೨. ಕೋಸಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೪೨. ಕೋಸಿಯಕಾರಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಸಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಕೋಸಕಾರಾ’’ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಾನಂ ಪಾಣಕಾನಂ ಕೋಸತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಕೋಸಿಯಂ ನಾಮ. ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಚೇ? ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾಲೇ ‘‘ಸಯಂ ಕತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಉಭೋಹಿ ಚೇ ಕತಂ, ಯಥಾಪಾಠಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನಾ ಚ ಪರೇಹಿ ಚ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತೀತಿಆದಿಚತುಕ್ಕಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಂ ನ ದಸ್ಸಿತಂ. ವಿನಯಧಮ್ಮತಾ ಹೇಸಾ, ಯದಿದಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಿಕೇ ವಾ ಚತುಕ್ಕೇ ವಾ ದಸ್ಸಿತೇ ಇತರಂ ಸಮ್ಭವನ್ತಮ್ಪಿ ನ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೪೭. ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಪಠಮೇ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಕೋಸಿಯಂಸುನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಭಾವೇ ಸತಿಪಿ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನರೂಪಕಂ ‘‘ಸುದ್ಧಕಾಳಕ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫೨. ‘‘ಧಾರಯಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ತುಲಾ ಆದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯಥಾ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ ಕಾಳಕಾ ಅಧಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಕಾಳಕಾನಂ ದ್ವೇ ಭಾವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಸುದ್ಧಕಾಳಕಪಟಿಸೇಧನನಿದಾನೇನ. ತತಿಯಂ ಓದಾತಾನಂ ಚತುತ್ಥಂ ಗೋಚರಿಯಾನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಏಕಸ್ಸಪಿ ಕಾಳಕಲೋಮಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಭಾವೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಂ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಸಮೇತಿ, ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ತುಲಾಯ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಲೋಮಂ ತತ್ಥ ಪತೇಯ್ಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ದ್ವೇ ತುಲಾ ನಾದಾತಬ್ಬಾ, ಊನಕತರಾ ಆದಾತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ. ನ ಹಿ ಲೋಮಂ ಗಣೇತ್ವಾ ತುಲಾಧಾರಣಾ ಕರೀಯತಿ. ಅಥ ಗಣೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಿಂ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಗೋಚರಿಯಓದಾತೇಸು ಏಕಮೇವ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವಿಚಾರಿತತ್ತಾ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೬೨. ನವಂ ನಾಮ ಕರಣಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಇದಂ ಆದಿಕರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸಗಣನಂ ದೀಪೇತಿ. ಕರಿತ್ವಾ ವಾತಿ ವಚನಂ ನಿಟ್ಠಾನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವಚನಂ ಪನ ಪರಿಭೋಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ದೀಪೇತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕಸ್ಸ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಓರತೋವ ಕತಾನಿ ಬಹೂನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ನವನ್ತಿ ಕಿಂ ಕತತೋ ಅಞ್ಞಂ, ಉದಾಹು ಧಾರಿತತೋ ಅಞ್ಞನ್ತಿ? ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯದಿ ಕತತೋ ಅಞ್ಞಂ, ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ದುಕ್ಕತಂ ವಾ ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣಂ ವಾ ಪುನ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿನಾಪಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ. ಕತತೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ, ಇದಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಕತನ್ತಿ ತತೋ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದವಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಧಾರಿತತೋ ಅಞ್ಞಂ ನಾಮ, ಸಮ್ಮುತಿ ನಿರತ್ಥಿಕಾ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪಠಮಕತಂ ಚೇ ಅಪರಿಭುತ್ತಂ, ಸತಿಯಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ? ತತ್ರಿದಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನಿದಸ್ಸನಂ – ನಿಟ್ಠಾನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಚ ಸತ್ತಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಮಾಸಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ, ನ ವಸ್ಸಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ. ಸತ್ತಮೇ ಪರಿಪುಣ್ಣಞ್ಚ ಊನಕಞ್ಚ ವಸ್ಸಂ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಕತಸ್ಸೇವ ಸಚೇ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಪುನ ನಿಟ್ಠಾನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಲಭನ್ತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಪರಿಭುತ್ತಂ ವಾ ಹೋತು ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ವಾ, ಧಾರಿತಮೇವ ನಾಮ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ನವಂ ನಾಮ ಕರಣಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಪರತೋ ತಮೇವ ಪುಬ್ಬಕತಂ ದುಕ್ಕತಭಾವೇನ, ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣತಾಯ ವಾ ವಿಜಟೇತ್ವಾ ಪುನ ಕರೋತಿ, ನಿಟ್ಠಾನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛಬ್ಬಸ್ಸಪರಮತಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ಅತಿರೇಕಂ ವಾ. ಅನ್ತೋ ಚೇ ಕರೋತಿ, ತದೇವ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ಕರಣಂ ಉಪಾದಾಯ, ತಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ನವಂ ನಾಮ ಕರಣಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ಹೋತಿ? ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತೀತಿ. ‘‘ಯಾಚನಬಹುಲಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಬಹುಲಾ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕರಣಂ ದೀಪೇತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ತಂ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಮೇವ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನಾಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಪನಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ, ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ಥೋ ವಿಸೇಸೋತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ‘‘ನವಂ ನಾಮ ಕರಣಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತಿರೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ವಿಯ ಪಟಿಲಾಭೇನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನವತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ಪಟಿಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛಬ್ಬಸ್ಸಪರಮತಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ. ಓರೇನ ಚೇ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ…ಪೇ… ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ನವಂ ನಾಮ ಕರಣಮೇವ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಪಟಿಲಾಭಂ. ಓರೇನ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ನವ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ, ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಂ ಚೇ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ಲಾಭೋ, ತಥಾ ಕರೇಯ್ಯ ವಾ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಚ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವಿಸೇಸೋತಿ.

ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೬೫. ನಾಸ್ಸುಧ ಕೋಚೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸುಧ-ಇತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಇಧ ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಕೋಚಿ ಭಗವನ್ತಂ ನಾಸ್ಸುಧ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಏಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಂ ಸುಗ್ಗಾಹಂ ಏಕಾಹಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ವರನ್ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೩೩೭) ವಿಯ, ಅನುಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಯಥಾಸುಖಂ ಮಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೂತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತು.

೫೬೬-೭. ‘‘ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪಸೇನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಆರಞ್ಞಿಕಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಪಂಸುಕೂಲಿಕವಸೇನ ಸಬ್ಬಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇನೇವಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸನ್ಥತೇ ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯಾ’’ತಿ. ಕಿಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಚೀವರಂ ನ ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಚೇ? ಯಥಾ ಹೋತು. ಕತಮಂ ಚೀವರಂ ನಾಮಾತಿ? ಛನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚ ವಾಯಿಮಂ ಅವಾಯಿಮನ್ತಿ? ವಾಯಿಮಮೇವಾತಿ. ಕತರಸುತ್ತೇನಾತಿ? ಅದ್ಧಾ ಸೋ ಸುತ್ತಮೇವ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಸಿವೇಯ್ಯಕಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ, ಇದ್ಧಿಮಯಿಕಞ್ಚ ದೇವದತ್ತಿಯಞ್ಚ ಅಚೀವರಂ ಕರೋತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಅವಾಯಿಮಮ್ಪೀತಿ ವದಾಮೀತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಿದ್ಧಾ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ಕಮ್ಬಲಸೀಸೇನ ಉಣ್ಣಾಮಯಸಾಮಞ್ಞತೋ. ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಸನ್ಥತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ? ದುಟ್ಠು ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸು ಅಚೀವರತ್ತಾ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗತ್ತಾ ಚ ಸನ್ಥತಸ್ಸ. ಅಥ ನಾಧಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಪುಬ್ಬೇವ ತತ್ಥ ಅಚೀವರಸಞ್ಞಿನೋ ಏತೇತಿ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯ ತದುಭಯಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ. ಕಿಂ ಪನೇತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ನತ್ಥೀತಿ? ತತ್ಥೇವಾಗತಂ, ಅಪಿಚೇತಂ ಅವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಚೇ, ಚೀವರಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಸಿದ್ಧಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಥ ನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಮ್ಪಿ ಚೀವರಮೇವ ಸಿದ್ಧಂ, ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ, ಅವಿಕಪ್ಪನುಪಗಞ್ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಚೀವರಂ ವತ್ತಮಾನಂ ಅಂಸಕಾಸಾವಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

ಅಪಿಚ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ನ ಕೇವಲಂ ತೇಸಂಯೇವ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಅನುಬನ್ಧತಿ ಏವ ‘‘ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಮ್ಪಿ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಮ್ಪೀ’’ತಿ ವಚನತೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೋ ಪನಸ್ಸ ಅಚೀವರತಂ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತತ್ಥದೀಪನೇನ ದೀಪೇತಿ. ನಿವತ್ಥಪಾರುತನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ನಿಸಿನ್ನಞ್ಚೇವ ನಿಪನ್ನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ಅನುಬನ್ಧತಿ ಏವ. ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಹಿ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಚ, ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೩೨೯) ‘‘ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಚ ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ದಸಾ ವಿದತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ಇಧ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚಸ್ಸ ‘‘ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಪದೇಸೇ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಫಾಲೇತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ದಸಾ ಕರೀಯನ್ತಿ, ತಾಹಿ ದಸಾಹಿ ಸದಸಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಏಕಮೇವ, ದ್ವೇ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ನವನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಏಳಕಲೋಮಮಯಸನ್ಥತವಿಸೇಸನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಥಾ ನಿಸೀದನಮೇವ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಞ್ಚ ಸಿದ್ಧಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ‘‘ಏಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಿದ್ಧೇ ಸಿದ್ಧಾ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಸನ್ಥತಸಾಮಞ್ಞತೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಕಥಂ ಅದಸಮೇವ ಸನ್ಥತಂ ಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನೇಕಮ್ಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಯತೋ ಸದಸಮೇವ ಸನ್ಥತಂ ಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ. ಅಸನ್ಥತಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಓರೇನ ಚ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ವಿನಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಂ, ತಞ್ಚ ಪೋರಾಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏವ, ನ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಏಕಮೇವ, ದ್ವೇ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ವಚನತೋತಿ. ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ ಸನ್ಥತಂ ಸಯನತ್ಥಮೇವ ಕರೀಯತಿ, ನಿಸೀದನಂ ಅಸನ್ಥತಮೇವಾತಿ. ತಞ್ಚ ನ ನಿಯಮತೋ ‘‘ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಂ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ. ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನಞ್ಞವಿಸಯತ್ತಾ.

ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಪನ ಅಚೀವರಭಾವೇ ಅಯಂ ಯುತ್ತಿ – ಆದಿತೋ ‘‘ತೀಣಿ ಸನ್ಥತಾನಿ ಪನ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ತಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಭಗವತಾ ಚ ಖೋಮಾದೀನಿ ಛ ಅನುಞ್ಞಾತಾನೀತಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸುದ್ಧಕೋಸೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಜಾತಂ, ಪಗೇವ ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕಸನ್ಥತಚೀವರನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಕಮ್ಬಲಞ್ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಞ್ಚ ಸುದ್ಧಿಕಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಜಾತಿಕಾಳಕಭಾವೇನ, ಪಗೇವ ಓದಾತಗೋಚರಿಯಮಿಸ್ಸಕಸನ್ಥತಚೀವರನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರೋಧೋ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸನ್ಥತಂ ಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನಿಸೀದನಂ ಪನ ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಸಣ್ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದಸಮ್ಭವತೋ. ಏತ್ಥಾಹು ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ದುವಿಧಂ ನಿಸೀದನಂ ಸನ್ಥತಂ, ಅಸನ್ಥತಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಥತಮೇವ. ಅಸನ್ಥತಂ ಖೋಮಾದಿಛಬ್ಬಿಧಂ, ತದನುಲೋಮಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸನ್ಥತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದನಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ? ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯ ಸನ್ಥತಾನಂ ಉಜ್ಝಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಅಚೀವರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಭೇದಭಯಾ ತಾನಿ ಉಜ್ಝಿತ್ವಾ ತೇರಸಾಪಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು, ಸೀಸದಸ್ಸನವಸೇನ ತೀಣೇವ ವುತ್ತಾನಿ, ಭಗವಾ ಚ ತೇಸಂ ಸನ್ಥತಂ ಅನುಜಾನಿ, ತತೋ ನೇಸಂ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ನಿಸೀದನಚೀವರಸಣ್ಠಾನಮ್ಪೇತಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ನೋ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಚತುತ್ಥಚೀವರಭಾವೇನ ಪಗೇವ ಕತಸನ್ಥತಂ ವಾ’’ತಿ. ತತೋ ಸನ್ಥತೇ ನೇಸಂ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತದತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನತೋತಿ.

ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೭೨-೩. ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕತಿಯಾ ದೀಘಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿಪಿ ತಿಯೋಜನಪರಮಮೇವ ಹರಿತಬ್ಬಾನಿ, ಪಗೇವ ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇನೇವ ವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಗಮನುಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ…ಪೇ… ಅಸನ್ತೇಪಿ ಹಾರಕೇ ಅದ್ಧಾನಂ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಾನಂಯೇವ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಅನಾಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಪರಸನ್ತಕಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನಂ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಾ. ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ, ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ದೀಪಿತೋವ ಹೋತೀತಿ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಹರಾಪೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಚೇ ಹರನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತೇನೇವ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಂ ಹರಾಪೇತಿ? ಜಾನನ್ತಂ ಅಜಾನನ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯದಿ ಜಾನನ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಹರಿಸ್ಸತೀತಿ ಠಪೇತಿ, ತೇನ ಹರಿತೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಏಕಂಸತೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಹರತೀತಿ. ತತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಥ ಅಜಾನನ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಯಾನೇ ವಾ ಭಣ್ಡೇ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ಅಥ ಉಭೋಪಿ ಏಕತೋ ಏಕಂ ಭಣ್ಡಂ ಹರಾಪೇನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಸಿಯಾ. ಅನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಯುತ್ತಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ ‘‘ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಸಹತ್ಥಾ ಹರಿತಬ್ಬಾನಿ ಅಸನ್ತೇ ಹಾರಕೇ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಚ ಪಾಳಿ ವುತ್ತಾ. ಹಾರಕೋಪಿ ಸಚೇತನೋ ಅಚೇತನೋತಿ ದುವಿಧೋ. ಸಚೇತನೋಪಿ ಏಳಕಲೋಮಭಾವಂ ವಾ ‘‘ಅಹಮಿದಂ ಹರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಮಂ ಏಸ ಇದಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಾ ಜಾನನಾಜಾನನವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅಚೇತನೋ ನಾಮ ಹಾರಕೋ ನದೀಸೋತೋ ವಾ ನಾವಾ ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಯಾನಂ ವಾ ಹೋತಿ. ಸಚೇತನೋ ಪಾಕಟೋವ. ತತ್ಥ ‘‘ಮಂ ಏಸ ಇದಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಜಾನನ್ತಂ ಮನುಸ್ಸಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದನಯೋ. ಅಯಂ ಪಾಳಿಯಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ಏಕರಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ‘‘ಅಸನ್ತೇ ಹಾರಕೇ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇದಂ ಅವಿಸೇಸತೋ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಯಾನೇ ವಾ ಭಣ್ಡೇ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಸಚೇತನೋವ ಹಾರಕೋ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಸೋ ಚ ಏಳಕಲೋಮಭಾವಞ್ಚ ‘‘ಇದಂ ಹರಾಮೀ’’ತಿ ಚ ಜಾನನ್ತೋ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಹರಿಸ್ಸತೀತಿ ಠಪೇತಿ, ತೇನ ಹರಿತೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಹೇತುಕತ್ತುನೋ ಅಭಾವತೋವ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ಹೇತುಕತ್ತುವಸೇನ ವುತ್ತಾ. ಇತರೇ ದ್ವೇ ಜಾನನ್ತಾ ಇಧ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ‘‘ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಏಸ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾನೇ ವಾ ಭಣ್ಡೇ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಾಪೇತಿ, ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

‘‘ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಹೇತುಕತ್ತುವಚನತಂ ಸಾಧೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಮಂ ಏಸ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಜಾನನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಾರೇತಿ ಚೋದೇತಿ ಅನುಬನ್ಧಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಮಂ ಏಸ ಇದಂ ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ಸಾರಣಾದೀಹಿ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ನ ವಾ ಅನುಬನ್ಧತಿ. ಅಥ ಸಾರಣಾದೀಹಿ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಹೇತುಕತ್ತುಭಾವಾಸಮ್ಭವತೋ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಕ್ಖಾಮ, ‘‘ಅಸನ್ತೇಪಿ ಹಾರಕೇ’’ತಿ ಹಾರಕಾಲಾಭಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಸಯಂ ಹರಣತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ, ಪಗೇವ ಸತಿ ಹಾರಕೇತಿ ಅಯಮೇಕೋ ಅತ್ಥೋ. ಅವಧಾರಣತ್ಥಂ ಅಪಿ-ಸದ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸನ್ತೇ ಏವ ಹಾರಕೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಸತಿ ಪನ ಹಾರಕೇ ನ ತೇನ ಹರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಙ್ಘತೋ ವಾ…ಪೇ… ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಚಿತ್ತಕಮಿದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಸಙ್ಘಾದಿತೋ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸೇವ ಏಳಕಲೋಮಸ್ಸ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಅಜಾನತೋ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಚೀವರಾದೀಸು ಕುತೋಚಿ ಲಗ್ಗಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮನೇತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಲೋಮಂ ಚೀವರೇ ಲಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಕಮ್ಬಲತೋ ವಿಜಟಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಯುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಕತಭಣ್ಡೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅನೇಕಮ್ಪಿ ಕತಭಣ್ಡಟ್ಠಾನಿಯಮೇವ ಹೋತಿ. ತಞ್ಹಿ ಅನೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ನ ಲೋಮಂ. ಅಥ ಲೋಮಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ಕತಭಣ್ಡಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರಿಯಲೋಮವಿನಿಬ್ಭೋಗಕತಭಣ್ಡೋ ನಿಯಮೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಕತಭಣ್ಡೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕತಭಣ್ಡೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ನಯತೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಥಾ ತಿಕಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ. ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಗಮನತ್ತಾ. ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಸ್ಸಾಹಾನುರೂಪಂ ಲೋಮಾನಂ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮನತೋ ವಿನಾಪಿ ಪಯೋಗಚಿತ್ತೇನ ಹರಣಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಅನ್ತೋ ಪನ ಪಯೋಗೇನ ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ತಿಯೋಜನಂ ಹರತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಿಯೋಜನಂ ಪದಸಾ ನೇತುಕಾಮೋಪಿ ಅನ್ತೋತಿಯೋಜನೇ ಪದೇ ಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ‘‘ತಿಯೋಜನಂ ವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಹರತೀ’ತಿ ವಚನಸ್ಸತ್ಥಿತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀತಿ ‘ಇದಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹಮೇವ ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತರಥಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಠಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಜಾನನ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ’’ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಅಗಚ್ಛನ್ತೇ ಯಾನೇ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಹರಣಾದೀಹಿ ಜನಿತಉಸ್ಸಾಹಾನಂ ಹತ್ಥಿಆದೀನಂ ‘ಇದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವಾ ‘ಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವಾ ಆಭೋಗೇ ಜನಿತೇ ಏವ ಅನಾಪತ್ತಿ, ನ ಅಜನಿತೇತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಆಹಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಠಪಿತೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತತ್ತಾತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ಬಹಿಸೀಮಾಯ ಠಪಿತಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಅನ್ತೋ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ಠಪಿತಂ ಬಹಿ ಕರೋತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ, ನ ಸುನ್ದರಂ ವಿಯ.

೫೭೫. ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಹರತೀತಿ ಪಠಮತಿಯೋಜನತೋ ಪರಂ ಹರತಿ, ನ ದುತಿಯಾದಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಭಣ್ಡೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋಕಾಸಾಭಾವಾ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೧. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪುರಾಣಚೀವರಧೋವನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೭) ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ವುತ್ತಂ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಾದಿನಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ಸಾ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ಮೂಲಾಪತ್ತಿತೋ ಏವ, ನ ಇಮಮ್ಹಾತಿ ಏಕೇ. ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಅಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ ಭಟ್ಠಂ ಅಗ್ಗಹಣಮೇವಾತಿ ಏಕೇ. ಇಮಸ್ಸ ಅನ್ತಿಮನಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಇದಂ ಪಞ್ಹಾಕಮ್ಮಂ – ‘‘ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ರಜಾಪನವಿಜಟಾಪನಗ್ಗಹಣೇನ ನಿಪ್ಪದೇಸವಾಚಿಪದಂ, ಉದಾಹು ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಸಪ್ಪದೇಸವಾಚಿಪದಂ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯದಿ ನಿಪ್ಪದೇಸವಾಚಿಪದಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಇದಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಇತರಾನಿ. ಅಥ ಸಪ್ಪದೇಸವಾಚಿಪದಂ, ‘‘ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ, ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿರೋಧೋ. ‘‘ಅವುತ್ತಾ ರಜತಿ ವಿಜಟೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋತಿ? ದೇಸನಾವಿಲಾಸಮತ್ತಂ ಭಗವತೋ ವಚನಂ, ಕತ್ಥಚಿ ತಿಕಪದವಚನಂ, ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಪದವಚನಂ, ನಿಪ್ಪದೇಸಪದಮೇವ ತೇ ವದನ್ತೀತಿ. ಸಚೇ ‘‘ಕತಭಣ್ಡಂ ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿವಿರೋಧೋ, ‘‘ಕತಭಣ್ಡಂ ವಿಜಟಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ಅಕತಭಣ್ಡಸ್ಸ ಸುದ್ಧಲೋಮಸ್ಸ ವಿಜಟಾಪನಂ ಇತೋ ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ. ಉದಕಾದಿಧೋವನವಸೇನ ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಂ ವಿಜಟಾಪನಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಚೇ? ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ವಿಜಟಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಚ ತಂ ಯುತ್ತಂ ‘‘ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ. ತೇನ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಧೋವಾಪೇತಿ ರಜಾಪೇತಿ ವಿಜಟಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪರಿಭುತ್ತಂ ನಾಮ ಕತಭಣ್ಡಮೇವ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಪರಿಭುತ್ತಂ ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪುರಾಣಾನಿ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಧೋವಾಪೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಅತ್ಥಿ ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ. ತತ್ಥ ಆದಿನ್ನಕಪ್ಪವಸೇನ, ಇಧ ತಂ ಲಿಖಿತಂ. ಲೇಖದೋಸೋತಿ ಚೇ? ನ, ವಿಸೇಸಹೇತುನೋ ಅಭಾವಾ, ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಕತಭಣ್ಡಂ ನಾಮ, ‘‘ಕಮ್ಬಲಕೋಜವಸನ್ಥತಾದಿ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಚ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ದೇನ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋ, ‘‘ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಿಯಾ ನಿಪ್ಪದೇಸಂ. ಸಿಯಾ ಸಪ್ಪದೇಸಂ. ತಞ್ಹಿ ‘‘ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತೀ’’ತಿಆದೀಸು ನಿಪ್ಪದೇಸಂ. ‘‘ಕತಭಣ್ಡಂ ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಪ್ಪದೇಸಂ. ‘‘ಅಕತಭಣ್ಡಂ ಧೋವಾಪೇತಿ ರಜಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ‘‘ವಿಜಟಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಏವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಆಪಜ್ಜನತೋ. ‘‘ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಧೋವಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನಮೇವ ಹಿ ತಂ ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಸನ್ಥತಂ ವಿಜಟಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ ಚೇ? ಸಿದ್ಧಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ ವಿಜಟಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ.

ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೩-೪. ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ. ‘‘ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸಙ್ಖೋ’ತಿಆದಿ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಪಸಙ್ಗತೋ ವುತ್ತಂ, ಸರೂಪತೋ ಪನ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಸಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ವತ್ತುಮಾರದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಥಮೇತಂ? ಮುತ್ತಾದೀನಂ ಸಕಟ್ಠಾನಂ ಜಾತಂ, ನ ಹಿ ತಾನಿ ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾನಿ, ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾನೀತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಮೇವ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತವತ್ಥಾದಿಕಂ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ, ನ ಸರೂಪತೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಸರೂಪತೋ ‘‘ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ನಾಮ ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಸುವಣ್ಣಂ ವಾ ಮುತ್ತಾ ವಾ ಮಣಿ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವಸ್ಸ ಸಕಟ್ಠಾನಂ. ಮುತ್ತಾಮಣಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ತಜ್ಜಾತಿಯಗ್ಗಹಣಂ ಸಿದ್ಧಮೇವಾತಿ ನಾಗತೋ ಇಮಸ್ಸ ಪಠಮಮೇವ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಇಧ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಕತರಂ ನೇಸಂ ಸಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ? ಇದಮೇವ ಅತ್ಥತೋ, ನೋ ಸರೂಪತೋ.

ಕಥಂ? ಏತಾನಿ ಹಿ ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂನಿ, ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಿ ಚ ಏಕತೋ ‘‘ರತನ’’ನ್ತಿ ಆಗತಾನಿ, ‘‘ರತನಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥು ಆಗತಂ. ತೇಸು ಚ ದಸಸು ರತನೇಸು ರಜತಜಾತರೂಪದ್ವಯಂ ಇಧ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು, ಅವಸೇಸಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಇಧ ಚ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಏವ ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ರತನಂ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ತವಿಧಧಞ್ಞದಾಸಿದಾಸಖೇತ್ತಾದಿ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಾದಿಸುತ್ತವಸೇನ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧ ಆದಯೋ) ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತೇನೇವ ಅನುಯೋಗವತ್ತೇ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಂ, ವಿನಯಂ, ವಿನಯಾನುಲೋಮಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೪೨) ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಆಮಕಮಂಸಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ, ಇಧ ವಿನಯೇ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮನುಸ್ಸಿಕಾಬಾಧೇ ಆಮಕಮಂಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೨೬೪), ತಸ್ಮಾ ನ ಆಮಕಮಂಸಂ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ‘‘ಇಧ ನಿಕ್ಖಿಪಾಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಾದಿಯನಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯವಿಚಾರಣಾ ಏವ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಂ ಸಯಂ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹಂ ಹುತ್ವಾ ತದಗ್ಘನಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಪರಿಭೋಗಾರಹಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಭಾವೇನ ಠಿತತ್ತಾ, ಗುತ್ತಟ್ಠಾನಾಚಿಕ್ಖನಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ. ‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಾ’ತಿಆದಿನಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಚ. ಏವಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಠಪಿತಂ, ಕಿಂ ನ ಪಸ್ಸಸೀತಿ ಛೇಕತರೇ ಇಮೇವ ಕಹಾಪಣೇ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ. ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ತತೋ ಆಗತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇನ ಗಹಿತೇ ‘ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾ’ತಿ ವುತ್ತವಿಧಿಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಕೇವಲಂ ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾ ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ಮೂಲಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪರತೋ ಪತ್ತಚತುಕ್ಕೇ ತತಿಯಪತ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಚ ಏವಂ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವದತೀ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಕಿಂ ಬಹುನಾ, ವಿಸುದ್ಧಾಗಮತ್ತಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ. ದುಬ್ಬಿಚಾರಣಾಯ ಸತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ ಹೋತೀತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ‘‘ಏವಂ ಸಙ್ಘಗಣಾದೀನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇಪಿ ತೇನ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿವಿಸೇಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಚೇತಾಪಿತನ್ತಿ ಚೇತಾಪಿತಞ್ಚೇ, ಉಪಾಯಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಚೇ ಸೋ ಉಪಾಸಕೋ ‘ಅತಿಬಹುಂ ಏತಂ ಹಿರಞ್ಞಂ, ಇದಂ ಭನ್ತೇ ಅಜ್ಜೇವ ನ ವಿನಾಸೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸಯಂ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪದೇಸೇ ಠಪೇತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಠಪಾಪೇತಿ, ಏತಂ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಲದ್ಧಂ ಉದಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಸಙ್ಘೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೫೮೫. ಅಯಂ ಕಿರ ಇತ್ಥಂಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಉಕ್ಕಂಸತೋ. ಏವಂ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಅಪರಭಾಗೇ ಲೋಭವಸೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಸಚೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಾತೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇತಿ ಪವೇಸೇ ಪವೇಸೇ. ಸೋ ಹಿ ಕಾರಣನ್ತರೇನ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಸ್ಸ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಸ್ಸಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವ, ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ನಿವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಸತಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಮ್ಪೀತಿ ಏಕೇ. ಅಸನ್ನಿಹಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಮೇವ, ಸನ್ನಿಹಿತಸ್ಸ ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪೀತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ‘‘ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ…ಪೇ… ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೪೪) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಕಟಞ್ಹಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತಂ ವಿಕಾಲೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಕಾಲೇ ಆಹಾರಕಾಲತ್ತಾ, ಸನ್ನಿಧಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತಂ ಪನ ಕಾಲೇಪಿ ಸನ್ನಿಧಿಜಾತತ್ತಾ, ತೇನೇವ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಯಾವಜೀವಿಕದ್ವಯಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ. ‘‘ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ನಾಯಂ ವಿಸೇಸೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ವಚನಾನಿಯಮತೋ ಚ. ಸನ್ನಿಧಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಹಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಕಾಲಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ. ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮೇ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೫೬) ಏತ್ಥ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ನ ಪುರೇಭತ್ತೇ, ನ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ, ನ ದಿವಸೇ, ನ ರತ್ತಿಯಂ ಯಾಮಮೇವ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ. ತಥಾ ತತ್ಥೇವ ‘‘ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತಿಪಚ್ಚಯ-ವಚನಂ ಕತ್ಥಚಿ ಹೋತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ನ ಹೋತೀತಿ ವಚನಾನಿಯಮತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಅನಿಯಮೋ ಸಿಯಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಥಾವುತ್ತದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಏವ. ನ ಅನಾಹಾರಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಸಪ್ಪಿಆದಿಮಿಸ್ಸಭೋಜನಸ್ಸ ಪಣೀತಭೋಜನಭಾವಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಅಪಿಚ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕೇಸು ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಓಳಾರಿಕಂ, ತಂ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅನೋಳಾರಿಕಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದಿಂ, ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಏವ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಯಾವಕಾಲಿಕೇ ಏವ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಅನಾಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಇತರಂ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವೇತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಪಾಳಿಂ, ಯುತ್ತಿಞ್ಚ ಅನುಲೋಮೇತೀತಿ.

ದೇಸನಾಸುದ್ಧೀತಿ ಏತ್ಥ ದೇಸನಾ ನಾಮ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ, ತೇನ ವುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ದೇಸನಾ ಏವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ಸತಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೇ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಾ ಕತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ವಿಭತ್ತದಾಯಾದಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಯಾವಕಾಲಿಕಭಾವಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಇಣಪರಿಭೋಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಭೇಸಜ್ಜೇ ಆಪತ್ತಿತೋ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗತೋ, ಇಣಂ ವಿಯ ಅನನುಞ್ಞಾತಭುತ್ತತ್ತಾ ಚ. ‘‘ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಅಲಜ್ಜೀ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕೋಚಿ ಸಙ್ಕಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಭಾರಭೂತಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ. ಯಥಾದಾನಮೇವ ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇನ ಚೇ ದೇತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅತಿರೇಕಭಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಉದ್ಧಟಭಾಗಂ ತತ್ಥೇವ ದಾಪೇತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ. ಪರಿವತ್ತಕಂ ದೇತಿ, ಧಮ್ಮಿಯಞ್ಚೇ, ವಟ್ಟತಿ. ನೋ ಅಧಮ್ಮಿಯಂ. ‘‘ತಂ ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೇನ ಲೇಸೇನಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಅಲಬ್ಭಮಾನಾಯ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಮ್ಭೋಗೇ ಸಂವಾಸೇ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೩೦) ಇಮಿನಾ ಉಪಸಮ್ಪದಕ್ಖನ್ಧಕವಚನಲೇಸೇನ.

೫೮೬. ಅಸ್ಸತಿಯಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಸ್ಸತಿಯಾ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬದ್ಧಕಹಾಪಣಾದೀನಿ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ದಾಯಕಾ ಚೇ ಪುನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ. ತೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇನ ತೇ ಚೇ ದಾಯಕಾ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಪ್ಪತಿ ದಾಯಕಾನಂಯೇವ ಸನ್ತಕತ್ತಾ. ಭಿಕ್ಖುನಾ ಹಿ ‘ವತ್ಥಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ ವತ್ಥಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ಗಹಿತಂ, ನ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞಾಯ. ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಉಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ತೇನ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪರೇಸಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಗಹಿತಂ. ಅಥ ತೇ ದಾಯಕಾ ನೋ ಚೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ದಾಯಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಚೇ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ, ಸಙ್ಘೇ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ. ನೋ ಚೇ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರುದ್ಧಂ. ಆಪತ್ತಿದೇಸನಾಯ ಹಿ ಸತಿ ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಿದ್ಧೇ ‘‘ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಸ್ಸಪಿ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ. ಕಪ್ಪತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ವತ್ಥುಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ. ‘‘ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ರೂಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಹೋತಿ ವಿನಾಪಿ ತೇನ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ. ಅನೇನ ಚ ವತ್ಥಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ದಾಯಕೇನ ಚ ವತ್ಥಮೇವ ದಿನ್ನಂ, ವತ್ಥಗತಮ್ಪಿ ರೂಪಿಯಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪದವಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀತಿ ಸುವಣ್ಣಾದೀಸು ಖರಪತ್ತಾದಿಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವಚನವಸೇನ.

‘‘ಅಪಿಚ ಪುಞ್ಞಕಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ಪನ ವಿಧಾನನ್ತರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ಹಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಇದಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮತಿವಸೇನ, ವಿಮತಿಯಾ ಚ ಸತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ‘‘ರೂಪಿಯೇ ವೇಮತಿಕೋ’’ತಿಆದಿ ವಚನತೋತಿ. ಇದಂ ವಿಧಾನಂ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ನಿರತ್ಥಕಂ. ಕಸ್ಮಾ? ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬದ್ಧಕಹಾಪಣಾದಿ ಅಸ್ಸತಿಯಾ ದಿನ್ನಂ ವತ್ಥಸಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ, ತತೋ ನ ರೂಪಿಯಂ ದಿನ್ನಞ್ಚ ಹೋತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚಾತಿ. ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿದೇಸನಾಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಪನ ದಾಯಕಾನಮೇವ ಪಟಿದಾತಬ್ಬಂ. ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಞ್ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿಧಾನನ್ತರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪಿಚ ಪುಞ್ಞಕಾಮಾ’’ತಿಆದೀತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೭. ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ‘‘ರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ಕಹಾಪಣೋ’’ತಿಆದಿ ಪಾಳಿವಚನಞ್ಚ. ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಿ ತಿಕವಚನತೋ, ‘‘ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಪನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಗರುಕಸ್ಸ ಚೇತಾಪಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಚ ಪನ ಅನುಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋಪೇತ್ಥ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ಚ ಕಹಾಪಣೋ ಚ ತತೋ ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ನಾಮ ಕತಮ್ಪಿ ಅಕತಮ್ಪಿ ಕತಾಕತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಭತ್ತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ರೂಪಿಯಾರೂಪಿಯಾನಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಚ ತಿಕಾ ವುತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ತದನುಲೋಮತೋ ಏಕೋ ತಿಕೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ಛ ಹೋನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಿಕಚ್ಛೇದೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಸತಿಪಿ ಸಮ್ಭವೇ ಇತರೇ ನ ದಸ್ಸೀಯನ್ತಿ, ಇಧೇವ ಕಸ್ಮಾ ದಸ್ಸಿತೋತಿ? ‘‘ನಾನಪ್ಪಕಾರಕ’’ನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧೇವ ನಾನಪ್ಪಕಾರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ. ನ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಪ್ಪಸಙ್ಗತೋತಿ ಚೇ? ನ, ಇಧ ದಸ್ಸಿತನಯತ್ತಾ. ಅಥ ಚ ರೂಪಿಯಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಅನ್ತೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸತ್ಥುವಣ್ಣಾದಯೋ ವಳಞ್ಜನುಪಗಾ ಏವಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತತೋ ಅವಳಞ್ಜನುಪಗೇಹಿ ಜಾತರೂಪರಜತೇಹಿ ವೋಹಾರೇನ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆಪಜ್ಜನತ್ಥನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಕತೇನ ಕತಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಯೋ ತಿಕಾ ವುತ್ತಾತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ರೂಪಿಯವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಯೇ ಚ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಅವುತ್ತೇ ಅವಳಞ್ಜನುಪಗಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕತಾದೀಹಿ ತಿಕತ್ತಯಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬಪಯೋಜನಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇನ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಪಅವತ್ತನಸ್ಸಾಪಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ‘‘ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನಪಿ ಕಮುಕ ಕಥಲ ಕಂಸಭಾಜನ ಸಾಟಕಾದಿಪರಿವತ್ತನಸ್ಸಪಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ಕತಾದಿವಚನೇನ ಜಾತರೂಪಾದಿಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಞ್ಞೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಭಾವದೀಪನತೋ, ತಸ್ಮಾ ಉಭಯೇನಪಿ ಯದೇತಂ ಕತಾಕತಾದಿಭೇದಂ ಪಾಕತಿಕರೂಪಿಯಂ ಯಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಮಾಸಕಸಙ್ಖೇಪಂ, ಯಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಾದಿವೋಹಾರೂಪಗಂ, ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಇಧ ಚ ಅನನ್ತರಾತೀತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚ ರೂಪಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಹೋತಿ, ನ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ, ತತ್ಥ ಕತಾದಿವೋಹಾರಾಸಮ್ಭವತೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಕತಾದಿತಿಕತ್ತಯಪ್ಪಯೋಜನಂ ವುತ್ತಂ.

ಇದಾನಿ ಸೇಸತ್ತಿಕಾನಿ ವುಚ್ಚತಿ – ಏತ್ಥ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ರೂಪಿಯಂ ನಾಮ, ಸೇಸಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಪಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಪಿ ನ ರೂಪಿಯನ್ತಿ ಅರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನ ಏಕಂಸಿಕಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮ್ಹಿ ದುಕ್ಕಟಾಪಜ್ಜನತೋ. ಇಧ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಮುತ್ತಾದಿಪಿ ಅರೂಪಿಯಮೇವ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಿರೋಧತೋ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಮುತ್ತಾ ವಾ ಮಣಿ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಮುತ್ತಾದಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂಸು ಅಭಾವಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಸುದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಬ್ಬಂ ಅರೂಪಿಯಂ. ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ’’ತಿಆದಿತಿಕದುಕ್ಕಟೇ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತತಿಕೇ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಅರೂಪಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಅರೂಪಿಯಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ದುತಿಯೋ ತಿಕೋ ವುತ್ತೋ. ತದತ್ಥಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತೋ ಏಕೋ ತಿಕೋ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಪಾಳಿಯಂ ಸೋ ವುತ್ತೋತಿ ಚೇ? ತತ್ಥ ಚೇತಾಪಿತಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡನಕಸಮ್ಮುತಿಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಿಕೇ ವುತ್ತೇ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನೋಪಿ ಅರೂಪಿಯಛಡ್ಡನಕಸಮ್ಮುತಿ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡನಕಸಮ್ಮುತಿ ಏವ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ? ನ, ರೂಪಿಯಸ್ಸಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಕಿಚ್ಚಾಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಚೇತಾಪೇತಿ ಪತ್ತಚತುಕ್ಕೇ ತತಿಯಪತ್ತಂ ವಿಯ, ತಂ ಸಙ್ಘಾದೀನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಪ್ಪತಿ ತತಿಯಪತ್ತೋ ವಿಯ. ಅಥ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತರೂಪಿಯೇನ ಚೇತಾಪಿತಂ ಹೋತಿ ದುತಿಯಪತ್ತೋ ವಿಯ, ತಂ ವಿನಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಛಡ್ಡೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಸಚೇ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛತಿ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ‘‘ರೂಪಿಯೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ’’ತಿ ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭುಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ, ಉಪಯೋಗಪ್ಪತ್ತೇ ಪರಸನ್ತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥಾಹ – ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಾರಿತಂ, ಇಮಿನಾ ಸುದ್ಧಾಗಮೇನ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೇನ ಸಂವೋಹಾರೋ ವಾರಿತೋತಿ.

೫೮೯. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ…ಪೇ… ಅಪರಾಪರಪರಿವತ್ತನೇ ಇಮಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏವ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವಸೇನ ಏಕತೋ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಂ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ವಸೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಏತೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಆಪನ್ನಮ್ಪಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಏಕೇ. ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣಂ ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ರೂಪಿಯೇ ಅಗ್ಗಹಿತೇ ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಇಮಿನಾವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಪುರಿಮೇನ ಓಮಸವಾದೋ ವಿಯ. ಮುಸಾವಾದೇನ ಮುಸಾ ವದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಓಮಸವಾದೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟ…ಪೇ… ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ವಡ್ಢಿಂ ಪಯೋಜೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತಿ ಮಾಸೇ, ಸತಿ ಸಂವಚ್ಛರೇ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಚೇ ವದತಿ. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ಹೋತಿ. ವಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ವುಡ್ಢಿ ಹೋತು, ಏತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಲಕ್ಖಣಾಭಾವತೋ. ‘‘ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣೂಪಾಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಕೇವಲಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತಿ, ಪುನ ಏವಂ ಕತೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಸಪಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಮೂಲಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣೂಪಾಯೋ ಚೇ ನ ಹೋತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾ ಪಾಳಿಯಾ ಚೇತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣೂಪಾಯೋ, ಸೋ ಚ ತತಿಯಪತ್ತೇಪಿ, ‘‘ಯಥಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗಹಿತೇ ಏವರೂಪುಪಾಯೋ, ತಥಾ ಸಙ್ಘಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಗಹಿತೇಪಿ ಏಸೋ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮೇ ಕಿರ ಪಠಮದುತಿಯಪತ್ತೇ ಯಾವ ಗಹಟ್ಠೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ತಾವ ನ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣೂಪಾಯೋ, ಅನೇಕಪುರಿಸಯುಗಮ್ಪಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ಏವಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆಗತಕಹಾಪಣಾನಿಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಮೋಚೇತ್ವಾವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಚೇ ಇಮಾನಿ ತಾನಿ ಕಹಾಪಣಾನೀತಿ ವದತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ನ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ, ವಿಚಾರೇತಿ ಚೇ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಾನಿ ಚೇ ವಿಚಾರೇತಿ, ತಸ್ಸೇವ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ.

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೯೩. ಪಟಪಿಲೋತಿಕಾನನ್ತಿ ಪಟಪಿಲೋತಿಕೇಹಿ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಚರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಕಯಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ ವಿಕ್ಕಯಿತಞ್ಚಾ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಿಪರೀತತೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಇಮಿನಾ ಇಮ’’ನ್ತಿ ವಚನಾನುರೂಪತೋ. ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಾನಪದಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಕೋಸಿಯವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.