೧. ಚೀವರವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಮಿತಾವಿನಾತಿ ಸಮಿತಾ’ನೇನ ಕಿಲೇಸಾತಿ ಸಮಿತಾವೀ, ತೇನ ಸಮಿತಾವಿನಾ. ‘‘ತೀಣಿ ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಖ್ಯಾಪುಬ್ಬೋ ದಿಗುನೇಕವಚನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ ‘‘ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಏತ್ಥ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಇಧ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ‘‘ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಿಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ. ‘‘ಅಞ್ಞೇನೇವ ತಿಚೀವರೇನ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ. ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಹಿ ಚೀವರೇ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ರುಹತಿ, ನ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಇತರಂ ಅತಿರೇಕಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ.

೪೬೦-೧. ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪನೇತ್ಥ ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತುಂ. ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ ‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಭಗವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಪಚ್ಛಿಮಬೋಧಿಯಂ ಅಜಾತಸತ್ತುಕಾಲೇ ಕಥಿನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ದಸಾಹ…ಪೇ… ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯತತಿಯಕಥಿನೇಸುಪಿ. ತಥಾಪಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ದಸಾಹಪರಮನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂಯೇವ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವಚನಂ ನ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ನ ಚ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ನ ಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾ ಕಥಿನಾಧಿಕಾರೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೋವ ಸಾರೋತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ ‘‘ಕಥಿನಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ದ್ವೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಸಿಯುಂ, ತತೋ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೨೪) ‘‘ಏಕಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿವಚನವಿರೋಧೋ. ಅಪಿಚ ಯಥಾವುತ್ತನಯದೀಪನತ್ಥಂ ಇಧ ತಂ ವಚನಂ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಕಾಲೇ ಅವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಸಾಧಿತತ್ತಾ ದುತಿಯತತಿಯೇಸು ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತೀಸು ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ತತ್ಥಪಿ ತಂ ವಚನಂ ಪಚ್ಛಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿಆದೀಸು ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಪೇಮಂ, ಅರಹನ್ತಾನಂ ಗಾರವೋ. ದಸಮಂ ವಾ ನವಮಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ.

೪೬೨-೩. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ಕೇವಲಂ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಮತ್ತದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಟ್ಠಂ ವಾ ವಿನಟ್ಠಂ ವಾ ದಡ್ಢಂ ವಾ ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಚೀವರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ನಟ್ಠಾದಿಕಂ ಸೋ ಧಾರೇಯ್ಯ. ಧಾರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಠಪನಂ, ಪರಿಭೋಗೋ ವಾ. ತಂ ದ್ವಯಂ ಕತೇಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅಕತೇಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಕತಮೇವ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಚೀವರಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಮ್ಪಿ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಸನ್ತಞ್ಚೇ, ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಪಿಚ ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ನ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ನಟ್ಠಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಕತಮಂ ಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಚೀವರಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಕರಣಪಲಿಬೋಧದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘ನಟ್ಠಂ ವಾ’ತಿಆದಿಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ‘ನಟ್ಠಂ ವಾ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಅಸತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಸತಿ ತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತಚೀವರಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಕತಚೀವರಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಪಾಕಟತ್ತಾ. ಕಥಂ? ನಟ್ಠವಿನಟ್ಠಚೀವರಾದೀನಂ ಧಾರಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕತಚೀವರಮೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಪಠಮಾನಿಯತೇ ಮೇಥುನಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಹೋನಿಸಜ್ಜಾನಮೇವಾಗತತ್ತಾ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ಪಾಕಟೋ, ತಸ್ಮಾ ‘ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರಹೋ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’ತಿ ನ ವುತ್ತೋ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ಇದಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಕತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ತಾ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಇಧ ಪನ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಮಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇ ಅಕತಂ, ಅರಜಿತಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯಕತಞ್ಚ ‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರಥಾ ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಲದ್ಧೇ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಿಚೀವರಂ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ. ‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನಧಿಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ವಚನೇನ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಚೀವರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇಸಮ್ಪಿ ದಸಾಹಪರಮತೋ ಉತ್ತರಿ ಧಾರೇತುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತ’ನ್ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಯಥಾ ‘ಅವಿಕಪ್ಪಿತ’ನ್ತಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’ನ್ತಿಪಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಮೇವ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’ನ್ತಿಆದಿಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ. ಇತರಥಾ ಏಕಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ ‘ಯೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖು, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’ನ್ತಿ ವಚನತೋ. ನ ತಿಚೀವರತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಪರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ‘ಅನ್ತೋದಸಾಹ’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಥಾಹ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’ತಿ, ಇತರಥಾ ‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’ತಿ ವಚನಮತ್ತಮೇವ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರೇ ವದನ್ತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕತಮೇವ ಸನ್ತಞ್ಚೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಞ್ಚಿಮಸ್ಸ ಸಾಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತವಚನಞ್ಚ ಪರತೋ ಇಧೇವ ವುತ್ತವಿಚಾರಣಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಯುತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಇಧೇವ ವುತ್ತವಿಚಾರಣಾ ನಾಮ – ‘‘ಸ್ವೇ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಜ್ಜ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ತದಹೇವ ಅನಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅನ್ತೋಕಥಿನೇ ಅತಿರೇಕದಸಾಹಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಕಥಿನತೋ ಉದ್ಧಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಸಙ್ಘೋ ಅತ್ಥತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಉಬ್ಭಾರಾ ಏಕದಿವಸಾವಸೇಸೇಪಿ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ಪುನದಿವಸೇ ನ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಭಾಜನೀಯಚೀವರಂ ನ ಭಾಜಿತಂ, ಪುನದಿವಸೇ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತಿ. ದಿವಸಾ ಚೇ ಸಾವಸೇಸಾ, ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸೇವ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಮೇವ ಅತ್ಥತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಉಬ್ಭಾರಾ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ವಟ್ಟತಿ ಅನುಞ್ಞಾತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರತ್ತಾ. ಕಥಿನದಿವಸೋ ಗಣನುಪಗೋ ಹೋತಿ, ಉಬ್ಭತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ಲಭತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ. ಅನ್ತೋಕಥಿನೇಪಿ ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಅಯಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ, ನ ಚ ತೇ ದಿವಸೇ ಅದಿವಸೇ ಅಕಾಸೀತಿ. ತಥಾ ತತಿಯಕಥಿನೇ ಚ ವಿಚಾರಿತಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಯಂ ಮಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಮ್ಪಿ ಕಥಿನಮಾಸತೋ ಬಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇವ, ನ ಅನ್ತೋತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರ’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೦) ವಚನತೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುನ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಪಞ್ಚ ದಿವಸಾನಿ ಲಭತೀತಿ ಪಸಙ್ಗೋಪಿ ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರ…ಪೇ… ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಾರಿತೋ ಹೋತಿ. ತದುಭಯೇನ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ. ತಸ್ಮಾ ದುವಿಧಮ್ಪೇತಂ ವಿಚಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಇಧೇವ ವುತ್ತವಿಚಾರಣಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಯುತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಇದಂ ಭುಮ್ಮಂ ಕಿಂ ಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನಿಯಮೇತಿ, ಉದಾಹು ಧಾರಣಂ, ಉದಾಹು ಉಭಯನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ, ಯದಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಯಮೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಏವ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ ಅನಿಟ್ಠಿತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾಸೇತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ಧಾರಣಂ ನಿಯಮೇತಿ, ಅನ್ತೋಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಉಬ್ಭತೇಪಿ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ಉಭಯಂ ನಿಯಮೇತಿ, ತತಿಯಕಥಿನೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಕಾಮಂ ಉಭಯಂ ನಿಯಮೇತಿ, ನ ಪನ ವಿಸೇಸನೇ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ. ಯಂ ಅನ್ತೋಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಾಧಿತಞ್ಹೇತಂ. ‘‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿ, ತೇನ ಪುನ ವಿಸೇಸನೇ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ, ನ ಹಿ ಕತಮೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಕರೋತಿ, ನ ಚ ನಟ್ಠಾದಿಕಂ ಧಾರೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ. ಯೇನ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭಗವತಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ತತಿಯಕಥಿನೇ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಚೇ? ವಿಸೇಸವಿಧಾನದಸ್ಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ. ವಿಸೇಸವಿಧಾನಞ್ಹಿ ‘‘ನೋ ಚಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನೇನ ಉಬ್ಭತೇಪಿ ಕಥಿನೇ ಕಾಲಚೀವರಂ ಅತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ? ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ, ತೇನೇವ ತತ್ಥ ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿನಿಯಮೇ ವುತ್ತದೋಸಾಭಾವಸಿದ್ಧಿ. ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಾ. ಆದೇಸವಸೇನ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಸಙ್ಖ್ಯಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಕಾಲಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಪಗೇವಾನಾದೇಸನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಠಮೋ ವಿಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿನಿಯಮೇ ವುತ್ತದೋಸಾಭಾವಮೇವ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ. ತಥಾ ಆದೇಸವಸೇನ ಅಕಾಲಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ ಚೀವರಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಚೀವರಕಾಲತೋ ಪರಂ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತಿ, ಪಗೇವಾನಾದೇಸನ್ತಿ ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಧಾರಣನಿಯಮೇ ವುತ್ತದೋಸಾಭಾವಮೇವ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಆದೇಸವಸೇನ ಅಕಾಲಚೀವರಸ್ಸ ಅಕಾಲಚೀವರತಾ ಕಿಮತ್ಥಿಕಾತಿ ಚೇ? ಸಙ್ಘುದ್ದೇಸಿಕಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಭಾವತ್ಥಿಕಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಪಿಚ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಥಿನದಿವಸಾಪಿ ದಿವಸಾವ. ಏವಂ ಗಣನುಪಗತ್ತಾ ಅಕಾಲಚೀವರಸಙ್ಖಯಾಪಟಿಲಾಭಾನುಭಾವೇನ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವಚನಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ತಾ ತದನುಲೋಮತ್ತಾ ‘‘ಕಾಲಚೀವರಸ್ಸಪೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಏತ್ಥ ವಚನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಪಿಚ ಅತ್ಥಿ ಏಕಚ್ಚೇನ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇನ ಉಬ್ಭತೇ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಲಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅಕಾಲಚೀವರಂ, ತಂ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ, ನೋ ಉಬ್ಭಾರಗತಂ. ತಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಉಬ್ಭತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಉಬ್ಭತೇ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಸ್ಸ ಉಬ್ಭತಂ, ತಸ್ಸ ಅಕಾಲಚೀವರಂ, ಇತರಸ್ಸ ಕಾಲಚೀವರಂ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಏಕಚ್ಚೇನ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇನ ಉಬ್ಭತೇ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಅಕಾಲಚೀವರಮೇವ ಹೋತಿ. ತಂ ಯಥಾಠಪಿತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ, ತಂ ಹೇಮನ್ತೇ, ಗಿಮ್ಹೇ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಕಾಲಭೇದತೋ ಬಹುವಿಧತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನೇಕಂಸಿಕತ್ತಾ ಇಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಥಿನಂ ಉಬ್ಭತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ವಚನಭೇದೋ ತತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಅಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಂ. ನ ಹಿ ಯತ್ತಕಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ, ತತ್ತಕಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಾದಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಹೋತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಬಹುವಿಧತ್ತಾ. ನ ಏವಂ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಭೇದೋ ತಸ್ಸಾ ಏಕವಿಧತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಅನ್ತಿಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪುರಿಮತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನ್ತಿಮಂ ನಾಮ ಅಪರಕತ್ತಿಕಾಯ ಪಠಮಾರುಣುಗ್ಗಮನಂ. ತಞ್ಹಿ ಕಾಲತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಕರೋತಿ, ತೇನೇವಾಹ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೯). ಇಮಂಯೇವ ನಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ, ತತೋ ಪರಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವಾಹ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಸಿದ್ಧೇ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ದ್ವಾದಸಾಹೇ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ. ತತೋ ‘‘ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞೀ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೦) ಏತ್ಥ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸದಿಸೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ’’ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಞ್ಚ ಅವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನೇ ‘‘ದಸಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಪಕ್ಖಅತಿರೇಕಪಕ್ಖಮಾಸಅತಿರೇಕಮಾಸಪಟಿಚ್ಛನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಭೇದೋ ವಿಯ, ನ ಇಧ ವಚನಭೇದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಂವಚ್ಛರಾತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಮೇವ ನಾಮ, ತಥಾ ದುತಿಯಕಥಿನೇಪಿ ಸಂವಚ್ಛರವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮ್ಪಿ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮೇವ. ತತಿಯೇ ಸಂವಚ್ಛರಾತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಮೇವ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇದಮೇಕಸ್ಸ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಆದಿಪದದೀಪನಂ. ಏಸ ನಯೋ ಅವಿಕಪ್ಪಿತೇತಿಆದೀಸುಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಸು ತಿಕಚ್ಛೇದೇಸು ಏಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ಏಕೇಕಮಾದಿಪದಂ ವಿತ್ಥಾರೇಹ್ವಾ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಭಗವತಾವ ಸಙ್ಖಿತ್ತತ್ತಾತಿ ಬಹೂಸುಪಿ ತಿಕಚ್ಛೇದೇಸು ಸಮ್ಭವನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಏವ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಅಯಂ ವಿನಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ದುಕ್ಕಟವಾರೇಸು ಪನ ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಸತ್ತ ತಥೇವ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ತಥಾ ಅನ್ತಿಮನ್ತಿಮೋ ಏಕೇಕೋ ಅನಾಪತ್ತಿಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ. ತಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಯಥಾಸಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ನಸ್ಸತಿ ವಾ ವಿನಸ್ಸತಿ ವಾ ಡಯ್ಹತಿ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ತಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸನ್ತೋ ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ದುಕ್ಕಟತೋ ಪನ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಭೇದೇನ. ಅನ್ತಿಮಾನಂ ಪನೇತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಅನಚ್ಛಿನ್ನೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿಆದಿಕಾ ದ್ವೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ, ದ್ವೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಾ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಯದಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅರುಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಿವಸಭಾಗೇ ಅಧಿಟ್ಠಹತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ತಾವ ಪಾಳಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಇತೋ ಗರುಕತರಾನೀತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಅಯಂ ಚೋದನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನಸ್ಸ ಇತೋ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನತೋ ಗರುಕಮ್ಪಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಯಥಾ ಅಪಲೋಕನೇನ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮಿದಂ ಞತ್ತಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕತಿವಚನೇನ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಪರಿವಾರೇ ಕಮ್ಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೮೨) ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ತೇಸಂ ಏತಂ ಅನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಲೋಮನಯೇನೇವ ತಂ ವುತ್ತಂ. ನಿಯಮಂ ಪನ ಯಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ವಿನಾ ಞತ್ತಿಯಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನಮ್ಪೀತಿ ವದಾಮ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ದೇಮಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಥಂ ಪನೇತಂ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ತದನುಲೋಮತ್ತಾತಿ. ಏಕದೇವೇದಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಅಪಲೋಕನೇನಾಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಾಧನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನೇತ್ಥ ಚೋದನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಸಾಧಿತಂ. ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಏಕಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಆಗತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ನಾಗತಂ, ಲೇಸತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಏತಂ ಅಪಲೋಕನೇನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ.

೪೬೮. ಏಸ ನಯೋತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚೀವರೇಸು ಉಪಚಿಕಾದೀಹಿ ಖಾಯಿತೇಸು ಮಮಪಿ ಖಾಯಿತಾನೀತಿಆದಿ. ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ…ಪೇ… ಸಾಧಕ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ, ಏಕತ್ಥಜಾತಿಕಞ್ಚ ತತಿಯಕಥಿನಂ ಪಠಮಸಮಾನಮೇವಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ.

೪೬೯. ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ, ಯಂ ವಾ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂಯೇವ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ತಂ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ಸತಿ ಪನ ಪಚ್ಚಯೇ ಯದಾ ತದಾ ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಮೇತಂ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂಯೇವ ನಾಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ವತ್ಥಞ್ಹಿ ಕತಪರಿಯೋಸಿತಂ ಅನ್ತೋಚತುಮಾಸೇ ವಸ್ಸಾನದಿವಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಚತುಮಾಸತೋ ಉದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತುಕಾಮೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಗತಚೀವರತೋ ಊನಕನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಚೀವರಾನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಪನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಾದೇ ಪನ ಸತಿ ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯೇ ವಟ್ಟತಿ. ಯಥಾ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಾಧಿತಮೇತಂ, ಪಗೇವ ಅಞ್ಞೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಅನಿಯಮತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ, ಅನ್ತರವಾಸಕನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾನಧಿಟ್ಠಿತಾನಂ ಸಮಾನಮೇವ ನಾಮಂ. ‘‘ಅಯಂ ಸಙ್ಘಾಟೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೧೨೬) ಹಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾ ವುತ್ತಾ. ‘‘ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ ವುತ್ತಾ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾತಿ ಗೋಚರಗಾಮತೋ ವಿಹಾರೇತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ದೂರತರೇಪಿ ಲಬ್ಭತೇವಾತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇಪಿ ‘‘ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಕಿರ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ಚೀವರವಂಸೇ ಠಪಿತಂ ಅಞ್ಞೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನಾಗದನ್ತೇ ಠಪೇತಿ, ತಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸಪಿ ರುಹತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾದಿವಸೇನ. ಮಹನ್ತತರಮೇವಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಾಧಿಟ್ಠಾನಸಾಧಾರಣಲಕ್ಖಣಂ. ತತ್ಥ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ ಏಕದೇಸಭೂತತ್ತಾ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಞ್ಚೇ, ಅಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಭಾವೇನ ಏಕದೇಸಭೂತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಥಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಞ್ಚೇ, ಅನಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಏಕದೇಸಭೂತಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹಿ ಲಕ್ಖಣಂ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತ್ಥ ದುತಿಯಪಟ್ಟಮೇವ, ತತಿಯಪಟ್ಟಾದಿಕಮ್ಪಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಉತುದ್ಧಟಾನಂ ದುಸ್ಸಾನಂ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ…ಪೇ… ಪಂಸುಕೂಲೇ ಯಾವದತ್ಥ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೮).

ಅವಸೇಸಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವಕ್ಖಮಾನಕಾಲೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ. ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಥಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತಸ್ಸ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ತಸ್ಮಾ ತೀಣಿಪಿ ಚೀವರಾನಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನಿಧಾನಮುಖಮೇತ’’ನ್ತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ ತಿಚೀವರಂ, ಅತ್ಥೋ ಚ ಹೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇಹಿಪಿ ಥವಿಕಾಹಿಪೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಏಕಮೇವ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ, ಥವಿಕಾ ವಾ ವಟ್ಟತಿ, ನ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಾನಿ, ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವನಾದೀನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಿ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಂ ಮರಿಯಾದಂ ಠಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೬) ವಚನವಿರೋಧೋತಿ ಚೇ? ನ, ಅನುಸನ್ಧಿಯಾ ಅಜಾನನತೋ, ವಿರೋಧತೋ ಚ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೨೬ ಆದಯೋ) ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತತೋ ಪಾವಾರಕೋಸಿಯಕೋಜವಕಮ್ಬಲಾದಿ. ತತೋ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭಗವತಾ ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಕಿಂ ಅನನುಞ್ಞಾತ’’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಚೀವರಾನಿ ಖೋಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೩೩೯) ಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಜಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ಪನ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪಮಾಣಂ. ತತೋ ‘‘ಅದ್ದಸ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚೀವರೇಹಿ ಉಬ್ಭಣ್ಡಿತೇ ಸೀಸೇಪಿ ಚೀವರಭಿಸಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಖನ್ಧೇಪಿ ಚೀವರಭಿಸಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಕಟಿಯಾಪಿ ಚೀವರಭಿಸಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ, ದಿಸ್ವಾನ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ…ಪೇ… ಯೇಪಿ ಖೋ ತೇ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಸೀತಾಲುಕಾ ಸೀತಭೀರುಕಾ, ತೇಪಿ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ತಿಚೀವರೇನ ಯಾಪೇತುಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಂ ಮರಿಯಾದಂ ಠಪೇಯ್ಯಂ ತಿಚೀವರಂ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೬) ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಏಕಮೇವ. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹೂನಿ ಪರಿಹರಿಂಸು. ತಾನಿ ನೇಸಂ ಅತಿರೇಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೭) ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತೇನೇತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅತಿರೇಕಾನಿ ಬಹೂನಿ ಚೀವರಾನಿ ತೇ ಪರಿಹರಿಂಸು, ‘‘ತಾನಿ ದಸಾಹಪರಮಮೇವ ಧಾರೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ನ ತಮೇವೇಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೇನ ಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಾ ಚೀವರೇ ಸೀಮಾಬದ್ಧಾ, ಮರಿಯಾದಾ ಚ ಠಪಿತಾ, ತಾಯ ಸತಿಪಿ ತಿಚೀವರಬಾಹುಲ್ಲಪರಿಹರಣಕ್ಕಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ ದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ. ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೭) ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ವಿನಾಪಿ ದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅತಿರೇಕಚೀವರಪರಿಹರಣಕ್ಕಮೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ದ್ವೇಪಿ ತಾನಿ ನಿಧಾನಮುಖಾನೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತಥಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಿಯಾ, ಅಞ್ಞಥಾ ಇತರಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಾನುಜಾನನವಿರೋಧೋ ಸಿಯಾ ಸೀಮಾಮರಿಯಾದಟ್ಠಪನವಿರೋಧತೋ. ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಯೇವ ತಿಚೀವರಮರಿಯಾದಾ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖಮೇತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪಠಮಂ ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಪುನ ಪರಿಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ನ ತ್ವೇವ ಆದಿತೋವ ಇದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯಥಾ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೬೫೨) ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ, ತತೋಪಿ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಛಾರತ್ತವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ತತೋಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಟಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ತಥೇವ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ಪರಸನ್ತಕತ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪನಪಚ್ಚಯೇ ಅಸತಿ ‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಸಿಯಾ, ಯತೋ ತದಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಞೂ ಏವಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇತಿಆದಿ ‘‘ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ಗಮನಸಮ್ಭವತೋ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದಿನ್ನಂ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇದಂ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ದಿನ್ನಂ ಸಯಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪುನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೀಯತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಏಕವಚನೇನಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭೇಸಜ್ಜನವಕಮ್ಮಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಿನಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಮಾತುಯಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠಪೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ‘‘‘ಇದಂ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ, ಇಮಂ ಮಾತುಯಾ’ತಿ ವಿಭಜನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಕಭಾವಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಪನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

‘‘ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗತಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ. ತತೋ ಪರಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯುತ್ತಿವಿಚಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ. ದ್ವೇ ಚೀವರಾನೀತಿ ಸಹ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿಆದಿನಯೋವ. ‘‘ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಛೇದನಕ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೩೩) ವಚನತೋ ಉತ್ತರಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ, ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಸುಂ ಸುತ್ತೇ ನತ್ಥೀತಿ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಿಕ್ಖಾಕರಣೀಯೇಹಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ‘‘‘ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾರುಪಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅನ್ತರಘರೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೭೬-೫೭೯) ವಚನತೋ ಯತ್ತಕೇನ ಪಮಾಣೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲತಾ, ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನತಾ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇಸಂ ವಸೇನ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ವುಚ್ಚತೇ. ತೇನೇವಾಹ ಲೇಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ವಿಸುಂ ಸುತ್ತೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಥಾಪಿ ನ ಸಮೇತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯದೀ’’ತಿಆದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅದ್ಧಾ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಮೇತಿ ಚ. ಇತರೇಸು ಪನ ಏಕಚ್ಚಸ್ಮಿಂ ಆಚರಿಯವಾದೇ ನೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ಥಿ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಮಿಂ ನ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಸಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ, ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಪನ ಅರಜಿತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ತಿಚೀವರೇ ಏವ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಹೇಮನ್ತಾನಂ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ರಜಕೇಹಿ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅರಜಿತೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ರುಹತಿ, ತೇನ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಯಮೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ, ಕಾತಬ್ಬೋವ ಪತ್ತೋ ವಿಯ ಅಧಿಟ್ಠಿತೋ. ಯಥಾ ಪುನ ಸೇತಭಾವಂ, ತಮ್ಬಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ನ ಚ ಪನ ತಾದಿಸೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ‘‘ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಏವಂ ಸವಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಅವಚನಂ ‘‘ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಇಮಿನಾ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಇದಾನಿ ಇದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನನಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಖನ್ಧಕಂ, ಪರಿವಾರಞ್ಚ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವುಚ್ಚತಿ – ಖನ್ಧಕೇ ತಾವ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವಾರೇ ‘‘ನ ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ನವ ಚೀವರಾನಿ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೯), ‘‘ದಸಕೇ ದಸ, ಏಕಾದಸಕೇ ಏಕಾದಸ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೩೧) ಚ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ವಚನೇನ ಸುಟ್ಠು ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ವಿರುದ್ಧಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಖನ್ಧಕೇ ಏವ ಚ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವುತ್ತಂ. ತದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಚ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಹೇಮನ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಸಮ್ಭವತೋ, ವಸ್ಸಾನೇ ವಿಕಪ್ಪನಾಸಮ್ಭವತೋ ಚ. ತಥಾ ಇಧ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಪರಿವಾರವಚನೇನ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಹಿ ವಿರುದ್ಧಂ ತಥಾಗತಾ ಭಾಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋವೇತ್ಥ ಪಟಿಸರಣಂ, ಯೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಏಕರಸಂ ಹೋತಿ. ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೯). ತಿಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾದೀನಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತೇ ನ ಅಕಾಮಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅವಸೇಸಪಾಳಿ, ಅತ್ಥೋ ಚ ಇಧ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಏಕರಸನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ನವ ಚೀವರಾನಿ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಕಪ್ಪಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀತಿ? ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತೇ – ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸೇಧಾದಸ್ಸನತೋ, ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅದಸ್ಸನತೋ ಚ ‘‘ತತೋ ಪರ’’ನ್ತಿ ದ್ವೀಸ್ವೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತೋ ಚ ‘‘ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನಿ ಚೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅಕಾಮಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ, ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಚ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಪಿ ದಸಾಹೇ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಕರಂ, ತಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾಲೇ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ. ತತ್ಥ ಪಠಮನಯೋ ‘‘ಯೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖು, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ದುತಿಯೋ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ.

ಯಥಾ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅಸತಿ ಯಥಾಪಾಳಿಂ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಯಥಾ ಚ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಕೇವಲಂ ಪರಿಯಿಟ್ಠಮತ್ತೇ ಯಥಾಪಾಳಿಂ ಅವತ್ವಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಇದಮ್ಪೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಸಂವಚ್ಛರಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಂವಚ್ಛರವಿಪ್ಪವುತ್ಥತಿಚೀವರಂ, ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಞ್ಚ ‘‘ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವುತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಛಾರತ್ತವಿಪ್ಪವುತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಇದಮ್ಪಿ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏಕೇ, ತಸ್ಮಾ ಸಿದ್ಧಮಿದಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅಕಾಮಾ’’ತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಮಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಚ್ಛಾಯ ಹಿ ಸತಿ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಓಕಾಸೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅಕಾಮಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ. ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಚೇ? ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ, ಇಚ್ಛಾಯ ಪನ ಸತಿ ಉದ್ಧಂಯೇವ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇ, ನೋ ವಸ್ಸೇ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೩) ಚ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ಕದಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ಕದಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ತತೋ ಪರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಹೇಮನ್ತಞ್ಚ ಪತ್ತಮತ್ತೇ ಸಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ, ಅಥ ‘‘ಅನ್ತೋಚಾತುಮಾಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ‘‘ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಏತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ವದನ್ತಿ ‘‘ವತ್ತಬ್ಬಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸೋ, ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋ ಚ ಸನ್ತೋ ನಿಟ್ಠಿತೇಸುಪಿ ಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತದಿವಸೇಸು, ತಥಾ ನಿಟ್ಠಿತೇಸುಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನದಿವಸೇಸು ಸಾಧಿಟ್ಠಾನಮೇತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಇದಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಂ. ‘ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೩). ತತ್ಥ ಕುರುನ್ದಿನಯೋ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ಪುರಿಮೋ. ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹಿ ಗಿಮ್ಹೇಪಿ ಓರೇನದ್ಧಮಾಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಏವ. ಇಧ ಚ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕುರುನ್ದಿವಚನಸ್ಸಾಯಮತ್ಥೋ ದಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದಿವಸೇ ಅವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ, ಅವಿಕಪ್ಪನಪಚ್ಚಯಾ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಸಮ್ಭವತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಮೇಕೇ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಪತ್ತಮತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಅಯುತ್ತಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇನ…ಪೇ… ಛಿದ್ದಭಾವೇನಾತಿ ಇಮೇಹಿ ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ವುತ್ತಂ, ನ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೇನ ವಾ’’ತಿ. ಅಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಛಿದ್ದಭಾವೇನಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಛಿದ್ದಭಾವೇನ ಪನ ತಿಚೀವರಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಥಾಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅವಿಕಪ್ಪನಪಚ್ಚಯಾ. ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ತತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ನ ಹಿ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಅರುಣಕ್ಖಣೇ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚುದ್ಧಟಂ ಪನ ಹೇಮನ್ತೇ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ. ‘‘ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೩೦) ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚೇ, ನಾಸಮಯೇ. ತಥಾ ಚ ಸಾಧಿತಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಟಂ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ತಂ ಪರಿದಹಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಞ್ಚ ವಿಕಪ್ಪನಞ್ಚ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ದಸಮೇ ದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರಿತಂ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಚ ವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಅನಾಪತ್ತಿಖೇತ್ತೇ ಏವ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅತ್ಥಿ ವಿಕಪ್ಪನಾಖೇತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತೇ ಚ ವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ದುಕೇಸು ದ್ವೇ ದುಕಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಸಿಯುಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮದುಕೇ ಪಠಮಪದಂ ಸಮ್ಭವತಿ. ವಿಕಪ್ಪನಖೇತ್ತೇ ಹಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾದೀನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿನಯಾತಿಸಾರದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏತೇನೇವ ದುತಿಯದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ದುತಿಯಪದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನತ್ಥಿ. ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅನಾಪಜ್ಜನತೋ, ವಿಕಪ್ಪನಾದಿಸಮ್ಭವತೋ ಚ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ದುಕಾನಿ ‘‘ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ಏತ್ಥಾಹ – ಯಾ ಸಾ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೩) ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಸಾಧಿತಾ, ಸಾ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅಸತಿಯಾ ಚೇ, ಕಞ್ಚಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಪಚ್ಚುದ್ಧಟಂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅವಿಕಪ್ಪಯತೋ ದುಕ್ಕಟೇನ ಸಹ ಪುನದಿವಸೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಅಸತಿಯಾ ಅವಿಕಪ್ಪಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಇಧ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ, ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ, ತೇನೇತಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಇದಮೇವ, ‘‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಞ್ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತತೋ ಪರಂ ನಾಮ ಹಿ ಹೇಮನ್ತಂ, ತತ್ಥ ಚೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪೀ’’ತಿಆದಿ ನ ಯುತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾಭಾವತೋ. ಅವಿರೋಧೋ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ವತ್ತಮತ್ತ’’ನ್ತಿವಾದೋ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಕುರುನ್ದಿ ವಚನವಿರೋಧತೋ. ತತ್ಥ ಹಿ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ವಸ್ಸಾನದಿವಸತ್ತಾ ಸಾಧಿಟ್ಠಾನಾವಸಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೀಯತೀತಿ ನ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ವತ್ತಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತತೋ ಪರ’’ನ್ತಿ ಯಾವ ಪುಣ್ಣಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಿಯಾ. ಯಥಾ ಚಾಯಂ ವಿಕಪ್ಪೋ, ತಥಾ ‘‘ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪೀ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬತಾಯ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಇಧ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ತದವಚನೇನ ಸಮೇತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಇಧಪಿ ತಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋವ ವಿಧಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಭವತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮ್ಭವತಿ, ದುವಿಞ್ಞಾಪಯಸ್ಸ ಪನ ಲೋಕಸ್ಸ ಸುವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾ ವಸ್ಸಾನಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಹೇಮನ್ತಪಠಮಾರುಣೇ ಚ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಾ ಸಾಧಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಅವಿಕಪ್ಪಿತಾಯ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪಜ್ಜನಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಸನ್ತೋಸಂ ಅಕತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ. ಹೋತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಏವಂ ಅಭಾವಂ ವಿನಯಸ್ಸ ಪಾಳಿ,

ಭಿನ್ನಂ ಅಭಿನ್ನಞ್ಚ ತದತ್ಥಯುತ್ತಿಂ;

ವಿಞ್ಞಾತುಕಾಮೇನ ತದತ್ಥವಿಞ್ಞೂ,

ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾ ವಿನಯೇ ವಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ವಿನಾಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸುದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ. ಇತರೋ ಚೇ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ತೇನಾಪಿ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ದೇನ್ತೇನ ಸುದಿನ್ನಂ. ತಂ ಪನ ವತ್ಥು ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಹೋತಿ. ತಥಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸಾಮಿಕೋ ಚೇ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ವಿನಾಪಿ ‘‘ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ. ನೋ ಚೇ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ತಂ, ನ ಹಿ ತಸ್ಸೇತಂ ವಿನಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಚೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗಹಿತಂ, ಪುನ ತಸ್ಸಪಿ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ. ತಥಾ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುನ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸನ್ತೋ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ವಿನಯಕಮ್ಮವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ. ತೇ ಏವ ‘‘ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಿಚೀವರೇ ದೀಘತೋ ವಿದತ್ಥಿ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಪೋರಾಣಾಚರಿಯಾನಂ ಕಥಾಮಗ್ಗಂ ಸುಟ್ಠು ಆಚರಿಯಕುಲಸೇವನಾಯ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ತೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಸೋತೂನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮೋಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಏಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಯಾಚನಾ.

ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೭೧. ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೨) ಪಠಮಂ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಛಾ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ನಿಕ್ಖೇಪಾಯ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ, ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪಾಯ ಗಿಲಾನೋ ವಾ ಹೋತಿ, ವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ, ನದೀಪಾರಂ ಗನ್ತುಂ ವಾ, ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತಿವಿಹಾರೋ ವಾ, ಅತ್ಥತಕಥಿನಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಪೇತೇಸು ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತಿ ಏವ ಪಮಾಣಂ. ಗುತ್ತೇ ಏವ ಹಿ ವಿಹಾರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಾಗುತ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಕಥಿನೇ ‘‘ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತಿವಿಹಾರೇ ಠಪೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಭಾಗಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸೇ ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿಂಸೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪೭೩. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸತ್ಥಂ, ವಿಪ್ಪವಾಸಪಚ್ಚಯಾ ಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ತದಭಾವತ್ಥಂ ವಾ ಸಮ್ಮುತಿಂ ದಾತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಟ್ಟತಿ. ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವಟ್ಟತೀತಿ? ಮಾಸಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ ಯಾವ ಗಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹೋ, ತಾವ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಪುನ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಚೇ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಅಞ್ಞೋ ರೋಗೋ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ಯಾವಜೀವಂ ಏಕಾಸಮ್ಮುತಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ.

‘‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಕರಣಪಲಿಬೋಧೇ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರತೋ ವಿಪ್ಪವಾಸಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ತದಾಯತ್ತತ್ತಾ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಕರಣಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಾಪನಾಯತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತಂ ವಾತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮೇವ.

೪೭೭-೮. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣವವತ್ಥಾಪನತ್ಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣಂ ವವತ್ಥಾಪಿತಂ, ತಬ್ಬಿಪರೀತನಯೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಂ, ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ಅಜ್ಝೋಕಾಸಞ್ಚ ಸೇಸೇಸು ಪರಿಕ್ಖೇಪಾಪರಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸತ್ಥಂ ದುವಿಧಂ ನಿವಿಟ್ಠಂ, ಅನಿವಿಟ್ಠಞ್ಚ, ತೇಸು ಅನಿವಿಟ್ಠಂ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ವಾ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ನಿವಿಟ್ಠಂ ಸಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಿಯಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾದಿವಸೇನ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರವಸೇನ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ. ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಛಾಯಾವಸೇನ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಸತ್ಥೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾನೂಪಚಾರೋ’’ತಿಆದಿ ಉದ್ದೇಸವಿರೋಧೋ ಸಿಯಾ ವಿಭಙ್ಗೇ ಅದಸ್ಸಿತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ, ಪಸ್ಸತೋ ಚ ಏಕಬ್ಭನ್ತರನ್ತಿ ಅಯಮೇಕೂಪಚಾರೋ, ತತೋ ಪರಂ ನಾನೂಪಚಾರೋ. ತಥಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ ಛಾಯಾ ಫರತಿ, ಅಯಂ ಏಕೂಪಚಾರೋ. ಇತರೋ ನಾನೂಪಚಾರೋ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥ ಹಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಛಾಯಾವ ಪಮಾಣಂ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೋವ. ‘‘ಸತ್ಥಾದೀನಂ ಏಕಕುಲಸನ್ತಕವಸೇನ ಏಕೂಪಚಾರತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿವೇಸನೇ, ಉದೋಸಿತೇ ಚ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೋವ ಅಟ್ಟಾದೀಸೂತಿ ಕತ್ವಾ ಸಂಖಿತ್ತಂ. ತತೋ ಪರಂ ಖೇತ್ತಧಞ್ಞಕರಣಆರಾಮವಿಹಾರೇಸು ಪನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತ-ಪದಂ ಪುನ ಉದ್ಧಟಂ ಸತ್ಥವಿಭಙ್ಗೇನ ಅಧಿಕಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ‘‘ನಾನಾಗಬ್ಭಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಪನ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಖೇತ್ತಧಞ್ಞಕರಣಆರಾಮೇಸು ನ ಉದ್ಧಟಂ. ವಿಹಾರೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ನ ಉದ್ಧಟಂ. ಕುಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಾಮಿಕೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏಕಕುಲಸ್ಸ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಾಮಾದೀನಂ ಚುದ್ದಸನ್ನಂ ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸ್ಸ ಪನ ಅಸಮ್ಭವತೋ ನ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಏಕಕುಲಸ್ಸ, ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಚ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಗಾಮಾದೀಸು ಪರಿಹಾರವಿಸೇಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಪನ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕನಾನಾಕುಲಗ್ಗಹಣಂ, ಏಕನಾನೂಪಚಾರಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥಪಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ಸತ್ಥೇ, ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಚ ಕುಲಭೇದತೋವ ಭೇದೋ, ನೋಪಚಾರಭೇದತೋ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಉಪಚಾರಭೇದತೋ ಚ, ಸೋ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ನ ದಸ್ಸಿತೋತಿ. ‘‘ತಂ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ವಚನತೋ ಆಕಾಸೇಪಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನಪ್ಪಮಾಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೪೭೯. ‘‘ಸಭಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ. ‘‘ಸಭಾಯ’’ನ್ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತನಯೇನಾ’’ತಿ. ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕಿರ ‘‘ಸಭಾಯ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಸ ಅನುಪಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ದ್ವಾರಮೂಲ’’ನ್ತಿಪಿ. ಅತ್ತನೋ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ವೀಥಿಹತ್ಥಪಾಸೋ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಭಾಯೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ ದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ, ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೇಯೇವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿಯಮಿತತ್ತಾ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಚೇ? ಅನ್ತೋಘರೇ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಥಾ ತಥಾ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯುತ್ತಿ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಪಕಾಸಿತೋ, ಪುನಪಿ ಖುದ್ದಕಗಾಮೇ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಗಾಮದ್ವಾರವಸೇನ. ಸಚೇ ತಸ್ಸ ದ್ವಾರದ್ವಯಂ ಹೋತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಚ ಘರಸಭಾಯಂ, ಯತ್ಥಿಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

೪೮೦-೧. ಯಾನಿ ನಿವೇಸನಾದೀನಿ ಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾನಿ ನಿವೇಸನಾದೀನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋಸೀಮತಾ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಸತ್ಥೇ ಪನ ರಕ್ಖತಿ. ‘‘ನದೀಪರಿಹಾರೋ ಚ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯಂ ಪರಿಹಾರೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ಚೇ ಏಕಸೀಮೋ, ಚೀವರಂ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ.

ಇದಾನಿ –

‘‘ಛಿನ್ನಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಸಾಸಙ್ಕ-ಸಮ್ಮತೋ ಸನ್ತರುತ್ತರಂ;

ಅಚೀವರಸ್ಸಾನಾಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋ’’ತಿ. –

ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ, ತತ್ಥಾಯಂ ಚೋದನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಕೇಚಿ ‘‘ದಿಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೮) ವಚನತೋ ‘‘ಏಕಚ್ಚಿಕಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಪಿ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ನ ರುಹತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಾನಮ್ಪಿ ದಿಗುಣಮೇವ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ದತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತೇ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತಲೇಸೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಭಗವತಾ ಹಿ ‘‘ಛಿನ್ನಕಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಛಿನ್ನಕಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಛಿನ್ನಕಂ ಅನ್ತರವಾಸಕ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ತತೋ ‘‘ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಿಚೀವರೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಸಬ್ಬಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ದ್ವೇ ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ದ್ವೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ವಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೦) ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಚ್ಚಿಕಾಪಿ ಸಙ್ಘಾಟಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯಾ ಛಿಜ್ಜಮಾನಾ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಕುತೋ ದಿಗುಣತಾತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ವಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತುನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಮ್ಪಿ ದಾತುಂ. ಇದಂ ಪನ ಅಪ್ಪಹೋನಕೇ ಆರೋಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪಹೋತಿ, ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೬೦). ಕಥಿನಂ ಪನ ಛಿನ್ನಕಮೇವ ವಟ್ಟತಿ ಆವೇಣಿಕಲಕ್ಖಣತ್ತಾ, ‘‘ಛಿನ್ನಕಂ ದಿಗುಣಂ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ ಚಾತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಧುತಙ್ಗನ್ತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ತೇಚೀವರಿಕಧುತಙ್ಗಾಭಾವತೋ ತಿಚೀವರೇನೇವ ತೇಚೀವರಿಕೋತಿ. ತೇಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಿತೇನೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತೂತಿ ಚೇ? ನ, ಧುತಙ್ಗಭೇದೇನ ವಿರೋಧಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಾದಿಯನೇನ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಭೇದೋ, ನ ತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇನ, ನಾಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಸಾದಿಯನೇನ, ನಾಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಧಾರಣೇನ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಭಗವತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ, ಜಾತಿವಸೇನ ಚ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಏವಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಚೀವರನಿಯಮಾಭಾವಾ ನ ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನೇ ಅವಚನತೋ ಚ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತೋತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಸುಂ ಅಙ್ಗಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ‘‘ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚೀವರವಗ್ಗಸ್ಸ ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ, ಇಧ ಛಾರತ್ತವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗಸಾಮಞ್ಞತೋ, ಸಮ್ಮುತಿಸಾಮಞ್ಞತೋ ಚ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ ವದನ್ತಿ. ಇದಂ ನಿಪ್ಪದೇಸಂ, ತಂ ಸಪ್ಪದೇಸಂ ಮಾಸಪರಮತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಬಹಿಗಾಮೇಪಿ ಗಾಮಸೀಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇಧ ನ ತಥಾ, ಇಧ ಅನನ್ತರೇ ಅನನ್ತರೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ತತ್ಥ ಸತ್ತಮೇತಿ ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಸೇಸೋ. ಅಙ್ಗಾನಿ ಪನ ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ವಿಪರಿಯಾಯೇನ, ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನ ಚ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ತಾನಿ ಕಾಮಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ವಿಸೇಸಿತಂ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಇಧ ವುತ್ತನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕ್ಕಮೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿದೇಸನತೋ, ತತ್ಥಾಪನ್ನಾಪತ್ತಿವಿಮೋಕ್ಖದೀಪನತ್ಥಂ. ಸಂವಚ್ಛರವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮ್ಪಿ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮೇವ, ಪಗೇವ ಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಹೇಮನ್ತೇ ವಾ ಗಿಮ್ಹೇ ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ ಚೇ? ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನಾಪಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ನ ವಿಸೇಸಿತನ್ತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಮೇವ. ದ್ವಯೇನ ಊನಮಾಸಂ ಹುತ್ವಾ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ತಥಾಪಿ ಸಚೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ, ಮೂಲಚೀವರಂ ಪನ ‘‘ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವಾ ಕಿಂ ತಿಚೀವರಂ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ – ಯದಿ ತಿಚೀವರಮೇವ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ, ಪರಿಯಾಪನ್ನವಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಚ್ಛಿನ್ದನಧೋವಾಪನವಿಞ್ಞತ್ತಿಆದಿವಿರೋಧೋ. ಅಥ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ, ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ವಿರೋಧೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ನ ನಿಯಮತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೭೧) ಏವಮಾದೀಸು ತಿಚೀವರಮೇವ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ, ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾಧಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ, ತಥಾ ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ, ನಿವಾಸನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸಙ್ಘಾಟಿ ದಾತಬ್ಬಾ, ಹನ್ದ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘಾಟಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಪಟನ್ತಿಆದೀಸು. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠೇನ ‘ಸಙ್ಘಾಟೀ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ತಥಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಏಕೇ. ಅನ್ತೋಸಮಯೇ ಹಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕದಾ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಮೇವಾತಿ ಏಕೇ. ಅಚೀವರಸ್ಸಾನಾಪತ್ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇ ತೇಚೀವರಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ತತ್ಥೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋ. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ, ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಯಾವ ಅಞ್ಞೋ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಸ್ಸಾತಿ ವಿಪ್ಪವಾಸತೋ ಯಥಾರುತಂಯೇವ ಸತಿ ವಿಪ್ಪವಾಸೇ ವಿಪ್ಪವಾಸತೋ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇ ಸತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸತೋತಿ.

ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯೭. ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ ಲಾಮಕಪರಿಚ್ಛೇದಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಲಾಮಕಪರಿಚ್ಛೇದೋವ ತಾವ ವುತ್ತೋ. ಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ. ತೇನೇತಂ ದೀಪೇತಿ – ತಂ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಛಾ ಲಬ್ಭತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಯಾವ ಸಾ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಇದಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಠಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ. ‘‘ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ’’ತಿ ಮರಿಯಾದತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ಕತಂ.

೪೯೯-೫೦೦. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ …ಪೇ… ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಾ ಅತ್ಥಿ, ರಕ್ಖತಿ. ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದೇ, ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಥಿನೇ ಸಮಯೇ ವಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಸಮಯೇ ವಾ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸತಿ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಅಸತಿ ನತ್ಥಿ ಚೇ ಪಚ್ಚಾಸಾ, ನ ರಕ್ಖತಿ. ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅಪರಕತ್ತಿಕಾ ಅತ್ಥತೇ ವಾ ಅನತ್ಥತೇ ವಾ ಸಮಯೋವ. ಹೇಮನ್ತೋ ಸಿಯಾ ಸಮಯೋ ಅತ್ಥತೇ, ಸಿಯಾ ಅಸಮಯೋ ಅನತ್ಥತೇ. ತತೋ ಪರಂ ಏಕಂಸತೋ ಅಸಮಯೋ ವಾತಿ. ‘‘ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಇಧ ಅಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ದುತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇ (ಪಾಚಿ. ೭೩೮ ಆದಯೋ) ಸೇಸಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ವಿಯ. ತತ್ಥ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಭಾಜೇನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮೇವ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಾಜೇನ್ತಿಯಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಯಥಾ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಹೀತಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಹಿ ತಂ ಭಾಜನೀಯನ್ತಿ ಚೇ? ಅಭಾಜನೀಯಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಅತ್ಥತಕಥಿನೇಹಿ ಏವ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಭಾಜನೀಯತ್ತಾ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಜಾತಂ, ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮ್ಪಿ ಇತರೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಿಯಾ ‘‘ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ದಸಾಹಮೇವ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ. ಪಠಮಕಥಿನೇ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಇದಞ್ಹಿ ನಿರತ್ಥಕನ್ತಿ. ಅನುಬ್ಭತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಥಿನೇ ದಸಾಹಪರಮಮೇವ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅನಾದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾತಿ ಚೇ? ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅನಾದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಅಪರಕತ್ತಿಕಾಯ ದಸಾಹಮೇವ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಆಮನ್ತಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಂ ಯಾವದತ್ಥಚೀವರವಸೇನ ಕಥಿನಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಪರಿಹಾರಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ಯಥಾ ಕಥಿನಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಮಕಾಲಚೀವರಂ ಕಾಲಚೀವರಪರಿಹಾರಮೇವ ಲಭತಿ, ತಥಾ ಇತರಮಾಸೇಪಿ ಲಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿಆದಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಅವುತ್ತೇ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’ನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಏವಞ್ಹಿ ವಚನತೋ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ.

ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ – ಯಂ ಪನ ಮಯಾ ‘‘ಪಠಮಕಥಿನೇ ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಮ್ಪಿ ಕಥಿನಮಾಸತೋ ಬಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇವ, ನ ಅನ್ತೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಅತಿರೇಕಚೀವರಸ್ಸ ದಸಾಹಪರಿಹಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ವಾರೇತ್ವಾ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಂ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವಾರೇತುಂ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುನ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಪಞ್ಚ ದಿವಸಾನಿ ಲಭತೀತಿ ಪಸಙ್ಗೋಪಿ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಿವಾರಿತೋ ಹೋತಿ, ತದುಭಯೇನ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಪರೇ ವದನ್ತೀತಿ.

ಪುನಪಿ ವುತ್ತಂ – ಆಚರಿಯಾ ಪನ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ‘‘ಏತ್ಥನ್ತರೇ ತಿಣ್ಣನ್ನಮ್ಪಿ ಅಕಾಲಚೀವರಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅಭಾವ’’ನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಪದಭಾಜನೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಕಿನ್ತು ಪಠಮೇ ದಸಾಹಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಸಚೇ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಅತ್ಥಿ, ತಮೇವ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಾಸಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಇಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ದೀಪೇತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿಪಿ ದೀಪೇತಿ. ತಂ ಪನ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೀಣಿಪಿ ಪದಭಾಜನೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ.

‘‘ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪಹೋನಕಭಾವೇ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದಲಕ್ಖಣೇನಾತಿ ದೀಪೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏವಂ ಸೀಘನ್ತಿ ವಾ ಲಹುನ್ತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವತ್ವಾ ‘‘ದಸಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತು, ಅನತ್ಥತೇ ಪನ ಕಥಿನೇ ಕಥನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅನತ್ಥತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ವುತ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ. ಏಕತಿಂಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಮಹನ್ತೇನಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರೇನ ಸಹ ಘಟಿತಮ್ಪಿ ತಬ್ಭಾವಂ ಅನುಪತಿತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ ಸತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಸಮ್ಭವೇ, ಅಸತಿ ನ ಹೋತಿ, ಪುನ ಘಟಿತೇ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಘಟಿತೇ ನ ಹೋತಿ. ಛಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞವತ್ಥು ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಘಟಿತಂ ಪುನ ಅಞ್ಞಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಲಭತೀತಿ ಏಕೇ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೇ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ‘ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪದುದ್ಧಾರೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಲಾಭಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಚೇ? ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅನೇನ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಅಧಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿಸ್ಸತಿ ಗಣೋ ವಾ’ತಿಆದಿನಾಪಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಪನ ಮಯಾ ಸಬ್ಬಂ ಲಿಖಿತಂ, ಸುಟ್ಠು ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೩-೫೦೫. ಭತ್ತವಿಸ್ಸಗ್ಗನ್ತಿ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾಧಿಟ್ಠಾನಂ. ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾಧಿಟ್ಠಾನವಿಭಾಗನ್ತಿ ಪೋರಾಣಾ. ತತ್ಥ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ತತ್ಥ ತಯಾ ಕತಕಮ್ಮೇ ಏವಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬೇ ಸತಿ ಧೋವಾಪಿಸ್ಸಸಿ ನಾಮ. ಅಥ ವಾ ಸೋ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ತದನುಪಸಙ್ಗಭಯಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪುರಾಣಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಾಣಭಾವದೀಪನತ್ಥಮೇವ ‘‘ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಮ್ಪಿ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನ ಜಾತೋತಿ ಏಕೇ. ಯಸ್ಮಾ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಂ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತೇನೇವ ನಿಸೀದನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣಾವಚನತೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುರಾಣವತ್ಥಂ ಧೋವಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ, ತೇನೇವ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಥವಿಕಮ್ಪಿ ಹಿ ಅಸುಚಿಮಕ್ಖಿತಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಧೋವಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಓಳಾರಿಕತ್ತಾ, ಅಪ್ಪತಿರೂಪತ್ತಾ ಚ. ತೇನೇವ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಚೀವರಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ವುತ್ತೋತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತಮೇವ ನಿವಾಸೇತುಂ, ಪಾರುಪಿತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತಿ, ನೇತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಚ ಮಜ್ಝಿಮತ್ಥೇರವಾದೋ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತೋ ಹೋತಿ, ನೋಪತ್ಥಮ್ಭಿತೋ. ರಜಿತ್ವಾತಿಆದಿ ಪನ ವಿನಯವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಮ ತಕ್ಕೋ. ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀವಾರೇ ತೀಣಿ ಚತುಕ್ಕಾನಿ, ಏವಂ ವೇಮತಿಕಞಾತಿಕವಾರೇಸು ಚಾತಿ ನವ ಚತುಕ್ಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏತ್ಥಾಹ – ಏಕವಾರಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಧೋವನೇಸು ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ದುದ್ಧೋತ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಧೋವತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ದುತಿಯವಾರಂ ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಲಂ ಏತ್ತಾವತಾ ಧೋತೇನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪುನ ಧೋವನ್ತೀ ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ ನಾಮಾತಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ನೋ ಚೇ, ವುತ್ತಾವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನೇ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ವಸೇನ ಆಪತ್ತಿ ಸಾಕಿಯಾನೀನಂ ವಿಯ.

೫೦೬. ಏಕೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಠಮೇನ. ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠವಾಚಿಕಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪಾಕಟತ್ತಾ ತಂ ಅವತ್ವಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋವ ವುತ್ತಾ ಅಪಾಕಟತ್ತಾ.

ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೮-೫೧೦. ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅರಞ್ಞವಾಸೀನಿಸೇಧನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇತಿ ಏಕೇ, ‘‘ತಂ ನ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಿಹತ್ಥತಾಯಾತಿ ಆಯಾಸೇನ.

೫೧೨. ಉಪಚಾರೋತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೋ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ, ಕುರುನ್ದಿಯಞ್ಚ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಬಹೂಸು ಚೀವರೇಸು ಮಹಾಜನೇನ ಪಸಾದದಾನವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಪುನದಿವಸೇ ‘‘ಉಪಾಸಕಾನಂ ಪಸಾದದಾನಾನಿ ಏತಾನೀ’’ತಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿಪಿ ದಿನ್ನಾನಿ ಇಧ ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ದೋಸೋ. ತಂ ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬಹೂಸು ತಸ್ಸಾ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಜಾನನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಂಸುಕೂಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ನು ಖೋ ದಿನ್ನಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ. ಕುರುನ್ದಿಆದೀಸು ವುತ್ತೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಅಯಮೇವ, ಏಕಂ, ‘‘ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೇನಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ‘‘ಯಥಾ ತಥಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಥೋವ ಪಟಿಸೇಧಿತೋತಿ ಅಪರೇ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ನ ವದತಿ, ಉಜುಕಮೇವ ವದತೀತಿ ಪಪಞ್ಚಿತಂ. ತಸ್ಸೇವ ವಿಸಯೋ, ತಸ್ಸಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಠಪಿತಂ ಕಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವುತ್ತಂ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ, ಕುರುನ್ದಿಯಞ್ಚ ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೇನ ನ ಸಮೇತೀತಿ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪನ ವಿಕಪ್ಪಗ್ಗಹಣೇ ಏವ ರುಹತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ. ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಪಂಸುಕೂಲೇನ ಅಸಮಾನತ್ತಾ. ಪಂಸುಕೂಲಭಾವೇನ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದೀಸು ಠಪಿತಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ, ನ ತಂ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಕಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಸ್ಸಾಮಿಕಞ್ಹಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞೋಪಿ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ. ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇವ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ ತದಾ ತಸ್ಸಾ ಅಸನ್ತಕತ್ತಾ. ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲೇಖಕ್ಕಮನಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಮಂಸಂ ದದನ್ತೇನ ತಥಾಗತೇನ ಸಲ್ಲೇಖತೋ ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಭುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಚೀವರಮಾಹ ಯೋ ಮಂಸಂ ಕಥನ್ತಿ ಸಯಮಾದಿಸೇಯ್ಯಾತಿ.

ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಕಥಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ತಾಯ ತಸ್ಸ ಅದಿನ್ನತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖುನಾಪಿ ತತೋ ಭಿಕ್ಖುನಿತೋ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಚ. ಅಸ್ಸಾಮಿಕಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಹತ್ಥತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸಮ್ಭವತೋ. ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಸನ್ತಕಂ ಞಾತಿಕಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ. ಯಥಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತಥಾ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಞ್ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಗಹಣ’’ನ್ತಿ (ಕಙಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಅಙ್ಗಂ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಞಾತಿಕಾಯ ಸನ್ತಕಂ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ, ಸಾಮಣೇರಿಯಾ, ಉಪಾಸಕಸ್ಸ, ಉಪಾಸಿಕಾಯ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾಸಮ್ಭವತೋತಿ ಏಕೇ, ತೇನೇವ ‘‘ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೧೩) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಉಭೋಪೇತೇ ನ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಕಾರಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ.

೫೧೪. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀಸೂತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೇಸು ಬಹೂಸು ಪಟಲೇಸು. ತೇನೇವಾಹ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದಿಮ್ಹಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರೇ’’ತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೇಸು ವಾ ತೇಸಂ ಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ ಭಿಸಿಛವಿಯಾ ವಿಯ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಕಿಂ ಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ನ ಹೋತೀತಿ? ಹೋತಿ, ಕಿನ್ತು ತಂ ಕಿರ ನಿವಾಸನಾದಿಚೀವರಸಣ್ಠಾನತ್ತಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಧ ನಿವಾಸನಾದಿಚೀವರಸಾಧನಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಂ ಚೀವರಂ ನಾಮ. ಅನನ್ತರಾತೀತೇ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಮೇವಾತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮತಾ, ಪಾರಿವತ್ತಕಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಗಹಣನ್ತಿ ತೀಣೇವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅವತ್ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಾರತಾತಿ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಅಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯತ್ತಾ. ಪಠಮಕಥಿನಾದೀಸು ವಿಕಪ್ಪನುಪಗತಾ ಪಮಾಣಂ, ಇಧ ಕಾಯಪರಿಭೋಗುಪಗತಾತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದಿಂ ಯಂಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಮ್ಪಿ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದಿಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಚ ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಚೀವರಮೇವ, ನ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ. ‘‘ಕೋ ಪನ ವಾದೋತಿ ನಿಗಮನವಚನಮ್ಪಿ ಸಾಧಕ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನತೋ ಅಚಿತ್ತಕಂ, ನ ವತ್ಥುಂ, ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸನ್ತಕಭಾವಾಜಾನನತೋ, ಚೀವರಭಾವಾಜಾನನತೋ ಚ ಅಚಿತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ.

ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೧೫. ಪರಿಕ್ಖಾರಾನನ್ತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಏಕಸಾಟಕನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಪವಾರಿತೋಪಿ ಅದಾತುಕಾಮೋ ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ.

೫೧೭. ನೇವ ತಾವ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ, ನ ಭಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಚ್ಛಿನ್ನಾನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ, ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಾಸಾಸಬ್ಭಾವತೋ ಚ. ಪಚ್ಚಾಸಾ ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ರಕ್ಖತೀತಿ? ಯಾವ ಗಾಮನ್ತರಾ, ಯಾವ ಅದ್ಧಯೋಜನಾತಿ ಏಕೇ. ಯಾವ ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರಾತಿ ಏಕೇ. ಯಾವ ಅಞ್ಞೇ ನ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ಯಾವ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ಏಕೇ. ಯಾವ ಸಾಖಾಪಲಾಸಪರಿಯೇಸನಭಞ್ಜನಸಜ್ಜನಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಾತಿ ಏಕೇ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಏತೇಸಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಗಿಹಿವತ್ಥಾದೀನಂ ಭಿಸಿಛವಿಪರಿಯನ್ತಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತೇನ ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ.

ನ ತಾವ ಥೇರಾನಂ ದಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ನ ತಾವ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ಯದಾ ಥೇರಾ ‘‘ದೇಥಾವುಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತದಾ ದಾತಬ್ಬಾನಿ. ‘‘ಏವಂ ಸತಿ ದಹರಾಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಭಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ‘ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಹೋತೀ’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾಪಿ ದಾತುಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣಂ ವಾ’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ಅತ್ತನಾ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಚೀವರಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ ಆಚರಿಯಾದೀಹಿ ‘‘ಆಹರಾವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇಯೇವ, ನಾವುತ್ತೇತಿ, ನ, ‘‘ಕೇಹಿಚಿ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಲೇಸತೋ ದುತಿಯಲೇಸಸ್ಸ ಅವಿಸೇಸಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋತಿ. ಅಥ ಕಿಮತ್ಥಂ ‘‘ನ ತಾವ ಥೇರಾನಂ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಯಾವ ಥೇರಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಾಖಾಪಲಾಸಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ, ತಾವ ನ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ತತೋ ತಾನಿ ಥೇರುದ್ದಿಸ್ಸಕಾನಿ ಸಾಖಾಪಲಾಸಾನಿ ಸಯಂ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ವಿನಾಪಿ ಥೇರಾಣತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ಹೋತಿ ಸತ್ಥುನಾಪಿ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ತದಲಾಭೇ ನ ತ್ವೇವ…ಪೇ… ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನವಿರೋಧತೋ. ಏತ್ಥಾಹ – ದುಕ್ಕಟಭಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥು ಚೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ತದಲಾಭೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥು ಸಙ್ಘಿಕಂ, ತದಲಾಭೇ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ? ನ, ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಲೋಕವಜ್ಜತ್ತಾ. ಅಪಿಚ ನ ಸಬ್ಬಂ ಭೂತಗಾಮಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಮೇವ, ತತೋ ದುಕ್ಕಟಾದಿವತ್ಥುಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಪಿ ಕಾಲೋದಿಸಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ತದಾ ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ ನಟ್ಠಚೀವರೋ ಹೋತೀತಿ? ಏತ್ತಾವತಾ ನಗ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ಏಕೇ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಭಾವೇನ, ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಾಭಾವೇನಾತಿ ಏಕೇ. ತಿಚೀವರಾಭಾವೇನಾತಿ ಏಕೇ. ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಾಭಾವೇನಾತಿ ಏಕೇ. ಅಯಂ ಏಕೇವಾದೋ ಯುತ್ತೋ ‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವಚನತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇ ಸತಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ತನ್ನ, ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ ನಾನತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತೂನಂ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೬) ವುತ್ತೇ ಪವತ್ತೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಥಾ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೇನ ನಿವತ್ಥೋತಿ ತಂನಿವತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ತಮೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಜಿರತಿ, ನ ಲೇಸೇನ. ಅತ್ತನಾತಿ ಸಯಮೇವ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗೇನ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಜಿಣ್ಣಂ ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣಂ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಸಭಾಗಾನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೇ ದಾನಮ್ಪಿ ಯುತ್ತಪರಿಭೋಗೇ ಏವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಇಮೇ ಕಿರ ದ್ವೇ ಲೇಸಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯೋ, ವಾಚೇನ್ತಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮತನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಆಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೫೨೧. ನಿಸೀದಿತುಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ವಾ ನ ಲಭತೀತಿ ಯಥಾಸುಖಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಅನುವತ್ತತಿ ಏವ. ಅತ್ಥಾಯ ಕಸ್ಸ? ತಸ್ಸೇವ ಅಞ್ಞಸ್ಸ. ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾತಕೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಥಾ ಅಪ್ಪವಾರಿತೇಪೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಞಾತಕೇ ಞಾತಕಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ನ ನಿಚ್ಚಂ ಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಾತಕಗ್ಗಹಣೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪವಾರಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಅಞ್ಞಾತಕಗ್ಗಹಣಂ, ಅಞ್ಞಾತಕಾ ಹಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಥಾ ಞಾತಕಗ್ಗಹಣೇನ ಪವಾರಿತಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ನ ಹೋತಿ. ನ ಪವಾರಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಞಾತಕಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾಯ ಚ ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ. ಞಾತಿಕಾಯ ಪನ ಪವಾರಿತಾಯ ಚ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಥಾ ಪುರಾಣಚೀವರಂ ಞಾತಿಕಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪವಾರಿತಾಯ ಪನ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಞಾತಕಾನಞ್ಚ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಪುರಾಣಚೀವರಂ ನಾಮ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಪವಾರಿತಾನಂ. ತಿಕಚ್ಛೇದೋ ಚ ಮಾತಿಕಾಪದೇನೇವ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇನ. ತತ್ಥಾಪಿ ಏಕೇನೇವ, ನ ದುತಿಯಾದೀಹೀತಿ ಅಯಂ ವಿನಯೇ ಧಮ್ಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೨-೪. ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲಂ ವಾತಿ ದುಸ್ಸಪಸಾರಂ ವಾ. ಹತ್ಥೇನ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠತ್ವಾ ಸಾಲಾಯಂ ಪಸಾರೇತಬ್ಬದುಸ್ಸಂ ಪಸಾರೇನ್ತೀತಿ ಚೋದನಾ. ತಿಚೀವರಿಕೇನೇವಾತಿ ವಿನಯತಿಚೀವರಿಕೇನ. ಸೋ ಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾದೀಸು ಸನ್ತೇಸುಪಿ ತಿಚೀವರೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ. ಅಞ್ಞಥಾಪೀತಿ ‘‘ಪಮಾಣಿಕಂ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ತಸ್ಮಿಂ ನಟ್ಠೇ ಬಹೂನಿಪಿ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ, ನ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮ’’ನ್ತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಭಾಗನ್ತಿ ‘‘ತಿಚೀವರಿಕಸ್ಸ ತಂ ವಿಭಾಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಆಚರಿಯೋ ಪನ ‘‘ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅತಿಚೀವರಿಕೇನ, ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಇತೋ ವುತ್ತಗ್ಗಹಣಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಅಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವದತಿ. ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಪನ ಸಚೇ ತೀಣಿಪಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ, ಸಚೇ ದ್ವೇ ವಾ ಏಕಂ ವಾ ನಟ್ಠಂ, ತೇನ ‘‘ಅಞ್ಞಥಾಪೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವಿಚಾರಣಾ ಏವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಕತಿಯಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರತಿ, ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ವಾ ತಂಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ವಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ವಾ.

೫೨೬. ‘‘ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲೇಖದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಞಾತಕಾದಿಟ್ಠಾನೇ ತದುತ್ತರಿ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪವಾರಿತಾ ನಾಮ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏವ ಪವಾರಿತಾ, ನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೇ. ‘‘ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪವಾರೇತಿ, ಉಭೋಪಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾರಣಾ ನಟ್ಠಕಾರಣಾವ ದೇನ್ತಿ ನಾಮ. ಅಪಿಚ ಯಥಾ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ತಥಾ ಇಧಾಪಿ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನನಟ್ಠಕಾರಣಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವುತ್ತವಚನಮೇವ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಆಹ, ತಂ ಅಯುತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತದುತ್ತರಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಾನೀ ವಾ’’ತಿ ಮಾತಿಕಾಯ ಪಾಳಿ, ವಿಭಙ್ಗೇ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕೋ ನಾಮ ಮಾತಿತೋ ವಾ…ಪೇ… ಅಸಮ್ಬದ್ಧೋ’’ತಿ ಪಾಳಿ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಚ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿ, ತಸ್ಮಾ ತಿವಿಧಾಯಪಿ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಅಯುತ್ತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಕೇವಲಂ ಸಲ್ಲೇಖಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಪರೇ. ಉಪರಿ ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ‘‘ತೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಪಹೇಣಕತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತತೋ ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತತ್ಥ ಚ ಇಧ ಚ ನಾನಾಕರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ ಸುನ್ದರಾ ವಿಯ ಮಮ ಖಾಯತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ನಿದಾನವಿರೋಧತೋ ನ ವುತ್ತಂ. ತಥಾಪಿ ಅನನ್ತರೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಏವರೂಪೇಸು ಗಹಪತಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಗಹಪತಿ ನಾಮ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ ಚ ತಿತ್ಥಿಯೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೭-೮. ಅಪಿ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೇಯ್ಯಾತಿ ಪಾಠಸ್ಸ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಇಮೇ ಸುಕರಾ, ‘‘ನ ಇಮೇಸಂ ಸುಕರಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ‘‘ತಸ್ಸ ನ ಇಮೇಸಂ ಸುಕರಾ ಅಚ್ಛಾದೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪವಾರಿತೋಪಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋವ ಹೋತೀತಿ.

ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೨. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟೇನ ಕಿಂಪಯೋಜನನ್ತಿ? ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಿಯ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತನ್ತಿ ಅನಾರೋಪೇತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ ವಿನಾಪಿ ತೇನ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ, ಅನಿಸ್ಸರತ್ತಾ, ಅನಾರೋಪೇತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಚ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೬). ಇದಂ ಸಬ್ಬಮಕಾರಣಂ. ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಯೋಜನಂ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ತೇನೇವಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಞ್ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಾ ನತ್ಥಿ, ತಂಸದಿಸಞ್ಚೇತಂ, ನ ನಿಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋತಿ? ತತೋ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಏಕಸ್ಸ ಪೀಳಾ ಕತಾ, ದುತಿಯೇ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೇನ ಕೋ ಪನಞ್ಞೋ ಅತಿರೇಕತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ? ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ತಾವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಪೀಳಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಯಮತಿರೇಕತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ. ತೇನೇತಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಪಟಿಲದ್ಧಚೀವರಗಣನಾಯೇವ ಆಪತ್ತಿಗಣನಾ, ಪೀಳಿತಪುಗ್ಗಲಸಙ್ಖಾತವತ್ಥುಗಣನಾಯಪೀ’’ತಿ.

ಹೋನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ವತ್ಥುತೋ ಗಣನಾಯಾಪಿ, ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ ನೇಕತಾ;

ಇತಿ ಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ, ದುತಿಯೂಪಕ್ಖಟಂ ಇಧ.

‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಯ, ವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಯ ಕಿನ್ತೇತಂ;

ಏಕಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ನೇಕತಾ, ಆಪತ್ತೀನಂ ಪಯೋಗತೋ’’ತಿ.

ಅಪಿಚೇತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತಂಜಾತಿಕೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ನಯದಸ್ಸನಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಹ ಚ –

‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಬಹುತಾಯ ವಿಮಿಸ್ಸತಾಯ,

ಆಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಬಹುತಾ ಚ ವಿಮಿಸ್ಸತಾ ಚ;

ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿವಿಧಿಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಂ,

ಸತ್ಥಾ ಉಪಕ್ಖಟಮಿದಂ ದುತಿಯಂ ಅವೋಚಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ವಿಚಾರಣಾ – ಪುರಾಣಚೀವರಂ ಏಕಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ, ಬಹೂಹಿ ವಾ ಧೋವಾಪೇತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಗಣನಾ, ತಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಬಹೂನಂ ವಾ ಸಾಧಾರಣಂ ಏಕಮೇವ ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಇಧಾಪಿ ತಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಬಹೂನಂ ವಾ ಸಾಧಾರಣಮೇಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಪುಗ್ಗಲಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಗಣನಾ. ತಥಾ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ತಾವ ಬಹುತಾಯ ನಯೋ. ಮಿಸ್ಸತಾಯ ಪನ ಞಾತಿಕಾಯ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಚ ಏಕಂ ಧೋವಾಪೇತಿ, ಏಕತೋ ನಿಟ್ಠಾಪನೇ ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಥ ಞಾತಿಕಾ ಪಠಮಂ ಥೋಕಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಠಿತಾ, ಪುನ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ಸುಧೋತಂ ಕರೋತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅಥ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ಪಠಮಂ ಧೋವತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞಾತಿಕಾ ಸುಧೋತಂ ಕರೋತಿ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಪಯೋಗವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಚ ಞಾತಿಕಾಯ ಚ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ, ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀ ವಾ ಧೋವಾಪೇತಿ, ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯದುಕ್ಕಟಾದಿಆಪತ್ತಿಭೇದಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಚ ಞಾತಿಕಾಯ ಚ ಸನ್ತಕಂ ಚೀವರಂ ಉಭೋಹಿ ಏಕತೋ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಏವ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ. ಅಥ ಞಾತಿಕಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಥ ಉಭೋಸು ಅಞ್ಞಾತಿಕಾದಿಸಞ್ಞೀ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯದುಕ್ಕಟಾದಿಆಪತ್ತಿಭೇದಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಮಿಸ್ಸತಾಯ ನಯೋ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪನ ಅನೇಕೇ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಾವಿಞ್ಞತ್ತಪುಗ್ಗಲಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಏಕೋ ದೇತಿ, ಏಕೋ ನ ದೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅಥ ಅವಿಞ್ಞತ್ತೋ ದೇತಿ, ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅಥ ವಿಞ್ಞತ್ತಾವಿಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಸಾಧಾರಣಂ ವಿಞ್ಞತ್ತೋ ದೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ. ಉಭೋ ದೇನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ. ಅವಿಞ್ಞತ್ತೋ ದೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವಿಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಅವಿಞ್ಞತ್ತೋ ದೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ. ತಥಾ ಉಪಕ್ಖಟಾದೀಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ.

ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೭. ‘‘ನ ಖೋ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ…ಪೇ… ಕಾಲೇನ ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏವ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪನನ್ದೋ ಮಂಸಸ್ಸ ಚೇತಾಪನ್ನಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಕಹಾಪಣಂ ಹತ್ಥೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತತೋ ಮಹನ್ತತರಂ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಕಥಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಚೀವರಪಟಿಸಂಯುತ್ತತ್ತಾ ಚೀವರವಗ್ಗೇ ಸಙ್ಗಾಯಿಂಸೂತಿ.

೫೩೮-೯. ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನನು ಪುನ ಚೋದೇತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಏಕೇ. ಆಗಮನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಚೀವರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಸ್ಸ ಕತತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಠತ್ವಾ ಚೋದೇಮೀ’’ತಿ ಆಗತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತಿ, ಕರೋತಿ ಚೇಕಂ, ತೀಣಿಪಿ ಚೇ ಕರೋತಿ, ಏಕಮೇವ, ಏಕವಚನತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ತೀಣಿ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತೀತಿ ಏಕೇ. ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ‘‘ನ ಚೋದನಾದಿಂ ಭಞ್ಜತಿ, ಚೋದೇತುಕಾಮೋ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕಾಸಿ, ತೇನ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಆಸನೇ ಚೇ ನಿಸೀದತಿ, ಏಕಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ. ಆಮಿಸಂ ಚೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇನ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ. ಧಮ್ಮಂ ಚೇ ಭಾಸತಿ, ಧಮ್ಮದೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಾಯ ಏಕಾಯ ವಾಚಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ‘‘ಯತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಏವ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪನ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ. ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಆಣತ್ತಾ ತಂ. ಮೂಲಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತೇನಾತಿ ಮೂಲಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವೇ ಸತಿ ಅಸಾದಿಯನ್ತೇನ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಚಿತ್ತೇನ, ನ ಮುಖೇನ. ಸಚೇ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋವ ಮುಖೇನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ಪಟಿಲಾಭೇ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ಚಿತ್ತೇನ ಸಾದಿಯನ್ತೋಪಿ ಮುಖೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಚೇ ವೋಹರತಿ ‘‘ಕಹಾಪಣಾರಹೇನ, ಪಾದಾರಹೇನ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇನ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಆಹರಾ’’ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ರೂಪಿಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಞ್ಚಿ ಸಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಭೂಮಿಪದೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸೀಮಂ ದೇಮಾತಿ ವದನ್ತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ, ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಚ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಙ್ಘಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾ’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ನ ಹೋತಿ, ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ, ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಚ ವತ್ತುಂ, ಅನುಮೋದೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಙ್ಘಸ್ಸ ‘ವಿಹಾರೋ’ತಿ ನಾಮಾಭಾವತೋ, ಖೇತ್ತಸ್ಸೇವ ‘ಸೀಮಾ’ತಿ ನಾಮಭಾವತೋ ಚ, ಚಿತ್ತೇನ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೋವ ಪಮಾಣಂ. ಕಪ್ಪಿಯಮೇವಾಚಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ ‘ನ ತ್ವೇವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಾಮೀ’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೯೯) ವಚನೇನಪಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಕಪ್ಪಿಯವಚನಪಚ್ಚಯಾ ದಾಯಕೋ ಸಯಮೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ದಾಯಕೇನ ಏತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸನ್ತಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಮಯುತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಸೀಮಾವಿಹಾರವಚನಸ್ಸ ದಾಯಕವಚನತ್ತಾ. ಇಧ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಚನಂ ಪಮಾಣಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಥಾಪಿ ‘ಮಮ ತಳಾಕಂ ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಸಾಧು, ಉಪಾಸಕ, ಸಙ್ಘೋ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸತೀ’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾ’’ತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಖೇತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಖೇತ್ತಪಟಿಬದ್ಧವಚನಾನಿ ಸೀಮಾವಚನೇನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅವಿಹಾರಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ರೂಪಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ವಿಹಾರಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಜಾನನ್ತೇನಾಪಿ ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಕಹಾಪಣಾರಹಾದಿನೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಭಾವಂ, ಕಹಾಪಣಾದಿಭಾವಮೇವ ವಾ ಜಾನನ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ತಥಾವೋಹರನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ನ ತ್ವೇವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲೇಸಂ ಓಡ್ಡೇತುನ್ತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ನೋ ಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ನ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಯಥಾವುತ್ತಸಾಮಿಚಿಯಾ ಅಕರಣೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಯಥಾವುತ್ತಸಾಮಿಚಿಮ್ಪಿ ನ ಕತ್ವಾ ಚೇ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾ ಸಯಮೇವ ಚೋದೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಸಯಂ ಕರಣಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಂ …ಪೇ… ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ, ದದನ್ತೇಸುಪೀತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಜಾತರೂಪರಜತಂ ‘‘ಸಙ್ಘೇ ಸಾದಿತೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಚ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ತಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ನವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವಾತಿ ಯೇವಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಿಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ…ಪೇ… ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ನಾಮ ‘‘ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯವಾ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ಕತ್ಥಚಿ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ಕತ್ಥಚಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಚೇತಿಯಸ್ಸ…ಪೇ… ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಹಾರಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ‘‘ಮಾತುಯಾ ದೇಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಹೋತೀತಿ? ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ಏಕೇ. ನ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ, ಕೇವಲಂ ಅಟ್ಠಾನೇ ಚೋದೇತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಾಪತ್ತಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಕಥನ್ತಿ? ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಪಣಾಮೇತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ಪಣಾಮೇನ್ತೋ ಅನತಿಸಾರೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೮) ಏತ್ಥ ನ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತಂಯೇವ ಅಪಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತೋ ನ ಪಣಾಮೇತಬ್ಬೋ, ಯೋ ನ ಪಣಾಮೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೮), ತಸ್ಮಾ ಅಧಿಮತ್ತಪೇಮಾದಿಅಭಾವೇಪಿ ಅಪಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಪಿಚ ‘‘ಸಾತಿಸಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಸಾತಿಸಾರೋ ಹೋತೀತಿ ಸದೋಸೋ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೬೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ತದನನ್ತರಮೇವ ತಂಮಿಚ್ಛಾಗಾಹನಿವತ್ತನತ್ಥಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತೋ ಪಣಾಮೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕಾ ಕತಾತಿ. ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮೇವಾತಿ ತಳಾಕತೋ ನಿಪ್ಫನ್ನಧಞ್ಞೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಗೋರಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಪಿ ವಿಧಾನಂ ವಕ್ಖಾಮ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ‘‘ಉದಕವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ದುಬ್ಬಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಪರತೋ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಧಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸದಿಸಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುವುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಯೋಗವಸೇನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಕತಪುಬ್ಬಂ ನವಸಸ್ಸಂ ನಾಮ. ಖಲೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ರಕ್ಖತೀತಿ ‘‘ಇದಂ ವಾ ಏತ್ತಕಂ ವಾ ಮಾ ಗಣ್ಹ, ಇದಂ ಗಹೇತುಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇತೋ ಅಪನೇಹಿ, ಇಧ ಪುಞ್ಜಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ವಾ ಪಯೋಗೇನ ಚೇ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ‘‘ಸಚೇ ‘ಮಯಿಠಿತೇ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತೀ’ತಿ ರಕ್ಖತಿ, ಗಣ್ಹನ್ತೇ ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘ಕಿಂ ಕರೋಥಾ’ತಿ, ಭಣತಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ. ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದಿತತ್ತಾ. ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಸಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಪಣ್ಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ‘‘ಪಕತಿಯಾ ಸಯಮೇವ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಉಸ್ಸಾಹಜನನತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಕಹಾಪಣಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನತೋ, ಪಗೇವ ಉಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ದಾಯಕಾ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಗಾಮಖೇತ್ತಾರಾಮಾದಿಂ ಕೇಣಿಯಾ ಗಹಿತಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ತತ್ಥ ಕುಟುಮ್ಬಿನೋ ‘‘ಇಮೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಹಾಪಣಾ ಆಹಟಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾವ ಚೇ ವದನ್ತಿ, ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಹಾಪಣಾ ನ ಕಪ್ಪನ್ತಿ, ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇ ವಾ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಕೇನಚಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬತಾಯ ‘‘ಇಮಿನಾ ಸಪ್ಪಿಂ ಆಹರಾಹೀ’’ತಿ ವಿಚಾರೇತಿ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪರತೋ ಪತ್ತಚತುಕ್ಕೇ ಚತುತ್ಥಪತ್ತೋ ವಿಯ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಇಮೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’ತಿ ಕಹಾಪಣೇ ದಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತೋ, ಅಯಂ ಪತ್ತೋ ಏತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ, ಮೂಲಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಹಾಪಣಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾತಿ. ಇದಂ ದುವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಮೂಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇಮಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪತ್ತಚತುಕ್ಕೇ ದುತಿಯತತಿಯಪತ್ತಾ ವಿಯ, ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ಸಯಂಕಾರಿವಾರೇ ‘‘ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬ’ನ್ತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಮೂಲಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ ನಾಮ.

ಮಹಾವಿಸಯಸಿಕ್ಖತ್ತಾ, ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಇದಂ;

ರಞ್ಞೋ ವಿಯ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಚಿತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋಪಿ ವಾ.

ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಚೀವರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.