೩. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ

ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೪. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸಙ್ಕಾಸಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ದೀಪವಾಸಿನೋ ‘‘ಸಙ್ಕಾಪಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ ಕಿರ. ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತಾಯಂ ‘‘ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಯಂ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ತೇಮಾಸಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ತೇಮಾಸನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ತೇಮಾಸಂ. ತೇನಾಯಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿನ್ತಾ ಅಹೋಸಿ.

ವಸ್ಸಾನೇಚಾರಿಕಾಪಟಿಕ್ಖೇಪಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೫. ಅನಪೇಕ್ಖಗಮನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪನೇನ ವಾ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಂ ತಾವ ಸೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಅನಾಗತಾಯ ಪವಾರಣಾಯ ಸಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತಿ. ‘‘ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ವಾ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಆವಾಸಂ ನ ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಟಿಸ್ಸವೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಓರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸೋ ತದಹೇವ ಅಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಸಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತಿ, ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಟಿಸ್ಸವೇ ಚ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೭) ವುತ್ತಂ.

ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೭-೮. ದುತಿಯಂ ಪನ ‘‘ಸೋ ತಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಟಿಸ್ಸವೇ ಚ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸತ್ತಾಹತೋ ಪರಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸೋ ತಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಅನ್ತೋ ಸನ್ನಿವತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಟಿಸ್ಸವೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೭) ವುತ್ತಂ. ಸತಿಪಿ ಕಾರಣದ್ವಯೇ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಕಾರಣಾಭಾವೇ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ತೀಣಿಪಿ ಏತಾನಿ ವಚನಾನಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜಿತಾನಿ ವಿಗ್ಗಹಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೀಣಿ ಪರಿಹೀನಾನೀತಿ ತಾಸಂ ನತ್ಥಿತಾಯ.

ಪಹಿತೇಯೇವಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೯೯. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಘಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತುಂ, ಸತ್ತಾಹಂ ಸನ್ನಿವತ್ತೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಸಂಹಾರಿಕಭಾವೇನ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಛನ್ದವಸೇನಪಿ ಆಗತೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಯಮುಖಂ ವಿನಸ್ಸತಿ. ತತೋ ‘‘ಸೇನಾಸನಾನಿ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಆಗತನ್ತಿ ಆಗಮನಂ. ಭಾವೇತ್ಥ ತಪಚ್ಚಯೋಯಂ. ಸಙ್ಘಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು ಏವ ಸಙ್ಘಕರಣೀಯೇಸು, ನ ಅಞ್ಞೇಸೂ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ವದತಿ ಕಿರ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ತಂ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದೀಸು ಸೇನಾಸನೇಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಸೇನಾಸನಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

ಅನಿಮನ್ತಿತೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ತಸ್ಸ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಚ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಚ ಹೋತಿ, ತಂ ‘‘ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ನಿಮನ್ತಿತೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ದಿವಸೇ ದಾನಾದೀನಿ ಕರೋಮ, ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತೂ’’ತಿ ಕತಾಯಪಿ ಕತಿಕಾಯ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪವಾರಣಾಯ ನವಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಕಾವೀರಪಟ್ಟನೇ ವಿಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ನಿಯಮತೋ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಪನತೋ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಕತಿಕಾ ಕತಾ ‘ಸಮನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಚ್ಛನ್ತೂ’ತಿ, ಘೋಸನಂ ವಾ ಕತಂ ಉಪಾಸಕೇಹಿ, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥೀತಿ ತಥಾ ‘ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’ತಿ ಸಕಿಂ ನಿಮನ್ತಿತೇಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಚೀವರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಯಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಆಗತಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಾನತೋ ಕಾವೀರಪಟ್ಟನೇ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಕರಣಾಕಾರೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ಚ. ಆಚರಿಯಾ ಪನ ಏವಂ ನ ವದನ್ತಿ.

ಅನ್ತರಾಯೇಅನಾಪತ್ತಿವಸ್ಸಚ್ಛೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦೧. ‘‘ಸಚೇ ದೂರಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ‘ಯಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಾಯೇ ಸತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಾಯೇವ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಮಕತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ವೀತಿನಾಮೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತನ್ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿನಯಧರಾ ಪನ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ತತ್ರುಪ್ಪಾದಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಚರಿಯಾ ಪನ ಏವಂ ನ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾವುಂ ವಾತಿ ಬಲಿಬದ್ಧಂ ವಾ. ಬಹಿಸೀಮಾಯ ಠಿತಾನನ್ತಿ ತೇಹಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಠಿತೇಹಿಪೀತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇ ಅಸ್ಸ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಸ್ಸ. ವಿಹಾರಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇಹಿ ತತ್ಥೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಪದೇಸೇ ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಪೇಮಾ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸಾವೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ.

ವಜಾದೀಸುವಸ್ಸೂಪಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦೩. ವಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಸ್ಸ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಕಿರ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿಹಾರತ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸತ್ಥೇ ಪನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಇಮಂ ತೇಮಾಸ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಆಲಯಕರಣಮತ್ತೇನೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾಜಾನನತೋ. ಸತ್ಥೋ ದುವಿಧೋ ಠಿತೋ, ಸಞ್ಚಾರೋತಿ. ತತ್ಥ ಠಿತೇ ಕುಟಿಕಾಯ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಇದಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ಥೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಞ್ಚಾರಿಮ್ಹಿ ಪನ ಸತ್ಥೇ ಕುಟಿಕಾಯ ಅಭಾವತೋ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸತಿ ಸಿವಿಕಾಯ ವಾ ಸಕಟಕುಟಿಕಾಯ ವಾ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ವಜೇಪಿ. ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಭಿಕ್ಖುನೋ ನತ್ಥಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇ ಆಪತ್ತಿ.

ಪವಾರೇತುಞ್ಚ ಲಭತೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇನ ವಜೋ, ತೇನ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಕಿಂ ವಸ್ಸರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಉದಾಹು ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಾಪತ್ತಿರಕ್ಖಣತ್ಥನ್ತಿ? ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯದಿ ವಸ್ಸರಕ್ಖಣತ್ಥಂ, ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಥ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಾಪತ್ತಿರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ ನ ಸೋ ಪವಾರೇತುಂ ಲಭತೀತಿ, ಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಯುತ್ತಿ? ಯತೋ ಅಯಮೇವ ತಿವಿಧೋ ಪವಾರೇತುಂ ಲಭತಿ, ನೇತರೋ. ವಾಳೇಹಿ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾದಿಕೋ ಹಿ ಉಪಗತಟ್ಠಾನಾಪರಿಚ್ಚಾಗಾ ಲಭತಿ. ಪರಿಚ್ಚಾಗಾ ನ ಲಭತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಯುತ್ತಿ. ಯೇನ ಗಾಮೋ, ತತ್ಥ ಗತೋಪಿ ಪವಾರೇತುಂ ಲಭತೀತಿ ಏಕೇನಾತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಯೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ನ ಉಪಗತೋ, ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಉಪಗತೋ, ಸೋ ಚ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ವಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ಕೇವಲಂ ಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ಉಪಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಆಪಜ್ಜತೂತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಜೇ ಸತ್ಥೇ ನಾವಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ವಿಯ ‘‘ಗಾಮೇ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಭಿಕ್ಖುನೋ ನತ್ಥಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ತತ್ಥ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ ತದಭಾವೇ ಛೇದಾಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸತ್ಥೇ ಪನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕುಟಿಯಾ ಅಭಾವಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಭಿಕ್ಖುನೋ ನತ್ಥಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ‘‘ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ನತ್ಥಿ, ವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಮನೇ ಆಪತ್ತಿ ಚ, ಪವಾರೇತುಞ್ಚ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಥ ಸತ್ಥೋ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪತ್ಥಿತಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿರತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ, ತಂ ಏತ್ತಾವತಾ ವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಾನಮ್ಪಿ ವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪವಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ‘‘ಪದರಚ್ಛದನಂ ಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ನ ಪಾಳಿವಿರೋಧತೋತಿ ಚೇ? ನ, ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನೇವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಸ ಇಧ ಪುನಪಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪನತೋ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಸಿದ್ಧೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವಿಯ ಸಿಯಾತಿ ಚೇ? ನ, ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸ್ಸ ಅಸೇನಾಸನಭಾವಾನುಮತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ ಹಿ ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಚತುಸಾಲಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವಸನ್ತೋಪಿ ‘‘ಚತುಸಾಲಾಯ ವಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಅಸೇನಾಸನಿಕೋ ನಾಮ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಬದ್ಧವಾಸತ್ಥಂ ಅಪಾಪಿತಸೇನಾಸನಿಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾನಂ ಅಞ್ಞತರಾತಿರೇಕತಾ ಚ ರುಕ್ಖಮೂಲೇಪಿ ನಿಬ್ಬಕೋಸೇಪಿ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ, ಅಪಾಪಿತಸೇನಾಸನಿಕೇನಾಪಿ ಗಬ್ಭೇ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸದ್ವಾರಬನ್ಧಮೇವ ಸೇನಾಸನಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ನಿದಾನತೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅಸೇನಾಸನಿಕವಸ್ಸೂಪಗಮನಾಪತ್ತಿ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಸೇನಾಸನಿಕಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸೀತೇನಪಿ ಉಣ್ಹೇನಪಿ ಕಿಲಮನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೀತಾದಿಪಟಿಕ್ಖೇಪಮೇವ ಇಧ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಿದ್ಧಂ ಪುಬ್ಬಪಕ್ಖನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಪರತ್ಥಪವತ್ತಿಸೂಚನತೋ. ದುತಿಯಜ್ಝಾನನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೨೮; ಮ. ನಿ. ೧.೨೭೧) ವಚನಾನಿ ನಿದಸ್ಸನಂ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸಪಟಿಕ್ಖೇಪನಿದಾನೇನ ಬಹಿಅಜ್ಝೋಕಾಸೋವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ನ ಚತುಸಾಲಾದಿಮಜ್ಝಗತೋ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ನಿದಾನಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ನಿಯಮತೋ. ಕಿಞ್ಚಿ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಿದಾನಾಪೇಕ್ಖಂ ಹೋತೀತಿ ಸಾಧಿತಮೇತಂ. ಇದಂ ಸಾಪೇಕ್ಖಂ, ಇದಂ ಅನಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಹಿ ಏತ್ಥ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಪದಭಾಜನಂ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ? ಇಧಾಪಿ ದೇಸನಾವಿಧಾನತೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ‘‘ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಕೋಸಮ್ಪಿ ಉಪಧಾವನ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ನಿದಾನವಚನೇಹಿ ಬಹಿ ವಾ ಅನ್ತೋ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಓವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನಂ ಇಧ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ ನಾಮ. ಅನೋವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಅನಿಬ್ಬಕೋಸಮೇವ ಇಧ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ನ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಆಲಯಕರಣಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ವಚನಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಛವಸರೀರಂ ದಹಿತ್ವಾ ಛಾರಿಕಾಯ, ಅಟ್ಠಿಕಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಾಯ ಕುಟಿಕಾ ಕರೀಯತೀತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ. ‘‘ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೋತಿ ಕಸಿಕುಟಿಕಾಪಾಸಾಣಘರ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅಕವಾಟಬದ್ಧಸೇನಾಸನೇ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪಿತೇ ಸಭಾಗಟ್ಠಾನೇ ಸಕವಾಟಬದ್ಧೇ ವಸತಿ ಚೇ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಯೋಗೋಪಿ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

ಅಧಮ್ಮಿಕಕತಿಕಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦೫. ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಊನಪನ್ನರಸವಸ್ಸೇನ ಸಾಮಣೇರೇನ ಇಧ ವಿಹಾರೇ ನ ವತ್ಥಬ್ಬಾ, ನ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಆಹಿಣ್ಡಿತಬ್ಬಂ, ನ ಚೋಳಭಿಕ್ಖಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ಅಞ್ಞವಿಹಾರೇ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾ ಸನ್ತಕಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನೇವ ಆಲಪೇಯ್ಯಾಮ ನ ಸಲ್ಲಪೇಯ್ಯಾಮ, ನ ಸಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬಂ, ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೇನ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ವಾಸೋತಿ.

೨೦೬. ಮುಸಾವಾದೋತಿ ವಿಸಂವಾದೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಕೇಚಿ ‘‘ವಿಸಂವಾದನವಸೇನ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ, ‘‘ರಞ್ಞೋ ವುತ್ತವಚನಾನುರೂಪತೋ ಮುಸಾವಾದೋತಿ ಗಹಟ್ಠಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ.

೨೦೭. ‘‘ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘ದುತಿಯೇ ವಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಠಮಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಪುನ ‘ಪಠಮೇ ಏವ ವಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ದುತಿಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಉಭಯಾವಾಸೇ ವಿಧಾನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಪಠಮಂ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಅವಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ವಸತಿ, ತತೋ ಪಠಮಗ್ಗಾಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಪಚ್ಛಿಮಗ್ಗಾಹೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ದಿವಸವಸೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಥ ಪಚ್ಛಿಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಸತಿ, ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಇದಂ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾನಂ ವಸೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಭೋಪೇತೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಾ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯತ್ಥಾಯಂ ಪಟಿಸ್ಸುತೋ, ತತ್ಥ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಟಿಸ್ಸವೇ ಚ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಕತ್ಥ ಪನ ಪುರಿಮಿಕಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ದ್ವೀಸು ಆವಾಸೇಸು ಯತ್ಥ ತದಹೇವ ಪಚ್ಛಿಮಗ್ಗಾಹೋ, ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗಚ್ಛತೋ ನ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ, ಸೋ ತದಹೇವ ಅಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತೀತಿಆದಿಮ್ಹಿ ‘‘ಕರಣೀಯಂ ನಾಮ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಪಾಳಿಮುತ್ತಕರತ್ತಿಚ್ಛೇದವಿನಿಚ್ಛಯೇ ‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆದಿಮ್ಹಿ ಚತೂಸು ವಾರೇಸು ನಿರಪೇಕ್ಖಪಕ್ಕಮನಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ‘‘ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ನಿರಪೇಕ್ಖಗಮನಾಭಾವತೋ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ವಾರಾ ವಸ್ಸಂ ಅನುಪಗತಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಗತಸ್ಸ ತದಹೇವ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಂ ಆಗಚ್ಛತೋ ನ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಪಚ್ಛಿಮಾ ದ್ವೇ ವಾರಾ ಉಪಗತಸ್ಸ ನಿರಪೇಕ್ಖಗಮನವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಅನಾಗತಾಯ ಪವಾರಣಾಯ ಸಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ತತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವಾ ವಿನಾ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಕಾರಣೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಪವಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಪವಾರಣಾಯ ತಂದಿವಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ. ತತ್ಥ ನ ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ. ಆಚರಿಯೋ ಪನ ‘‘ನ ಪುನ ಇಧಾಗಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ನಿರಪೇಕ್ಖೋಪಿ ಸಕರಣೀಯೋವ ಗನ್ತುಂ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಕರಣೀಯೋ’ತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ‘‘ಸೀಹಳದೀಪೇ ಕಿರ ಚೂಳಪವಾರಣಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪವಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಸಕರಣೀಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಯೋಗಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತತ್ಥ ಛ ಅರುಣಾ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕೋ ಬಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತೇಮಾಸಂ ವುತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಏವಂ ನ ವದತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಹಾರಂ ಉಪೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಗಬ್ಭಂ ಉಪೇತೀತಿ ಪೋರಾಣಾ. ಅಸತಿಯಾ ಪನ ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಇಮಂ ತೇಮಾಸ’’ನ್ತಿ ಅವಚನೇನ. ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತರತ್ತಿಚ್ಛೇದಕಾರಣಂ ವಿನಾ ತಿರೋವಿಹಾರೇ ವಸಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಚ್ಛತೋಪಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೨೦೮. ಪಟಿಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯಾತಿ ಅನ್ತರಾ ಪಬ್ಬಜಿತಭಿಕ್ಖುನಾ, ಛಿನ್ನವಸ್ಸೇನ ವಾ ಪಟಿಸ್ಸುತೋ, ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ಪುರಿಮಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯಂ ಪಟಿಸ್ಸವೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ತಂ ಸಾಧೇತುಂ ಅನೇಕಧಾ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ. ಕಿಂ ತೇನ.

ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.