ಪಾಚಿತ್ತಿಯವಣ್ಣನಾ

೫. ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡೋ

೧. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ

೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧. ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅವಿಸೇಸೇನ ವಾದಜಪ್ಪವಿತಣ್ಡಸಙ್ಖಾತೋ ತಿವಿಧೋಪಿ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ‘‘ವಾದೋ’’ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇಸು ‘‘ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾದಂ ‘‘ಸೇಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಛಲಜಾತಿನಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾಯ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಚನಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅವಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತಿ. ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಂ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಅಸಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸಂವಾದೇನ್ತೋ ಏವಂ ಸೋ ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ವಾದೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೭೯; ಚೂಳನಿ. ಅಜಿತಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೭; ನೇತ್ತಿ. ೫; ಮಹಾನಿ. ೨೭) ಪಠಮಮಾರದ್ಧೇ ಅತ್ತನೋ ವಾದೇ. ‘‘ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೫) ನೋ ಸಮಯೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೦೩-೨೦೪; ಮ. ನಿ. ೨.೨೧೫) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ತಂ ನ ದುಕ್ಖಂ. ನೋ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಪರವಾದೀ ‘‘ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿದ್ಧನ್ತಂ ಸಮ್ಭಮೇತ್ವಾ ‘‘ವಿರೋಧಿ ವಿರುದ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಠಮವಾದೇ ಕಞ್ಚಿ ದೋಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಆರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ತಂ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನನ್ತ್ವೇವ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಅನತ್ತಾ ಇತಿ ನಿಚ್ಛಯಾ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಠಮವಾದಸ್ಸ ನಿದ್ದೋಸತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮೇವ ಅಯಂ ವಾದೋ’’ತಿ ತಮೇವ ಪಚ್ಛಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಮಾನಿಸಂಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ತಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಯದಿ ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಧಮ್ಮಾ ಏವ ನ ತೇ ಭವನ್ತಿ. ಸಭಾವಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಹಿ ‘‘ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಸಭಾವವಾಚೀತಿ ಏವಂ ಆರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೋತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ತಮೇವ ಪಠಮವಾದಂ ಪಚ್ಛಾ ಅವಜಾನಾತಿ. ಅಥ ಸೋ ಪರವಾದೀ ಸಪಕ್ಖಂ ಪಟಿಸೇಧೇ ಪಟಿಜಾನನತ್ತಾಪನಯನಂ. ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಪತ್ಯಾಸ್ಸ ಇತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಪಟಿಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞಾ ಸೋ ನಾಮ ತೇ ನಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಸಭಾವಾತಿರಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಸೇಧಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಭಾವತೋ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಬಾಲಪರಿಕಪ್ಪಿತಮತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಮೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕಥಾ, ಸಾ ಚ ತದವತ್ಥಾಯೇವಾತಿ ನ ಮೇ ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ಅವಜಾನನಂ ಪನ ಸಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ನ ವದಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ. ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇವ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಅತ್ತ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಭಾವವಾಚಿತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇನ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಕತಂ. ತಮಞ್ಞಕಾರಣಂ ಪಚ್ಛಾ ದಸ್ಸಿತೇನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ಯಥಾದಸ್ಸಿತನಯೇನ ಸೋ ಅತ್ಥಮೇವ ಅವಜಾನಾತಿ, ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚ, ಕಿನ್ತು ವಚನಮ್ಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧) ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪರವಾದಿನಾ ‘‘ಯದಿ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ ಅನಿಚ್ಚಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ತೇ ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಮಯಾ ‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’ತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಯಾ ಬಧಿರತಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತನ್ತಿಆದೀನಿ ವದತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’ತಿಆದೀನಿ ವದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ತಂ ಅವಜಾನನಂ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೨. ಜಾನಿತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ದೀಪೇತೀತಿ.

೩. ಅಪಿಚ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾ. ಸೀಹಳಾದಿನಾಮಭೇದಗತಾತಿ ಕೇಚಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದತೋ ವಚನಂ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾತಿ ಉಭಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ವಿಭಙ್ಗೇ ತಂ ವಚನಂ ಯಸ್ಮಾ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಾಚಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ. ‘‘ಏವಂ ವದತೋ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಲೋಕವೋಹಾರೇನ ವತ್ವಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ವಾ ಚೇತನಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವದತಿ. ಓಳಾರಿಕೇನೇವಾತಿ ಚೇತನಾಸಮುಟ್ಠಾನವಾಚಾನಂ ಸುಖುಮತ್ತಾ ವಿಸಯವಸೇನೇವ ಕತಾತಿ.

೯. ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ದಿಟ್ಠೋ ಅಸ್ಸ, ಅನೇನ ವಾ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನವಸೇನ ನ ಮಯಾ ಅಬ್ಯಾವಟೋ ಮತೋ, ‘‘ನ ಮಯಾ ಪವನ್ತೋ ಪಟೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪರಮತ್ಥಸುಞ್ಞತಂ ಉಪಾದಾಯ ಏವ ‘‘ಇತ್ಥಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಪುರಿಸ’’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ನ ಮುಸಾವಾದೋ.

೧೧. ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಕೇಳಿಂ ಕುರುಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ವಾಚಾ ಗಿರಾ…ಪೇ… ವಾಚಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಉಜುಕಂ ಸನ್ಧಾಯ, ಕಾಯೋ ನ ಉಜುಕೋ.

ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೩. ‘‘ಪುನ ಅರೇ ಪತ್ತೇತಿ ಪುನ ತಂ ಠಾನಂ ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಆಗತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅರೇ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಪತಿಟ್ಠಿತಾರಪ್ಪದೇಸನ್ತಿ ಭೂಮಿಂ. ಪುನ ಅರೇತಿ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅರೇ ಭೂಮಿಂ ಪತ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ ವಿಯ. ಜಾಪಿತೋತಿ ಪರಾಜಿತೋ, ‘‘ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಪಾಪೇಸೀತಿ ಅಭಿಭವಸಿ. ಮನಾಪಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗರುಂ ಭಾರಂ. ಉದಬ್ಬಹೀತಿ ಆಕಡ್ಢೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅನಾದರತ್ಥೇ ವಾ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಧನಞ್ಚ ನಂ ಅಲಾಭೇಸೀತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಧನಂ ಅಲಭಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೫. ಪುಬ್ಬೇತಿ ನಿದಾನೇ. ಅವಕಣ್ಣಕನ್ತಿ ಛಿನ್ನಕಣ್ಣಕನಾಮಂ. ಜವಕಣ್ಣಕನ್ತಿ ವಙ್ಕಕಣ್ಣಕನಾಮಂ. ಧನಿಟ್ಠಕಂ ಧನವಡ್ಢಕನಾಮಂ, ಸಿರಿವಡ್ಢಕನಾಮಂ ಕುಲವಡ್ಢಕಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತಚ್ಛಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ಖಣನಕಮ್ಮಕಾರಾ ಕೋಟ್ಠಕಾ, ಪಾಸಾಣಕಮ್ಮಕಾರಾತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಮುದ್ದಾತಿ ಪಬ್ಬಗಣನಾ. ಗಣನಾತಿ ಮಹಾಗಣನಾ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಮಧುಮೇಹಂ ಓಮೇಹ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಥೂಲಕಾಯಸ್ಸ ಮಂಸೂಪಚಯೋತಿ ಏಕೇ. ಯಭ ಮೇಥುನೇ. ವೀತರಾಗತಾದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋಪಿ ಕಿಲೇಸೇಹೇವ ಕಿರ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ನಾಮ, ತಥಾ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ನಾಮಾತಿ ಏಕೇ. ಲಿಙ್ಗಾಯತ್ತತ್ತಾ ಅಚ್ಚೋದಾತಾದಿಪಿ ಲಿಙ್ಗಮೇವ ಜಾತಂ.

೧೬. ಸಬ್ಬತ್ಥ ವದೇತೀತಿ ಉದ್ದೇಸೋ. ಭಣತೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ. ವದೇತೀತಿ ವಾ ಇಮಿನಾ ಪರವಿಞ್ಞಾಪನಂ ದೀಪೇತಿ.

೨೬. ಅಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರೇಸು ಪನ ‘‘ಏವಂ ವದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುಬ್ಬೇ ದಸ್ಸಿತಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮನಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಪುಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಹೀನೇನ ಹೀನಂ, ಹೀನೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಹೀನಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಜಾತ್ಯಾದೀಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚತುಧಾ ಚತುಧಾ ದಸ್ಸಿತಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರೋತಿ. ‘‘ಹೀನೇನ ಹೀನಂ ವದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಹಿ ‘‘ಏವಂ ವದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಆಕಾರೋ ನಿದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಸೋ ಆಕಾರೋ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ವಿಸೇಸಕಾರಣಾಭಾವಾ, ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸೇನ ಅನಿಯಮತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ಚ. ‘‘ಸನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಚಣ್ಡಾಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಹಿ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸೇನ ಚಣ್ಡಾಲಂ ವಾ ಅಚಣ್ಡಾಲಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಾವತಾ ಪುಬ್ಬೇ ದಸ್ಸಿತಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮನಿದಸ್ಸನಸಿದ್ಧಿತೋತಿ? ನ, ‘‘ವದೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯೋಜಿತೇ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಇಮಂ ನಾಮ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅನವಬೋಧತೋ. ಅಞ್ಞಾಪದೇಸನಯೇಪಿ ಪರವಿಞ್ಞಾಪನೇಯೇವ ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಿಯಾತಿ ನಿಯಮನಪಯೋಜನಂ ವಾ ‘‘ವದೇತೀ’’ತಿ ಪದನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ ಹೀನೇನ ಹೀನಂ ವದೇತಿ ಭಣತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಸಚೇ ಸಯಂ ಹೀನೋ ಹೀನೇನ ಹೀನಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ…ಪೇ… ಪುಕ್ಕುಸಂ ‘‘ಪುಕ್ಕುಸೋ’’ತಿ ಭಣತಿ ಆಪತ್ತಿ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ಏಸ ನಯೋ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರೇಸುಪೀತಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಮತ್ಥೋ ದುಟ್ಠದೋಸೇಸು ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ವದೇತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಉಭಯತ್ಥ ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರಅಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರೇಸು, ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರೇಸು ನಿರತ್ಥಕಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ವಿನಾಯೇವ ತೇನ ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಸಮ್ಭವತೋ. ಅತ್ತತೋ ಪಾಳಿಯಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸಾಣತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದಸನ್ಧಿ ವದೇತೀತಿ ವದ ಇತೀತಿ. ಅಸಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಪನ ಸತ್ತಹಿಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ದವಕಮ್ಯತಾ ನಾಮ ಕೇಳಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಮೇವಾ’’ತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ. ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾಪಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ.

ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೬-೭. ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಅಮುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸುತ್ವಾ’’ತಿ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಭೇದಾಯಪೀತಿ ಭೇದಾಯ. ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋಯೇವ ನಿಪಜ್ಜನತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪೇಸುಞ್ಞೇ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ.

೩೮-೯. ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚಣ್ಡಾಲೋ…ಪೇ… ಪುಕ್ಕುಸೋತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಪುಕ್ಕುಸೋತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನವಾರೋ ಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ನ ಉದ್ಧಟೋ ಓಮಸವಾದೇ ದಸ್ಸಿತನಯತ್ತಾ, ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮತಾಯ ವಾ. ತಥಾ ಹಿ ಅನ್ತೇ ತೀಣಿ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ತಾನಿ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅಞ್ಞತರವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವಾ ಉಭಯವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ತಾನಿ ಏಕತೋ ವುತ್ತಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಂಯೇವ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ದ್ವೀಸು ಪನೇತೇಸು ಯಸ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಖುಂಸೇತುಕಾಮೋ ಓಮಸತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ’ತಿ ಇದಂ ಆದಿಪದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಅನವಸೇಸಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಪುನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಕೇವಲಂ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಭಿಕ್ಖುಪದಾಭಾವತೋಯೇವ ‘‘ಭಣತಿ ಉಪಸಂಹರತೀ’’ತಿ ಪದಾನಂ ಕಾರಕನಿದ್ದೇಸಾಭಾವೇ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಏವ ತಂ ಆದಿಪದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಪಾಳಿಲೇಸಾಭಾವತೋ ಅನಾಣತ್ತಿಕಮೇವ. ‘‘ನ ಪಿಯಕಮ್ಯಸ್ಸ, ನ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಉಪಸಂಹರಣಾಪೇಕ್ಖಂ ಸಾಮಿವಚನಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸ ವಚನಪ್ಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ.

ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫-೬. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪದಸೋ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತೋತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಕ್ಖರಸಮೂಹೋತಿ ಅಸಮತ್ತಪದೇ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಭಾಸಿತಂ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತೇ ಏವ. ಅನುಪಾಸಕಗಹಟ್ಠೇಹಿ ಭಾಸಿತೋ ಇಸಿಭಾಸಿತಾದಿಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ದೇವತಾಭಾಸಿತೋ’’ತಿ ಪದಂ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಪಾಳಿ. ಗಾಥಾಬನ್ಧೇಪಿ ಚ ಏಸ ನಯೋತಿ ಏಕಮೇವ ಅಕ್ಖರಂ ವತ್ವಾ ಠಾನಂ ಲಬ್ಭತಿ ಏವ. ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತ’’ನ್ತಿಆದಿಸುತ್ತಂ ಭಣಾಪಿಯಮಾನೋ ಏಕಾರಂ ವತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಚೇ, ಅನ್ವಕ್ಖರೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪದಂ ವತ್ವಾ ಠಿತೇ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇನ. ಪದೇಸು ಏಕಂ ಪಠಮಪದಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಚೇ, ಅನುಪದೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಠಿತೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಪಕತಿಭಾಸಾಯ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಪಾಳಿನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಏವಾಗತೋ. ಮಗ್ಗಕಥಾದೀನಿಪಿ ಪಕರಣಾನಿ.

೪೮. ಉಪಚಾರನ್ತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ. ‘‘ಓಪಾತೇತೀತಿ ಏಕತೋ ಭಣತಿ ಸಮಾಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಪಲಾಲದಮನಮ್ಪಿ ಸೀಲುಪದೇಸೋಪಿ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅಥ ಖೋ ತೇಸು ಯಂ ಯಂ ಬುದ್ಧವಚನತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತದೇವ ಆಪತ್ತಿವತ್ಥು ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇಹಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕತಂ. ಬುದ್ಧವಚನತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಬಹುಲತಾಯ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ತೇಸು ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ತಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಮೇವ ವಚನನ್ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಆಚರಿಯೋ ಠಿತೋ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಪಾಠಂ ದೇತಿ, ‘‘ನ ಠಿತೋ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾಪತ್ತಿಂ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಏಕೇ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಠದಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಛತ್ತಪಾಣಿಕಾದೀನಂ ಪಾಠದಾನೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಆಪತ್ತಿಭಾವೋ ಚ ಸಿದ್ಧೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಉಭೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಉಭೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸರೇ;

ಯೋ ಚಾಯಂ ಮನ್ತಂ ವಾಚೇತಿ, ಯೋ ಚಾಧಮ್ಮೇನಧೀಯತೀ’’ತಿ. (ಪಾಚಿ. ೬೪೭);

ಏತ್ಥ ಅಧೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಠದಾನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವ. ಸೇಖಿಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೬೩೪) ‘‘ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನೇತ್ಥ ಪದಸೋಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಮೇವ ಧಮ್ಮೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರಭಾಸಾದಿವಸೇನ ಚಿತ್ತಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸೇಖಿಯವಸೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ, ತತೋ ಛಪಕಜಾತಕವಿರೋಧೋ. ತತ್ಥ ಮನ್ತಾನಂ ಬಾಹಿರಗನ್ಥತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ತದಧಿಪ್ಪಾಯಾಜಾನನತೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ಬಾಹಿರಕಗನ್ಥಸಙ್ಖಾತಮ್ಪಿ ಮನ್ತಂ ಉಚ್ಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವಾಚೇತುಂ ಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಮನಾಪಂ, ಪಗೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ತದಾಪಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮನಾಪಂ ನೀಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಮನ್ತಂ ವಾಚೇತುಂ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಏತರಹಿ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೪೭) ಹಿ ಅಯಂ ಪಾಳಿ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಮನ್ತಂ ವಾಚೇತುಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನಭೇದೋ ಕತೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಉಭಯತ್ಥ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಾಮಣೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ, ತಥಾ ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಸಹಸಾ ಓಪಾತೇತಿ, ‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಗುಣಂ ಗನ್ಥಂ ಭಣನ್ತಂ ಓಪಾತೇತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅನಾಪತ್ತಿ, ನ ಹಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಭಿಕ್ಖು ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಉದ್ದಿಸತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಯುತ್ತಮೇವೇತಂ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಞ್ಚ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಏಕತೋ ವತ್ತುಕಾಮೋ, ಅಥ ಖೋ ನಂ ‘ಏಕತೋ ಮಾ ವದಾ’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಏಕತೋ ವದನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅವತ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ಸಹಸಾ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ವದನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾತಿ ವುತ್ತೋ ಯದಿ ವದತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’ತಿ. ತಥಾಪಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮತಿಮನುವತ್ತನ್ತೇನ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ನತ್ಥಿಭಾವತೋಯೇವ ಆಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಅವಚನಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಅಯಮಟ್ಠಾನತ್ತಾ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಯದಿ ವದತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯುತ್ತಮೇತಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವತ್ತುಕಾಮತಾಯಾಭಾವತೋ, ಭಾವೇಪಿ ಸಜ್ಝಾಯಕರಣಾದೀಸು ತೀಸು ಅನಾಪತ್ತಿತೋ ಚ. ಅಥ ಸಾಮಣೇರೇನ ಬ್ಯತ್ತತಾಯ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಬ್ಯತ್ತತಾಯ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ ವತ್ತುಕಾಮತಾಸಬ್ಭಾವತೋ. ಸಹಸಾ ಚೇ ವದತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ತದಭಾವತೋ. ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಯಂ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ. ನ ಹಿ ಏತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ. ಯದಿ ಏತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಯುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಇಮಿನಾವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ನ ಹಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾ ಇಧ ಪಮಾಣನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ವುತ್ತೇ ಅತಿಯುತ್ತಂವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕ್ಖರತ್ಥೋ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಯಞ್ಚ ಪದಂ ಯಞ್ಚ ಅನುಪದಂ ಯಞ್ಚ ಅನ್ವಕ್ಖರಂ ಯಞ್ಚ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಪದೇನ ವಾಚೇತಿ, ಪದೇ ಪದೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ಅಕ್ಖರಾಯ ವಾಚೇತಿ, ಅಕ್ಖರಕ್ಖರಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಮೇವ ದ್ವಯಂ ಯೋಜಿತಂ, ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಪದೇನ ಅನುಪದಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅನುಪದನ್ತಿ ದುತಿಯಪಾದೋ. ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಪುರಿಮಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸದಿಸಂ ಪಚ್ಛಾಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೫), ತಸ್ಮಾ ಅನುಪದೇಕದೇಸಮತ್ತಮೇವ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ‘‘ಅಕ್ಖರಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮೂಹೋ ಪದ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪದಮತ್ತಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತೇನ ಅನುಪದಾದಿತ್ತಯಗ್ಗಹಣತೋತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವಚನವಿಸೇಸತೋ. ಪದೇನ ವಾಚೇನ್ತೋ ಹಿ ಪದೇ ವಾ ಅನುಪದೇ ವಾ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಅಕ್ಖರೇನ. ಅಕ್ಖರೇನ ವಾಚೇನ್ತೋ ಪನ ಪದಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಹಿ ‘‘ವರೋ ವರಞ್ಞೂ ವರದೋ ವರಾಹರೋ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪಠಮಂ ವ-ಕಾರಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ದುತಿಯಾದಿವ-ಕಾರೇ ಓಪಾತೇತಿ, ಪಠಮಂ ರೋ-ಕಾರಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ದುತಿಯರೋ-ಕಾರೇ ಓಪಾತೇತಿ, ಪಠಮಂ ರ-ಕಾರಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ದುತಿಯರ-ಕಾರೇ ಓಪಾತೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಾನುಲೋಮತೋ ಸಮ್ಭವತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಪದೇ ಪದೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ. ಇದಞ್ಹಿ ವಚನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಏಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ರೂತಿ ಓಪಾತೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಕಲಂ ಪಾದಂ ವಾಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಅಕ್ಖರಮತ್ತೇ ಏಕತೋ ವುತ್ತೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಅಕ್ಖರಕ್ಖರಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂತಿ ಓಪಾತೇತೀತಿ ವತ್ತುಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ ರೂ-ಕಾರಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ ತಂ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಅಕ್ಖರಾಯ ವಾಚೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಪರಿಯಾಪನ್ನಅಕ್ಖರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾವಸೇನ ವಾ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇ ವೇದನಾವಚನಂ ವಿಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦. ‘‘ನ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಭಾವವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಕೇಸುಚಿ ‘‘ನ ಸಹಸೇಯ್ಯಾ ಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ನ ಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಅಪಸ್ಸೇನಂ ವಾತಿ ವಾಯಿಮಮಞ್ಚಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯಂ ಏತೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಂ ತೇಸಮ್ಪೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

೫೨. ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೋ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಚತುತ್ಥರತ್ತಿಯಂ ಮಾತುಗಾಮೋ ದ್ವೇಪಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಯೋ ಜನೇತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಪನ್ನೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಪುರಿಸೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ ಚ, ಉಭಯಮ್ಪಿ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖೀ ಪೇತೀ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತಾ ನ ಗಹಿತಾ ತೇಸು ದುಕ್ಕಟತ್ತಾ. ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಅತ್ತನೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಮುಖೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ, ತಸ್ಸತ್ಥಂ ದೀಪೇತುಂ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಭೂಮಿಯಂ ವಿನಾ ಜಗತಿಯಾ ಪಮುಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ವಸತೀತಿ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ವಸತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಪನ್ನೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ನಿಪನ್ನೇ. ಸನ್ನಿಪತಿತಮಣ್ಡಪಂ ನಾಮ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ತೀಣಿ ಚ ದಿವಸಾನಿ ದುಕ್ಕಟಖೇತ್ತೇ ವಸಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಪಹೋನಕೇ ಸಯತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ವದನ್ತಿ ಕಿರ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ.

ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫. ‘‘ಅಥ ಖೋ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ತೇ ಅದ್ಧಿಕಾ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ‘‘ಏಕರತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ನ ಸುನ್ದರೋ. ಪಣ್ಡಕೇ ಪಾಳಿಯಂ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಮೂಲಾಪತ್ತೀತಿ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾದಯೋ ಇತ್ಥಿಯೋವಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೇ ವುತ್ತಂ ವಿಯ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮತಿತ್ಥೀ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು ಹೋತಿ, ಅನುಪಾದಿನ್ನಪಕ್ಖೇ ಠಿತತ್ತಾ ಪನ ಇಧ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತಿ. ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ.

ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೬. ‘‘ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅವಿಞ್ಞೂ ಇತ್ಥಿಯಾಪಿ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಇಧ ಯಕ್ಖೀಆದಯೋ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ ವಿಯ ಅನೋಳಾರಿಕತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾ ಜಾತಾ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಿತ್ಥಿಯಾ ಪಟಿಬಲತಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇತರಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಯೇವಾತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಮಾತುಗಾಮಾಯಾ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾದಿಪಾಠಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಮಿಳಾದಿನಾ ಯಥಾರುಚಿ ಕಥೇತುಂ ಲಭತಿ ಕಿರಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಯಥಾ ಯಕ್ಖೀಆದಯೋ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾ ಜಾತಾ, ತಥಾ ಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಯಕ್ಖಾದಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಚೇ? ಈಸಕಮ್ಪಿ ದುತಿಯಪಕ್ಖಂ ಅಭಜನತೋ. ಮನುಸ್ಸಮಾತುಗಾಮೋಪಿ ನ ದುತಿಯೋ, ಪಗೇವ ಯಕ್ಖಾದಯೋತಿ. ನ ದುತಿಯಾನಿಯತೇ ತಸ್ಸ ದುತಿಯತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ ತತ್ಥ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಪೇಕ್ಖಾ ದುತಿಯತಾ, ಕಿನ್ತು ನಿಸಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾ, ಇಧ ಚ ನ ನಿಸಜ್ಜಮತ್ತಂ, ಕಿನ್ತು ದೇಸನಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಾ ಚ ನಿಪಜ್ಜನತೋ ಓಳಾರಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಮತ್ಥನಿದಸ್ಸನಂ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೭. ‘‘ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು ಚ ಇದಞ್ಚ ಏಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಯುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇ ಅರಿಯಮಿಸ್ಸಕಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ದ್ವೇಪಿ ಏಕಸದಿಸಾನೀತಿ ಮಮ ತಕ್ಕೋ. ‘‘ಅರಿಯಾಪಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು, ತೇಸಮ್ಪಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭೂತಂ ಭಗವಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಅರಿಯಾನಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರೋಚಿತತ್ತಾ ‘ಭೂತ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೭೭. ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತೇಹೀತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ ಅವುತ್ತೇಹೀತಿ.

ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೮-೮೦. ‘‘ತೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಸುಚಿಂ ಮೋಚೇಸೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಸಮ್ಪತಿಪಾಠೋ ಸುನ್ದರೋ. ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಾ. ನೋ ಚೇ, ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ‘‘ಓತ್ತಪ್ಪೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ಪರೇಸು ‘‘ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉತ್ತಾನತ್ತಾ ನ ವುತ್ತಂ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಸಮ್ಭವದಸ್ಸನೇನೇವ ಹಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

೮೩. ತತ್ಥ ‘‘ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಅಜ್ಝಾಚಾರೇಪಿ ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ತಂ ತಸ್ಸ ದಣ್ಡಕಮ್ಮವತ್ಥು. ‘‘ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಲಿಖಿತಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅತ್ತಕಾಮಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ‘‘ಅಯಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೬. ಕಟಸಕ್ಖರಾ ಸೇತಮತ್ತಿಕಾ ವಿಯ ಮುದುಕಾ ಸಕ್ಖರಜಾತಿ. ‘‘ಅಕತಪಬ್ಭಾರೇತಿ ಅವಲಞ್ಜಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅನೋವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಮೂಸಿಕುಕ್ಕುರನ್ತಿ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಉದ್ಧಟಪಂಸು. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಏವಂ ಪವಟ್ಟಿತೇ ಪಥವೀ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ನೋ ಪನ ಚೇ ಪಥವೀಭೇದತ್ಥಿಕಾ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಪಂಸುಆದಯೋ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಆಪತ್ತಿಕರಾ. ಕೇಚಿ ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾದೀಸು ಉಪಡ್ಢೇ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಚೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯುತ್ತಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಸಮ್ಭವಾ, ಇಧ ಪನ ಜಾತಪಥವೀ ಚ ಅಜಾತಪಥವೀ ಚಾತಿ ದ್ವೇಯೇವ ವತ್ಥೂನಿ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಏಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಯುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವಚನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಚೇ? ತಂ ಪನ ಸಞ್ಞಾವಸೇನ, ನ ವತ್ಥುವಸೇನಾತಿ ನ ಯುತ್ತಮೇವ.

೮೭. ಅಗ್ಗಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏತ್ತಾವತಾ ಉಸುಮಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕೇಚಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಪಥವಿಯಾ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ದೂರತೋಪಿ ಭೂಮಿ ಉಣ್ಹಾ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕಂ ಕೋಪೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ಕಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತತಿ, ತಂ ಸೋ ಅಗ್ಗಿ ಡಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ. ಅಡಹಿತೇಪಿ ‘‘ಅದಡ್ಢಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಪಾತನಾಯೇವ ದೋಸೋ ಪತಿತೇ ಉಪದಾಹೇತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೯. ಫರಸುಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ದಸ್ಸಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಫರಸುಂ ಉಗ್ಗಿರೀತಿ ಚೇ? ಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ. ‘‘ಆಕೋಟೇಸಿ ಛಿನ್ದೀತಿ ಚ ವಚನತೋ ರುಕ್ಖದೇವತಾನಂ ಹತ್ಥಾನಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದೀನಂ ವಿಯ ಅಚ್ಛೇಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೯೦-೯೨. ಭವನ್ತಿ ಅಹುವುಞ್ಚಾತಿ ದ್ವಿಕಾಲಿಕೋ ಭೂತಸದ್ದೋ. ಯದಿ ಬೀಜತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಬೀಜಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತದೇವ ಸನ್ತಕಂ ಯದಿದಂ. ಸೋವ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಮಂಸಿಮಕ್ಖಿತೋತಿ ಅಯಮೇವ ಹಿ ಪರಿಹಾರೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸುಪಿ ಹಿ ‘‘ಬೀಜೇ ಬೀಜಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯಂ ಬೀಜಂ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ಭೂತಗಾಮಬೀಜೇತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ಅಮೂಲಕತ್ತಾ ಕಿರ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಭೂತಗಾಮೋ ನ ಹೋತಿ, ‘‘ಸಮೂಲಪತ್ತೋ ಏವ ಹಿ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅಭೂತಗಾಮಮೂಲತ್ತಾತಿ ಭೂತಗಾಮತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅಭೂತಗಾಮಮೂಲಂ, ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಅಮೂಲಕತ್ತಾ ವಾ. ನ ಹಿ ತತೋ ಅಞ್ಞೋ ಭೂತಗಾಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಲಿಖಿತಂ. ಪಿಯಙ್ಗು ಅಸನರುಕ್ಖೋ ವಡ್ಢನತ್ತಚೋ ಖಜ್ಜಫಲೋ, ‘‘ಪೀತಸಾಲೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಮೂಲಕಭೂತಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಾಳಿಕೇರಸ್ಸೇವಾಯಂ. ಘಟಪಿಟ್ಠಿಜಾತತ್ತಾ, ಬೀಜಗಾಮಾನುಲೋಮತ್ತಾ ಚ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು. ನ ವಾಸೇತಬ್ಬಂ ‘‘ದುರೂಪಚಿಣ್ಣತ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ‘‘ಯೇಸಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಸಾಖಾ ರುಹತೀತಿ ವಚನತೋ ಯೇಸಂ ನ ರುಹತಿ, ತೇಸಂ ಸಾಖಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮುದ್ದತಿಣನ್ತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ‘‘ಮುಞ್ಜತಿಣನ್ತಿ ಪಾಠೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹೀತಿ ಸಮಣವೋಹಾರೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಕರೋನ್ತೇನಾಪಿ ಸಾಮಣೇರಾದಿನಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತಾದೀನಿ ವಿಯ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಅಬೀಜನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಾನಿಪಿ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೦) ಏತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠಾನಿ, ಯಥಾಲಾಭತೋ ವಾ ಸಮಣಕಪ್ಪವಚನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋ ‘ಕಪ್ಪ’ನ್ತಿ ಚೇ ವದತಿ, ‘ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಸಕಸಕಭಾಸಾಯಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘ಕಪ್ಪಿಯಂ’ಇಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇತರೇನ ಪನ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಉಚ್ಛುಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಾರುಂ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಿರದ್ಧೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಆಚರಿಯಾ ಪನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಿತ್ಥಾದಿಂ ಕಾರೇತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟನಭಾವೇನೇವ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕತೇಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಜಾತಂ. ಯದಿ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ಸಿತ್ಥಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯಾತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಉಟ್ಠಿತಸೇವಾಲಘಟಂ ಆತಪೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ವಿಕೋಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ. ‘‘ಪುಪ್ಫರಜ್ಜುಭಾಜನಗತಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ನಾಳೇ ವಾ ಬದ್ಧಪುಪ್ಫಕಲಾಪೇ ನಾಳಸ್ಮಿಂ ಕತೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಬೀಜಗಾಮೇನ ಭೂತಗಾಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೯೮-೯. ಅಞ್ಞಂ ವದತೀತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕಂ, ‘‘ವಚನಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಉಗ್ಘಾತೇತುಕಾಮೋತಿ ಸಮೋಹನಿತುಕಾಮೋ, ಅನ್ತರಾಯಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋತಿ ಪೋರಾಣಾ.

೧೦೦. ‘‘ಸುದಿಟ್ಠೋ ಭನ್ತೇ, ನ ಪನೇಸೋ ಕಹಾಪಣೋತಿಆದೀಸು ಅನಾರೋಪಿತೇ ದುಕ್ಕಟೇನ ಮುಸಾವಾದಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅರೋಪಿತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

೧೦೨. ಅಧಮ್ಮೇನ ವಾ ವಗ್ಗೇನ ವಾ ನ ಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಯಿ ವುತ್ತೇ ಮಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ಅಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಂ, ವಗ್ಗೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ನ ಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ವಾ ಮೇ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೦೩. ‘‘ಛನ್ದಾಯಾ’’ತಿ ಅಕ್ಖರಕ್ಖರಾಯಾತಿಆದಿ ವಿಯ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಛನ್ದತ್ಥನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಯೇಸಂ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತೇಸಂ ಅತ್ತನಿ ಛನ್ದತ್ಥನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೦೬. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿಆದೀಸು ಕರಣತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ. ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ. ‘‘ಸಮ್ಮುತಿಕಾಲೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿರಹಾದಯೋ ಅಸಮ್ಮತಾ ನಾಮಾ’’ತಿ, ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ ವಿನಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಘೇನಾತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ‘‘ತವೇಸೋ ಭಾರೋ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ಆರೋಪಿತಭಾರೋ. ಕೇವಲ-ಸದ್ದೋ ಹೇತ್ಥ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಸ್ಸಾವಿತಭಾವಮತ್ತಮೇವ ದೀಪೇತಿ. ಸಯಮೇವಾತಿ ಇತರೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಮತಿಯಾ. ಅಭೂತೇನ ಖೀಯನಕಸ್ಸ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಕಥಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ. ಮುಸಾವಾದೇ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೋ ವುತ್ತಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ರುಕ್ಖಾದಿಛಿನ್ದನಾದೀಸು ವಿಯ, ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೦. ‘‘ಏವಞ್ಚಿದಂ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ, ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಏಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಏಕಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೨೨೬) ವಚನತೋ ಚ ಇಧ ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಿದ್ಧಂ, ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕೇವಲಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಮಾಸೇ…ಪೇ… ನಿಕ್ಖಿಪಿತು’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ಅವಿಸೇಸತ್ತಾ ನ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಾ ಏತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇತಿ. ಅಯಮನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಚೇ? ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪನ ಓಕಾಸಮತ್ತದೀಪನಂ, ದುತಿಯಂ ಚಾತುವಸ್ಸಿಕಮಾಸಸಙ್ಖಾತಕಾಲದೀಪನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಕಾಲೋಕಾಸಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ನಿಕ್ಖಿಪಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಯತ್ಥ ಚ ಯದಾ ಚ ಸನ್ಥರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಮಿಧ ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಹೇಮನ್ತಕಾಲಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಸಮಯತ್ತಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಿದಾನಾನಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಥಾ ಹಿ ಅಜ್ಝೋಕಾಸಪದಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ವಸ್ಸಾನಕಾಲೇ ಓವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನೇ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ, ಮಣ್ಡಪಾದಿಮ್ಹಿ ಚ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಹೇಮನ್ತಕಾಲೇ ಪಕತಿಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಬ್ಬಮಿಧ ಓವಸ್ಸಕೇಪಿ ಮಣ್ಡಪಾದಿಮ್ಹಿ ವಟ್ಟತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಯತ್ಥ ಹಿಮವಸ್ಸೇನ ಸೇನಾಸನಂ ನ ತೇಮೇತಿ, ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ಪಕತಿಅಜ್ಝೋಕಾಸೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಕಾಲಮೇಘಾದಸ್ಸನೇಯೇವಾತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ‘‘ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತೇ’’ತಿ ಚ ಏತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋಪಿ ಸಿದ್ಧೋ.

ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸನ್ದಸ್ಸಿತವಿಸೇಸೋವ. ಚಮ್ಮಾದಿನಾ ಓನದ್ಧಕೋ ವಾ ನವವಾಯಿಮೋ ವಾ ನ ಸೀಘಂ ವಿನಸ್ಸತಿ. ಕಾಯಾನುಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಕಾಯೇ ಯತ್ಥ, ತತ್ಥ ಗತತ್ತಾ. ಸಙ್ಘಿಕಮಞ್ಚಾದಿಮ್ಹಿ ಕಾಯಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಂ ಪನ ‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಥ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಸುಖ’ನ್ತಿ ದಾಯಕಾ ದೇನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ, ಏವರೂಪೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಚನತೋ, ಇಧ ಚ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಏವರೂಪನ್ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾತಿ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಪತನಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖನ್ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ತಕ್ಕೋ.

೧೧೧. ‘‘ಪಾದುದ್ಧಾರೇನಾತಿ ಬಹಿಉಪಚಾರೇ ಠಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ವಿಯ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ? ಪಚ್ಛಾ ಆಗತೇಹಿ ವುಡ್ಢತರೇಹಿ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ. ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಪನ ಅನುಟ್ಠಪೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ‘‘ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಭಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೧೨. ಪರಿಹರಣೇಯೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚಾರಣೇತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಕರಣೇತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ಬೀಜನೀಪತ್ತಕಂ ಚತುರಸ್ಸಬೀಜನೀ.

೧೧೩. ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ…ಪೇ… ಲಜ್ಜೀ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾಠೇ ‘‘ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಲಿಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಚ ಸೇನಾಸನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ.

ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೬-೭. ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಮಟ್ಠಕಥಾಸು, ತಥಾಪಿ ಪದಟ್ಠಾದಯೋಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಏವ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ಥರಣಾದಿ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಮಞ್ಚಂ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ವಿಹಾರೇ ವಾ ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ವಾ’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಂ ‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಖೋ’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಉಪಚಾರಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ ‘‘ರುಕ್ಖಮೂಲೇ’’ತಿ, ತತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ.

೧೧೮. ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಸತಿಯಾ ಗಚ್ಛತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಆಪುಚ್ಛನಂ ಪನ ವತ್ತಂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅನಾಪುಚ್ಛತೋ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟತ್ತಾ. ಪುಗ್ಗಲಿಕಸೇನಾಸನೇ ಸಙ್ಘಿಕಸೇಯ್ಯಂ, ಸಙ್ಘಿಕಸೇನಾಸನೇ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕಸೇಯ್ಯಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಸೇಯ್ಯಾಮತ್ತಮೇವ ನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಪಲಿಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ.

ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೨೧. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇಸುಯೇವ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಕೇಚಿ. ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಾದಧೋವನಪಾಸಾಣತೋ ಯಾವ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಸ್ಸಾವತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಯಾವ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಪಸ್ಸಾವತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ. ತಥಾ ಹಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಧೋವನಪಾಸಾಣತೋ ಯಾವ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ಮಞ್ಚಪೀಠತೋ ಯಾವ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಂ, ತಾವ ಉಪಚಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ, ಪಸ್ಸಾವತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ಚ ದ್ವಾರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಪಾದಧೋವನಪಾಸಾಣತೋ, ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನತೋ ಚ ಮಞ್ಚಪೀಠ’’ನ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಅಪಾಠೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಉಪಚಾರಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಉಪಚಾರೋ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಂ ವಚ್ಚಕುಟಿಚಙ್ಕಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಯಥಾ ಸಂಸನ್ದತಿ, ತಥಾವಿಧೋ ಪಾಠೋತಿ ಆಚರಿಯೋ.

೧೨೨. ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಇಧ ವುತ್ತಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ‘‘ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರೇಪಿ ಸನ್ಥರನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೨೬-೭. ಛಸತ್ತಕೋಟ್ಠಕಾನಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ‘‘ನಿಕ್ಖಮಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ; ಇಧ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾದಿ ಏವ ಉಪಚಾರೋತಿ.

ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ‘‘ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಗಲಪ್ಪಮಾಣೇ ದಿನ್ನತುಲಾಪಿ ವೇಹಾಸಕುಟಿಯೇವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ‘‘ನ ಸಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾತಿ ದ್ವಾರಸಮೀಪಾ, ಯಾವ ಭಿತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಸುವುತ್ತಂ. ಕವಾಟವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ಸಮನ್ತಾ ಕವಾಟವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣಉಪಚಾರಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ಅಪರಿಪೂರಉಪಚಾರಾಪಿ ಹೋತಿ. ಆಲೋಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಆಲೋಕಂ ಸನ್ಧೇತಿ ಪಿಧೇತೀತಿ ಸನ್ಧಿ ಏವ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿನಾಮಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ವಾತಪಾನಕವಾಟಲೇಪಕಮ್ಮೇ ಅಪ್ಪಹರಿತಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ.

೧೩೬. ಇಟ್ಠಕಾತಿ ಛದನಕಪಾಲಾಸಿಲಾದಿಇಟ್ಠಕಾ. ಛದನೂಪರೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಂ ತಾವ ಏಕವಾರಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಪುನ ಛಾದನದಣ್ಡಕೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದುತಿಯವಾರಂ ತಥೇವ ಛಾದೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ತತಿಯವಾರಚತುತ್ಥವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತತಿಯಮಗ್ಗಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಪೋರಾಣಾ ಪನ ‘‘ಪಠಮವಾರೇಯೇವ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಚತುತ್ಥತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಚತುತ್ಥಲೇಪತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಛದನೇ ವುತ್ತವಿಧಿನಿದಾನೇನ ಸಮೇತಿ, ಲೇಪೇ ವುತ್ತವಿಧಿತಿಕಚ್ಛೇದೇನ ಸಮೇತಿ. ತಥಾಪಿ ಸೋ ನ ಯುತ್ತೋವ. ನಿದಾನೇ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಸಿದ್ಧಲೇಪತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸೋವಾಪಿ ಅಚ್ಛನ್ನೇ, ಛನ್ನೇವಾಪಿ ಅನೇಕಸೋ ಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ನೋ ಸಮೇತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ‘‘ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ’’ತಿ, ‘‘ದ್ವೇ ಛದನೇ’’ತಿ ಚ ‘‘ತತಿಯವಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವಂ ಛಾದಾಪೇಹೀ’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವದತಿ ಕಿರ.

ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಓವಾದವಗ್ಗೋ

೧. ಓವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೪೪. ಕಥಾನುಸಾರೇನಾತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕತ್ಥಿಕೋ ಕಿಂಸೀಲೋ ಕಿಂಸಮಾಚಾರೋ ಕತರಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿಆದಿ ಕಥಾನುಸಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಗಮನೇಪೀತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಮೋಕ್ಖಗಮನೇಪಿ. ‘‘ಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಾನುಸಾರೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೧೪೫-೧೪೭. ನಿಸ್ಸೀಮನ್ತಿ ವಿಹಾರೇ ಬದ್ಧಸೀಮತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅಬದ್ಧಸೀಮಂ, ಗಾಮಸೀಮಾದಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸುಪಿನನ್ತೇನಪೀ’’ತಿ ನ ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಇಧ ಬಾಹುಲ್ಲನಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಹಿ ಕೇಚಿ ವೀಸತಿವಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಿ ಅತಿರೇಕವೀಸತಿವಸ್ಸಾಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ಮಜ್ಝಿಮಬೋಧಿಕಾಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ‘‘ಸೀಲವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚತುಬ್ಬಿಧತ್ತಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಸೀಲಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಗಣ್ಠಾನುಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ‘‘ಸತಿಸಂವರಾದಯೋ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತೇನ ವಿಭಙ್ಗಪಾಠಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ಥತೋತಿ ಪಾಳಿಅತ್ಥತೋ. ಕಾರಣತೋತಿ ಕಾರಣೂಪಪತ್ತಿತೋ, ಅಟ್ಠಕಥಾತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಥ ವಾ ಕಾರಣತೋತಿ ಧಮ್ಮತೋ, ತೇನ ಅತ್ಥತೋ ಧಮ್ಮತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ಥತೋತಿ ಫಲತೋ. ‘‘ಕಾರಣತೋತಿ ಹೇತುತೋ. ಧಮ್ಮಪದಮ್ಪಿ ಜಾತಕೇನ ಸಹಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುನ್ತಿ ‘‘ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪುಟ್ಠೇನ ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಥೇತುಂ. ‘‘ನ ಖೋ ಪನ ತಂ ಭಗವನ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ನ ಖೋ ಪನೇತ’’ನ್ತಿ ಚ ಲಿಖನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ‘‘ಕಾಸಾಯವತ್ಥವಸನಾಯಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪಾರಾಜಿಕಾಯಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಮೇಥುನೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕೋ ಹೋತಿ.

೧೪೮-೯. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾಮ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಾ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ವಾ. ‘‘ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪತ್ತಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪನಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಮಾತುಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪನ ಮಾತುಗಾಮೋ ತಿರಿಯಂ ತರಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ. ೧೮೭-೧೯೦) ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ನ ಅಞ್ಞತ್ಥ. ‘‘ಓಸಾರೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಪಾಠೋ, ಪಾಳಿ ಓಸಾರೇತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಓಸಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಳಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವನ್ದಿತೇ ದೋಸಾಭಾವತೋ ಬಹೂಸು ಏಕಾಯ ವನ್ದಿತೇ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾಯೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಸಿನ್ನಾಯಾತಿ ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ನಿಸಿನ್ನಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ನ ನಿಮನ್ತಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮಾತಿ ನಿಮನ್ತಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಾ, ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತುಕಾಮಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯತೋ ಪನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಹಾರತೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಹಾರೇ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಓವಾದದಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವಚನತೋ ಓವಾದದಾಯಕೇಹೇವ ಸಭಿಕ್ಖುಕೋ ಆವಾಸೋ ಹೋತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇಹೀತಿ ಆಪನ್ನೋ, ತಥಾಪಿ ಅಸತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೇ ಓವಾದಸಂವಾಸಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಯಾಚನತ್ಥಾಯ ಅವಸ್ಸಂ ಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಭಿಕ್ಖುಕೋಪಿ ಸಭಿಕ್ಖುಕೋ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಾ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಾಪತ್ತಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಪದಾಸು ಹೀತಿಆದಿ. ‘‘ಅಯಂ ಉಪೋಸಥೋ ಚಾತುದ್ದಸಿಕೋತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ತೇರಸಿಯಂಯೇವ, ಏತರಹಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ಅಯ್ಯ ಉಪೋಸಥೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಜಾಯಾಯೋ ವಾ ಜಾರಿಯೋ ವಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ಕಿರ. ‘‘ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಚೇ, ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋತಿ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ. ಏಕತೋ ಆಗತಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ತಾಹೀ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಏಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಬಹೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೇಹಿ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಪೇಸಿತಾ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ಚ ಅಯ್ಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ಚ ಅಯ್ಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚಾ’ತಿಆದಿ ನಾನಾಉಪಸ್ಸಯೇಹಿ ಪೇಸಿತಾಯ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಘಪುಗ್ಗಲನಾನಾವಾಸದುತಿಯವಚನವಸೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ನ ಪವತ್ತತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಯಾಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇನ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೋ ಸಮ್ಮತೋ’’ತಿಆದಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥಿ ಚೇ ಸಮ್ಮತೋ, ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸಯಮೇವ ಚೇ ಸಮ್ಮತೋ, ಅಹ’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಸಮ್ಮತೋ ವಾ ಓವಾದಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ ವಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಆರೋಚಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕೇ, ‘‘ಅತ್ತನಾಪಿ ಆರೋಚೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಅಯ್ಯಾನಂ ಪವಾರೇತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪವಾರೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ.

ಓವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೫೩. ಮುನಾತೀತಿ ಜಾನಾತಿ. ಅನ್ತರಧಾಯತಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ತದುತ್ತಮಂ ಚೇ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ವಿಚಿತ್ತಂ ವಾ, ತದತ್ಥಞ್ಚ. ತಗ್ಘ ಕಾರಣಂ. ಸಹ ಉಪ್ಪಾದಮನನ್ತರಾ ಕಿರಿಯಾ. ಯಮಾ ಚ ತೇ ಮನಸಾ ಕತತ್ರ ನೇತ್ವಾತಿ. ಯಥಾ ಪಾತೋ ಸಿಯಾ ಪಾತೋ ಭವಂ ಪಾತೋವ ಉದಕತೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಂ, ತಥಾ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸ, ನ ಕೇವಲಂ ಪದುಮಂ ವಿಯ, ವಿರೋಚಮಾನಂ ತಪನ್ತಮಾದಿಚ್ಚಮಿವನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಥ ವಾ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಬುದ್ಧಂ ಪದುಮಂವ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಸೂರಿಯಂವ ತಪನ್ತಂ ಪಸ್ಸ ಬುದ್ಧಂ. ಯಥಾ ಪಾತೋ ಸಿಯಾ ಫುಲ್ಲಮವೀತಗನ್ಧಂ ಕೋಕನುದಸಙ್ಖಾತಂ ಪದುಮಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಥಾ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸ. ಉಭಯೇನೇವ ಹಿ ಭಗವತೋ ಕನ್ತಿ ದೀಪಿತಾತಿ ಕತ್ವಾ ದೀಪಿತಗುಣಸುಭಂ ಬುದ್ಧಂ ಸಕ್ಕತ್ವಾ ತಂ ಕನ್ತಿಂ ಪೂಜೇಯ್ಯ. ಪೂಜನೇಯ್ಯತೋಪಿ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯ ಇತಿ ಲಕ್ಖಯೇ. ‘‘ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯಾ’’ತಿ ಪಾಳಿ.

೧೫೬. ‘‘ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋ. ‘‘ಅಭಬ್ಬೋ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಅನುಕಮ್ಪಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಿಂ ಸಙ್ಘಿಕಾ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಭಬ್ಬೋ ಹಿ ಥೇರೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ತಂ ಕಾತುಂ, ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾವ ಏತ್ಥ ಯುತ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ. ಥೇರೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತನ್ತಿ ಮಮ ತಕ್ಕೋ.

ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೬೨. ‘‘ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೬೧) ವಚನತೋ ಯತ್ಥ ರತ್ತಿಯಂ ನ ವಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಓವದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ. ಯದಿ ಏವಂ ಸಙ್ಕೇತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓವದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ‘‘ತತೋ ಅದ್ಧಯೋಜನೇಯೇವ ಸಭಿಕ್ಖುಕೋ ಆವಾಸೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೋ ಚೇ ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓವದಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ಚ ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೋತುಕಾಮೋ, ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಞ್ಚ ನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪನ ‘‘ಏಕರತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪಸ್ಸಯಂ ಹೋತಿ, ನ ಉಪಸ್ಸಯಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಮತ್ತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯತ್ಥ ವಾಸೂಪಗತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ, ಸೋ ಉಪಸ್ಸಯಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ನ ಗನ್ತ್ವಾ ಓವಾದೋ ದಾತಬ್ಬೋ. ಏಕಾವಾಸೇ ದಿವಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಆಮಿಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೬೪. ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಅಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿವಚನತೋ, ‘‘ಸಮ್ಮತೇನ ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಚ ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಮ್ಮತೇನ ವಾ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಕಾಮೇನ ‘‘ಯಾವಾಹಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾವ ತೇ ಭಾರೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ, ತಸ್ಸಾಭಾವತೋ ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ತಥೇವ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಅಟ್ಠಹಿ ಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ಓವದಿತುಂ ಲಭತಿ, ಪಗೇವ ಅಞ್ಞೇನ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅಸಮ್ಮತೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದೇಯ್ಯ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಗೇವ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಭಯಗಿರಿವಾಸೀನಮ್ಪಿ ಇದಮೇವ ಮತಂ, ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ಇಮಂ ನಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕೋಚೀ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಏತರಹಿ ಓವಾದಕೋ ಅಸಮ್ಮತೋ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಪನ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಸಮ್ಮತಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋಥ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದಥ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಕರೋಥ ಫಾಸುವಿಹಾರನ್ತಿ ಏವಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ತತೋ ಸೋ ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದತಿ, ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಅಸಮ್ಮತನ್ತಿ, ತತ್ರ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಅಸಮ್ಮತೋ ಗಾಮಂ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಆಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಂ ದೇನ್ತೋ ಸಙ್ಘಾನುಮತಿಯಾ, ನ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದಮತೇನ ಸಮೇತಿ, ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಚನಂ ತೇನ ಸಮೇತಿ, ತಞ್ಚ ಪಾಳಿವಚನಂ, ನ ಹಿ ಓವಾದಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕೋ ವಾ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತೂ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಹೋತೀತಿ ಚೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ತತ್ತಕೇನ ವಚನೇನ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಹೋತೀತಿ ಚೇ, ಯಂ ವುತ್ತಂ ಗಣ್ಠಾನುಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ‘‘ಅಸಮ್ಮತೋ ನಾಮ ಅಸಮ್ಮತಭಾವೇನ ‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ ತ್ವಂ ಓವದಾಹೀ’ತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಬಾಹುಸಚ್ಚೇನ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇಯೇವ ‘‘ಅಭಯಗಿರಿವಾಸೀ ವದತೀತಿ ಸುತ್ವಾ ಸಮ್ಮತೇನ ವಾ ಆಣತ್ತೋ ಓವದಿತುಂ ಲಭತೀತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಪಚ್ಛಾ ಅನುಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಂ ಬಹುಕಾಯ. ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತೂ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೋ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ, ತತ್ತಕಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ಅಞ್ಞೋ ನ ಲಭತಿ, ತೇನ ಚ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಪೇತ್ವಾ ಬಾಲಂ ಗಿಲಾನಂ ಗಮಿಕಂ ಅವಸೇಸೇಹಿ ಓವಾದಂ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೧೪) ಅಯಂ ಪಾಳಿ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ. ಕಥಂ? ತಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓವಾದೋ ನ ಪಚ್ಚಾಹರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೧೫) ಚನತೋ ಸಮ್ಮತಾಸಮ್ಮತಭಾವೇನ ನತ್ಥಿ ಕೋಚೀತಿ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ವದನ್ತೋ ಚ ಇಧ ಪಠಮೇನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ ಹೋತೀತಿ. ಹೋತು ಅಸಮ್ಮತತ್ತಾ, ಅಕತಭಾರತ್ತಾ ಚ. ಇಮಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕತ್ತೇ ಇಮಸ್ಸ ಖೀಯನೇನ ದುಕ್ಕಟಂ ಸಿಯಾ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅನಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಯಮೇತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ತಥಾ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಓವದಿತುಂ ಲಭತಿಯೇವ, ನಾಞ್ಞೋತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ಆಮಿಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೬೯. ಸಾದಿಯಿಸ್ಸಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ.

ಚೀವರದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೭೬. ವಞ್ಚೇತ್ವಾತಿ ‘‘ತವ ಞಾತಿಕಾಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ವಾ, ತೇ ಹಿ ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಸನ್ತಕಸಞ್ಞಿನೋ ಸಿಬ್ಬೇಸುಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಪಾಳಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚೀವರನ್ತಿ ಯಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ, ಸೋ ಪಮಾದಲೇಖೋ.

ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೮೧. ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದೂಸಯಿಂಸೂತಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋ.

೧೮೨-೪. ಸಮ್ಪದನ್ತೀತಿ ಪದಸಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಪತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಪಾತೋ’’ತಿಆದಿನಾ. ಪದಗತೇ ಉಪಚಾರೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಅಚ್ಚಾಸನ್ನತ್ತಾ ಮಿಸ್ಸಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ. ಕುಕ್ಕುಟವಸ್ಸಿತಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ‘‘ತಮ್ಪಿ ವೋಹಾರೇನಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತಥಾ ಸನ್ನಿವೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಪಮಾದಲೇಖೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ, ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಅದ್ಧಯೋಜನಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿ ಕಿರಾಯಂ…ಪೇ… ನ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುದ್ದಸಞ್ಹೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ. ಕತರಂ ಪನ ತನ್ತಿ? ‘‘ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ಸಂವಿದಹತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನವಚನನ್ತಞ್ಚ, ಅಮಗ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಾದಿಮ್ಹಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿಯೇವ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತರಘರಾದಿಮ್ಹಿ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖೇಪಗಮನತೋ, ಉಚ್ಚಾಸಯನಾದಿಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಚ. ನ ತಿತ್ಥಿಯಸೇಯ್ಯಾಯ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾವಾಸತ್ತಾ. ದ್ವಾರೇತಿ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ‘‘ರಥಿಕಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಸಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಂವಿದಹಿತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಆಗತತ್ತಾ ನ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಗಾಮನ್ತರೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಞ್ಞಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನೇ ಏವ ಆಪತ್ತಿ. ‘‘ಅದ್ಧಯೋಜನೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತಿಕ್ಕಮನೇಯೇವ ಯುತ್ತಂ.

೧೮೫. ರಟ್ಠಭೇದೇತಿ ವಿಲೋಪೇ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ತಯೋಪಿ ಸಙ್ಕೇತಾ ಕಾಲದಿವಸಮಗ್ಗವಸೇನ, ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮೇನೇವ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚೇ, ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ನಾವಾಭಿರುಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೮೯. ನದಿಯಾ ಕುತೋ ಗಾಮನ್ತರನ್ತಿ ಚೇ? ‘‘ಯಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಗಾಮನ್ತರಗಣನಾಯಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮತಿತ್ಥೇ ಆರುಳ್ಹೋ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಗಾಮಗಣನಾಯ. ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋಪಿ ಇಧ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ತಕ್ಕೋ, ತೇನೇವ ‘‘ಉಭಯತ್ಥ ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚ ನ ವುತ್ತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು.

೧೯೧. ‘‘ಲೋಕಸ್ಸಾದಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ ಕೇಳಿಪುರೇಕ್ಖಾರಾ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಕೇಳಿಪುರೇಕ್ಖಾರಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ‘‘ತೀಣಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಂವಿದಹನಕಾಲೇ ವಾ ಕೇಳಿಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಂವಿದಹತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗಾಮನ್ತರೋಕ್ಕಮನೇ, ಅದ್ಧಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ವಾ. ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ವಾ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ, ಚೇತಿಯಾದೀನಿ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೋ ವಾ ಹೋತಿ ಕಿಲಮಥವಸೇನ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋತಿ ತಿಚಿತ್ತಾನಿ ಗಹಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ನಾವಾಭಿರುಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪರಿಪಾಚಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೯೨. ಚೇಟಕೇತಿ ದಾರಕೇ. ತರುಣಪೋತಕೇತಿ ಪೋರಾಣಾ. ‘‘ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಕ್ಖುಪಚ್ಛೇದಾಯ ಇದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚ ಭೋಜನೇಯೇವಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೧೯೪-೭. ನಿಪ್ಫಾದಿತನ್ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನ ಹೋತಿ, ಕಿನ್ತು ಪರಿಕಥಾದೀಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಥಾನುಸಾರೇನ ತತ್ಥ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಇದಂ ಪರಿಪಾಚಿತಂ ನ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ, ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಇತರಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ದೇವದತ್ತೋ ಪಕತಿಯಾ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಪಾಚಿತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ನಿದಾನಂ ಕತ್ವಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪರಿಪಾಚಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೯೮. ‘‘ಉಪನನ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಚಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ.

ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಓವಾದವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಭೋಜನವಗ್ಗೋ

೧. ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೦೩-೪. ಪೂಗಸ್ಸಾತಿ ಪೂಗೇನ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋತಿ ನಿಸ್ಸರಣೇನೇತ್ಥ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಯಂ ನ ಜಾನಾಮಾತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಕರಣವಸೇನ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಆವುಸೋ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೭೮) ಆಹ, ತಥಾ ಥೇರೋಪಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ? ಅನತ್ತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ, ‘‘ನಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸೋ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಪರಿಪುಣ್ಣತ್ತಾ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇಯೇವ ಹಿ ಸೋ ಥೇರೋ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪದಾನುಸಾರೇನಾತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಓದಿಸ್ಸ ಅಯಾವದತ್ಥೇವ ದಾಯಕಾನಂ ಪೀಳಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನೋದಿಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೨೦೮. ‘‘ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕದಿವಸ’ನ್ತಿ ಏಕಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹೀತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಕತಿಗಮನೇವ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸಞ್ಞಿನೋ ಕಾಯೇನ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೦೯-೨೧೮. ಗುಳ್ಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋತಿ ಅಪಾಕಟೋವ. ಏಕೋ ಪುತ್ತೇನಾತಿ ಏಕಸ್ಸೇಕಂ ಭತ್ತಂ ‘‘ಅಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ , ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೧೭-೨೧೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉಪಾಸಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಾನಂ ಚೇ ದೇನ್ತಿ, ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿ ಏವಾತಿ ಏಕೇ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ. ‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಸವನೇ ಗಣಸ್ಸ ಏಕತೋ ಗಹಣೇ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ, ವಿಸುಂ ಗಹಣೇ ಪಣೀತಭೋಜನಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತೀಹೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಸವನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ಸೂಪೋದನಾದಿವಸೇನ ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೧೬೮) ಏವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಕಾರಾನಂ ಆಗತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ದುವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ಪಾಕಟನ್ತಿ ‘‘ಪದಭಾಜನೇ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಗಹಿತಭತ್ತಾಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಯಾವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಾವ ಚೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿಯೇವ ನಾಮ. ‘‘ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಹೇತ್ಥ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಗಣಭೋಜನಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ…ಪೇ… ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಏತಂ ಗಣಭೋಜನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೧೮) ವುತ್ತನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತಿ – ಯತ್ಥಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಚತ್ತಾರೋತಿ ಗಣಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದನಿದಸ್ಸನಂ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಹೋನಕಭೋಜನನಿದಸ್ಸನಂ. ಅಞ್ಞತರೇನ ಭೋಜನೇನ ನಿಮನ್ತಿತಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನನಿದಸ್ಸನಂ. ನಿಮನ್ತನವಸೇನೇವ ಪನ ಗಣಭೋಜನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನಿಮನ್ತಿತಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞತರಂ ಭೋಜನಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ಪಾಕಟತ್ತಾ. ಯಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕನಿಯಮವಚನಂ. ನ ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಗಣಸ್ಸ ಯತೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾಹಾರಭೋಜನಹೇತು ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟಂ ಮೋಘಸುತ್ತೇನ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅನುವಾತೇ ಯಥಾ ಏಕತಲಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಘಟ್ಟೇತಿ. ವಲೇತೀತಿ ಆವಟ್ಟೇತಿ. ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಸುತ್ತಪರಿವತ್ತನಂ ಕರೋತಿ, ಪಟ್ಟಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ ಸುಖಸಿಬ್ಬನತ್ಥಂ ಪಟ್ಟಪರಿವತ್ತನಞ್ಚ. ನವಚೀವರಕಾರಕೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಇತರೋತಿ. ‘‘ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಮ್ಭಾರೇ ಕಯಿರಮಾನೇಯೇವ ಕಾಲಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಪಚ್ಛಾ ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರುಜ್ಝನತೋ.

೨೨೦. ‘‘ದ್ವೇ ತಯೋ ಏಕತೋತಿ ಯೇಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಅನಾಪತ್ತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅನಿಮನ್ತಿತೋ ಚತುತ್ಥೋ ಯಸ್ಸ ತದೇತಂ ಅನಿಮನ್ತಿತಚತುತ್ಥಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಪವೇಸೇತ್ವಾತಿ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ. ಚೀವರದಾನಸಮಯಲದ್ಧಕಚತುಕ್ಕಂ ಚೀವರಕಾರಸಮಯಲದ್ಧಕಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ. ತಾನಿ ಚಾತಿ ಯೇಹಿ ಭೋಜನೇಹಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ನತ್ಥಿ, ತಾನಿ. ಮಹಾಥೇರೇತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ. ಅಟ್ಠತ್ವಾತಿ ಠಿತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ರಥಿಕಾದೀಸು ಭಿಕ್ಖುಸಮೀಪೇ ಗನ್ತ್ವಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೀವರದಾನಸಮಯೇ ಗಣಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ. ಏವಞ್ಚಿದಂ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಂ ಸೋಭನೋ.

ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೨೧. ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ನಿಚ್ಚಪ್ಪವತ್ತಾ. ಬದರಚುಣ್ಣಸಕ್ಕರಾದೀಹಿ ಯೋಜಿತಂ ಬದರಸಾಳವಂ. ಕಿರಕಮ್ಮಕಾರೇನಾತಿ ಕಿರಸ್ಸ ಕಮ್ಮಕಾರೇನ.

೨೨೬. ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಹು ಪೋರಾಣತ್ಥೇರಾ ‘‘ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಥಿಕಾಯ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಕಪ್ಪೇಸಿ, ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ಪನ ‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಇತರೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’’ತಿ. ಪಞ್ಚಸುಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸೂತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಠಿತಸ್ಸ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪೇತುಕಾಮೋ, ತಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ, ಸಯಮೇವ ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕೇ, ಏವಂ ಸತಿ ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತಥಾ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ತಕ್ಕೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ಪನ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಿಕಪ್ಪನಾವ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ‘‘ತೇನ ಹಾನನ್ದ, ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮೇತಿ, ತಥಾಪಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಏವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಸಯಮೇವಾತಿ ದಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪಚ್ಛಿಮನಯೋ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇನಪಿ ಸಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾನುಸಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ…ಪೇ… ಭೋಜನಮದಂಸೂ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣೇನ ಭತ್ತೇನ ಸೋ ನಿಮನ್ತಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪರತೋ ‘‘ದ್ವೇ ತಯೋ ನಿಮನ್ತನೇ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇನ ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ.