೩. ಪತ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೯೮. ಬಹೂ ಪತ್ತೇ ಸನ್ನಿಚಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ನಿಚಯನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ಬಹೂ ಪತ್ತೇ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಚಯಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಮಾಸಾನಂ ಗಾಹಿಕಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಏತ್ಥ –

‘‘ಕುಡುವೋ ಚತುಪಲೇಯ್ಯೋ, ಕುಡುವಾನಂ ಚತುಗ್ಗುಣಂ;

ಪತ್ಥಂ ಚತುಗ್ಗುಣೋ ಮಾಸಾ-ತಿ ಕಮಾಹು ಚತುಗ್ಗುಣ’’ನ್ತಿ. –

ಆದಿಂ ಲೋಕವೋಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಕೇಚಿ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ.

೬೦೨. ಖಾದನನ್ತಿ ಖಾದನೀಯಂ ಸೂಪಾದಿ. ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಮತ್ತಾ ನಾಮ ಓದನತೋ ಚತುತ್ಥೋ ಭಾಗೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೮೭) ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪತ್ತಸನ್ನಿಚಯಸ್ಸ ವಾರಿತತ್ತಾ ತದನುಲೋಮತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ದುತಿಯೋ ವಾರಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ಸನ್ನಿಚಯಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೋ ಅವಿಕಪ್ಪಿತೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೭೩೫) ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೦೬ ಆದಯೋ) ನಿಚಯಸನ್ನಿಧಿ ವಿಯ ಏಕೋಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ‘‘ಸನ್ನಿಚಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ‘‘ದುತಿಯೋ ವಾರಿತೋತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತಂ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಪತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಏಕತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ದ್ವೇಪಿ ನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ದುತಿಯೋ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಪನ ಬಹೂಪಿ ಲಭತಿ. ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನಾಮಮತ್ತೇ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನಾಮನ್ತಿ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕೋ ಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠೋತಿಆದಿ.

೬೦೮. ‘‘ಪಾಕಸ್ಸ ಹಿ ಊನತ್ತಾ ಪತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಧಿಟ್ಠಿತಪತ್ತೋಪಿ ಖರಪಾಕೇನ ಸೇತತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನೇಸು ನವಸು ಅನಾಗತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಪಾಕಾನಂ ಏವ ಊನತ್ತಾ ಪತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಛಿದ್ದೇ, ರಾಜಿಯಾ ವಾ ಹಿ ಸತಿ ತೇಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ವಿಜಹಿತೇ ನಾಯಂ ಪಟಿಸೇಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ, ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ.

ಏವಂ ಪತ್ತಕಾರಕೋ ಮೂಲಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಚಿತ್ವಾ ಠಪಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ದಾತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ದಿನ್ನದಿವಸತೋ, ಸುತದಿವಸತೋ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇನ ಪನ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪನ ರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ.

ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೧೨-೩. ಬಹೂ ಪತ್ತೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ ಏಕಮೇಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹೂ ಪತ್ತೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ, ಬಹೂ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪತ್ತೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ, ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಸಮೂಹತಂ ಹೋತಿ ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ಪಟಿಲಾಭಮ್ಪಿ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮೂಹತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸದುಕ್ಕಟಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರವಿರೋಧೋ ಚ. ಯಾ ಕಾಚಿ ಪನ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಕಾಲೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಭಿನ್ನೇನಾತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ, ಭೇದೇನಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ, ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ.

ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೨೦. ‘‘ಸಾ ಅಹೋಸಿ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಯಥಾಸುಖಂ ರೂಪಿಯಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತುಂ, ಸಬ್ಯೋಹಾರಾಪೇಭುಞ್ಚಾತಿ ಆಚರಿಯೋ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ ಇದ್ಧಿಮಸ್ಸ ಇದ್ಧಿವಿಸಯತ್ತಾ.

೬೨೨. ‘‘ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಿಆದಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ನ ಪನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ನ ಪಣೀತಭೋಜನವತ್ಥೂತಿ. ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಇತರಞ್ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಉಭಯೇಸಮ್ಪೀತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹಿ, ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹಿ ಚ ಕತಾನಂ. ‘‘ಮಂಸಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ’’ತಿ ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಂ ವತ್ವಾ. ಖಾದಿಂಸೂತಿ ‘‘ವಿಕಾಲೇ ಕೇವಲಂ ನವನೀತಮೇವ ಖಾದಿತುಕಾಮೇನ ದಧಿತಕ್ಕಗತಾನಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಾನಿ, ಪಚಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಸಾಮಂಪಾಕಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಸಪ್ಪಿ ವಿಕಾಲೇ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಭೇಸಜ್ಜೇಹೀತಿ ಯಾವಜೀವಿಕಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ. ಕತತೇಲಂ ಪುರೇಭತ್ತನ್ತಿ ಅಪಚಿತ್ವಾ ಕತಂ ಏವ. ಉಣ್ಹೋದಕೇನಾತಿ ತಾಪನಭಾವಂ ದೀಪೇತೀತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತತ್ತಾತಿ ಪಿಞ್ಞಾಕಾದಿತೋ. ‘‘ತೇಲತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತ…ಪೇ… ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತೇಲತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತೇಹಿಪಿ ಕತತೇಲಂ ಕತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕರಮನ್ದಂ ರುಕ್ಖಸಾರೋತಿ ಕೇಚಿ.

೬೨೩. ಅವಸಕಸಟೇ ಯಸ್ಮಾ ಖೀರಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಲಂ ಪಚನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಸಟಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತೇಲಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಕ್ಕತೇಲಕಸಟೇ ವಿಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯತೀ’’ತಿ. ವಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕತ್ತಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ವದಥ, ಭನ್ತೇ, ನವನೀತೇ ದಧಿಗುಳಿಕಾತಿಆದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮಧುಮ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಕಾಲಿಕಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ಉಚ್ಛುಮ್ಹಿ ಚ, ಕಥಂ? ಸಮಕ್ಖಿಕಂ ಸೇಳಕಂ ಮಧು ಯಾವಕಾಲಿಕಂ. ಅನೇಲಕಂ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ಮಧುಸಿಟ್ಠಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ. ತಥಾ ಉಚ್ಛು ವಾ ರಸೋ ವಾ ಸಕಸಟೋ ಯಾವಕಾಲಿಕೋ, ನಿಕ್ಕಸಟೋ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ, ಸುಕ್ಖಕಸಟಂ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಉದಕಸಮ್ಭೇದವಿಸೇಸತೋ.

ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಚತೂಸು ಕಾಲಿಕೇಸು ಪುಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಂ ಗರುಕಂ, ಅಪರಂ ಅಪರಂ ಲಹುಕಂ. ತೇಸು ಚಾಯಂ ಉದಕಸಮ್ಭೇದೋ ಗರುಕಂ ಲಹುಕಂ ಕರೋತಿ, ಲಹುಕಞ್ಚ ಗರುಕಂ. ಅಮ್ಬರಸಾದೀನಿ ಹಿ ಯಾವಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಗರುಕಾನಿ, ಉದಕಸಮ್ಭೇದೋ ಪನ ತಾನಿ ಅಮ್ಬಪಾನಾದಿಸಮಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಲಹುಕಾನಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾನಿ ಕರೋತಿ. ‘‘ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಉದಕಸಮ್ಭೇದೋ ತಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿಂ ಬಹುಂ ವತ್ವಾ ಯೋಜಿತಾ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಉಚ್ಛುರಸೋ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಚ್ಛುರಸ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೦೦) ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಗುಳೋದಕಂ ವಿಯ ಉಚ್ಛುರಸಸಾಮಞ್ಞತೋ ಉದಕೇನ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೋಪಿ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ, ತೇನೇವಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ನಿಕಸಟೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಮಹಾ. ಅಟ್ಠ. ೩೦೦). ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನಾಹು ‘‘ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತ’ನ್ತಿ ವಚನತೋ, ‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾ’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಚ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಫಾಣಿತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಗುಳೇ ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ವುತ್ತನಯೇನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಚ್ಛುರಸ’ನ್ತಿ ವಿಸುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೋಪಿ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಸುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಏವ ಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ವಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ವಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋವ, ಗುಳೋದಕಂ ಪನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ಗುಳೋದಕಂ ವಿಯ ಸೋ ದುವಿಧೋಪಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ತತ್ಥಾಯಂ ಪಠಮಾಚರಿಯವಾದೇ ವಿಚಾರಣಾ – ಫಾಣಿತಾನುಮತಿಯಾಯೇವ ಉಚ್ಛುರಸಾನುಮತಿಯಾ ಸಿದ್ಧಿತೋ ವಿಸುಂ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅನುಮತಿ ನಿರತ್ಥಿಕಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ನಿಕಸಟೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಿ ನಿರತ್ಥಿಕಾ. ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ, ನ ಚ ತಥಾ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಟ್ಟನಕರಸಾಧಿಕಾರತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕಾರೇ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಅವತ್ತಬ್ಬಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಕಾಲಭೇದಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ರಸಾಧಿಕಾರೇ ಓತಿಣ್ಣತ್ತಾ ವುತ್ತೋತಿ ಚೇ? ನ ಸಕ್ಕಾ ‘‘ನಿಕಸಟೋ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಟ್ಟನಕರಸಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಏವಞ್ಹಿ ವುತ್ತೇ ತದಞ್ಞರಸೋ ವಿಯ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ನ ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಅಪರಿಭೋಗತ್ತಾ ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಯಾವಕಾಲಿಕಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ನ ಸೋ ಪಸಙ್ಗೋ ಆಭಿದೋಸಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಉಚ್ಛುರಸಸ್ಸ ಪಾಕೇನ ಫಾಣಿತಾದಿಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಅಯಮೇವ ತತಿಯಚತುತ್ಥಾಚರಿಯವಾದೇಸು ವಿಚಾರಣಾ. ದುತಿಯವಾದೇ ವಿಚಾರಣಾ ವುತ್ತಾ, ವಿಮದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೦೦) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಮಧುಕತಾಲನಾಳಿಕೇರಫಾಣಿತಾದಿತೋ ಉಕ್ಕಟವತ್ಥುತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಫಾಣಿತಸ್ಸ ವಿಸೇಸವಚನಂ, ತೇನೇತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಭೂತಂ ಇಧ ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಮೇವ, ನ ಮಧುಕಾದಿತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ನ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಫಾಣಿತಮೇವ ನಾಮಾತಿ ಸಾಧಿತಂ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ಖನ್ಧಕೇ ಫಾಣಿತಂ ಪಠಮಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾವ ಪಚ್ಛಾ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ತಥಾ ತತ್ಥೇವ ಗುಳಂ, ಗುಳೋದಕಞ್ಚ.

ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಅಪಕ್ಕಾ ವಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ. ‘‘ತೇ ಅಪಕ್ಕಾ ವಾತಿ ಸಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಪಕ್ಕಾ ವಾ. ಅವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾತಿ ವಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಪಕ್ಕಾ ವಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಪಯೋಜನಾಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚನಾಧಿಕಾರಾಭಾವಾ. ಸಾಮಪಾಕೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಚೇ? ಸಾಮಂ ಅಪಕ್ಕಸ್ಸ ಉಚ್ಛುರಸಸ್ಸ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಾ ಫಾಣಿತಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ ಚ ಪರತೋ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಉಚ್ಛುರಸೇನ ಕತಫಾಣಿತ’’ನ್ತಿಆದಿನಯದಸ್ಸನತೋ ಚ ತಂ ಅಯುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ‘‘ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಉಚ್ಛುರಸೇನ ಸಯಂಕತಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಯಂ ತತ್ಥ ಕಸಟಂ ಸಾಮಪಾಕಂ ನ ಜನೇತಿ, ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕತಂಯೇವ ತಂ ಕರೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ವಿಕಾಲೇತಿ ಪೋರಾಣಾ. ‘‘ಕೋಟ್ಟಿತಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ‘ರಜನಪಾಕಂ ವಿಯ ಓಳಾರಿಕಂ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ‘‘ಏವಂ ಫಾಣಿತಗ್ಗಹಣಂ ಅಮಧುರಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಕಿಂ ಮಧುರತಾಯ, ಅಮಧುರತಾಯ ವಾತಿ? ಅತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಆಹ ಕಿರ. ತಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಉಚ್ಛುತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಖಣ್ಡಸಕ್ಖರಂ ಪನ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಖೀರಘಟೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚನ್ತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಜಲ್ಲಿಕಾ ನಾಮ ಫೇಣಾದಿ.

ಭೇಸಜ್ಜೋದಿಸಂ ವದನ್ತೇನ ಇತರೇ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಆಹಾರತ್ಥಂ ಫರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾನೀ’’ತಿ ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೨೬೦) ‘‘ಯಂ ಭೇಸಜ್ಜಞ್ಚೇವ ಅಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಸಮ್ಮತಞ್ಚ ಲೋಕಸ್ಸ, ಆಹಾರತ್ಥಞ್ಚ ಫರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ವಿಚಾರಣಾ ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

೬೨೪. ದ್ವಾರವಾತಪಾನಕವಾಟಾನೀತಿ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಚ ವಾತಪಾನಾನಞ್ಚ ಕವಾಟಾನಿ. ಕಸಾವಪಕ್ಖೇಪಮತ್ತೇನ ಹಿ ತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಸಾವೋ ನಾಮ ಕನಕಲಮ್ಬಾದೀನಿಪೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಧಿಟ್ಠೇತೀತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಇಧ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಪದಂ ನತ್ಥಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಮುಖಾರುಳ್ಹಿಯಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಮಂ ನವನೀತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅವತ್ತಬ್ಬತೋ.

೬೨೫. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಸವಿಸ್ಸಾಸೋ, ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಚೇ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ, ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತಸ್ಮಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಸನ್ತಕಂ ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕಾಕನಿಕಮತ್ತಞ್ಚೇ ಮೂಲಂ ಅದಿನ್ನಂ, ‘‘ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ…ಪೇ… ಸಕಭಾವಂ ನ ಉಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏತಂ ಸದಿಸಂ ನ ಹೋತಿ, ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಗಣಾನಂ ದಿನ್ನಂ ವಿಯ ಚ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಾ ಹಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಭೂತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ. ಏತ್ಥ ದ್ವೇಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯತಾ ಅತ್ಥಿ ಮಮತ್ತಞ್ಚ, ನ ಏವಂ ತದಞ್ಞೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಂ, ನ ಚ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಏಕತೋ ವಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕರೋನ್ತಿ, ರಕ್ಖತಿ ತಾವ. ‘‘ಅವಿಭತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಇದಂ ಸದಿಸಂ, ಯೇನ ಮೂಲೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಇತರೋ ದೇತಿ, ಸೋ ವಾ ತಂ ಇತರಸ್ಸ ದೇತಿ, ಸತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಚೀವರಂ ದ್ವೀಸು ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನ ಏಕೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತ್ಥ ಪಯೋಗೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ಸಮಾನಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಯೋಗಾಭಾವತೋ, ತಥಾಪಿ ಸಮಾನಸಬ್ಬಭಣ್ಡಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ತೇಲಾದಿ ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ, ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇ ದುಲ್ಲಭವಿಸೇಸಹೇತುತ್ತಾ ಚ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಅಯುತ್ತಂ ಪತ್ತಚೀವರಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಾನಂ ಅಸದಿಸವಿಧಾನತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಪತ್ತಚೀವರಞ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಉಪಗತಮೇವ ಅನಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಪನ ಪರಸನ್ತಕಸಾಧಾರಣಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಕರಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ, ನ ತತ್ಥ ಸಕಸನ್ತಕತಾ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ. ಪತ್ತಚೀವರಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಂ ಕಪ್ಪತಿ. ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪನ ತಂ ತಸ್ಸ ವಿನಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಪ್ಪತೀತಿ. ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸಪಿ ಇಮಸ್ಸ ದಾನಂ ರುಹತಿ, ನ ಪತ್ತಚೀವರಸ್ಸ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಚೇಪಿ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಂ ದೇನ್ತಿ, ಅದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಸ ದಾನಮೇವ ನ ರುಹತಿ, ತಸ್ಸ ಕುತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ. ಏಕೋ ಚೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ದಸಮೇ ದಿವಸೇ ಇತರಸ್ಸ ದೇತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ ದಸ ದಿವಸೇ ಪರಿಹರಿತುಂ ಲಭತಿ, ನ ತಥಾ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿಯಮಾನಂ ಸರಿಕ್ಖಂ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ನ ತಂ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ತಕ್ಕೋ. ‘‘ವಿನಯಕಮ್ಮವಸೇನ ಪನ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಹಸಾ ವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಮ್ಪಿ ಪುನ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಚೇ ದೇಸನ್ತರಿತಂ, ಸಮುದ್ದನ್ತರಿತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಜಾತಂ, ತಂ ಇಧ ಠಿತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏಕಸ್ಸ ವನ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಚತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಪುನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ‘‘ಪತ್ತಾದೀಸು ಚ ಅಯಮೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ‘‘ತಾಲನಾಳಿಕೇರಫಾಣಿತಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಏವಾ’’ತಿ ಚ. ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಸನ್ತಕಂ ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪರಸನ್ತಕಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಿತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಚ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಭೂತಂ ಸಪ್ಪಿಆದಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಪುನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಧಾನಂ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೨೭. ‘‘ಏಕಮೇವ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಲಕ್ಖಣೇನ ಞಾತಕಾನಮ್ಪಿ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಏಕಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಿವಿಧಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಪನ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಖೇತ್ತೇ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಲಭತಿ, ತಂ ಪರಿಯೇಸನಖೇತ್ತಂ ನಾಮ, ‘‘ಏವಂ ಕರಣನಿವಾಸನಾಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಾನಿಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪುರಿಮಗ್ಗಾಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪುರಿಮೇನ ಪಚ್ಛಿಮಗ್ಗಾಹೋ, ಯಥಾಲಾಭನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತೇನ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪುರಿಮಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಗಾಹೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಿವಾಸನಖೇತ್ತೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುರಿಮಾನಂ. ಕರಣಖೇತ್ತೇನ ಪನ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಗಾಹೋ ಹೋತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕರಣಖೇತ್ತನಿವಾಸನಖೇತ್ತಾನಂ ಕಾಲತೋ ನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಕಿರಿಯತೋ ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿವಚನತೋ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಾಭಾವೇನ, ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ ಚ, ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ಪಾಳಿತೋ, ‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಪಾಳಿ, ತಥಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾತೋ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಚ.

ತಥಾಹ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಕರಣನಿವಾಸನಖೇತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ, ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ತಿವಿಧಮೇವ ಖೇತ್ತನ್ತಿಪಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಪನ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥೋ, ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಖೇತ್ತಞ್ಚ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ, ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ನಿವಾಸೇತುಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋ ಯಥಾವುತ್ತಪಾಳಿಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಿರೋಧತೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ‘‘ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಾತುಂ, ನಿವಾಸೇತುಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ತಾವ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪುರಿಮಗ್ಗಾಹಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನ ಪುರಿಮೇನ ಕರಣಖೇತ್ತಾದೀನಂ ಗಾಹೋ ಸಮ್ಭವತಿ. ‘‘ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ನ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಖೇತ್ತಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ತಸ್ಸ ಲೇಖನದೋಸತ್ತಾ, ತಥಾ ಸಾಧಿತಂ. ಕರಣಖೇತ್ತೇನ ಪನ ನಿವಾಸನಖೇತ್ತಗ್ಗಾಹೋ ಅತ್ಥಿ ಕಾಲನಾನತ್ತಾಭಾವತೋ, ತೇನೇವ ಪುಬ್ಬೇ ಯಥಾಲಾಭಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ, ತಥಾ ಚ ಸಾಧಿತಮೇವ, ನ ಭೇದೋ ಪನತ್ಥಿ, ಪಯೋಜನಂ ವುತ್ತಮೇವ. ನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಖೇತ್ತಗ್ಗಾಹೋ ನತ್ಥಿ ಏವ, ನ ಹಿ ಪುರಿಮೇನ ಪಚ್ಛಿಮಗ್ಗಾಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನ ಪಾಳಿವಿರೋಧತೋತಿ ಚೇ? ನ, ತದತ್ಥಾಜಾನನತೋ. ‘‘ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರತೋ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತದಸ್ಸನತೋ ಇತರಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಖೇತ್ತಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತಿ. ದಿನ್ನಪುಬ್ಬತೋಪಿ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯತ್ತಾ, ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕಾ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಅಪವಾರೇತ್ವಾ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ದೇನ್ತಾ, ತತ್ಥ ಸತುಪ್ಪಾದೋವ ವಟ್ಟತಿ. ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತದಞ್ಞೇಸು.

‘‘ಸಚೇ ಕತ…ಪೇ… ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಛ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇಪಿ ಯಾವ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿವಸಾ ಅಕತಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನ ವಿಚಾರಿತನ್ತಿ ಚೇ? ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ‘‘ಛ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಅಕತಾ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ, ತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಸರೂಪೇನ ಪನ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಸರೂಪೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ, ದುಸ್ಸದ್ಧಾಪಯತ್ತಾ ಉಪಪತ್ತಿತೋ ದಸ್ಸೇತುಞ್ಚ ಇದಮಾರದ್ಧಂ ಆಚರಿಯೇನ, ‘‘ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ದುವುತ್ತಂ ತತ್ಥೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧತೋ. ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಸಾಧಕತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಮತ್ಥಂ ನ ಸಾಧೇತಿ. ‘‘ಯದಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ತಾವ ಪರಿಹಾರಖೇತ್ತಂ, ತತೋ ಪರಂ ಏಕದಿವಸೋಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಹೋನಕಭಾವೇನ ಅಕತಾವ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತಥಾ ತದೇವ ವಚನಂ ಕತಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ದಸಾಹೇ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಕರಣಪರಿಯೋಸಾನಂಯೇವ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಗಿಮ್ಹದಿವಸಾನಂ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಕಾಲತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ವಾ ತದಹೇಯೇವ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’ತಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಗಿಮ್ಹದಿವಸಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತಿ – ನ, ತದತ್ಥಾಜಾನನತೋ. ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಗಿಮ್ಹದಿವಸಾ ದಸಾಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಠಮದಿವಸೇ ಚ ಲದ್ಧಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಾಪಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ ನ ಚ ತಾವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ‘‘ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕತೋ ಪುಬ್ಬೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ.

ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಇದಂ ನ ಅವಿಸೇಸೇನ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಗಿಮ್ಹದಿವಸೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿನ್ತು ಗಿಮ್ಹದಿವಸೇ ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತೇ ಚ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಖೇತ್ತೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ನ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಗಿಮ್ಹದಿವಸಾನಮ್ಪಿ ಗಣನೂಪಗತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಖೇತ್ತದಿವಸೇಪಿ ಗಣೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತೇ ಏವ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೩೨. ಸಾಮನ್ತಿ ಸಕಸಞ್ಞಿತಾನಿಯಮನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸಕಸಞ್ಞಿತಾಯೇವ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪನಅಚ್ಛಿನ್ದನೇಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೂಲಙ್ಗನಿದಸ್ಸನಮೇತಂ. ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅಚೀವರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ದತ್ವಾತಿ ದತ್ವಾ ವಾ ದಾಪೇತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪದಭಾಜನಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಸನ್ತಕಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಸಯಂ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ತೇನೇವ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗಭಯಾ ನ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅಞ್ಞೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಿನಾ ದಾಪೇತ್ವಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಾ ದಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ದತ್ವಾ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ಕಿನ್ತಿ ಚೇ? ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಯ ಥೇಯ್ಯಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ, ಅಪಿಚ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಾ ವಿಸ್ಸಸನ್ತೋ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವಚನತೋಪಿ ತಂ ಸಿದ್ಧಮೇವ. ಏತ್ತಾವತಾ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಾಧಿತಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದಾನಂ ದೀಪೇತಿ, ತಞ್ಚ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೬೩೩-೬೩೪) ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಿಯ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಮ್ಪಿ ಆಗತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ತದಧಿಪ್ಪಾಯಾಜಾನನತೋ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಏವಂ ದತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಪಿತೋ ಚೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸೇವ ವಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪುನ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ ಚೇ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೬೩೩. ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತೋ ಬಹುಕಮ್ಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಏಕಬದ್ಧತ್ತಾ ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಣತ್ತೋ ಬಹೂನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಬಹುತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾನಿ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಗಾಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪಾಳಿವಚನಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನದ್ವಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮೇತಿ, ಪರಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ ಪಂಸುಕೂಲಞ್ಚ, ತೇನ ‘‘ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬದ್ಧರೂಪಿಯಂ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತದತ್ಥನಿಯಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾವಛಾದಿತಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪನ ಕೇವಲಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪೇನ್ತಸ್ಸೇವ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸೋ ವಾ ದೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ. ‘‘ತುಟ್ಠೋ ವಾ ದುಟ್ಠೋ ವಾ ದೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ವಾತಿ ಚೇ? ನ, ಉಭಯತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರೇ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಚ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ’ತಿ ಪಾಳಿವಚನತೋ ಚ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಙ್ಗವವತ್ಥಾನೇ ‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಉಭಯತ್ಥ ದಾನಹರಣೇಸು ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ದೀಪೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಇದಮಯುತ್ತನ್ತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದತ್ವಾ…ಪೇ… ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ತತ್ಥ ಹೋತೀತಿ ಚೇ? ನಾಸಿದ್ಧತ್ತಾ, ದಾನಕಾಲೇ ಏವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅಸಿದ್ಧಮೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಾ ಪಾಳಿಯಾ ವಾ ಯುತ್ತಿತೋ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇಯೇವ ಚೀವರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ವಾ ದತ್ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಇದಂ ವಿಕಪ್ಪನ್ತರಞ್ಚ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ (ಪಾರಾ. ೬೩೧ ಆದಯೋ) ವಿಕಪ್ಪನ್ತರಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಚ ನ ಯುತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ದತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ದುಕ್ಕಟಂ ನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಾಣಚೀವರಧೋವಾಪನಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ವಿಯ ಅಪರಭಾಗೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಚೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ’’ತಿ ಅಙ್ಗೇಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ತಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ‘‘ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಸ್ಸೇವ ದಾನಮಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠದಾನ’’ನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ವದತಿ ಕಿರ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೩೭. ಛಟ್ಠೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಸಾಮಂ ಸುತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಸಾಮಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಂ ಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ‘‘ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಙ್ಗೇಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞತ್ತಂ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಾಮನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿಯಮನಂ. ‘‘ಸಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಸಾಮಂ ವಾಯಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಾಯಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಅತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಆಸನ್ನಪದೇನ ಯೋಜನಾ ಕತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಮಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಅಞ್ಞವಿಞ್ಞತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಹತ್ಥಕಮ್ಮಯಾಚನವಸೇನ ಲದ್ಧತನ್ತವಾಯೋಪಿ ಕಪ್ಪಿಯೋ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಚೇ, ತನ್ತೇ ವೀತಂಯೇವ ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇನ ಏಕೀಭಾವೂಪಗಮನತೋ. ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಚಿನಸಾಟಕಂ ವಿಯ, ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಟಿಲಾಭೇನಾತಿ ವಚನೇನ ವಾಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿಆದಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೋಗಧಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೪೨. ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಕಪ್ಪಞ್ಚ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಕತಞ್ಚ ಪಮಾಣಂ, ನ ಆಮಿಸದಾನಂ. ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಭಾಗೋ ವುತ್ತೋ, ತಂ ನ ಸಮೇತೀತಿ.

ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೪೬. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತು’’ನ್ತಿ, ‘‘ಯಾವ ಪವಾರಣಾ ಪವಾರಿತಾ’’ತಿ ಚ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಸುಂ. ಕಿಮಿದಂ ವಿಭತ್ತಂ, ಉದಾಹು ಅವಿಭತ್ತನ್ತಿ? ವಿಭತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ವಾ. ತೇನೇವ ಪರತೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಆವುಸೋ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅವಿಭತ್ತಂ ಪನ ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಕರೋತಿ.

ಅಪಿಚ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇನ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಾ ಯಾವ ಪವಾರಣಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಮ್ಪಿ ‘‘ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಕಾಲೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಯಾವ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತಾವ ನ ತಸ್ಸೇವ, ದಾಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಇತೋ ತತಿಯವಸ್ಸೇ, ಚತುತ್ಥವಸ್ಸೇ ವಾ ‘‘ಪವಾರಣಾಯ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾದಾನಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೯ ಆದಯೋ) ಪಾಕಟೋ. ತಾನಿ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಾತಿಕ್ಕಮೇ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನೀತಿ ಚೇ? ನ, ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಸಮಯೋ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಾಲೋ’’ತಿ ಆಗತೋ, ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ‘‘ಸಮಯೋ’’ತ್ವೇವ ಆಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ತೇಸಂ ಏಕತ್ಥತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಏಕತೋ ‘‘ಚೀವರಕಾಲಸಮಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಾತಿಕಾಯಂ ಪನೇತ್ಥ ತಾದಿಸಂ ಚೀವರಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಉಪಗತಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಕುಟಿಯಾ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಹಿ ದಾತುಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಏವ ದಾನಕಿಚ್ಚಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ. ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಯಂ ನ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಭಾವೇನ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಕಾಲೇಯೇವ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಯಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಭಾವೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಯೇ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಮಯೇ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಅನುಪಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಭಾವಂ ವಾ ದಾಯಕಸನ್ತಕಭಾವಂ ವಾ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಈದಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಅತಿರೇಕಸಂವಚ್ಛರಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಲಭತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಅನುಪಗತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತ’’ನ್ತಿ ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಮೇತನ್ತಿ. ದಸಾಹತೋ ಪುರೇತರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಯಾವ ಪವಾರಣಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಕಭಾವೂಪಗತಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯತೋ ‘‘ಅನ್ತೋಸಮಯೇ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ವುತ್ತಂ. ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಕಂ ಪನ ಪರಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬತಾಯ ಸಕಭಾವಂ ಅನುಪಗತಂ, ನ ಹಿ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ನ ಚ ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಭಾವತೋ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸುಟ್ಠು ಪಾಕಟೋವ. ಕತಮಂ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ಪರಸನ್ತಕಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಿಕಮೇವ ಹೋತಿ, ತತೋ ‘‘ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ದಾತುಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹಿ ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ.

‘‘ತತೋ ಪರಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ದಸಾಹಪರಮತೋ ಉದ್ಧಂ ಅನುಪಗತತ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಇತೋ ಸಮಯತೋ ಉದ್ಧಮೇವ ದಸಾಹಸ್ಸ ಅನುಪಗತತ್ತಾ ಸಮಯತೋ ಪರಂ ದಸಾಹಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಕಿರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏಕಾದಸಮಂ ಅರುಣಂ ಚೀವರಮಾಸೇ ಉಟ್ಠೇತೀ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ಲಿಖಿತಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಏಕಾದಸದಿವಸೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಲಭತೀ’ತಿ ವದನ್ತೋ ಭಗವಾ ಇತರಮ್ಪಿ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಾದಿಂ ಅನುಜಾನಾತಿ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಮುಖೇನಾತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಕತರಂ ಸುಭಾಸಿತಂ? ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ಏಕೇ. ಕಥಂ? ಪಠಮಂ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚಮಾಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮೇತಿ, ಅನುಗಣ್ಠಿಪದಲದ್ಧಿಯಾ ಹಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ದುತಿಯಂ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತನ್ತಿ…ಪೇ… ದಸಾಹೇನ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮೇತಿ. ಇಮಸ್ಸ ನಯಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಿಧಾನಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಗಣ್ಠಿಪದಲದ್ಧಿಯಾ ‘‘ನವಾಹಾನಾಗತಂ ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಕಾಮಞ್ಚೇಸ ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧೋ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರೋತಿ? ಯೋ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತೋ, ಸೋವ ಸಾರೋ. ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇನ ‘‘ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನತೋ, ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಸಂಸನ್ದನತೋ ಚ ಏತ್ಥ ಗಣ್ಠಿಪದಲದ್ಧಿಪಿ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ.

ಕಥಂ? ಯಸ್ಮಾ ಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಭಿಕ್ಖು ವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ದಸಮೇನ ಅಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನವದಿವಸಾ ದಸ ಅಹಾನೀತಿ ದಸಾಹಂ, ತೇನ ದಸಾಹೇನ, ಸಹಯೋಗತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ. ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಚೀವರಸಮಯಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಅಪರಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ‘‘ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಇಮಸ್ಸ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಾಲಂ ನಿಯಮಿತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಅಚ್ಚೇಕಮೇವ ನ ಹೋತಿ. ಪಠಮಕಥಿನೇನ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ತತೋ ಉಪರಿ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಸಙ್ಗಹೋ ಚ. ನ ಚ ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಳಿಯಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯ, ಯುತ್ತಿತೋ ವಾ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಮತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ದಸಾಹಾಧಿಚ್ಚಕಾರಿಕಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಪಾಯಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಏತ್ತಿಕಾ ಏವ ಹಿ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೪೭-೫೩) ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸೇವ ಅಪರಾಧದಸ್ಸನತೋ, ವಿಸೇಸಕಾರಣಾಭಾವಾ, ‘‘ಕಾಮಞ್ಚೇಸ ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿವಚನವಿರೋಧತೋ ಚ ಯಥಾವುತ್ತವಚನಾಸಮ್ಭವತೋ ಚ.

ಕಥಂ? ದಸಾಹೇನ ಸಹ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ‘‘ಅನಾಗತಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ದಸಾಹತೋ ಅಞ್ಞಾ ಸಾ ಪುಣ್ಣಮಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅನಞ್ಞಾ ಚೇ, ಸಹ-ಸದ್ದೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ನ ಹಿ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಯೋಗೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ಅನಾಗತ-ಸದ್ದೋ ಚ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಆಗತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಏವ ಹಿ ಸಾ ಪುಣ್ಣಮಾ. ಚೀವರಸಮಯಸ್ಸ ಅನನ್ತರತ್ತಾ ಏಕೀಭಾವಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಅನಾಗತಾಯೇವಾತಿ ಚೇ? ನ, ತಥಾಪಿ ಅನಾಗತ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ, ಆಗಮನಸಮ್ಭವೇ ಸತಿಯೇವ ಹಿ ಅನಾಗತ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ ‘‘ಅನಾಗತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಯ ಖಣತ್ತಯಂ, ಸಾ ಚ ಪುಣ್ಣಮಾ ನ ಕದಾಚಿ ಸಮಯಭಾವಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅಯುತ್ತಮೇವ. ‘‘ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಪನ ವಚನಂ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಪಿಚ ಪವಾರಣಾಯಂ ಅರುಣೇ ಚ ಉಟ್ಠಿತೇ ಸಾ ಪುಣ್ಣಮಾ ಚೀವರಸಮಯಂ ಏಕಾಹಾನಾಗತಾ ಏವಾಪಜ್ಜತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಹಯೋಗಪತ್ತತ್ತಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಏಕೀಭಾವಗತಾಪಿ ಸಾ ಚೀವರಸಮಯಂ ಅನಾಗತಾ ಏವ ಜಾತಾತಿ ಸಬ್ಬದಾ ನ ತಥಾವಿಗ್ಗಹಕರಣವಚನತ್ಥಂ ಕೋಚಿದೇವ ವಚನತೋ ದೀಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ತಂ ಪಾರಿಪೂರಿಸಮ್ಭವತೋ. ಪಞ್ಚಮಿಯಞ್ಹಿ ಪುರೇ ಅರುಣಂ ಉಪ್ಪನ್ನಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋಯೇವ ಪರಿಪೂರೋತಿ ಕತ್ವಾ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಅಪಿಚ ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಚಮಿಯಾ ದಿವಸಭಾಗೋಪಿ ಸಮ್ಪತ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಗೇವ ಪುರೇ ಅರುಣಂ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿಆದಿ. ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’ತಿ ವುತ್ತಪಠಮಪಾಠಸ್ಸ ವಸೇನ ‘ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾ’’’ತಿ ಚ ‘‘ದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ’’ತಿಆದಿ ಚ ಯಂ ಲಿಖಿತಂ. ತಂ ನ, ‘‘ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಪಾಠೇ ಸಜ್ಜಿತೇವ ಏತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯಥಾವುತ್ತಅತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ, ನ ತಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಪುನ ಸಜ್ಜಿತಾನಿ. ಯಥಾಠಿತವಸೇನೇವ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಅನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ಥಮೇವಾತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ‘‘ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಪಾಠೇ ಸಜ್ಜಿತೇ ಏತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಿಧಾನಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರನ್ತಿ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಚೀವರಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಕಾಮಞ್ಚೇಸ ದಸಾಹಪರಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ಚ ಯಂ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ನ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಾದಸದಿವಸಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇನ ‘‘ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಲಿಖಾಪಿತೋ ಕಿರ. ‘‘ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾತಿ ಪಾಠೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚಮಾಸಾತಿ ಪಾಠೋ’’ತಿ ಚ ಏತ್ಥ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ, ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ವಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ.

ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೨. ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಇದಂ ತಿಚೀವರೇ ಏವ ಅಯಂ ವಿಧಿ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ಯಥಾಸುಖನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅತಿರೇಕಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೇನಾಸನೇ ವಾಸೋ ನ ವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಚೀವರಪ್ಪವತ್ತಿಜಾನನತೋ. ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಆರಞ್ಞಕಂ ನಾಮ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅತಿರೇಕತೋಪಿ ವುತ್ತಂ, ಆರಞ್ಞಕಮೇವ ಪನ ಸೇನಾಸನಂ ಹೋತಿ, ಧುತಙ್ಗಂ ರಕ್ಖತಿ ಚೀವರಪ್ಪವತ್ತಿಜಾನನಪಲಿಬೋಧಸಮ್ಭವತೋ.

೬೫೩. ‘‘ಗಾವುತತೋ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣೇನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಸಿಯಾ ಚ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕೋಚಿದೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಾಯಾ’’ತಿ ವಚನತೋ. ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇಪಿ ಸಿಯಾತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಪುನ ಗಾಮಸೀಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಕಿನ್ತಿ? ಇದಂ ನಿಬದ್ಧಾವಾಸವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಕಿನ್ತು ನ ಇಧ ಧುತಙ್ಗಾಧಿಕಾರೋ ಅತ್ಥೀತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅಯಂ ಧುತಙ್ಗಚೋರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಅಙ್ಗೇಸು ಅಭಾವತೋ. ಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಸೇನಾಸನದೀಪನತೋ ಧುತಙ್ಗಧರತಾ ತಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಾ. ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋತಿ ಚೇ? ನ, ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಚ ಪಾಳಿಯೇವ ಪಮಾಣಂ. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪುನ ಗಾಮಸೀಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾಮಸೀಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ಪುನದಿವಸೇಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಮೋ ಅರುಣೋ ನಿಬದ್ಧಾವಾಸೇ ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಉಟ್ಠೇತಬ್ಬೋತಿ ಏಕೇ. ಅನ್ತೋಛಾರತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಯಾವ ನಿಬದ್ಧಾವಾಸಂ ನ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಏಕೇ. ಯಾವ ಮಗ್ಗಪರಿಸ್ಸಮವಿನೋದನಾತಿ ಏಕೇ. ಸತಿ ಅನ್ತರಾಯೇ ಅನ್ತೋಛಾರತ್ತಂ ವಸತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ನಿಬದ್ಧಾವಾಸಕಪ್ಪನೇ ಸತಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಆಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ತಂಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ, ತದಹೇವ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ ವಾತಿ ಏಕೇ. ಸಚೇ ಅನ್ತರಾ ನವಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವೇನ ವಾ ನವಗಾಮಸನ್ನಿವೇಸೇನ ವಾ, ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತದಹೇವ ಚೀವರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ ವಾ. ಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವಸನ್ತಸ್ಸ ಚೇ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತದಿವಸತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಅನಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿತೋತಿ ಏಕೇ. ಯುತ್ತತರಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಧುತಙ್ಗಧರೋ ಹೋತಿ, ಗಾಮಸೀಮಾಯಂ ಅವಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಠಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಪಠಮಂ ಬದ್ಧಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮೋ ಚೇ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಮಾಸೇ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ವಸತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಯಥಾವುತ್ತಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೇನಾಪಿ ಛಾರತ್ತಮೇವ ಚೀವರಂ ಗಾಮೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಞ್ಞಂ ಅನ್ತೋಛಾರತ್ತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಸತೋ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೭. ದೇಥಾವುಸೋ ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ ನ ಹೋತೀತಿ? ಹೋತಿ, ಯದಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಚ ಇಮಸ್ಸ ಚ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ? ತಂ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಯೇವ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ಇದಂ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇಪಿ, ತಂ ಅನಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸೇವ, ಇದಂ ತಸ್ಸಪಿ, ತಂ ಚೀವರಂಯೇವ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ಇದಂ ಅಚೀವರಮ್ಪಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಇದಂ ತಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ಇಮಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಇಮಸ್ಸ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋತಿ ಏಕೇ. ದ್ವೀಹಿಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ಏಕೇ. ಇಮಾನಿ ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾನಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಚತ್ತಾರಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಸಙ್ಘೇ ಪರಿಣತಭಾವೋ, ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮನಂ, ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ತೀಣಿ. ಏತ್ಥ ಪಠಮೋ ವಾದೋ ಅಯುತ್ತೋ ಕತ್ವಾಪಿ ಓಕಾಸಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ, ಪರಿವಾರೇ ಚ ಅವಿಚಾರಿತತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ತತ್ಥ ಅಙ್ಗೇಸು ‘‘ಅನಞ್ಞಪರಿಣತತಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅತ್ಥತೋ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದದ್ವಯಸಿದ್ಧಿತೋ, ಪರಿಣತಸಞ್ಞಿತೋ, ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಚ ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅನುದ್ದಿಟ್ಠಂ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ…ಪೇ… ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ, ಯತೋ ಸುದ್ಧಪಾಚಿತ್ತಿಯವಸೇನ ಆಗತತ್ತಾ. ‘‘ಅಞ್ಞಚೇತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಚೇತಿಯತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾಯೇವ ‘‘ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ…ಪೇ… ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯತೋ ತಥಾ ಇಧ ಚ ‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ…ಪೇ… ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ‘ಅತ್ತನೋಪೀ’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ಪನ ಇಧ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮನಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೨೬) ಪದಂ ವಿಯಾತಿ ಏಕೇ. ತಂ ನ, ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲಪರಿಣಾಮನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ –

‘‘ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞತೋ ಲಾಭಂ, ಸಙ್ಘಸ್ಸಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ನತಂ;

ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ತದೇವ ಅಞ್ಞತೋ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಆದೀಸು ವುತ್ತಾಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಇಧ ಪರಿಣತದ್ವಯೇ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿ ಪದಂ ನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವುತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟಮತ್ತಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಸಿಯಾ, ಅವುತ್ತೇ ಪನೇತೇಸು ವುತ್ತಾಪತ್ತೀನಂ ಯಥಾಗಮಮಞ್ಞತರಾ ಚ ಇಧ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಿ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅನವಸೇಸಞಾಣಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ಕತೋ ಹೋತೀತಿ.

ಇತಿ ತಿಂಸಕಕಣ್ಡಂ ಸಾರಮಣ್ಡಂ,

ಅಲಮೇತಂ ವಿನಯಸ್ಸ ಸಾರಮಣ್ಡೇ;

ಇಧ ನಿಟ್ಠಿತಸಬ್ಬಸಾರಮಣ್ಡಂ,

ವಿನಯವಸೇನ ಪುನಾತಿ ಸಾರಮಣ್ಡನ್ತಿ.

ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಪತ್ತವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.