೨. ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ

ಸನ್ನಿಪಾತಾನುಜಾನನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೩೨-೩. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಓವಾದಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ವಿಸುಂ ಉಪೋಸಥಕರಣಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ಠಿತಸಮಯೇನ. ಕೋ ಪನ ಸೋತಿ? ಮಜ್ಝಿಮಬೋಧಿಯಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಪ್ಪಹೋನಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಾನಕಾಲೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಾನಿ ನೇಸಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿದಾನುದ್ದೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಉದ್ದೇಸಪರಿಚ್ಛೇದನಿದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಥಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಕ್ಕಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಇದಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸಙ್ಘುಪೋಸಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೧೩೪. ‘‘ಯಂನೂನ ಅಯ್ಯಾಪಿ…ಪೇ… ಸನ್ನಿಪತೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಬಹೂನಂ ಅಧಿಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ವಿನಯಂ ಆಗಮ್ಮ ವುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಾಮಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಗಾರವಯುತ್ತವಚನಾರಹತಾದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಸಯಂ ಚೇ ಥೇರೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ? ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ನಾಮ ದುಲ್ಲಭೋ. ಸಬ್ಬಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪಯೋಗನಿದಸ್ಸನೇ ಚ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ’’ ಇಚ್ಚೇವ ಭಗವಾ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಚೇ? ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ದಸ್ಸನತೋ. ಸಙ್ಘಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇನಾಪಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೇ ಚ ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಚ. ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ಪರತೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೇ ಉಪೋಸಥಕರಣನ್ತರಾಯೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಬಹುವಿಧತ್ತಾ ಸರೂಪತೋ ವತ್ತುಂ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏತ್ತಾವತಾ ಞತ್ತಿಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮತೋ ಏವ ಹಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ. ನ, ತತಿಯಾನುಸ್ಸಾವನಸಮ್ಭವತೋತಿ ಚೇ? ನ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇಹಿ ಅಸದಿಸತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಏತ್ಥ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿ ಆರಭೀಯತೀತಿ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯೇಹಿ ಅಸದಿಸತ್ತಾ ಞತ್ತಿದುತಿಯಮ್ಪಿ ಮಾಹೋತೂತಿ ಚೇ? ನ, ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಅಪಲೋಕನವಸೇನಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಇದಮೇವ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಞಾಪಕಂ.

‘‘ಕಿಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನ ಞತ್ತಿ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಹಿ ಞತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಕರೀಯತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಕಿಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ? ತಥಾಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಹಿ ತಂ ಞತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋಕರೀಯತೀತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪಯೋಜನಾಭಾವಾತಿ ಚೇ? ನ, ಯಥಾಗತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವತ್ತಬ್ಬತೋ, ಪರಪದಾಪೇಕ್ಖತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಙ್ಘೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ ಠಪನಕ್ಖೇತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖೇತ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಾಸನೋದಕಪದೀಪಕರಣೇ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ಹೋತಿ. ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾಕರಣಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ, ನ ಸಾ ಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನಾಪೇಕ್ಖಾ ಏತ್ಥಾಗತಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಾಪತ್ತಿ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಆರೋಚೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಪಠಮಂಯೇವ ಪರಿಸುದ್ಧಾಪರಿಸುದ್ಧಪಚ್ಚಯಂ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಸರಾಪೇತಿ. ತಞ್ಹಿ ಕತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅಕತಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಪಚ್ಚಯೋ, ತೇನೇವ ಉಭಯಾಪೇಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಕತಂ ನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚ’’ ಮಿಚ್ಚೇವಾಹ. ತತ್ಥ ಅಕತಪಕ್ಖೇ ತಾವ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಆರೋಚನಕ್ಕಮನಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪರತೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ಸೋ ಆವಿ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ, ಕತಪಕ್ಖೇ ‘‘ಅಸನ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ವಕ್ಖತಿ.

ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಆರೋಚೇಥ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಯಸ್ಮಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಉದ್ದಿಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನಕಾಲಂ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನಾಗತಕಾಲಪರಾಮಸನೇನ ಯ್ವಾಯಂ ‘‘ದಾನಿ ನೇಸಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೫೦) ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ನಿದಾನುದ್ದೇಸಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಯದೇತಂ ಅನ್ತೇ ‘‘ಕಚ್ಚಿತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಯಾವತತಿಯಾನುಸ್ಸಾವನಂ, ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತತ್ತಾ, ಅವಯವೇಪಿ ಅವಯವೀವೋಹಾರಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಇಧ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ವುತ್ತೇ ಯಸ್ಮಾ ಪರತೋ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಪತ್ತಿಭೀರುಕಾ ತುಮ್ಹೇ ಸಬ್ಬೇವ ಪಠಮಮೇವ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆರೋಚೇಥಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತಿ. ವತ್ತಮಾನಕಾಲವಸೇನ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಆರೋಚೇಥಾ’’ತಿ ವಚನಮೇವ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ತದಾರೋಚನಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ, ಪಗೇವ ತಸ್ಸ ಕರಣಾಭಾವೇನ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಚನಂ. ಅಯಂ ನಯೋ ಸನ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆರೋಚನೇ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ, ಅಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಯುಜ್ಜತೇವ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಪತ್ತಿಆವಿಕರಣಂ ಅಕತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ಆರೋಚಿತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಆರಭಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಪಠಮಂ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಥ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸಾ’’ತಿ ಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಯಥಾರುತಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಲಕ್ಖಣವಿರೋಧತೋ, ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಚ. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸಾ ಏವ ಹಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪೋಸಥೋ ಕತೋ ಹೋತಿ, ನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕರಣೇನ. ತಞ್ಚ ಸೋವ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ನ ಸಙ್ಘೋತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋವ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಚಿತ್ತಸಾಮಗ್ಗಿಪ್ಪಸಙ್ಗಭಯಾ ‘‘ಸುಣೋಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತದಸ್ಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ‘‘ಸುಣೋಮ’’ ಇಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏಕಪದೇನೇವ ಹಿಸ್ಸ ತದಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ತಂ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಆರದ್ಧನ್ತಿ ಚೇ? ‘‘ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸಾಧಾರಣವಚನೇನ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಸಾಮಗ್ಗಿಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ. ಸರಮಾನೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಚಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನ್ತರಾಯಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾತಿ ಏವಂ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸಾಪಿ ಏವಂ ಪರಿತ್ತಕಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಮಹಾದೀನವತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಸುದ್ಧಾಪೇಕ್ಖೇನಾತಿ ಸಾವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಉಪಾದಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಅನವಸೇಸಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ಗಿಹಿಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಕಸ್ಮಾ ಆವಿ ಕಾತಬ್ಬಾ? ಅನ್ತರಾಯಭಾವಾನುಪಗಮನೇನ ಫಾಸುವಿಹಾರಪಚ್ಚಯತ್ತಾ. ಇಧ ‘‘ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಪನ್ನರಸೋ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ ಪರತೋ ದಿವಸನಿಯಮಸ್ಸ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಏವಂ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಬ್ಬದಿವಸೇಸು ಉದ್ದಿಸಿಂಸು.

೧೩೫. ‘‘ಆದಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಸೀಲಪಾತಿಮೋಕ್ಖಮೇವ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಗನ್ಥಪಾತಿಮೋಕ್ಖೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಾ’’ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ವುತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ವಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನದೇಸನಾ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘‘ಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಯಾವತತಿಯಾನುಸ್ಸಾವನಾ ನಾಮ ‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತೀ’ತಿಆದಿವಚನತ್ತಯಂ, ಅನ್ತೇ ‘ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ಇದಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸರಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ, ದುತಿಯಂ ಅಸರನ್ತಸ್ಸ ಸಾರಣತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಚೀದ್ವಾರೇ’’ತಿ ಪಾಕಟವಸೇನ ಉಜುಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾಪಿ ಕರೀಯತಿ, ಕಾಯಕಮ್ಮಾಭಾವಾ ಪನ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾಯೇವ ಆವಿ ಕಾತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಾ’’ತಿಆದಿ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ ಕಿರ. ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಕರಣತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಚೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ. ಗಣುಪೋಸಥಕರಣತ್ಥಞ್ಚೇ ಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಣಮಜ್ಝೇ. ಏಕಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಚೇ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಪುಗ್ಗಲೇ ಆವಿ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ, ‘‘ಏತೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಏವಾಯಂ ಮುಸಾವಾದೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ಅಥ ಖೋ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಅಸತಿಪಿ ‘ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಆರೋಚೇಥಾ’ತಿಆದಿವಿಧಾನೇ ಗಣುಪೋಸಥೇಪಿ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ಕರೋತಿ ಚೇ, ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಕರಣತೋ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ ಕಿರೇತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ತಕ್ಕಿಕಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಗಣಮಜ್ಝೇವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆರೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಹಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚೇಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆವಿ ಕರೋನ್ತೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಆವಿ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಅತ್ತನೋ ಉಭತೋಪಸ್ಸೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಗಣಮಜ್ಝೇ. ಏಕಸ್ಸೇವಾರೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ ಸಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಏಕಪುಗ್ಗಲೇ ಆರೋಚೇತಿ ನಾಮ. ಪುಬ್ಬೇ ವಿಭತ್ತಪದಸ್ಸ ಪುನ ವಿಭಜನಂ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾಭಾವದೀಪನತ್ಥನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೩೬-೭. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಸಿಕಂ…ಪೇ… ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪೋಸಥೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅನುಪೋಸಥೇ ಏವ ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ಉಪೋಸಥೇ ಪನ ದೇವಸಿಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾಪಿ ಪನ್ನರಸಿಯಂ ಉದ್ದಿಸಿಂಸು, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕಿಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇನ ಸಾಮಗ್ಗೀದಿವಸೋ ಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ಏವಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಉಭಯೇನ ಅಟ್ಠಮಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ನಿವಾರೇತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಭಿನ್ನೋ ಚೇ ಸಙ್ಘೋ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಸಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಉಭಯೇನ ಏಕೀಭೂತೇನ ನಿವಾರಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥೋ ನ ದೇವಸಿಕೋ. ಚೇ, ಅಹೋರತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪಕ್ಖೇ ಪಕತಿಉಪೋಸಥೋ ನ ದೇವಸಿಕೋ. ಚೇ, ಅಹೋರತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪಕ್ಖೇ ಪಕತಿಉಪೋಸಥೋ ಅನುದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಚೇ ಹೋತಿ, ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಅಪವಾದನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಸಾಮಗ್ಗೀದಿವಸೇ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಪಕತಿಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪಕತಿಉಪೋಸಥೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ. ಅಪವಾದೋತಿ. ಅಪವಾದಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಉಸ್ಸಗ್ಗವಿಧಾನಂ ನಿವಾರೇತಿ.

ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಾಮಗ್ಗೀ ನಾಮೇಸಾ ಸಭಾಗಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ. ಸಭಾಗಾ ಚ ನಾಮ ಯತ್ತಕಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಆವಾಸಸಭಾಗತಾಯ ಸಭಾಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ. ತತ್ಥ ಯದಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಸಾಮಗ್ಗೀ ಸಾಮಗ್ಗೀ ನಾಮ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುಥುವಿಭತ್ತಾನಂ ಸಾಮಗ್ಗೀ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ಅಥಾವಸಥವಸೇನ, ಏಕಾವಾಸಸಭಾಗಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಏಕಾವಾಸೇ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಮಾ ನೋ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಅಗತೋ ಮಾ ಹೋತಿ.

ಸೀಮಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಏಕಾವಾಸಗತಾನಂ ವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಸೀಮಗತಾನಂ ವಸೇನ ಅನುಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಭಗವಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಆವಾಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಏತ್ತಾವತಾ ಏಕಾವಾಸೋ ಯಾವತಾ ಏಕಾಸೀಮಾ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತು’’ನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ನ ಇಧ ಅನುಞ್ಞಾತಬದ್ಧಸೀಮಾವಸೇನ ಏಕಾವಾಸಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ, ಉಪಚಾರಸೀಮಾವಸೇನೇವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ಪಾಳಿತೋವ, ಯಥಾಹ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಏಕೋ ದ್ವೀಸು ಆವಾಸೇಸು ವಸ್ಸಂ ವಸಿ…ಪೇ… ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೪). ಅಞ್ಞಥಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋವ, ಕಥಂ? ಏಕಾವಾಸವಸೇನೇವ ಚೇ ಸಾಮಗ್ಗೀ, ಬಹುಆವಾಸಅನಾವಾಸೇಸು ನ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯ. ತತೋ ಸೋ ತಂ ಆವಾಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋತಿ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸಭಿಕ್ಖುಕೋ ಅನಾವಾಸೋ ಗನ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ. ೧೮೧)-ಪಾಳಿವಿರೋಧೋ ಸತಿಪಿ ಸಙ್ಘೇ ಅನಾವಾಸೇ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬತೋ. ಅನಾವಾಸೇಪಿ ಚೇ ಸಾಮಗ್ಗೀ ಲಬ್ಭತಿ, ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಸಾಮಗ್ಗೀ, ಯಾವತಾ ಏಕಾವಾಸೋ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಪುರಿಮನಯೋ ಪಚ್ಛಿಮೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಕತ್ವಾ ನಾನಾವಾಸವಸೇನಪಿ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾತಿ ವತ್ವಾ ನ ಅಕಂಸೂ’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅಪೇಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ಕರೋಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಸೀಮಂ ಅಸೋಧೇತ್ವಾಪಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ಅಡ್ಢಟ್ಠಮರತನುಬ್ಬೇಧೋ ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣೋ. ಸಚೇ ಏಕೋ ಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತುನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಸದಿಸೇ ಪಾಸಾಣೇ ಠಿತತ್ತಾ ಏಕಾಬದ್ಧಭಾವೇ ಸತಿಪಿ ಪಥವಿತೋ ಉದ್ಧಂ ತೇಸಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅಸತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವಿಗತಸಮ್ಬನ್ಧಮತ್ತೇ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನೇವ ‘ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೋ ಅತಿಮಹನ್ತೋಪಿ ಪಾಸಾಣಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಥವಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಪಬ್ಬತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಚಿನಿತ್ವಾ ಕತಪಂಸುಪುಞ್ಜೇ ತಿಣಗುಮ್ಬರುಕ್ಖಾ ಚೇ ಜಾಯನ್ತಿ, ಪಬ್ಬತೋ ಹೋತೀತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ನೇವಾತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಾಸಾಣೋತಿ ‘‘ಸುಧಾಮಯಪಾಸಾಣೋಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ ಇಟ್ಠಕಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ದ್ವತ್ತಿಂಸಪಲಗುಳಪಿಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣೋ ತುಲತಾಯ, ನ ತುಲಗಣನಾಯ. ಸೋಪೀತಿ ಖಾಣುಕೋ ವಿಯ ಉಟ್ಠಿತಪಾಸಾಣೋ.

ಚತುಪಞ್ಚರುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಏಕಚ್ಚೇಸು ನಿಮಿತ್ತಸದ್ದೋ ನತ್ಥಿ. ಏತ್ಥ ತಯೋ ಚೇ ಸಾರರುಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಅಸಾರರುಕ್ಖಾ, ಸಾರರುಕ್ಖಾನಂ ಬಹುತ್ತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸುಸಾನಮ್ಪಿ ಇಧ ‘ವನಮೇವಾ’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸಯಂಜಾತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಚತೂಸು ದ್ವೇ ಅನ್ತೋಸಾರಾ ಚೇ, ವಟ್ಟತಿ. ಅನ್ತೋಸಾರಾ ಅಧಿಕಾ, ಸಮಾ ವಾ, ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಮಾ ಬಹೂಸುಪಿ ದ್ವೇ ಚೇ ಅನ್ತೋಸಾರಾ ಅತ್ಥಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಪರಭಾಗೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏತೇಹಿ ಬದ್ಧಟ್ಠಾನತೋ ಗತತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ತಥಾ ದೀಘಮಗ್ಗೇಪಿ ಗಹಿತಟ್ಠಾನತೋ ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನುಬದ್ಧೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ, ಅದ್ಧಮಾಸಸ್ಸ ವಾ ಅನೂ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ತೇಮಿಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತ್ತಕಪ್ಪಮಾಣಉದಕೇಯೇವ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕೇಚಿ. ತೇಮಿಯತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ನದಿಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ. ಏವರೂಪಾಯ ನದಿಯಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಉದಕಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಪ್ಪೋದಕೇಪಿ ಠತ್ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ನದಿನಿಮಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸೇತುತೋ ಪರತೋ ತತ್ತಕಂ ಉದಕಂ ಯದಿ ಪವತ್ತತಿ, ನದೀ ಏವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಜಾತಸ್ಸರಾದೀಸು ಠಿತೋದಕಂ ಜಾತಸ್ಸರಾದಿಪದೇಸೇನ ಅನನ್ತರಿಕಮ್ಪಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ನದಿಪಾರಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ. ಸಚೇ ಸೋ ಪದೇಸೋ ಕಾಲನ್ತರೇನ ಗಾಮಖೇತ್ತಭಾವಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಂ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಉಕ್ಖೇಪಿಮನ್ತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಕಂ.

ಅಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರಾನಂ ಸೀಮಾಯ ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾಯ ಓಕಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅನ್ತೋನಿಮಿತ್ತಗತೇಹಿ ಪನಾತಿ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢಂ ಅನ್ತೋಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆಗಮನೇ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘ಅನ್ತೋನಿಮಿತ್ತಗತೇಹೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಸಾಮೀಚಿವಸೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅನಾಗಮನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಸೀಮಾಯ ಅಬದ್ಧತ್ತಾ ವಗ್ಗಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಖೇತ್ತೇ ಠತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಕಾಲೇ, ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಮನ್ನನಕಾಲೇ ಚ ಆಗಮನಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ವಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮನ್ನನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕರೋಮಾತಿ ವತ್ವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತೇನ ತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ತಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಇಮಿನಾ? ಸುಖಕರಣತ್ಥನ್ತಿ ಮಹಾಜನಸನ್ನಿಪಾತನಪರಿಸ್ಸಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪತರೇಹಿ ಸುಖಕರಣತ್ಥಂ. ಯದಿ ಮಹಾಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕೇನಪಿ ಸುಖವಿಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಪಠಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ತತೋ ಓರಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ವೀಸತಿವಗ್ಗಕರಣೀಯಪರಮತ್ತಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ. ಕಮ್ಮಾರಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಚೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ತಕಪ್ಪಮಾಣಂ ಸುಖನಿಸಜ್ಜವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಮೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ.

‘‘ಏವಂ ಬದ್ಧಾಸು ಪನ…ಪೇ… ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಹಿ ಗಾಮಖೇತ್ತಂ ಭಜತೀ’’ತಿ ನ ಆವಾಸವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗೀಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಕಿನ್ತು ಸೀಮಾವಸೇನೇವಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನಿಮಿತ್ತುಪಗಪಾಸಾಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಸಞ್ಚಾರಿಮನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ತಪ್ಪರತೋ ವುತ್ತಂ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಣ್ಠಿಪದಕ್ಕಮೋ ಹೋತಿ – ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತೇ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಮೇವ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾಯಾಮನ್ತಾ ಸಮೂಹನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ‘‘ಏಕರತನಪ್ಪಮಾಣಾ’’ತಿ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತರಾ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಏಕಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೇವ. ಖಣ್ಡಸೀಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬನ್ಧನಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ. ಆಚಿಣ್ಣಕರಣೇನ ವಿಗತಸಮ್ಮೋಹೋ ಹೋತೀತಿ. ಕುಟಿಗೇಹೇತಿ ಕುಟಿಘರೇ ಭೂಮಿಘರೇ. ಉದುಕ್ಖಲಂವಾತಿ ಭೂಮಿಉದುಕ್ಖಲಂ ವಿಯ ಖುದ್ದಕಾವಾಟಂ. ‘‘ಪಮುಖೇ’’ತಿ ಭೂಮಿಕುಟಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಓತರತೀತಿ ಭಿತ್ತಿತೋ ಓರಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಿತ್ತಿತತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಕಾಸೇ ನ ಓತರತಿ, ಉಪರಿ ಕತೇ ಪಾಸಾದೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಿತ್ತಿಲಗ್ಗೇತಿ ಭಿತ್ತಿನಿಸ್ಸಿತಕೇ. ಇಮೇ ಕಿರ ಭಿತ್ತಿಲಗ್ಗಾಪಿ ‘‘ಏಕಾಬದ್ಧಾ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೋ ಪಾಸಾದೋ ಸೀಮಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಏಕಾಬದ್ಧೋ ವಾ ಹೋತು, ಮಾ ವಾ. ತಾಲಮೂಲಕಪಬ್ಬತೋ ನಾಮ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತನುಕೋ. ಆಕಾಸಪಬ್ಭಾರನ್ತಿ ಅಪರಿಕ್ಖೇಪಪಬ್ಭಾರಂ. ಸುಸಿರಪಾಸಾಣೋ ನಾಮ ಲೇಣಂ ಹೋತಿ. ಅನ್ತೋಲೇಣನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಲೇಣಂ. ದ್ವಾರಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಪರತೋ ‘‘ಓರತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಸೀಮತೋ ಬಹಿಲೇಣೇನ ಓತರತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮಹಾಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಸೀಮಟ್ಠಂ ದೂರಗತಮ್ಪಿ ಸೀಮಗತಂ ಸೀಮಸಮ್ಬನ್ಧಂವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಥೇರಾಪಿ ‘‘ಸೋಧೇತಬ್ಬ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವದನ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಮಹಾಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ. ‘‘ವುತ್ತನಯೇನೇವಾ’’ತಿ ಚ ಪರತೋ ವಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧಾರಣಪಾಠೋವ ಸುನ್ದರೋತಿ ಏಕೇ. ಪುರಿಮನಯೇಪೀತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಓನತೇಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅನ್ತೋ ಠಿತತ್ತಾ. ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವಿಗತಂ ಮೂಲಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಾವ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ವಾತಿ ಅಪರೇ. ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಪನ ಛಿನ್ನೇ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಠಿತಮೂಲಂ ಮಹಾಸೀಮಮೇವ ಭಜತಿ, ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಠಿತಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಮೇವ ಭಜತಿ ತದಾಯತ್ತಪಥವಿರಸಾದೀಹಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸೀಮಾಯ ಪಚ್ಛಾ ಉಟ್ಠಿತರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಪಚ್ಛಾಸೀಮಾಯಂ ಕತಗೇಹೇ ವಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಠಿತರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಉಪರಿಸೀಮಾಯ ಅಗಮನತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಪುನ ಆರೋಹಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಬನ್ಧಿತಕಾಲೇ ಏವ ಆರುಹತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಉಟ್ಠಿತರುಕ್ಖೋ ಪನ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧತ್ತಾ ಸೀಮಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗತೋ, ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಉಟ್ಠಿತರುಕ್ಖೋಪೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿಪೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ತಿಣಾದಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಮಹಾಥೇರಾಪಿ ತಿಣಂ ಸೋಧೇತ್ವಾವ ಕರೋನ್ತೀತಿ.

೧೪೦. ಯಸ್ಮಾ ಮಜ್ಝತೋ ಕೋಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕೋಣತೋ ಕೋಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಪತ್ತಿಞ್ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾರಯತೀತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ. ಕಾ ಸಾ? ಸೀಮಾ. ‘‘ಯಾ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ…ಪೇ… ವಹತೀ’’ತಿ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ನಾವಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕೇ ನಾವಟ್ಠಭಣ್ಡಾಧಿಕಾರೇ ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಸ್ಸ ಭಾರಪ್ಪಮಾಣೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ನದೀಪಾರಸೀಮಾಸಮ್ಭವತೋ ತಾಸಂ ‘‘ಏಕಾ ವಾ ನದೀಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತದೋಸಪರಿಹರಣತ್ಥನ್ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ತಕ್ಕೋ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಧುವ-ಸದ್ದೋ ಗಹಿತೋ. ತೇನ ಉಪೋಸಥನ್ತರಾಯ ಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ನಿಯಮತೋವ ವುತ್ತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ನಾವಾ ನಾಮ ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾ ಥಮ್ಭನಾವಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ನ ಕುಲ್ಲನಾವಾತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಏಕಂ ಗಾಮಖೇತ್ತಂ, ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠಿತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಹತ್ಥಪಾಸಗತೇ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ. ನಾನಾಗಾಮಖೇತ್ತಂ ಚೇ, ಅನಾಗಮನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಉಭಯತೀರೇ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಮತ್ತೇನ ದೀಪಕೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದೀಪಕೇ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾನೇವ. ‘‘ನದಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಸಿನ್ನಭಿಕ್ಖು ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ. ಉಪರಿಯೇವ ಹಿ ನದೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸೀಮಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೧. ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘೋ ಆಕಙ್ಖತಿ ವಿಹಾರಂ ವಾ…ಪೇ… ಗುಹಂ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ನ ಕೇವಲಂ ಪಥವಿಯಂಯೇವ, ವಿಹಾರಾದೀನಂ ಉಪರಿಪಿ ಸೀಮಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಹೋತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಪಧಾನತ್ತಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತಪ್ಪಧಾನಾ ಸೀಮಾತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ತದಧಿಕಾರಾನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ಸಮ್ಮುತಿಯಂ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ’’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಸಿದ್ಧೇ ವಿಸುಂ ‘‘ಏಕೂಪೋಸಥಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಚ. ‘‘ಉಪೋಸಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಕಮ್ಮಾನಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಏಕಂ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಪಾಠೋ.

೧೪೨. ಕತೋವಸ್ಸಾತಿ ಏಕಸೀಮಾಯ ಸಮಗ್ಗೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ನಾನಾಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಾನಂ ಸವನಂ ಪಮಾಣಂ, ಏಕಸೀಮಾಯಪಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಂ ವಾ ಸವನಮೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅನಿಟ್ಠಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮತಾಯ ವಾ ಅಸಮ್ಮತಾಯ ವಾತಿ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಸಮ್ಮುತಿಯಾ, ನ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಯಾ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಅಧಿಕಾರತೋ, ಪರತೋ ಛನ್ದದಾನಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿದಾನಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಚ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಂ ಕಾರಣಂ ಪುರಿಮಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ನಿವಾರೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಪೋಸಥಮುಖನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಉಪೋಸಥಮುಖಸ್ಸಾತಿ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟೇತೀತಿ ಇದಂ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ‘‘ಪಠಮಂ ನಿಮಿತ್ತಾ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ ನಿಮಿತ್ತೇ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಚೇ? ತಂ ಪನ ಅಕಾರಣಂ, ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ದೇಸನಾಯ ಆಲಸಿಯಂ ಅತ್ಥಿ. ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಕಾಲೇ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾವ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಇಜ್ಝತೀತಿ ಏಕೇ. ತಂ ಅಯುತ್ತಂ ಅಬದ್ಧಾಯ ಸೀಮಾಯ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಸಮ್ಮುತಿಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಉಪೋಸಥಮುಖನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಸ್ಸ ಮುಖನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಉಪೋಸಥಮುಖಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಾ ಸೀಮಾಯ ವುತ್ತನಯೇನ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಏಕೇನಾಪಿ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಪಾಸಾದೋ ವಾ ಹೋತು, ಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ. ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪನ ‘ಉಪೋಸಥಮುಖ’ಮಿಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಪೋರಾಣಕೋ ಆವಾಸೋ ನಾಮ ಮೂಲಾವಾಸೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ವದತಿ ಘಟಮತ್ತಾ ಇತಿ ಹಿ ಲಕ್ಖಣಂ.

ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೩-೪. ‘‘ಮನಮ್ಹಿ ವೂಳ್ಹೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ಮನಮ್ಹಿ ವೂಳ್ಹೋತಿ ಮನಂ ವೂಳ್ಹೋ ಅಮ್ಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾತಿ ಅನ್ತರಘರಸಙ್ಖಾತಂ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ. ಕೇಚಿ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಗಾಮ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಗಾಮೂಪಚಾರ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಿವೇಸನರಚ್ಛಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ಗಾಮಂ, ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಗಾಮೂಪಚಾರ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ಅನೇಕಧಾ ಪಠನ್ತಿ. ಕಿಂ ತೇನ, ಪಾಳಿಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಸುಟ್ಠು ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಸಮೇನ್ತಿ, ತಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರಿಮಕಮ್ಮವಾಚಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರೇ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಮತಾಯ ಉಪರಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಯಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಕೇವಲಂ ಅರಞ್ಞಂಯೇವ ಸಮ್ಮತಂ, ತತ್ಥ ಕಥಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಚನಂ ನ ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ಚೇ? ವುಚ್ಚತೇ – ಏವಮೇತಂ, ಕಿನ್ತು ಅನುಸ್ಸಾವನಹಾನಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ತಂ ವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಪುರಿಮಕಮ್ಮವಾಚಾ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ಥೇ ಕಮ್ಮವಾಚಾದ್ವಯಆಭಾವತೋತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ ಹಿ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಕಮ್ಮೇ ಗಣಪೂರಕಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಭಿನ್ನಂ ನಾನಾಸಂವಾಸಕಸಙ್ಘಾನಮ್ಪಿ ಅಯಮೇವ ವಿಧಿ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಚೇ? ನಾಪಜ್ಜತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಸನ್ನಿಧೀನಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ಓಮಸನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಸೇಸತೋ, ಕಮ್ಮಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಮತ್ತಾಪೇಕ್ಖತಾಯ ಚ. ತಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ. ನ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ವಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ. ‘‘ಯದಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ನ ಓತರತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಗಾಮೇ ಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತೀತಿ ಚೇ? ಆಚಿಣ್ಣಕಪ್ಪೇನ, ನ ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅತ್ಥತೋ ಹಿ ಸಾ ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ ಅಬದ್ಧಾ ಏವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನ್ತರಗಾಮೇ ಬದ್ಧಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಸೀಮಾ ಯಸ್ಮಾ ಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಏಕೇ. ಸೋಪಿ ಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ – ಗಾಮಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಾಯ ಸೀಮಾಯ ಪುನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಯಂ ಅರಞ್ಞಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಉದಾಹು ಗಾಮೇ ಠತ್ವಾತಿ? ಗಾಮೇ ಠತ್ವಾ ಕತಾಯಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಾ ಫರತೀತಿ. ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತದೋಸಾನುಲೋಮತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ, ಏಸ ನಯೋ ಸಮೂಹನನೇಪೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ಠತ್ವಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾತಿಆದೀಸು ಮಹಾಸೀಮಾ ಕಿರ ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

೧೪೬. ‘‘ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾಯ ಏಕೂಪೋಸಥಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೋ, ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅನ್ಧಕಪೋತ್ಥಕೇ, ಸೀಹಳಪೋತ್ಥಕೇಸು ಚ ಕೇಸುಚಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ. ಕೇಸುಚಿ ‘‘ಸಮುಗ್ಘಾತೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯಾ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಲಿಖನ್ತಿ, ಕೇಸುಚಿ ‘‘ಏತಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೋ’’ತಿ ಚ.

ಗಾಮಸೀಮಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೭. ಸಾ ಚಾತಿ ಸಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಗಾಮಸೀಮಾ ಚ ಇತರಾ ಚ. ಸಾ ಕತಮಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಪಕತಿಗಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಬದ್ಧಸೀಮಾಸದಿಸಾಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಾ ಚ ಹೋತಿ ಇತರಾ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತಸ್ಮಾಯೇವ ‘‘ತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಏಕವಚನಂ ಕತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಗಾಮತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಹೋನ್ತಿ, ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಬಹುವಚನಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ. ‘‘ಸಾ ಚ ಇತರಾ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಗಾಮಸೀಮಾ ಪಕತಿಗಾಮಾದಯೋ ಅಭಿನ್ನಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುವಸತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ‘‘ವಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅಥಸ್ಸ ಠಿತೋಕಾಸತೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕವಚನಮೇವ ಯುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನದೀ ಅಸೀಮಾತಿ ಕತರಂ ಸೀಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ? ಬದ್ಧಸೀಮಂ, ಏಕಾದಸವಿಪತ್ತಿಸೀಮಞ್ಞತರಪ್ಪಸಙ್ಗತೋತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಸಚೇ ಪಠಮಂ ಸೀಮಾಯ ಬದ್ಧಾಯ ಪಚ್ಛಾ ನದಿಆದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಪಸಙ್ಗೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಬದ್ಧಸೀಮಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಯಥಾ ಸಬ್ಬೋ ಗಾಮೋ ಗಾಮಸೀಮಾ, ತಥಾ ಸಬ್ಬಾ ನದೀ ಅಸೀಮಾ. ಕಿನ್ತು ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾತಿ ಸೀಮಾನಾನತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಯಂ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಾತಿ ಪನ ಏಕಿಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ಚತುವಗ್ಗಾದೀನಂ ಸಙ್ಘಾನಂ ವಿಸುಂ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೇ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಾವಿಪ್ಪವಾಸಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಮ್ಪಿ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ ವಿಯಾತಿ ಆಚರಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವೇಪಿ ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ನಾವಾಗತೋ ಚೇ, ನಾವಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ. ಸತ್ಥಗತೋ ಚೇ, ಸತ್ಥೇ ವುತ್ತನಯೇನ. ಸೋ ಚೇ ಅತಿರೇಕಚಾತುಮಾಸನಿವಿಟ್ಠೋ, ಗಾಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ ತಿಚೀವರಾವಿಪ್ಪವಾಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥಾಪಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ಸಚೇ ಸತ್ಥೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಪಮಾಣನ್ತಿ ಏಕೇ. ಸತ್ಥೋವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಸಚೇ ಪನೇತ್ಥ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಕೇಚಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪೋಸಥಂ, ಕೇಚಿ ಗಣುಪೋಸಥಂ, ಕೇಚಿ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥನ್ತಿ ವತ್ತುಕಾಮತಾಯ ‘‘ಬಹೂ ಸಙ್ಘಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಊನಕಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಮ್ಭವತೋತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ಠಪೇನ್ತೇ ಹಿ ಊನಕಂ ನ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅಠಪೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉದಕುಕ್ಖೇಪಮನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಮಾನಾಯ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಞತ್ತೀತಿಆದಿ ಕಿಂ ಸೀಮತೋ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಭಯಾ ವುತ್ತಂ, ಉದಾಹು ಪರಿಸತೋತಿ? ಏಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಾನಾಸೀಮಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಸೀಮತೋತಿ. ಏಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಾನಾಸೀಮಟ್ಠಸಙ್ಘೇನ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಪರಿಸತೋತಿಪಿ ಏಕೇ. ‘‘ಸವನಂ ಹಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತದೋಸಪ್ಪಸಙ್ಗತೋತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ. ಏಕಿಸ್ಸಾ ಹಿ ಸೀಮಾಯ ಏಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅನಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ಹಾಪೇತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ಬಹಿನದಿತೀರೇ ಜಾತರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ಪವಿಟ್ಠಸಾಖಾಯ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ನದಿತೀರೇ ಖಾಣುಕಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಸಚೇ ಪನ ಸೇತು ವಾ ಸೇತುಪಾದಾ ವಾ ಬಹಿತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಸೀಮಾಸೋಧನಂ ನಾಮ ಗಾಮಸೀಮಟ್ಠೇ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನಂ. ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಉಟ್ಠಿತರುಕ್ಖತೋ ವಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತೀರಟ್ಠೇ ರುಕ್ಖೇ ಬದ್ಧನಾವಾಯ ಗಾಮೋ ಆಧಾರೋತಿ. ‘‘ಉಭತೋಭಾಗೇನ ಗಾಮಸೀಮಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತಸೇತು ಖಣ್ಡಸೀಮಾಮಹಾಸೀಮಾಯೋ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತರುಕ್ಖೇನ ಉಪಮೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮನಯೇ ತಾವ ಇದಂ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ – ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇ ಕತಕಮ್ಮಂ ಕಿಂ ನದಿಯಂ ಕತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉದಾಹು ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ, ಅಥ ಉಭಯತ್ಥಾತಿ? ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ತಂ ಚೇ ನದಿಯಂ ಕತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾವ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ, ನ ಇತರಾ. ಅಥ ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಕತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾ ನ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ. ಯದಿ ಉಭಯತ್ಥ ಕತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ದ್ವೀಸು ಸೀಮಾಸು ಏಕಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ‘‘ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಞತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಅನುಸ್ಸಾವನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮಾಮಹಾಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಞ್ಚಾನಿಟ್ಠಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತೇ – ಯಥಾವುತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಭಯತ್ಥ ಕತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಚ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಞತ್ತಿಅನುಸ್ಸಾವನಾನಂ ಏಕೇಕಸೀಮಾಯಂ ಪವತ್ತತ್ತಾ, ಕಾರಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾ ಏಕೇಕಸೀಮಾಯಂ ಠಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಪನ ತಂ ಅಕಾರಣಂ. ಏಕೀಭಾವಂ ಉಪಗತಸೀಮಟ್ಠಾನೇ ಕತತ್ತಾತಿ ಇದಂ ಅಚಲಕಾರಣಂ. ಏಕೀಭಾವಂ ಉಪಗತಾಸು ಹಿ ದ್ವೀಸು ನದೀಗಾಮಸೀಮಾಸು ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ. ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯಂ ಚೇ ನದೀ ಹೋತಿ, ಸಮುದ್ದೋ ವಾ, ಜಾತಸ್ಸರೋ ವಾ. ತೇಸು ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಚೇ ನದಿಆದಿಲಕ್ಖಣಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ದೀಪಕೋ, ಪಾಸಾಣೋ, ರುಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ವಳಞ್ಜನಟ್ಠಾನಂ ಚೇ ತಂ ಹೋತಿ, ಗಾಮಖೇತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕತರಗಾಮಖೇತ್ತಂ? ಯತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಚೇ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ, ವಿಸುಂ ಗಾಮಖೇತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಚ ಆಚರಿಯಾ.

ಪಚ್ಛಿಮನಯೇ ಸಚೇ ಸೇತು ನದೀಲಕ್ಖಣಟ್ಠಾನಂ ಅಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಗಾಮಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಏಕೋ ಚೇ ಗಾಮೋ, ತಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ, ದ್ವೀಸು ತೀರೇಸು ಸಚೇ ದ್ವೇ, ದ್ವೇಪಿ ಗಾಮೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಕತಂ ಉಭಯತ್ರ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ದ್ವೀಸು ನದೀಸು, ಜಾತಸ್ಸರೇಸು ಚ ಏಕಕಮ್ಮಪಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ಪನ ನಯೋ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಮಹಾಸೀಮಾನಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತೇವ. ಸಚೇ ಸೇತು ನದೀಲಕ್ಖಣಟ್ಠಾನಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಪಿ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ.

ಸೀಮಾನಮೇವ ಚೇಕತ್ತಂ, ವೇಹಾಸಟ್ಠಂ ವಿನಾ ಗತೋ;

ವಿದಿತ್ವಾ ಏಕಕಮ್ಮಸ್ಸ, ಸೀಮತೋ ಇದಮಾದಿಸೇ.

ಏಕಸೀಮಂ ದ್ವಿಸೀಮಂ ವಾ, ತಿಸೀಮಂ ಚತುಸೀಮಕಂ;

ಏಕಕಮ್ಮಂ ಸಿಯಾ ತಸ್ಸ, ಕೋಪೋ ಪರಿಸತೋ ಸಿಯಾತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ – ನದಿಯಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪತೋ ಬಹಿ ರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಗಾಮೇ ಕರೋನ್ತಾನಂ ನದಿಯಂ ಸಮ್ಬನ್ಧರುಕ್ಖಸ್ಸ ಉದಕುಕ್ಖೇಪತೋ ಬಹಿ ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ತತೋ ಓರಂ ಪಮಾಣಂ. ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧರುಕ್ಖಸ್ಸ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಪಮಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಸೇತು ವಾ ಸೇತುಪಾದಾ ವಾ ಬಹಿತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ ಪಾರೋಹಾದೀಸು ವಿಯ ಸಕಲಸೀಮಾಸೋಧನಮೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಾಧೇತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಅತಿವುಟ್ಠಿಕಾಲೇ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿವುಟ್ಠಿ ನಾಮ ಯಥಾ ಚಾತುಮಾಸಿಕಾಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಚತುಮಾಸಂ ಅತಿವುಟ್ಠಿಯೇವ ಸಚೇ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಓಘೇನ ಓತ್ಥಟೋಕಾಸೋ ನದೀ ಏವ. ಅಥ ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ ಅತಿವುಟ್ಠಿಯಾ ಓಘೋ ಚತುಮಾಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸನ್ದತಿ ವಾ, ಬಹಿತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಓಘೇನ ಓತ್ಥಟೋಕಾಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ನದೀ ಏವ. ನದಿಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸನ್ದನಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ತಮೇವ ವಾ ನದಿಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಾ ಪದೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತವಸೇನ ನದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸನ್ದನಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಟ್ಟತಿ. ಗಾಮನಿಗಮಸೀಮಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಚತುಮಾಸಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಗಮನಪಥೇತಿ ತದಹು ಗತಪಚ್ಚಾಗತಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಕೇ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯಂ ಪನ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ನದಿಯಮ್ಪಿ ತಂದೋಸಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ತಿಪುಸಕಾದೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಮಲುಪ್ಪಲಾದೀನಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅಜಾತಸ್ಸರೋ ಹೋತಿ, ಗಾಮಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೇಹಿ ಕತಂ, ತೇಸಂ ಗಾಮಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ವಾ, ಸಮನ್ತತೋ ತೀರಟ್ಠಗಾಮೇಹಿ ಚೇ ಕತಂ, ಸಬ್ಬಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ವಾ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಗಾಮಖೇತ್ತೇಹಿ ಅಸಮ್ಬನ್ಧಟ್ಠಾನಂ ಚೇ, ವಿಸುಂಗಾಮಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೪೮. ಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪಾತಿ ಇಮಿನಾ ಆಸನ್ನತ್ತಂ ದೀಪೇತಿ, ತೇನ ಪದೇಸಸಮ್ಭಿನ್ದನಾ ಇಧ ಸಮ್ಭೇದೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸೋ ಪನ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಸೀಮಾಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ಬದ್ಧಸೀಮಟ್ಠಾನಪ್ಪವೇಸನವಸೇನ ‘‘ಏಕದೇಸಬದ್ಧಸೀಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ಸಙ್ಕರದೋಸೋ ಹೋತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಠಮಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಸೀಮಾ ನ ಸಮ್ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏಕೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಸಂವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ಪಠಮಂ ಸಮ್ಮತಸೀಮಾಯಂ ಸಮ್ಭೇದಾಭಾವತೋ ಸ್ವಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಣೇನ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಸೀಮಾಯ ಪಠಮಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ನ ಸಮ್ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಸಕಲಂ ವಾ ಏಕದೇಸತೋ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಕರಣೇನ ಪಠಮಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಸೀಮನ್ತರಿಕೇ ಅಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನನತೋ ಹಿ ಸಮ್ಭಿನ್ದತಿ ನಾಮ, ಪರೇಸಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಸಕಲಂ ವಾ ಏಕದೇಸತೋ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಕರಣೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ ನಾಮ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನನ್ತೇನ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಠಮಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಸೀಮಾಯ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುನ್ತಿ. ಇಮಾ ದ್ವೇಪಿ ವಿಪತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಸೀಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಸೋ ಪನ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಸೀಮಾಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲಂ ಸೀಮಾಸಙ್ಕರಮೇವ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕತಕಮ್ಮಾನಿ ನ ಕುಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ನಯುತ್ತಂ ಸಾಖಾಪಾರೋಹಛೇದನಸೀಮಾಸೋಧನಾನಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುಟ್ಠು ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗರುಕುಲೇ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ.

ಉಪೋಸಥಭೇದಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೯. ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪೋಸಥಾ’’ತಿ ತದಾ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ‘‘ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಸಾಮಗ್ಗೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಚ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಭಗವತಾ ಪಯೋಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಪಾಳಿನಯತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಕ್ಕಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತಥಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾನಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಯೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಮಗ್ಗೀ ನಾಮ ಹೋತಿ ವಗ್ಗಕಥಾಯ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಸಾಮಗ್ಗೀವವತ್ಥಾನತೋ. ತಥಾಪಿ ವಗ್ಗಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಸಮಗ್ಗಂ, ಸಮಗ್ಗಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಚ ವಗ್ಗಂ ನಾಮ ಕತಂ. ಆವೇಣಿಕತೋ ವಾ ಗಣಕಮ್ಮಾದಿಸಮ್ಭವತೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಸಮಗ್ಗವಗ್ಗಭಾವಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಕರಣಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ, ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ಛನ್ದಾಗಮನಂ, ನ ಗಣಸ್ಸಾತಿ ಕತ್ವಾ ವಗ್ಗಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ಏಕವಾರಂ ಕತಂ ಸುಕತಂ, ಆಪತ್ತಿಂ ಪನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪುನ ಕಾತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಏಕಸ್ಸ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಂ, ಛನ್ದಹಾರಕೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪತ್ತೇ ತೇನ ಸಙ್ಘೋ ಪಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಛನ್ದೋ ಸಙ್ಘಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ.

ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೦. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ಆವಿಕತಾ ಹಿಸ್ಸ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ತತ್ಥಾಯಸ್ಮನ್ತೇ ಪುಚ್ಛಾಮಿ…ಪೇ… ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ. ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿದಾನ’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅವಸೇಸೇ ಸುತೇನ ಸಾವಿತೇ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀತಿ ಸುತಾ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಸಂಖಿತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತೇನೇವ ಖುದ್ದಕಪೇಯ್ಯಾಲವಸೇನ ಲಿಖಿತಂ. ಏವಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಆವಿಕತಾ ಹಿಸ್ಸ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ತತ್ಥಾಯಸ್ಮನ್ತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಸಂಖಿತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕೇ. ಕೇಚಿ ‘‘ಅವಿವದಮಾನೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿದಾನುದ್ದೇಸೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ನಿದಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಾನವಚನೇನ ಹಿ ನಿದಾನಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ನಿದಾನಾವಸಾನೇ ಚ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ. ‘‘ಸರಭಞ್ಞಂ ನಾಮ ಸರೇನ ಭಣನ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸಜ್ಝಾಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ‘‘ಆಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇನ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಯುಜ್ಜತಿ. ‘‘ಅಥಾಪಿ ಲಾಭಾದಿನಾ ಅಭಿಭೂತೋ ವಾರೇತಿ, ತಂ ನ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಯದಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಪುನ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಪಟಿಕ್ಕೋಸನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೪. ‘‘ತೇಸಂ ಅನುಪದ್ದವತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅಞ್ಞೋಪಿ ಉಪದ್ದವೋ ಬಹೂನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ.

ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕಅಜ್ಝೇಸನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೫. ‘‘ಥೇರಾಧಿಕಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ‘‘ಯೋ ತತ್ಥ ಬ್ಯತ್ತೋ ಪಟಿಬಲೋ, ತಸ್ಸಾಧೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವಚನಂ ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛಾವುಸೋ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಸತಿಪಿ ಅನ್ತರಾಯೇ ಥಾಮಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ.

ದಿಸಂಗಮಿಕಾದಿವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೩. ‘‘ಸಚಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂಚರಾ ಭಿಕ್ಖುಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಉತುವಸ್ಸೇತಿ ಉತುಸಂವಚ್ಛರೇ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹೇಸೂ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಪಾರಿಸುದ್ಧಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೪. ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದಮ್ಮೀತಿ ‘‘ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಥೇರಾನಂ ದೇತಿ, ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯೇನ ಲಿಖಿತಂ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣಂ? ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇನ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಕೇವಲಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹೋತೀತಿ. ‘‘ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿರಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸುಟ್ಠು ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಮಹನ್ತಾ ಹಿ ತೇ ಆಚರಿಯಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ‘‘ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಹರಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ಚ ಹಾರಕಸ್ಸ ಅನಾರೋಚನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಛನ್ದದಾನೇಪಿ. ತತ್ಥ ‘‘ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸಾಮಗ್ಗಿದೀಪನವಚನಂ, ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ, ಏವಂ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಣ್ಣೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಪಠಮಂ ಸಮಗ್ಗಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ, ದುತಿಯಂ ಪಚ್ಛಾ ವಿಧಾತಬ್ಬಭಾವಂ, ತತಿಯಂ ಛನ್ದಹಾರಕಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸಙ್ಘಪ್ಪತ್ತೋ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಸಙ್ಘೇ ಸಮಗ್ಗೇ ಏವ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿದಾನಂ ರುಹತಿ, ನಾಸಮಗ್ಗೇತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ‘‘ಸಙ್ಘಪ್ಪತ್ತೋ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಆಹಟಾ ಹೋತಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಾದೀನಮ್ಪಿ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿದಾನಂ ರುಹತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಕತತ್ತಸಞ್ಞಾಯ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ತಕ್ಕೋ. ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನೇ ನ ಯಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಚ, ಅಜಾನಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಯಾತಿ ಚ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾ ನಾಮ ಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಖಲಿಕಾ ನಾಮ ಅನನ್ತರೇನ ಸಮ್ಬಜ್ಝತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಚ ಸಙ್ಖಲಿಕೇನಾತಿ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಖಲಿಕಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ವಿಸೇಸನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಹೋತಿ. ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾ ಬದ್ಧಾವ ಹೋತಿ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಏವ ಸಮ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ. ಯಥಾ ಸಾ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ಸಾಪಿ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಕಿರ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಛನ್ದದಾನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೫-೭. ‘‘ಛನ್ದಂ ದತ್ವಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ವಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಂ ವಾ ಬಹಿಸೀಮಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಮಿಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಛನ್ದಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪುನ ವಿಹಾರಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ತೇಸಂ ಛನ್ದಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಮುಹುತ್ತಂ ಏಕಮನ್ತಂ ಹೋಥಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಕಮ್ಮಂ ಗಹಟ್ಠಾದೀಸು ಹತ್ಥಪಾಸಗತೇಸು ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ನಿಸ್ಸೀಮನ್ತಿ ಬಹಿಸೀಮಂ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸನೇನ ಸಹ ಉದಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪನ್ನರಸೋಪೀತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೋ ಚಾತುದ್ದಸಿಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯದಿ ನೋ ಏತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಉಪೋಸಥೋ ಪನ್ನರಸೋ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸದಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಏಕೇ.

ಆಪತ್ತಿಪಟಿಕಮ್ಮವಿಧಿಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೬೯-೧೭೦. ಪಟಿದೇಸೇಮೀತಿ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ವುತ್ತೇ ದೇಸನಾ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ಚ ಹೋತಿಯೇವ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಕೇಚಿ. ವೇಮತಿಕೇನ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಿಸ್ಸಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾಪತ್ತಿಯಾ ವೇಮತಿಕೋ, ಯದಾ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತದಾ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕತೇ ಯಾವ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಕಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪುನ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ. ನ ಚಾತಿ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅತ್ಥಿ, ದೇಸಿತೇ ಪನ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ. ತಥಾ ಇತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಸಕಲಸಙ್ಘೇ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೇ, ವೇಮತಿಕೇ ಚ. ತಥಾ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯದಾ ಸುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ‘‘ತದಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ‘ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ಅನಾಪತ್ತಿಪನ್ನರಸಕಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೭೨-೩. ‘‘ಅತ್ಥಞ್ಞೇ’’ತಿ ಪುಬ್ಬವಾರೇ, ‘‘ಅಥಞ್ಞೇ’’ತಿ ಪಚ್ಛಾವಾರೇ ಪಾಠೋ. ಸೀಮಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇ ವಾ ಓಕ್ಕಮನ್ತೇ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ ಪನ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ವೇಮತಿಕಪನ್ನರಸಕಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ.

ಸೀಮೋಕ್ಕನ್ತಿಕಪೇಯ್ಯಾಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೭೮. ‘‘ನ ಅಕಾಮಾ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿವಚನತೋ ಇಚ್ಛಾಯ ಸತಿ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ಲಿಙ್ಗಾದಿದಸ್ಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ನಾಭಿವಿತರನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕಾ ಕಿರ ತೇ. ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕಞ್ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಓಸಾರಣಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಕತೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಇತರೇನ ಲದ್ಧಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಮತ್ತೇನ ಕಾತುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಞ್ಚ ಜಾನಿತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏಕೇ.

ನಗನ್ತಬ್ಬಗನ್ತಬ್ಬವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೧. ನ ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಘೇನಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ದಸ ದಸ ಹುತ್ವಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನಾನಾಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾದೀಸು ಠತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ಲಭನ್ತಿ. ನವಕಮ್ಮಸಾಲಾದಿಕಾ ನಾನಾಸೀಮಾಕೋಟಿ ಉಪೋಸಥಾಧಿಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ಸೀಮಾಪಿ ನದೀಪಿ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಾ. ಗರುಕಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಲಹುಕಸ್ಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಘೇನಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಸಾಧೇತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಉಪೋಸಥಕಾರಕಾ …ಪೇ… ಅಕತ್ವಾ ನ ಗನ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಉಪೋಸಥಾಪಿ ಆವಾಸಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ‘‘ತತೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಕರಣತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಉಪೋಸಥಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ವಾ ಪವಿಸಿತುನ್ತಿ ಅಪರೇ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನೇವ ಉಪೋಸಥನ್ತರಾಯೋತಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಉಪೋಸಥನ್ತರಾಯೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ವಜ್ಜನೀಯಪುಗ್ಗಲಸನ್ದಸ್ಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೩. ‘‘ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಪರಿಸಾಯ ಕಲಹಾದಿಭಯೇನ ನಾಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಞ್ಞಕಮ್ಮೇ ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಪರಿಸಾಯ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕೇ. ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೮೩) ವಚನತೋ ಸಾಮಗ್ಗೀದಿವಸೋ ಅನುಪೋಸಥದಿವಸೋತಿ ಅತ್ಥತೋ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪೋಸಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ, ಪನ್ನರಸಿಯಂ ವಾ ಚೇ ಸಙ್ಘೋ ಸಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಸಾಮಗ್ಗೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಪಕತಿನೀಹಾರೇನೇವ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಯಥಾದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಯಥಾವುತ್ತದ್ವಯೇ ಚೇ ಸಾಮಗ್ಗೀ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಏವ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಇದಾನಿ ಪಟಿಸೇಧನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಸಿಕಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೩೬) ಪುಬ್ಬೇ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪೋಸಥೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತು’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಕಿಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಸೇ ವಾ ಪನ್ನರಸೇ ವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪೋಸಥಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೪೯) ಚ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಂ ಅನಿಟ್ಠಂ, ಸತಿ ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಅಞ್ಞೋ ದಿವಸೋ ಪಕತಿವಸೇನ ಅನುಪೋಸಥೋಪಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನವಸೇನ ನಿವಾರೇತುಮ್ಪಿ ಏವಂದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.