭಾವಮತ್ತೇನ ತದತ್ಥಪುಬ್ಬಾಪರಿಯತಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯುತ್ತಮೇತಂ. ಅಭಿದೋಸಕಾಲಂಕತೋತಿ ಪಠಮಯಾಮೇ ಕಾಲಂಕತೋ. ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಉಭಯತ್ಥಪಿ ಮಹಾಜಾನಿಯೋ. ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ, ಏಕದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಚ ಪತ್ತಬ್ಬಮಗ್ಗಫಲತೋ ಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಮಹತೀ ಜಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಜಾನಿ. ತೇಸು ಹಿ ದ್ವೀಸು ಆಳಾರೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಉದಕೋ ಭವಗ್ಗೇ, ತಸ್ಮಾ ನೇಸಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ನ ಇತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ಚುತಿಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಕಾಲೇ ಸುಪಿನಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಚೇವ ಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಚ ಅಟ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ತೇಸು ತಯೋ ದ್ವಿಧಾ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು ‘‘ಇಮೇಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋ ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಅಗಾರೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಬುದ್ಧೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣಾವ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಪುರಿಮಾ ತಯೋ ಯಥಾಮನ್ತಪಾರಂ ಗತಾ. ಇಮೇ ಪನ ಮನ್ತಪಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಪುಞ್ಞಮಹತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಇಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇಸಂ ಪುತ್ತಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಭಗವಾ ‘‘ಬಹೂಪಕಾರಾ ಖೋ ಮೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಕಿಂ ಉಪಕಾರಕಾನಂ ಏವ ಏಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಇತರೇಸಂ ನ ದೇಸೇತೀತಿ? ನೋ ನ ದೇಸೇತಿ. ಉಪಕಾರಾನುಸ್ಸರಣಮತ್ತಕೇನೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ. ಅತ್ತನೋ ಕತಞ್ಞುಕತವೇದಿಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಂ, ಕತಞ್ಞುತಾದಿಪಸಂಸನತ್ಥಂ, ಪರೇಸಞ್ಚ ಕತಞ್ಞುಭಾವಾದಿನಿಯೋಜನತ್ಥಂ, ಖಿಪ್ಪಜಾನನಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ.

೧೧. ಅನ್ತರಾ ಚ ಗಯಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಬೋಧಿನ್ತಿ ಗಯಾಯ ಚ ಬೋಧಿಯಾ ಚ ಮಜ್ಝೇ ತಿಗಾವುತನ್ತರೇ ಠಾನೇ. ಬೋಧಿಮಣ್ಡತೋ ಹಿ ಗಯಾ ತೀಣಿ ಗಾವುತಾನಿ. ಬಾರಾಣಸಿನಗರಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ಯೋಜನಾನಿ. ಉಪಕೋ ಪನ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ಚ ಗಯಾಯ ಚ ಅನ್ತರೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ಅನ್ತರಾ-ಸದ್ದೇನ ಪನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಕತಂ. ಈದಿಸೇಸು ಚ ಠಾನೇಸು ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಏಕಮೇವ ಅನ್ತರಾಸದ್ದಂ ಪಯುಜ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಅಯೋಜಿಯಮಾನೇ ಪನ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಇಧ ಪನ ಯೋಜೇತ್ವಾವ ವುತ್ತೋತಿ.

ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂತಿ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ. ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವಿಮುತ್ತೋ. ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಸದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಮಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಠಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಮಮ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಹಞ್ಛಂ ಅಮತದುನ್ದುಭಿನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಮತಭೇರಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಚ್ಛಾಮಿ.

ಅರಹಸಿ ಅನನ್ತಜಿನೋ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತೋ ತ್ವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥುನಾಮಂ. ಹುಪೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಆವುಸೋ ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ. ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ವಙ್ಕಹಾರಜನಪದಂ ನಾಮ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಗವಾಪಿ ‘‘ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ಮಿಗಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಧೀತುಯಾ ಚಾಪಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಲಪಿ. ಸೋ ಚ ತಥೇವಾಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವಿಹೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

೧೨. ಸಣ್ಠಪೇಸುನ್ತಿ ಕತಿಕಂ ಅಕಂಸು. ಪಧಾನವಿಬ್ಭನ್ತೋತಿ ಪಧಾನತೋ ಭಟ್ಠೋ ಪರಿಹೀನೋ. ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಥ ನು ಭಾಸಿತಮೇತ’’ನ್ತಿ, ‘‘ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಮೇವ’’ನ್ತಿ ಚ ಏವರೂಪಂ ಕಞ್ಚಿ ವಚನಭೇದಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭಗವನ್ತಂ ಸುಸ್ಸೂಸಿಂಸೂತಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಞ್ಞಾತಿ ಅಞ್ಞಾಯ, ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೩. ಅಥ ಕಿಮತ್ಥಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ? ತತೋಪಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಪಟಿಜಾನನತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಭಿಭಾರಿಯದುಲ್ಲಭಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ, ಅಕ್ಖರವಿಕ್ಖೇಪನಿವಾರಣತ್ಥಞ್ಚ. ತತ್ಥ ದ್ವೇಮೇತಿ ಅನ್ತದ್ವಯವಚನಂ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ತದನ್ತೋಗಧಭಾವತೋ. ಅಪಿಚ ಯೋಜನಾವಸೇನ. ತಣ್ಹಾಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಹಿ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಸೀಸಭೂತಾ ದ್ವೇ ಕಿಲೇಸಾ. ತೇ ಚ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತತ್ತಾ ಅನ್ತಾ ನಾಮ. ತೇಸು ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಂ ಭಜನ್ತೋ ಸಮಥಂ ಪರಿಹಾಪೇತಿ ಬಾಲೋ, ತಥಾ ಅವಿಜ್ಜಾವಸೇನ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಂ ಭಜನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಭೋ ದ್ವೇ ಅನ್ತೇ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಅಮತಂ ಅಧಿಗನ್ತುನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ. ಅಪಿಚ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಪಹಾನದಸ್ಸನಮೇತಂ. ಲೀನೋ ಹಿ ನಿಕ್ಖಿತ್ತವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ಕಾಮಸುಖಞ್ಚ ಭಜತಿ, ಇತರೋ ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಂ. ಉಭೋಪಿ ತೇ ವೀರಿಯಸಮತಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅನ್ತಾ ನಾಮ. ಅಪಿಚ ತಿಸ್ಸೋ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಪದಾ ವುತ್ತಾ ಆಗಾಳ್ಹಾ, ನಿಜ್ಝಾಮಾ, ಮಜ್ಝಿಮಾ ಚ. ತತ್ಥ ಆಗಾಳ್ಹಾ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ, ನತ್ಥಿ ಕಾಮೇಸು ದೋಸೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ. ನಿಜ್ಝಾಮಾ ‘‘ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತಿ, ಮುತ್ತಾಚಾರೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ, ಮಜ್ಝಿಮಾ ‘‘ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ. ತತ್ಥ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ ಆಗಾಳ್ಹಾ ನಾಮ ಪಟಿಪದಾ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಮೂಲತ್ತಾ. ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ ನಿಜ್ಝಾಮಾ ನಾಮ ಅತ್ತಜ್ಝಾಪನತೋ. ಉಭೋಪೇತೇ ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತತ್ತಾ ಅನ್ತಾ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಇಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ದ್ವೇಮೇತಿ. ಕಿಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಏವ ಅಧಿಕರೋತಿ, ನ ಗಹಟ್ಠೇತಿ? ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ತದಧಿಮುತ್ತತ್ತಾ, ಸುಖಪರಿವಜ್ಜನಸಮತ್ಥತಾಯ, ತದಧಿಕತತ್ತಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಏತ್ಥ ಅಧಿಕತಾ, ನ ಗಹಟ್ಠಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಮಾಹ, ನನು ತೇ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಕಾಮಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ನಿಸ್ಸರಣತ್ಥಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ? ನ, ತೇಸಂ ಅನ್ತದ್ವಯನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ಇಧ ಲೋಕೇ ಕಾಮೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ ತಸ್ಸೇವ ತಪಸ್ಸ ಫಲೇನ ಪೇಚ್ಚ ದಿಬ್ಬೇ ಕಾಮೇ ಆಸೀಸಮಾನಾ ದಳ್ಹತರಂ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನ್ತತ್ಥೋ ಪನ ಇಧ ಕುಚ್ಛಿತಟ್ಠೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಅನ್ತಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜೀವಿಕಾನಂ, ಯದಿದಂ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಇತಿವು. ೯೧; ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೦) ವಿಯ.

ಯೋ ಚಾಯಂ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ದುತಿಯೋ ಕಿಲೇಸಕಾಮೋ. ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಸುಖಮೇತ್ಥ ಕಾಮಸುಖಂ ನಾಮ. ತೇನ ವಿಪಾಕಸುಖಸ್ಸ ನಿರವಜ್ಜಭಾವಂ ದೀಪೇತೀತಿ. ಅಲ್ಲೀಯನಂ ನಾಮ ತದಭಿನನ್ದನಾ. ಅನುಯೋಗೋ ನಾಮ ಭವನ್ತರೇ ತದನುಯೋಗಪತ್ಥನಾ. ಹಾನಭಾಗಿಯಕರತ್ತಾ ಕುಸಲಪಕ್ಖಸ್ಸ, ಹೀನಪುಗ್ಗಲಭಾವಿತತ್ತಾ, ಹೀನಧಾತುಪಭವತ್ತಾ ಚ ಲಾಮಕಟ್ಠೇನ ಹೀನೋ. ಗಾಮನಿವಾಸಿಸತ್ತಧಮ್ಮತ್ತಾ ಗಮ್ಮೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕೋ. ಅನರಿಯೋತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ಅರಿಯಧಮ್ಮಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ, ಅನರಿಯಕರತ್ತಾ, ಅನರಿಯಧಮ್ಮತ್ತಾ, ಅನರಿಯಾಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನತ್ಥಸಙ್ಖಾತಸಂಸಾರಭಯಾವಹತ್ತಾ, ಅನತ್ಥಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕತ್ತಾ ಚ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೋ. ಅತ್ತನೋ ಕೇವಲಂ ಖೇದೂಪಗಮೋ ಅತ್ತಕಿಲಮಥೋ ನಾಮ. ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಪುಬ್ಬಕತ್ತತಪಾನುಕ್ಕಮಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅನುಯೋಗೋ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ ನಾಮ. ಅತ್ತವಿಯೋಗವಿತ್ತಾಪರಿಸ್ಸಮತ್ತಾ, ಅನುಪಾಯಪವತ್ತತ್ತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಮಿಗಯೋನಿಗೋಯೋನಿಕುಕ್ಕುರಯೋನಿಸೂಕರಯೋನೀಸು ಪಾತಾಯತಿ. ವಿಪಚ್ಚಮಾನೋ ನರಕಂ ನೇತೀತಿ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೋ. ಏತೇ ತ್ವಾತಿ ಏತೇ ತು. ತಥಾಗತೇನಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಿತಥಾಗಮನಂ ಆವಿ ಕರೋತಿ, ತೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ನ ಮಯಾ ಪರಿವಿತಕ್ಕಿತಮತ್ತೇನ ವಿತಕ್ಕಿತಾ, ಕಿನ್ತು ಮಯಾ ತಥಾಗತೇನೇವ ಸತಾ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ಚಕ್ಖುಕರಣೀತಿಆದೀಹಿ ಪನ ತಮೇವ ಪಟಿಪದಂ ಥೋಮೇತಿ. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆತುರಸ್ಸ ವಿಯ ‘‘ಚಕ್ಖುಕರಣೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾಣಚಕ್ಖುವಿಸೋಧನಂ ವುತ್ತಂ. ಞಾಣಕರಣೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ಧಕಾರವಿಧಮನಂ ವುತ್ತಂ. ಉಪಸಮಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ವುತ್ತಾ. ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧನಂ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ಸಚ್ಚಪಟಿವಿಜ್ಝನಂ ವುತ್ತಂ. ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ಸೋಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾತಿ ಏವಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

೧೪. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಿಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮನ್ತದ್ವಯಂ ವತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸೀತಿ? ಅತ್ತಾದಿಮಿಚ್ಛಾಭಿಮಾನನಿವಾರಣತ್ಥಂ, ಕುಮ್ಮಗ್ಗಪಟಿಪತ್ತಿನಿವಾರಣತ್ಥಞ್ಚ ಅನ್ತದ್ವಯವಜ್ಜನಂ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮದೀಪನನಯೇನ ಅಬಾಹುಲ್ಲಿಕಾದಿಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ತೇಸಞ್ಚ ಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪದಾದೀಪನೇನ ತತ್ಥ ಅನುಯೋಜನತ್ಥಂ ಪಚ್ಛಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸಿ, ತತೋ ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪದಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಸಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧಿ. ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿ ಸುತ್ತಾನುಸನ್ಧಿಪಕಆಸನತ್ಥಂ ಅಯಮನುಕ್ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಟಿಪದಂ ಸುತ್ವಾ ಕಿರ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಆಹ ‘‘ಕಥಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಪಟಿಪದಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪಟಿಪದಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಸಮ್ಭವತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ಯದಿ ಲೋಭತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾನಂ ವಿಯ, ತದಾಸೇವನಾಯ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ, ತದವತ್ಥುಸ್ಸ ವಾ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ತದವತ್ಥುವಿಪರೀತಕಾಯಕಿಲಮಥಾಸೇವನಾಯ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ. ಉಭೋಪೇತಾ ಭಗವತಾ ‘ಅನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಕಥಂ ಪನೇತಿಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ಆಹ ಅನುಪಾಯಾಸೇವನತೋ. ಕಥನ್ತಿ ಚೇ? –

‘‘ಸಂಸಾರಮೂಲತೋ ಞಾಣಂ, ತಞ್ಚ ಞಾಣಾ ಪಹಿಯ್ಯತಿ;

ಜೀವಿತೇ ಸತಿ ತಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಜೀವಿತಸಾಧನೇ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಞಾಣಾಯ ಮೇಧಾವೀ, ರಕ್ಖೇ ಜೀವಿತಮತ್ತನೋ;

ಞಾಣಸಾಧನಭೂತಞ್ಚ, ಸೀಲಞ್ಚ ಪರಿಪಾಲಯೇ.

‘‘ಜೀವಿತಞ್ಚ ಯಥಾ ಲೋಕೇ, ಭಿನ್ನೇ ಕಾಯೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ತಥೇವ ಭಿನ್ನಸೀಲಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಆಯುಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ಞಾಣತ್ಥಂ ರಕ್ಖತಾ ಸತಾ;

ಸೇವಿತಬ್ಬಾ ನ ಕಾಮಾಪಿ, ನಾಪಿ ಕಾಯವಿನಾಸನಾ.

‘‘ಕಾಮೇಸು ಗೇಧಮುಪಗಮ್ಮ ಹಿನೋ ಗಮ್ಮಞ್ಚ,

ಅಚ್ಚುದ್ಧನೋ ಕಿಲಮಥಂ ಗಮುಪೇತಿ ಮೂಳ್ಹೋ;

ಯೋ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಪಟಿಪದಂ ಪರಮಂ ಉಪೇತಿ,

ಸೋ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಲಭತೇ ಪರಮಂ ವಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ.

ಸುತ್ವಾ ತದೇತಂ ಸುಗತಸ್ಸ ವಾಕ್ಯಂ,

ಪಞ್ಞಂ ಮುನೀ ಸೋ ಸುತಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ;

ಚಿನ್ತಾಮಯಂ ಞಾಣ ಪವೇಸಮಾನೋ,

ಉಚ್ಛಿನ್ದಯಂ ಪಞ್ಹಮಿಮಂ ಅಪುಚ್ಛಿ.

‘‘ನಿಬ್ಬೇಧಪದಟ್ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಘೋರಂ,

ತಪಂ ಕಥಮಿವಾತಿ ಸೋ ತ್ವಂ;

ಬ್ರೂಹಿ ತದೇವ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖು ಚರ,

ವಿರಾಗಮುಪಯಾತಿ ಚ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ;

ದಸ್ಸನೇನೇವ ದುಕ್ಖಾನುಭವನಾ,

ತಮ್ಹಿ ದೋಸಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ.

ಸುತ್ವಾವ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಮುನಿವಚನಂ,

ವುಟ್ಠಾಯ ಹಟ್ಠೋ ಸಹಸಾ ಅವೋಚ;

‘‘ಉದಾಹರ ತ್ವಂ ಭಗವಾ ಮಮೇತಂ,

ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾ ಪಸ್ಸತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ.

ಚಿನ್ತಾಮಯಿಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಭಾವನಾಮಯಿಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ ಇಮೇಹಿ ಇತಿ ಭಗವಾ ಸುತ್ತಮಿದಮಾಹಾತಿ ಕಿರ. ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸ್ಸ ಪುರಿಮಮೇವ ಸಚ್ಚದೇಸನಂ ಅವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗತಕ್ಕಮಮಾಹಾತಿ? ನಾಹಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಆಗಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಸಯಮೇವ ಏವಮಧಿಗತೋಮ್ಹೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಂ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಮಯಾ ಆಳಾರತೋ, ಉದಕತೋ ವಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುತೋ, ಕಿನ್ತು ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸ್ವೇವ ಞಾಣಂ ಮೇ ಉದಪಾದೀತಿ ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಆನುಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ಅಪಿಚ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿನಾಪಿ ಪರೋಪದೇಸೇನ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಥಂ ತುಮ್ಹೇವ ಮಮಾಪದೇಸೇನ ನ ಪಸ್ಸಥಾತಿ.

೧೫. ಚಕ್ಖುನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಪದಾನಿ ಞಾಣವೇವಚನಾನೇವ. ಞಾಣಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಆಲೋಚನತೋ ಚಕ್ಖುಭೂತತ್ಥಜಾನನತೋ ಞಾಣಂ. ಪಕಾರೇಹಿ ಜಾನನತೋ ಪಞ್ಞಾ. ಕಿಲೇಸವಿದಾರಣತೋ, ವಿಜ್ಜನತೋ ಚ ವಿಜ್ಜಾ. ಸಚ್ಚಚ್ಛಾದಕತಮವಿನಾಸನತೋ, ತೇಸಂ ಗತಿಕೋಟಿಪಕಾಸನತೋ ಆಲೋಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇನ ಪರಿವಟ್ಟೇನ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ಠಪನಪಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ದುತಿಯೇನ ತೇಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಪಞ್ಞಂ, ತತಿಯೇನ ಸಚ್ಚೇಸು ಞಾಣಕಿಚ್ಚಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೬. ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಯಾವಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಇತಿ ಚಿತ್ತಮನೋ’’ತಿಆದಿ ವಿಯ. ರಾಗಾದೀಹಿ ಅಕುಪ್ಪತಾಯ ಅಕುಪ್ಪಾ ವಿಮುತ್ತಿ. ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ. ಸಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬ್ಯಾಕರಣತೋ ಪಕಾಸನತೋ ‘‘ವೇಯ್ಯಾಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿರಜಂ ವೀತಮಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿರಜಂ ವಿಸಮಹೇತುವಾದವಿಗಮತೋ. ವೀತಮಲಂ ಅಹೇತುಕವಾದವಿಗಮತೋ. ವಿರಜಂ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಹಾನತೋ. ವೀತಮಲಂ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಹಾನತೋ. ವಿರಜಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪಹಾನತೋ. ವೀತಮಲಂ ಅನುಸಯಪ್ಪಹಾನತೋ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಧಮ್ಮಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ನ ತತ್ಥ ಸತ್ತೋ ವಾ ಜೀವೋ ವಾ ಕಾರಕೋ ವಾ ವೇದಕೋ ವಾತಿ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬನ್ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏವ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೧೭. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದೇಸನಾಞಾಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಪಟಿವೇಧಞಾಣಞ್ಚ ಲಬ್ಭತೇವ. ಏತ್ಥ ಕಿಮತ್ಥಂ ದೇವಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುನ್ತಿ? ನಾನಾದಿಟ್ಠಿಗತನ್ಧಕಾರವಿಧಮನತೋ ಲದ್ಧಾಲೋಕತ್ತಾ, ಅಪಾಯಭಯಸಮತಿಕ್ಕಮನತೋ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಪತ್ತತ್ತಾ, ದೇವಕಾಯವಿಮಾನದಸ್ಸನತೋ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಚಲಿತತ್ತಾ ಚಾತಿ ಏವಮಾದೀನೇತ್ಥ ಕಾರಣಾನಿ ವದನ್ತಿ. ಪಥವಿಕಮ್ಪನಮಹಾಸದ್ದಪಾತುಭಾವೋ ಚ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನೇವ ಹೋತೀತಿ ಏಕೇ. ದೇವತಾನಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಥವಿಕಮ್ಪೋ. ಬಹುನೋ ದೇವಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ನಿಪಾತತೋ, ಭಗವತೋ ಸರೀರಪ್ಪಭಾಜಾಲವಿಸಜ್ಜನತೋ ಚಾತಿ ಏಕಚ್ಚೇ.

೧೮. ಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಸಮ್ಪದಾವಿಸೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ತಸ್ಸ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಾಪಟಿಲಾಭನಿಮಿತ್ತವಚನಪರಿಯೋಸಾನದಸ್ಸನೋ. ತದವಸಾನೋ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ. ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿಆದಿ ‘‘ಏಹೀ’’ತಿ ಆಮನ್ತನಾಯ ಪಯೋಜನದಸ್ಸನವಚನಂ. ‘‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಚರ…ಪೇ… ಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ ಚ ಅವೋಚಾತಿ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಮಗ್ಗತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮಧಿಗಚ್ಛ. ಕಿಮತ್ಥಂ? ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಗವತೋ ವಚನೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ‘‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಸಾವ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ತಸ್ಸಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾದಿನಾ ವಿಚ್ಛೇದಾ ವಾ ತದಞ್ಞಾಯ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಇದಮತ್ಥದ್ವಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಟ್ಠನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾನಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಓವಾದಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಗರುಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಹಣೂಪಸಮ್ಪದಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ವಿಚ್ಛೇದೋ ವಾ ತದಞ್ಞೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಇತರಸ್ಸತ್ಥೀತಿ. ನಿಕಾಯನ್ತರಿಕಾ ಪನಾಹು ‘‘ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ನಿಯಾಮೋಕ್ಕನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮುಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ದಸವಗ್ಗಪಞ್ಚವಗ್ಗಕರಣೀಯವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಸವಿಧೋಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ. ಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ನಾಮಾತಿ? ತದಧಿಗತಕಿರಿಯಾವಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ತದಧಿವಾಸನಚೇತನಾಯ ಪರಿಭಾವಿತಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಿಕಾ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತತಿ. ಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಭಾವನಾ ನಾಮ? ತಬ್ಬಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಜ್ಝಾಚಾರವಿರುದ್ಧಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ತಾಯ ಪರಿಭಾವನಾಯ ವಸೇನ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಲೋಭೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಬ್ಬೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಿ ಭಾವೇತು’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥಾಹು ನಿಕಾಯನ್ತರಿಕಾ ‘‘ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಪುಬ್ಬಾಪರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಯಾವ ಅವಿಚ್ಛೇದೋ, ತಾವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ತತೋ ಧಮ್ಮನ್ತರುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ಸುತ್ತಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಚೇ ವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ಯೋ ತೇಸಂ ದಸನ್ನಂ ಅಸೇಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಟಿಲಾಭಸಮನ್ನಾಗಮೋ ಅರಿಯೋ ಹೋತಿ ವಿಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ನೋ ಸುತ್ತಾನೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಅಸನ್ತಧಮ್ಮೇಹಿ, ಪರಸತ್ತೇಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗಮದೋಸಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ನೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಂ? ಸುತ್ತಸಮ್ಭವತೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ರಾಜಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೯೯-೨೦೦ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ವಿತ್ಥಾರೋ. ವಸಿಭಾವೋ ತತ್ಥ ಸಮನ್ನಾಗತಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಸಹಿತೇಸು ರತನೇಸು ವಸಿಭಾವೋ ಕಾಮಚಾರೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಚೇ? ಏತ್ಥ ವಸಿಭಾವೋ ಸಮನ್ನಾಗಮಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೋ, ತಂ ಧಮ್ಮನ್ತರನ್ತಿ. ಕಿಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ? ನತ್ಥಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾವ ಉಪಸಮ್ಪದಾ. ಅಯಮೇವ ನಯೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದೀಸುಪಿ ನೇತಬ್ಬೋ.

೧೯. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವಪ್ಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ…ಪೇ… ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಏವಂ ನಾನಾದಿವಸೇಸು ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ತಥಾಪಿ ಓವಾದಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಪ್ಪಭದ್ದಿಯಾನಂ, ಮಹಾನಾಮಅಸ್ಸಜೀನಞ್ಚೇತ್ಥ ಏಕತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೦. ‘‘ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಕಿಮತ್ಥಂ ಆದಿತೋವ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದೀಪೇತೀತಿ? ತೇಸಂ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇಪಿ ಇತರಲಕ್ಖಣದ್ವಯಸ್ಸ ಪಾಕಟತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ಮನಾಪಾನಂ ಕಾಮಾನಂ ಅನಿಚ್ಚತಾದಸ್ಸನೇನ ಸಂವಿಗ್ಗಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸೂತಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ತಾವ ನೇಸಂ ಏಕದೇಸೇನ ಪಾಕಟಂ, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಞ್ಚ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗತೋ ಕಾಯಿಕದುಕ್ಖಂ, ತಞ್ಚ ಮಾನಸಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಮಾನಸಿಕದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಾಕಟಂ, ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಂ ವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ ದೀಪೇತುಂ ಆರಭಿ. ತಞ್ಚ ದೀಪೇನ್ತೋ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣೇನೇವ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ರೂಪಞ್ಚ ಹಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾ ಅಭವಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಿಮತ್ಥನ್ತಿ? ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣತೋಪಿ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಪಾಕಟತ್ತಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತತ್ತಾ, ತಪ್ಪರಾಯಣಭಾವತೋ ಚ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ಸುಟ್ಠು ಪಾಕಟಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ತಾವ ಸುಟ್ಠು ಪಾಕಟೇನ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಪುನ ತದೇವ ತದುಭಯೇನಾಪಿ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ಕಲ್ಲಂ ನೂತಿ ಯುತ್ತಂ ನು. ಏತಂ ಮಮಾತಿ ತಣ್ಹಾಗ್ಗಾಹೋ. ಏಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಗ್ಗಾಹೋ. ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋ. ತಣ್ಹಾಗ್ಗಾಹೋ ಚೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತವಸೇನ, ಮಾನಗ್ಗಾಹೋ ನವವಿಧಮಾನವಸೇನ, ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮಿಯಂ ನಾಳಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ನಾಳಕಪಟಿಪದಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭದ್ದಪದಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಯಸಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಕ್ಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಹಾಸಿ, ತೇನ ಸಮಯೇನ ಯಸೋ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಸಙ್ಖಾತೋ, ಪರಿಜನಸಙ್ಖಾತೋ ವಾ ಯಸೋ ವಿಸೇಸತೋ ಪವಡ್ಢತಿ. ತೇನ ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಏವಂ ನಾಮಮಕಂಸು. ‘‘ಸುಖುಮಾಲೋ’’ತಿಆದಿ ಕಿಮತ್ಥಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಜನಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಸಮುಸ್ಸಾಹನಜನನತ್ಥಂ. ಏವಂ ಉತ್ತಮಭೋಗಸಮಪ್ಪಿತಾನಮ್ಪಿ ಉತ್ತಮೇಸು ಭೋಗೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಾಪಿ ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತೇನ ವಿತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಾಲಾಕಾಲಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಯಾ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ತಿಣಂ ವಿಯ ಪಹಾಯ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮನಾ ಅಹೋಸಿ, ಕಸ್ಸ ಪನಞ್ಞಸ್ಸ ನ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಸ್ಸಾತಿ ತೇಹಿ ಏಕತ್ತಂ ಉಪಗತಸ್ಸ, ಅವಿವಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿದ್ದಾ ಓಕ್ಕಮೀತಿ ಮನಾಪೇಸುಪಿ ವಿಸಯೇಸು ಪವತ್ತಿಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ಉಪನೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬರತ್ತಿಯೋ ಚಾತಿ ತಯೋಪಿ ಯಾಮೇ. ತೇನ ಪರಿಜನಸ್ಸ ವಿಕಾರದಸ್ಸನೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ರತ್ತಿ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಕಾಲೇ ಸೂರಿಯಾಭಾವೇ, ಯಾಮೇ ಚ ಪವತ್ತತೀತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ. ಯಾಮೇವಿಧ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇ ಚ. ಕಚ್ಛೇತಿ ಕಚ್ಛಪಸ್ಸೇ. ಕಣ್ಠೇತಿ ಕಣ್ಠಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ. ಮುದಿಙ್ಗಸ್ಸ ಹಿ ಉಪರಿ ಕಣ್ಠಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯನ್ತಿಯಾ ಕಣ್ಠೇ ಮುದಿಙ್ಗಂ ಅದ್ದಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಳಮ್ಬರನ್ತಿ ಪಣವಂ. ಉಭತೋಮುಖಸ್ಸ ತನುಕಾ ದೀಘಾ. ವಿತ್ಥಿನ್ನಸಮತಲಸ್ಸ ವಾದಿತಸ್ಸ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಿಯೋತಿ ಸುಪಿನದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಅಸಮ್ಬನ್ಧಪಲಾಪಂ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಿಯೋ. ಸುಸಾನಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ಸುಸಾನಂ ವಿಯ ಅದ್ದಸ ಸಕಂ ಪರಿಜನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆದೀನವೋತಿ ಅಸುಭಭಾವೋ. ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ವಿಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮತಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮಾಹಿ ಇತ್ಥೀಹಿ ಸಹ ನಾಹಂ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತಮನವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ದ್ವೇ ಕಿರ ಆಕಾರಾ ತಸ್ಸ ಪಮಾದಸುತ್ತಪರಿಜನದಸ್ಸನೇ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಬಲವಭಾವೋ, ಅಸುಭಾಕಾರಸ್ಸ ಅತಿಓಳಾರಿಕಭಾವೋ ಚ. ಏವಂ ಸತಿ ಓಳಾರಿಕತರೇ ಚ ಅಸುಭಾಕಾರೇ ಕಿಲೇಸವಸೇನಾಯಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಕೋ ಏತ್ಥ ಪೀಳಿತೋ ಮುಚ್ಛಿತೋ. ಅಹೋ ಕಿಲೇಸಾ ಬಲವತರಾತಿ ಹಿ ಪಸ್ಸತೋ ಪಸ್ಸತೋ ತಸ್ಸ ದ್ವೇಪಿ ತೇ ಆಕಾರಾ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ, ಯೇನೇವಮವೋಚಾತಿ.

‘‘ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾಯೋ ಆರೋಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏತೇನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಙ್ಗತಾಯ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಗಮನಂ ದೀಪೇತಿ. ಸೋ ಹಿ ಬಲವಸಂವೇಗಾಭಿತುನ್ನಹದಯತ್ತಾ ಪರಿಜನಸ್ಸ ಪಬೋಧೇ ಸತಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ಗಮನನಿವಾರಣಸಮತ್ಥಭಾವಂ ಅಸಹಮಾನೋ ಅತ್ತಾನಂ ತಕ್ಕೇನ್ತೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಮನುಸ್ಸಾತಿ ದೇವತಾ. ತಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಗತಿಪಟಿವೇಧಞಾಣಸಣ್ಠಾನಾದಿಗುಣಸಾಮಞ್ಞೇನ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಅಸಮಾನಜಾತಿಕಾ ತಿರಚ್ಛಾನಾದಯೋ ‘‘ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅವಸಲಾ’’ತಿ ವಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಕಿನ್ತು ಜಾತಿಸಭಾಗತಾಯ ಏವ ವಸಲಾದಯೋ ‘‘ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಸಭಾಗತಾಯ ದೇವತಾ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ.

೨೬. ವನಗಹನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸುಮುತ್ತೋಹಂ ನಗರತೋ’’ತಿ ಪಮುದಿತತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ಉದಾನೇಸಿ. ಇದಂ ಖೋ ಯಸಾತಿ ಭಗವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಞ್ಹಿ ತಣ್ಹಾದಿಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅನುಪದ್ದುತಂ, ಅನುಪಸಟ್ಠತಞ್ಚ ದಸ್ಸನಮತ್ತೇನಾಪಿ ಅಸ್ಸಾದಜನನತೋ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯೇನ ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಇಧ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತೋವ ತ್ವಂ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಿರಾತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೇಯ್ಯಅಬ್ಯತ್ತಿಪರಿಹಾಸೇಸು ನಿಪಾತೋ, ಇಧ ಅಬ್ಯತ್ತಿಯಂ. ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾಯೋ ಓರೋಹಿತ್ವಾತಿ ಚ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾಹಿ ಓತರಿತ್ವಾ. ನಿಸ್ಸಕ್ಕತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸುಪರಿಪಕ್ಕಿನ್ದ್ರಿಯತ್ತಾ, ಪಟಿವೇಧಕ್ಖಣಾನತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಂ ಅನುಪದ್ದುತಾನುಪಸಟ್ಠತಾನಂ ಪಾಪಕಧಮ್ಮದೇಸನಾಭಿಮುಖಚಿತ್ತತ್ತಾ, ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಅಚಿರಾಗಮನದಸ್ಸನತೋ ಚ. ಕಿಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯಸ್ಸ ಭವತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಭವಾಭವೂಪಾಯಾನಿಸಂಸಕಥಂ ಪಠಮಮೇವ ಕಥೇಸೀತಿ? ಸಬ್ಬಭವಾದೀನವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಸೋ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಸ್ಸೇವ ಉಪದ್ದುತಉಪಸಟ್ಠಭಾವಂ ಅದ್ದಸ, ನ ಸಗ್ಗಾನನ್ತಿ ಕದಾಚಿ ಸಗ್ಗಲೋಕಂ ಸುಖತೋ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ. ತತ್ಥ ಸುಖಸಞ್ಞೇನ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖಂ ಚಿತ್ತಂ ಪೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸಗ್ಗಾನಮ್ಪಿ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮತಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಆರಭಿ. ಏತ್ಥ ದಾನಂ, ದಾನಾನಿಸಂಸಂ, ಸೀಲಾನಿಸಂಸಞ್ಚ ಕಥೇನ್ತೋ ದಾನಸೀಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ ನಾಮ. ಸಗ್ಗವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇತಿ ನಾಮ. ತತ್ಥ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮಾನಂ ಅನಿಚ್ಚತಂ, ಅಪಸಾದತಂ, ಮಹಾದೀನವತಞ್ಚ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ, ಓಕಾರಂ, ಸಂಕಿಲೇಸಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ತದಭಾವತೋ ಚ ತಂನಿಸ್ಸರಣತೋ ಚ ತಬ್ಬಿಪರೀತಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇನ್ತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇತಿ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಓಕಾರನ್ತಿ ಅವಕಾರಂ ಲಾಮಕಭಾವಂ. ಸಂಕಿಲೇಸನ್ತಿ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನಂ ಬಾಧನಂ ಉಪತಾಪನಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ, ದಿಟ್ಠಿಯೋಗವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯೋಗಾನಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ವಿಹತತ್ತಾ. ಮುದುಚಿತ್ತಂ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸಮಾಯೋಗೇನ, ವಿಹಿಂಸಾಸಾರಮ್ಭಾದಿಕಿಲೇಸಪವೇಸಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಮುದುತಾದಿಕುಸಲಧಮ್ಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಕರೋನ್ತಂ ಸಹಜಾತಂ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಂ ಕರೋತಿ. ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ವಿಸೇಸತೋ ನೀವರಣವಿಪಕ್ಖಭೂತನ್ತಿ. ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಸಙ್ಖಾತಲೀನಭಾವವಿಪಕ್ಖನ್ತಿ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಪಸಾದಲಕ್ಖಣತ್ತಾ. ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾತಿ ಏತಂ ವಿಸಯವಸೇನ ದೇಸನಂ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಪಕಾಸೇತಿ. ಸಚ್ಚಾನಿ ಹಿ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕದೇಸನಾಯ ವಿಸಯಾನಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ ತಸ್ಸ ವಿಭಾವನೇ ಸಚ್ಚಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ.

೨೭. ಚತುದ್ದಿಸಾತಿ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು. ಅಭಿಸಙ್ಖರೇಸೀತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿ. ಕಿಮತ್ಥನ್ತಿ ಚೇ? ಉಭಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬವಿಸೇಸನ್ತರಾಯನಿಸೇಧನತ್ಥಂ. ಯದಿ ಸೋ ಪುತ್ತಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಪುತ್ತಸ್ಸಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭೋ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ, ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭೋ ನ ಸಿಯಾ. ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚೋಪಿ ‘‘ದೇಹಿ ತೇ ಮಾತುಯಾ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಕಿಮಞ್ಞಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ಯಸೋಪಿ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಹಾಪಿ ಸಮಾನೋ ಸಯಂ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಿಮಞ್ಞಾಯ ಸಣ್ಠಹೇಯ್ಯ.

೨೮. ಉಭೋಹಿಪಿ ಪತ್ತಬ್ಬವಿಸೇಸಕೋಟಿಯಾ ಪತ್ತತ್ತಾ ಭಗವಾ ಪುನ ತಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಸಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಅಗಾರಿಕಭೂತೋತಿ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹಿ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನಾರಹತ್ತಾ ಅಗಾರಿಯಭೂತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಅಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಸಮ್ಪತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಅಗಾರಮಜ್ಝವಸನಸ್ಸ ಅಭಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಅಗಾರಿಕೋ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಯಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಯೇನ ದಿಟ್ಠೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಗಾರಿಕಭೂತೋ’’ತಿ ವಚನೇನ ಲದ್ಧನಯತ್ತಾ ಪಚ್ಛಾ ಗಹಪತಿ ಗಿಹಿವೇಸಧಾರಿಮೇವ ಯಸಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯಸೇನ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರ ಪರಿಪೂರೇಹಿ ತಾವ, ಯಾವ ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾ, ಯಾವ ಚುತಿಚಿತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಲಿಙ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಪೋರಾಣಾ, ತಞ್ಚ ಯುತ್ತಂ. ಲಿಙ್ಗಮತ್ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ ‘‘ಲಭೇಯ್ಯಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಕಿಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಯಸಸ್ಸ ಮಾತು, ಪಜಾಪತಿಯಾ ಚ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸೀತಿ? ಯಸಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತತ್ತಾ ದಾನಞ್ಚ ಸೋಮನಸ್ಸಿಕಚಿತ್ತೇನ ನ ದದೇಯ್ಯುಂ, ಸತ್ಥರಿ ಚ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿವೇಧಮ್ಪಿ ನ ಲಭೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ತಾವ ತಾ ವಿಗತಸೋಕಸಲ್ಲಹದಯಾಯೋ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿ.

೩೦. ಸೇಟ್ಠಾನುಸೇಟ್ಠೀನನ್ತಿ ಅನುಕ್ಕಮಸೇಟ್ಠೀನನ್ತಿ ಪೋರಾಣಾ. ‘‘ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚಾನುಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಯಾನಿ ಕುಲಾನಿ, ತಾನಿ ಸೇಟ್ಠಾನುಸೇಟ್ಠಾನಿ ಕುಲಾನಿ, ತೇಸಂ ಸೇಟ್ಠಾನುಸೇಟ್ಠೀನಂ ಕುಲಾನ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಧಮ್ಮವಿನಯೋತಿ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಾವಚನನ್ತಿ ಇಧ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ಅಥ ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೋ, ನ ದಣ್ಡಸತ್ಥೇಹೀತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಧಮ್ಮಾಯ ವಿನಯೋ, ನ ಹಿಂಸತ್ಥನ್ತಿ ವಾ ಧಮ್ಮತೋ ವಿನಯೋ, ನಾಧಮ್ಮತೋತಿ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಿನಯೋ, ನಾಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿನಯೋ, ನ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಕಾಯತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಸಾಮಿತ್ತಾ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ಭಗವಾ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿನಯೋ, ನ ತಕ್ಕಿಕಾನನ್ತಿ ವಾ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ಸಮಾನಾಧಿಕರಣವಸೇನ ವಾ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ನೀಲುಪ್ಪಲಂ ವಿಯ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚಾತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ಫಲಾಫಲಂ ವಿಯ ನಪುಂಸಕಮಿತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾಪದೇಸತೋ ಅಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಿನಯೋ, ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ಸೇತಪಟೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ, ಧಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತೋ ವಾ ವಿನಯೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ಅಸ್ಸರಥೋ ವಿಯಾತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೩೪. ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ನೇತ್ವಾ’’ತಿ ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಾರೋಚನಪಟಿಹರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ‘‘ಸಭಿಕ್ಖುಕೇ ವಿಹಾರೇ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏತಸ್ಸ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪಕಾಸನತ್ಥಂ ‘‘ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಚೇ ಕೇಸಮಸ್ಸುಓರೋಪನಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜತ್ಥಂ ಸರಣಾನಿ ದೇತಿ, ನ ರುಹತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ರುಹತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾ. ಅಪ್ಪತ್ತಚೀವರಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಸಿದ್ಧಿದಸ್ಸನತೋ, ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಚೇತಂ ಯುಜ್ಜತೇವಾತಿ ಏಕೇ. ಹೋತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಸಲಿಙ್ಗಸ್ಸೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ವಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸಾಪಿ ಚೇತರಾ;

ಅಪೇತಪುಬ್ಬವೇಸಸ್ಸ, ತಂ ದ್ವಯಂ ಇತಿ ಚಾಪರೇ’’ತಿ.

ಭಿಕ್ಖುನಾ ಹಿ ಸಹತ್ಥೇನ ವಾ ಆಣತ್ತಿಯಾ ವಾ ದಿನ್ನಮೇವ ಕಾಸಾವಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅದಿನ್ನಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪನ ಸನ್ತೇಸ್ವೇವ ಕಾಸಾವೇಸು, ನಾಸನ್ತೇಸು ಅಸಮ್ಭವತೋತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ. ಪಠಮಂ…ಪೇ…ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದಿನ್ನೇಹಿ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ ಕೇವಲೇಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯದಸ್ಸನತೋ –

ಆದಿನ್ನಪುಬ್ಬಲಿಙ್ಗಸ್ಸ, ನಗ್ಗಸ್ಸಾಪಿ ದ್ವಯಂ ಭವೇ;

ನೇತರಸ್ಸಾತಿ ನೋ ಖನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಪಾಠಾನುಲೋಮತೋತಿ. –

ಆಚರಿಯೋ. ಆಚರಿಯೇನ ಅದಿನ್ನಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನ ರುಹತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇಪಿ ತಥೇವ ಲಿಖಿತಂ. ಉರಾದೀನಿ ಠಾನಾನಿ ನಾಮ. ಸಂವುತಾದೀನಿ ಕರಣಾನಿ ನಾಮ. ‘‘ಅನುನಾಸಿಕನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಕಾಲೇ ಅನ್ತರಾ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾನೇಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಏವ ವಿಚ್ಛೇದೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅನುನಾಸಿಕನ್ತೇ ದಿಯ್ಯಮಾನೇ ಖಲಿತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಮಕಾರೇನ ಮಿಸ್ಸೀಭೂತೇ ಖೇತ್ತೇ ಓತಿಣ್ಣತ್ತಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ಮಿಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ವಚನಕಾಲೇ ಪನ ಅನುನಾಸಿಕಟ್ಠಾನೇ ವಿಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ‘‘ಏವಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಭತೋಸುದ್ಧಿಯಾವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾಥೇರೋ ಪತಿತದನ್ತಾದಿಕಾರಣತಾಯ ಅಚತುರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ವದತಿ, ಬ್ಯತ್ತಸಾಮಣೇರೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಂ ಬ್ಯತ್ತಂ ವದಾಪೇತಿ. ಮಹಾಥೇರೇನ ಅವುತ್ತಂ ವದಾಪೇತೀತಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಇತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಚೇ ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ. ಸಙ್ಘೋ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ನ ನಾನಾಸೀಮಪವತ್ತಕಮ್ಮವಾಚಾಸಾಮಞ್ಞನಯೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಅಥ ಥೇರೇನ ಚತುರಸ್ಸಂ ವುತ್ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಂ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ಸಾಮಣೇರೋ ಸಯಂ ವತ್ವಾ ವದಾಪೇತಿ, ಉಭತೋಸುದ್ಧಿ ಏವ ಹೋತಿ ಥೇರೇನ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಸಾಧಾರಣೇ ಬುದ್ಧಗುಣೇ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಂ, ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸರಣತ್ತಯಸಙ್ಕರದೋಸೋ. ಸಬ್ಬಮಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ದಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಿನಿಮುತ್ತಂ ಪರಾಮಾಸಾಪರಾಮಾಸಾದಿ. ‘‘ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕೇಸು ವಿನೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸೇಖಿಯಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದಿಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಮನೇನ ಪೂರೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಚಾರಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕರಣೇ ವಾರಿತ್ತಸ್ಸ ಕರಣೇ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಾರಹೋ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯಮಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೫. ‘‘ತೇನ ಹೇತುನಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ’’ತಿ ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ದುತಿಯಮಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉರುವೇಲಪಾಟಿಹಾರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೭-೮. ವಸೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಅಹಞ್ಚ ವಸೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಪಿಯವಚನೇನ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ಕಿರ. ತೇಜಸಾ ತೇಜನ್ತಿ ಆನುಭಾವೇನ ಆನುಭಾವಂ. ತೇಜೋಧಾತುಯಾ ವಾ ತೇಜೋಧಾತುಂ. ಉಭಿನ್ನಂ ಸಜೋತಿಭೂತಾನನ್ತಿ ಅನಾದರತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಭಾವಸತ್ತಮೀಅತ್ಥೇ ವಾ. ಅಗ್ಯಾಗಾರಮೇವ ಆದಿತ್ತಂ, ನ ತತ್ಥ ವಸನಕೋ ಸತ್ತಜಾತಿಕೋ. ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯೋ ಹಿ ಇದ್ಧಿವಿಸಯೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಅಗ್ಯಾಗಾರಮ್ಪಿ ಅನಾದಿತ್ತಂ ನಾಧಿಟ್ಠಾಸೀತಿ? ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದಾಭಾವಸ್ಸ ಅನತಿವಿಮ್ಹಾದಿಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಕಿಮತ್ಥಂ ಪರಸನ್ತಕಂ ಮಹಾಸಮ್ಭಾರಪವತ್ತಂ ತಂ ವಿನಾಸೇತೀತಿ? ಪುನ ಯಥಾಪೋರಾಣಂ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ. ಪರಿಯಾದಿನ್ನೋತಿ ಖಯಂ ನೀತೋ. ತೇಜಸಾ ತೇಜನ್ತಿ ಆನುಭಾವೇನ ಆನುಭಾವಂ. ಅಗ್ಯಾಗಾರಸ್ಸ ಪರಿತ್ತತ್ತಾ ಇತರೋ ಅತ್ಥೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಮಕ್ಖಂ ಅಸಹಮಾನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತಿವಿಯ ಸಮೇತಿ. ಇದ್ಧಾನುಭಾವಮಕ್ಖನಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಮಕ್ಖೋ ನಾಮ. ಪತ್ತೇನಾತಿ ಪದುಮಪತ್ತೇನಾತಿಪಿ ಪೋರಾಣಾ. ಪದುಮಿನಿಸಣ್ಡೇ ಠಿತೋ ಹಿ ಭಗವಾ ತತ್ಥ ಅಹೋಸೀತಿ ತೇಸಂ ಮತಿ.

೩೯. ದಿನ್ನನ್ತಿ ಅನುಮತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭೀತೋ ನಿಬ್ಭಯೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯತೋ ಸೋ ಮಗ್ಗೇನ ಭಯಮತೀತೋ. ‘‘ಸುಮನಮನಸೋತಿ ಸುನ್ದರಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಮನೋ. ಸುಮನೋ ಏವ ವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತೇಜೋವಾತಿ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ. ಧಾತುಕುಸಲೋತಿ ತೇಜೋಧಾತುಮ್ಹಿ ಕುಸಲೋ. ‘‘ಬ್ಯವಹಿತಾ ಚೇ’’ತಿ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಚ ಉಪಸಗ್ಗೋ. ತೇಜೋಧಾತುಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಕುಸಲೋ ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ. ಉದಿಚ್ಛರೇತಿ ಉಲ್ಲೋಕೇಸುಂ. ‘‘ಸಂಪರಿವಾರೇಸು’’ನ್ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ಇತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹತಾತಿ ಸಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕಾಳಕಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕಿರೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಈಸಕಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಉಪಸಮಾನುರೂಪಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಯೇ ಚ ಅನೇಕವಣ್ಣಾ ಅಚ್ಚಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನೀಲಾ ಅಥ ಲೋಹಿತಿಕಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೪೦. ಚತುದ್ದಿಸಾತಿ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು.

೪೪. ಪಂಸುಕೂಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಮಾನಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತಪಾಟಿಹೀರದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಚ ಸಾ ಪರಿಯೇಸನಾ. ಸಾ ಅಯಂ ಸಾಯಂ. ತಾ ಇಮಾ ತಯಿಮಾ. ದ್ವೇ ಏಕತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ. ಆಯಾಮಿ ಅಹಂ ಆಯಮಹಂ. ಏತನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ. ಯಥಾ ಮಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮಯಂ.

೫೦-೫೧. ಉದಕವಾಹಕೋತಿ ಉದಕೋಘೋ. ಉದಕಸೋತೋತಿ ಪೋರಾಣಾ. ‘‘ಯಾಯ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಚಿರಪಟಿಕಾತಿ ಚಿರಪಭುತಿ, ನಾಗದಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಿರಪಟಿಕಾ. ‘‘ಚಿರಪಟಿಸಙ್ಖಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಸಮಿಸ್ಸನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಕೇಸಾದಯೋವ ಕೇಸಮಿಸ್ಸಾತಿ ಪೋರಾಣಾ. ಖಾರಿಕಾಜಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಖಾರೀ ವುಚ್ಚತಿ ತಾಪಸಪರಿಕ್ಖಾರೋ. ಜಟಿಲೇ ಪಾಹೇಸೀತಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ತಾಪಸೇ ಪಾಹೇಸಿ. ‘‘ಸೋಳಸಾತಿರೇಕಅಡ್ಢಉಡ್ಢಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೫೪. ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತೇ ಕತಪರಿಚಯತ್ತಾ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯ-ಮಭಾಸಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೮). ತತ್ಥ ಏಕಚ್ಚಂ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಆದಿತ್ತಂ ಚಕ್ಖಾದಿ ರಾಗಗ್ಗಿನಾ, ಏಕಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದಯಿತಾದಿಕೇನೇವ, ಏಕಚ್ಚಂ ಅಭಿಭೂತತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖಾದಿ ಏವ ಜಾತಿಆದಿನಾ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪಚ್ಚಯತ್ಥೇನ, ತದೇವ ಸೋಕಾದಿನಾತಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಮೇತ್ಥ ಆದಿತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಮೇವೇಕಂ ಪಾಕಟಂ, ತದನುಸಾರೇನ ಪನ ಇತರಂ ಲಕ್ಖಣದ್ವಯಮ್ಪಿ ತೇಹಿ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಾಕಾರಸ್ಸ ಇತರಾಕಾರದೀಪನತೋ. ಸನ್ತಸುಖತಣ್ಹಾಭಿನಿವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪನೇಸಂ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಉರುವೇಲಪಾಟಿಹಾರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೫-೭. ವತ್ಥುಕಾಮಭೂತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಕಾಮಿತ್ಥಿಯೋ. ದುತಿಯಾದಯೋ ಅಸ್ಸಾಸಕಾ. ಯಸ್ಮಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಏವ ಭಗವತಿ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ ಲೋಕೇ ಪಠಮಮೇವ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ವೇದೇಸು ಸಹಸ್ಸತ್ತಯಮತ್ತಂ ಬುದ್ಧಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾಚೇನ್ತಿ, ಭಗವತೋ ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಬುದ್ಧಕಥಾ ಲಕ್ಖಣಞ್ಞೂಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ, ಪತ್ಥಟಾ ಲೋಕೇ, ತಸ್ಮಾ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ‘‘ತಮದ್ದಸ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ, ಪಾಸಾದಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಕಾಲೇ ಏವ ಅಭಿಸಿತ್ತತಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಾ.

೫೮. ಇಧಾವುಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಏಕಾರಕ್ಖೋ ಚತುರಾಪಸ್ಸೇನೋ ಪಣುನ್ನಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ ಅನಾವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಸುವಿಮುತ್ತಪಞ್ಞೋತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೮, ೩೬೦; ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೯) ದಸ ಅರಿಯವಾಸಾ ನಾಮ. ರೂಪಾರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅಟ್ಠ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತೀತಿಪಿ ಪೋರಾಣಾ. ತತ್ಥ ನೀವರಣಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾ ಚ. ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ ಛಳಙ್ಗಾ. ಸತಾರಕ್ಖೇನ ಏಕಾರಕ್ಖಾ. ಸಙ್ಖಾಯ ಏಕಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸಙ್ಖಾಯ ಏಕಂ ವಿನೋದೇತೀತಿ ಅಯಂ ಚತುರಾಪಸ್ಸೇನೋ. ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಥುಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪಹೀನಾನಿ, ಏವಂ ಪಣುನ್ನಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ. ಕಾಮೇಸನಾ ಭವೇಸನಾ ಪಹೀನಾ ಹೋತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ, ಏವಂ ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ. ಕಾಮಬ್ಯಾಪಾದವಿಹಿಂಸಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅನಾವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ ಏವಂ ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ರಾಗೋ ಪಹೀನೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ…ಪೇ… ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ದೋಸೋ, ಮೋಹೋ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಸುವಿಮುತ್ತಪಞ್ಞೋತಿ.

‘‘ಠಾನಾಠಾನಂ ವಿಪಾಕಞ್ಚ, ಞಾಣಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಂ;

ಅನೇಕಧಾತುಯೋ ಲೋಕಂ, ಅಧಿಮುತ್ತಿಞ್ಚ ಪಾಣಿನಂ.

‘‘ಜಾನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಞ್ಚ, ಪರೋಪರಿಯತಂ ಮುನಿ;

ಝಾನಾದಿಸಂಕಿಲೇಸಾದಿ-ಞಾಣಂ ವಿಜ್ಜತ್ತಯಂ ತಥಾ’’ತಿ. –

ಇಮಾನಿ ದಸ ಬಲಾನಿ. ಅಸೇಕ್ಖಙ್ಗಾನಿ ನಾಮ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಅಸೇಕ್ಖವಿಮುತ್ತಿ ಅಸೇಕ್ಖವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ದಸಮಂ ಅಸೇಕ್ಖಂ. ಏತೇಹಿ ದಸಹಿ ಚುಪೇತೋ ಪಾರಮೀಹೀತಿ ಪೋರಾಣಾ.

ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೦. ಕಿಂ ಕಾಹಸೀತಿ ಕಿಂ ಕಾಹತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕರೋತಿ, ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಬಹುಂ ವತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋತಿ ನಿಗಮೇನ್ತೋ. ‘‘ಪಚ್ಚಬ್ಯಥಾ, ಪಚ್ಚಬ್ಯಥ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಕಪ್ಪನಹುತೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ದಸಕಾನಂ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಂ, ಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಂ ಕೋಟಿ, ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಂ ಪಕೋಟಿ, ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಂ ಕೋಟಿಪಕೋಟಿ, ಕೋಟಿಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಂ ನಹುತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಪ್ಪನಹುತೇಹೀತಿ ಏವಮನುಸಾರತೋ ಅಬ್ಭತೀತಂ ನಾಮಾತಿ ಖನ್ಧಕಭಾಣಕಾನಂ ಪಾಠೋತಿ.

೬೩. ‘‘ಕುಲಚ್ಛೇದಾಯಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ಕುಲುಪಚ್ಛೇದಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಕಿರ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ನಯನ್ತಿ, ನಾಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ನ ಪುನ ಚೋದೇಸುನ್ತಿ ಏವಂ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಕಾತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಥೇರೋ ನಿದಾನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಹೋನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಯಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಏತ್ಥ ಮೂಲ-

ಗನ್ಥಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಿಕ್ಕಮದಸ್ಸನೇನ;

ನಿದಾನನಿಟ್ಠಾನಮಕಂಸು ಧಮ್ಮ-

ಸಙ್ಗಾಹಕಾ ತೇ ವಿನಯಕ್ಕಮಞ್ಞೂ.

‘‘ನಿದಾನಲೀನತ್ಥಪದಾನಮೇವ,

ನಿದಾನಿಟ್ಠಾನಮಿದಂ ವಿದಿತ್ವಾ;

ಇತೋ ಪರಂ ಚೇ ವಿನಯತ್ಥಯುತ್ತ-

ಪದಾನಿ ವೀಮಂಸನಮೇವ ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೪. ಬುದ್ಧುಪಜ್ಝಾಯಕಾನಂ ಇತರೇಸಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಕಪ್ಪತೋ ನೇಸಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ದುನ್ನಿವತ್ಥಾ ದುಪ್ಪಾರುತಾ ಅನಾಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಿ, ಅಪಿಚ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭುಞ್ಜಮಾನಾನಂ ಉಪರೀತಿಆದಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಪಿಪಾಸಾಸಹನತೋ, ಇತರೇಸಂ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಸನ್ನತ್ತಾ ಚ.

೬೫. ಕೇನ ಕೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ? ‘‘ತದಾ ಸೋ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ, ಏತರಹಿ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಚ ಸಾಧೂತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ ಕೇಹಿಚಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಂ ತೇ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ‘ಸಾಹೂ’ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ವಚನಂ ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆಚಿಣ್ಣಮೇವ, ನ ಕತ್ಥಚಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಾಪಿ ತೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಗಹಿತೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸಾಹೂತಿ ಸಾಧೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಲಹೂತಿ ಲಹು, ತ್ವಂ ಮಮ ನ ಭಾರಿಯೋಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಓಪಾಯಿಕನ್ತಿ ಉಪಾಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ, ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ತ್ವಂ ಮೇ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಾರೋ ಜಾತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಅನುರೂಪಂ ತೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೬. ತಾದಿಸಮೇವ ಮುಖಧೋವನೋದಕಂ ಉತುಮ್ಹಿ ಏಕಸಭಾಗೇತಿ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನ-ಕಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ತೇನ ‘‘ನಾತಿದೂರೇ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನ-ಕಾರೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತೀತಿ ಏಕೇ. ಸಚಿತ್ತಕಾ ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಚಿತ್ತಕಾತಿ? ಅನಾದರಿಯಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಸಚಿತ್ತಕಾ. ಅನಾದರಿಯಪಚ್ಚಯತಾ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ಅನಾದರಿಯಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇ ಸೇಖಿಯಾನಂ ಗಣಪರಿಚ್ಛೇದಾಕರಣಞ್ಹಿ ಖನ್ಧಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ. ಇದಂ ಪನ ಲಕ್ಖಣಂ ಚಾರಿತ್ತೇಯೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ವಾರಿತ್ತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಖಾದನಾದಿಆಪತ್ತೀನಂ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ. ಖನ್ಧಕವಾರಿತ್ತಾನಂ ತೇಹಿ ಸಙ್ಗಹೋ, ಸೇಖಿಯವಾರಿತ್ತೇಯೇವ ಅಚಿತ್ತಕೇಹಿ ಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾದೀಹೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ನ-ಕಾರೇನ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕರೀಯತಿ, ಕಿಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತೀತಿ? ಆಮ. ಯತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನಯೋ ನ ದಸ್ಸಿತೋ, ತತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಪರತೋ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಕಾಳವಣ್ಣಕತಾ ವಾ ಸುಧಾಬದ್ಧಾ ವಾ ಹೋತಿ ನಿರಜಮತ್ತಿಕಾ, ತಥಾರೂಪಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಯಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬) ಭಗವತೋ ವಚನವಸೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೋ ಯುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಾತಿದೂರೇ ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕೋ ಭಗವತೋ ವಚನಲೇಸೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ‘‘ಪಠಮತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ ದೇಸನಿಯಮನತೋ. ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಅನುಮತಂಯೇವ ಪಠಮಗಮನನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಅಸಿದ್ಧತ್ತಾ, ಸಿದ್ಧೇಪಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯಸಿದ್ಧಿತೋ ಚ. ನ ಹಿ ವಾರಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುಮತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಕರಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕೋಟ್ಠಕನ್ತಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ. ನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ನಿದಹಿತಬ್ಬಂ ವಾ.

ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೮. ಅಧಿಮತ್ತಂ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ನ ಅಕುಸಲಮಿಚ್ಚೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಖೀಣಾಸವಾನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ. ನ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಅಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾಭಾವತೋತಿ ಚೇ? ನ, ತೇಸಂ ನ ಪಣಾಮೇತಬ್ಬಂ ತಂಸಮನ್ನಾಗಮನಸಿದ್ಧಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಮೇಸ ಭಾರೋ’’ತಿ ಮಮತ್ತಕರಣಂ ತತ್ಥ ಪೇಮನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಏಕೋ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ…ಪೇ… ತೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತೀ’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ಸಚೇ ಏಕೋ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಹೋಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ವಾ ಗಿಲಾನಂ ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಓವದಿತಬ್ಬಂ ಓವದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇತಿ ಕರಣೀಯೇಸು ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ತೇ ಏವಾಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ ‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇವ ಕೇವಲಂ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಹೋಥಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವತ್ತಂ ವಾ ನ ಸಾದಿಯನ್ತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ರಾಧಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೩. ‘‘ಪೂತಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಮುತ್ತಂ ಪೂತಿಕಾಯೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಪೂತಿಭಾವೇನ ಮುತ್ತಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪೂತಿಮುತ್ತಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋತಿ ಏಕೋವ ನ-ಕಾರೋ ಹೋತಿ.

ರಾಧಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೬. ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಓವಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ವಾ ನಿಸ್ಸಯಾ, ನಿಸ್ಸಯೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಆಯಸ್ಮತೋತಿ ವಾ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ.

ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೩. ದಿಸಂ ಗತೋತಿ ತತ್ಥ ಧುರನಿಕ್ಖಿತ್ತವಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ತಿರೋಗಾಮಂ ಗತೋ. ಯತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ‘‘ಕತಿಪಾಹೇನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಮನೇ ಚೇಸ ಉಸ್ಸಾಹೋ ರಕ್ಖತಿ. ಮಾ ಇಧ ಪಟಿಕ್ಕಮೀತಿ ಮಾ ಇಧ ಗಚ್ಛ. ಸಭಾಗಾ ನಾಮ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸಾ. ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ಚೇ? ತೇನ ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಖಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸಮೋಧಾನಂ ನಿರತ್ಥಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಚಿರೇನ ಅನುಗ್ಗಹೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪಜ್ಝಾಯೋವ ನಿಸ್ಸಯೋ. ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಚೇ ಅಲಜ್ಜೀ ಹೋತಿ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾರೇತ್ವಾ ಅವಿರಮನ್ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಪಹಾಯ ವಿನಾಪಿ ನಿಸ್ಸಯಪಣಾಮನೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಚೇ ಲಿಙ್ಗಂ ಪರಿವತ್ತತಿ, ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ರಕ್ಖತಿ. ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕೋ ಚೇ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಯಜಾತಿಕೋ ಚೇ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಂ ಆಗಮೇಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸಯಮೇವ ವಾ ಆಗಮೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಚೇ ಉಕ್ಖೇಪನಿಯಕಮ್ಮಕತೋ ಹೋತಿ, ನಾನಾಸಂವಾಸಕಭೂಮಿಯಂ ಠಿತತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತಂ ಪನ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಮೇತುಂ ಲಭತಿ. ಮಾನತ್ತಾಚಾರೀ ಚೇ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಭಾನಂ ಆಗಮೇತಬ್ಬಂ. ದೀಘಂ ಚೇ ಪರಿವಾಸಂ ಚರತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಉಪಜ್ಝಾಯಸಮೋಧಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತಚಾರಿನಾ ಹಿ ನ ನಿಸ್ಸಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಪನ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಮ್ಪಿ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿಆದಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೭೫), ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ ಏವ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ವಿನಯಕಮ್ಮಮತ್ತಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ, ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛನ್ತಿಯೇವ, ತಂ ವಾರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ತಂ ವತ್ತಸಾದಿಯನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಾಭಾವಮತ್ತದೀಪನತ್ಥಂ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ಸಾಪೇಕ್ಖತಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ವಾರಿತಾನುರೂಪಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ತೇಸಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ.

ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತತೀತಿ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ದಿಸಾಪಕ್ಕನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೇಪಿ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಲೇಡ್ಡುಪಾತದ್ವಯಬ್ಭನ್ತರೇ ತಿರೋವಿಹಾರೇಪಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ವಾ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇಯೇವಾತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ, ಏತ್ಥ ಪನ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ವಿಮುತ್ತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಹಾರೋತಿ ಚೇತ್ಥ ‘‘ತಾದಿಸಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ಠಿತಾ ಏಕಾ ಕುಟಿಕಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಚೇ ಉಭೋಪಿ ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಕೇನಚಿ…ಪೇ… ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರವಾದೋ ಸಮೇತಿ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ವಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಹೋತಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ. ‘‘ಬಹಿಸೀಮ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನ್ತೋವಿಹಾರಸೀಮಾಯಂ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಪನ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವಾದೋ ನ ಸಮೇತಿ. ಏಕಾವಾಸೇ ಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಅನ್ತೋತಿಯೋಜನೇಪಿ ವಸತೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸೋ ಚ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಸಾ ಚ ಉಪಚಾರಸೀಮಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಏಕಾವಾಸೋ.

ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಏಕಾವಾಸವಿಮತಿಯಂ ಸೀಮಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ. ಯಥಾಹ ‘‘ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೭೯). ಕತರಸೀಮಾಯ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ? ಮಹಾಸಿವತ್ಥೇರೋ ಕಿರಾಹ ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯಾ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ಆಹಂಸು ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ನಾಮ ತಿಯೋಜನಾಪಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಿಯೋಜನೇ ಠಿತಾ ಲಾಭಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಿಯೋಜನೇ ಠತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆರಾಮಂ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗಮಿಕೋ ತಿಯೋಜನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿಸ್ಸತಿ, ಪಾರಿವಾಸಿಕೇನ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ತಿಯೋಜನೇ ಠತ್ವಾ ಆರಾಮಪ್ಪವೇಸನಾ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಲೇಡ್ಡುಪಾತದ್ವಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ವಸತೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ತಿಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಾಯ, ಅತಿರೇಕಾಯ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಸಿಯಾತಿ. ಸಾ ಹಿ ಆವಾಸೇಸು ವಡ್ಢನ್ತೇಸು ವಡ್ಢತಿ, ಪರಿಹಾಯನ್ತೇಸು ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ಠಿತಾ ಏಕಾ ಕುಟಿ ವಿಹಾರೋತಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಾಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಕುಟಿಕಾವ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಸೋ ಆವಾಸೋ ಹೋತಿ. ನಾನಾವಾಸೋ ಏವ ಚೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ‘‘ಅನ್ತೇ ಠಿತಾ ಕುಟಿಕಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪನ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ನಾನಾವಾಸೇ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಯ್ವಾಯಂ ‘‘ನೋ ತಕ್ಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ತಾದಿಸೇ ನಾನಾವಾಸೇ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಯೇನ ವುತ್ತೋ. ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೋ ಹಿ ‘‘ಗಹಣೇನ ಗಹಣಂ ಆಲಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಇತರತ್ಥ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳಿ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಏಕೋ ದ್ವೀಸು ಆವಾಸೇಸು ವಸ್ಸಂ ವಸಿ…ಪೇ… ದೇಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೪). ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚಸ್ಸ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇದಞ್ಚ ನಾನಾಲಾಭೇಹಿ ನಾನೂಪಚಾರೇಹಿ ಏಕಸೀಮವಿಹಾರೇಹಿ ಕಥಿತಂ, ನಾನಾಸೀಮವಿಹಾರೇ ಪನ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೬೪). ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ನಾನಾವಾಸಾ ಏಕೂಪಚಾರಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ ಏಕೂಪಚಾರಂ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತದ್ವಯಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸತೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ ಏವಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಾಧಿತೋತಿ. ಏತ್ಥಾಹ – ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾವ ಸತೋಪಿ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಚೇ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂಯೇವ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ದಹರೇಸು ಅರುಣಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೯೫)? ವುಚ್ಚತೇ – ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸಮಾಗಮೇ ಸಉಸ್ಸಾಹತಾಯ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಧುವವಾಸಂ ಸನ್ಧಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ವಿಲೋಮೇನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಇದಂ ದೇವಸಿಕಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವಸನವಸೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಮಮ ತಕ್ಕೋ. ದೇವಸಿಕಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬನ್ತಿ ಹಿ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಞ್ಚ ಪನ ಅಪಕತಞ್ಞೂಹಿ ಆಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಪಞ್ಚಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೪. ನ ಅಸೇಕ್ಖೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿಆದಿ ‘‘ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ, ಪತಿರೂಪೇ ನಿವೇಸಯೇ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೫೮) ವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಆಪತ್ತಿಅಙ್ಗವಸೇನ. ನೀಲಸಮಾಯೋಗತೋ ನೀಲಂ ವಿಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖೇನ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧೇನಾ’’ತಿ. ಅಧಿಸೀಲೇ ಸೀಲವಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅವುಟ್ಠಿತೋ.

ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಪಞ್ಚಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೬. ಯೋ ಸೋ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಾ – ತಸ್ಸ ಪಸೂರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂಯೇವ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅಯಮೇಕೋ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ಪುನ ಗಿಹಿವೇಸೇನ ಆಗತೋ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ, ಸೋ ಆಗತೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಮೇಕೋ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಗಿಹಿವೇಸಧಾರಣೋವ ಪುಬ್ಬಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ, ಕಿನ್ತು ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನೋ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನತಿತ್ಥಿಯವೇಸೇ ಠಿತೋಪಿ. ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅತಿತ್ಥಿಯಭೂತತ್ತಾ ಅತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ, ಸೋ ಪನಾಗತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿವಾಸದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸರಣಗಮನೇನ ಸಾಮಣೇರಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಜಾತಾ, ನ ಜಾತಾತಿ? ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯದಿ ಜಾತಾ, ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಆಕಙ್ಖತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಆಕಙ್ಖತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ, ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಪರಿವಾಸೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೮೬) ವಚನಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಥ ನ ಜಾತಾ, ಪರಿವಾಸಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅಪರಾಮಸನಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ. ತತ್ಥ ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸಿನೋ ‘‘ಸಾಮಣೇರಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪರಿವಾಸೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇತರೇ ತಥಾ ನ ವದನ್ತಿ. ತೇ ಹಿ ‘‘ಏವಂ ಆರಾಧಕೋ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ ಆಗತೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’ತಿ (ಮಹಾವ. ೮೭) ಸುತ್ತಪದಂ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬಂ, ಪುರೇ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಚ ‘ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ’ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ನ ಸಾಮಣೇರೋ ಜಾತೋತಿ ಚೇ, ಯದಿ ಏವಂ ಅಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ಚ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ವುತ್ತಸುತ್ತಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ‘ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ಸಙ್ಕನ್ತೋ’ತಿ ಪಾಠೋಪಿ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಸಚೇ ಭಿನ್ದತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಪರಿಪುಣ್ಣೇಪಿ ಪುನ ಪರಿಪೂರೇತಬ್ಬಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಂವರಂ ಭಿಕ್ಖುಕರಣತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಸೀಲೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸರಣಾನಿ ಸಚೇ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸೇವ.

ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.