೪. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೨೭. ‘‘ಏಕಮೇವ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಲಕ್ಖಣೇನ ಞಾತಕಾನಮ್ಪಿ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಏಕಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಿವಿಧಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಪನ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಖೇತ್ತೇ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಲಭತಿ, ತಂ ಪರಿಯೇಸನಖೇತ್ತಂ ನಾಮ, ‘‘ಏವಂ ಕರಣನಿವಾಸನಾಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಾನಿಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪುರಿಮಗ್ಗಾಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪುರಿಮೇನ ಪಚ್ಛಿಮಗ್ಗಾಹೋ, ಯಥಾಲಾಭನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತೇನ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪುರಿಮಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಗಾಹೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಿವಾಸನಖೇತ್ತೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುರಿಮಾನಂ. ಕರಣಖೇತ್ತೇನ ಪನ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಗಾಹೋ ಹೋತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕರಣಖೇತ್ತನಿವಾಸನಖೇತ್ತಾನಂ ಕಾಲತೋ ನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಕಿರಿಯತೋ ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿವಚನತೋ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಾಭಾವೇನ, ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ ಚ, ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ಪಾಳಿತೋ, ‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಪಾಳಿ, ತಥಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾತೋ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಚ.

ತಥಾಹ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಕರಣನಿವಾಸನಖೇತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ, ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ತಿವಿಧಮೇವ ಖೇತ್ತನ್ತಿಪಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಪನ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥೋ, ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಖೇತ್ತಞ್ಚ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ, ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ನಿವಾಸೇತುಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋ ಯಥಾವುತ್ತಪಾಳಿಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಿರೋಧತೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ‘‘ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಾತುಂ, ನಿವಾಸೇತುಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ತಾವ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪುರಿಮಗ್ಗಾಹಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನ ಪುರಿಮೇನ ಕರಣಖೇತ್ತಾದೀನಂ ಗಾಹೋ ಸಮ್ಭವತಿ. ‘‘ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ನ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಖೇತ್ತಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ತಸ್ಸ ಲೇಖನದೋಸತ್ತಾ, ತಥಾ ಸಾಧಿತಂ. ಕರಣಖೇತ್ತೇನ ಪನ ನಿವಾಸನಖೇತ್ತಗ್ಗಾಹೋ ಅತ್ಥಿ ಕಾಲನಾನತ್ತಾಭಾವತೋ, ತೇನೇವ ಪುಬ್ಬೇ ಯಥಾಲಾಭಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ, ತಥಾ ಚ ಸಾಧಿತಮೇವ, ನ ಭೇದೋ ಪನತ್ಥಿ, ಪಯೋಜನಂ ವುತ್ತಮೇವ. ನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಖೇತ್ತಗ್ಗಾಹೋ ನತ್ಥಿ ಏವ, ನ ಹಿ ಪುರಿಮೇನ ಪಚ್ಛಿಮಗ್ಗಾಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನ ಪಾಳಿವಿರೋಧತೋತಿ ಚೇ? ನ, ತದತ್ಥಾಜಾನನತೋ. ‘‘ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರತೋ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತದಸ್ಸನತೋ ಇತರಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಖೇತ್ತಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತಿ. ದಿನ್ನಪುಬ್ಬತೋಪಿ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯತ್ತಾ, ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕಾ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಅಪವಾರೇತ್ವಾ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ದೇನ್ತಾ, ತತ್ಥ ಸತುಪ್ಪಾದೋವ ವಟ್ಟತಿ. ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತದಞ್ಞೇಸು.

‘‘ಸಚೇ ಕತ…ಪೇ… ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಛ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇಪಿ ಯಾವ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿವಸಾ ಅಕತಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನ ವಿಚಾರಿತನ್ತಿ ಚೇ? ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ‘‘ಛ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಅಕತಾ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ, ತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಸರೂಪೇನ ಪನ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಸರೂಪೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ, ದುಸ್ಸದ್ಧಾಪಯತ್ತಾ ಉಪಪತ್ತಿತೋ ದಸ್ಸೇತುಞ್ಚ ಇದಮಾರದ್ಧಂ ಆಚರಿಯೇನ, ‘‘ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ದುವುತ್ತಂ ತತ್ಥೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧತೋ. ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಸಾಧಕತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಮತ್ಥಂ ನ ಸಾಧೇತಿ. ‘‘ಯದಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ತಾವ ಪರಿಹಾರಖೇತ್ತಂ, ತತೋ ಪರಂ ಏಕದಿವಸೋಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಹೋನಕಭಾವೇನ ಅಕತಾವ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತಥಾ ತದೇವ ವಚನಂ ಕತಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ದಸಾಹೇ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಕರಣಪರಿಯೋಸಾನಂಯೇವ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಗಿಮ್ಹದಿವಸಾನಂ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಕಾಲತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ವಾ ತದಹೇಯೇವ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’ತಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಗಿಮ್ಹದಿವಸಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತಿ – ನ, ತದತ್ಥಾಜಾನನತೋ. ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಗಿಮ್ಹದಿವಸಾ ದಸಾಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಠಮದಿವಸೇ ಚ ಲದ್ಧಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಾಪಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ ನ ಚ ತಾವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ‘‘ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕತೋ ಪುಬ್ಬೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ.

ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಇದಂ ನ ಅವಿಸೇಸೇನ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಗಿಮ್ಹದಿವಸೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿನ್ತು ಗಿಮ್ಹದಿವಸೇ ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತೇ ಚ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಖೇತ್ತೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ನ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಗಿಮ್ಹದಿವಸಾನಮ್ಪಿ ಗಣನೂಪಗತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಖೇತ್ತದಿವಸೇಪಿ ಗಣೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತೇ ಏವ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.