೩. ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯೭. ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ ಲಾಮಕಪರಿಚ್ಛೇದಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಲಾಮಕಪರಿಚ್ಛೇದೋವ ತಾವ ವುತ್ತೋ. ಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ. ತೇನೇತಂ ದೀಪೇತಿ – ತಂ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಛಾ ಲಬ್ಭತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಯಾವ ಸಾ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಇದಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಠಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ. ‘‘ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ’’ತಿ ಮರಿಯಾದತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ಕತಂ.

೪೯೯-೫೦೦. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ …ಪೇ… ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಾ ಅತ್ಥಿ, ರಕ್ಖತಿ. ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದೇ, ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಥಿನೇ ಸಮಯೇ ವಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಸಮಯೇ ವಾ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸತಿ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಅಸತಿ ನತ್ಥಿ ಚೇ ಪಚ್ಚಾಸಾ, ನ ರಕ್ಖತಿ. ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅಪರಕತ್ತಿಕಾ ಅತ್ಥತೇ ವಾ ಅನತ್ಥತೇ ವಾ ಸಮಯೋವ. ಹೇಮನ್ತೋ ಸಿಯಾ ಸಮಯೋ ಅತ್ಥತೇ, ಸಿಯಾ ಅಸಮಯೋ ಅನತ್ಥತೇ. ತತೋ ಪರಂ ಏಕಂಸತೋ ಅಸಮಯೋ ವಾತಿ. ‘‘ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಇಧ ಅಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ದುತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇ (ಪಾಚಿ. ೭೩೮ ಆದಯೋ) ಸೇಸಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ವಿಯ. ತತ್ಥ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಭಾಜೇನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮೇವ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಾಜೇನ್ತಿಯಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಯಥಾ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಹೀತಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಹಿ ತಂ ಭಾಜನೀಯನ್ತಿ ಚೇ? ಅಭಾಜನೀಯಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಅತ್ಥತಕಥಿನೇಹಿ ಏವ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಭಾಜನೀಯತ್ತಾ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಜಾತಂ, ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮ್ಪಿ ಇತರೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಿಯಾ ‘‘ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ದಸಾಹಮೇವ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ. ಪಠಮಕಥಿನೇ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಇದಞ್ಹಿ ನಿರತ್ಥಕನ್ತಿ. ಅನುಬ್ಭತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಥಿನೇ ದಸಾಹಪರಮಮೇವ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅನಾದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾತಿ ಚೇ? ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅನಾದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಅಪರಕತ್ತಿಕಾಯ ದಸಾಹಮೇವ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಆಮನ್ತಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಂ ಯಾವದತ್ಥಚೀವರವಸೇನ ಕಥಿನಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಪರಿಹಾರಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ಯಥಾ ಕಥಿನಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮಕಾಲಚೀವರಂ ಕಾಲಚೀವರಪರಿಹಾರಮೇವ ಲಭತಿ, ತಥಾ ಇತರಮಾಸೇಪಿ ಲಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿಆದಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಅವುತ್ತೇ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’ನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಏವಞ್ಹಿ ವಚನತೋ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ.

ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ – ಯಂ ಪನ ಮಯಾ ‘‘ಪಠಮಕಥಿನೇ ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಮ್ಪಿ ಕಥಿನಮಾಸತೋ ಬಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇವ, ನ ಅನ್ತೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಅತಿರೇಕಚೀವರಸ್ಸ ದಸಾಹಪರಿಹಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ವಾರೇತ್ವಾ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಂ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವಾರೇತುಂ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುನ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಪಞ್ಚ ದಿವಸಾನಿ ಲಭತೀತಿ ಪಸಙ್ಗೋಪಿ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಿವಾರಿತೋ ಹೋತಿ, ತದುಭಯೇನ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಪರೇ ವದನ್ತೀತಿ.

ಪುನಪಿ ವುತ್ತಂ – ಆಚರಿಯಾ ಪನ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ‘‘ಏತ್ಥನ್ತರೇ ತಿಣ್ಣನ್ನಮ್ಪಿ ಅಕಾಲಚೀವರಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅಭಾವ’’ನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಪದಭಾಜನೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಕಿನ್ತು ಪಠಮೇ ದಸಾಹಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಸಚೇ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಅತ್ಥಿ, ತಮೇವ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಾಸಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಇಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ದೀಪೇತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿಪಿ ದೀಪೇತಿ. ತಂ ಪನ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೀಣಿಪಿ ಪದಭಾಜನೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ.

‘‘ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪಹೋನಕಭಾವೇ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದಲಕ್ಖಣೇನಾತಿ ದೀಪೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏವಂ ಸೀಘನ್ತಿ ವಾ ಲಹುನ್ತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವತ್ವಾ ‘‘ದಸಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತು, ಅನತ್ಥತೇ ಪನ ಕಥಿನೇ ಕಥನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅನತ್ಥತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ವುತ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ. ಏಕತಿಂಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಮಹನ್ತೇನಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರೇನ ಸಹ ಘಟಿತಮ್ಪಿ ತಬ್ಭಾವಂ ಅನುಪತಿತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ ಸತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಸಮ್ಭವೇ, ಅಸತಿ ನ ಹೋತಿ, ಪುನ ಘಟಿತೇ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಘಟಿತೇ ನ ಹೋತಿ. ಛಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞವತ್ಥು ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಘಟಿತಂ ಪುನ ಅಞ್ಞಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಲಭತೀತಿ ಏಕೇ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೇ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ‘ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪದುದ್ಧಾರೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಲಾಭಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಚೇ? ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅನೇನ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಅಧಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿಸ್ಸತಿ ಗಣೋ ವಾ’ತಿಆದಿನಾಪಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಪನ ಮಯಾ ಸಬ್ಬಂ ಲಿಖಿತಂ, ಸುಟ್ಠು ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.