೨. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೭೧. ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೨) ಪಠಮಂ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಛಾ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ನಿಕ್ಖೇಪಾಯ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ, ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪಾಯ ಗಿಲಾನೋ ವಾ ಹೋತಿ, ವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ, ನದೀಪಾರಂ ಗನ್ತುಂ ವಾ, ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತಿವಿಹಾರೋ ವಾ, ಅತ್ಥತಕಥಿನಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಪೇತೇಸು ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತಿ ಏವ ಪಮಾಣಂ. ಗುತ್ತೇ ಏವ ಹಿ ವಿಹಾರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಾಗುತ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಕಥಿನೇ ‘‘ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತಿವಿಹಾರೇ ಠಪೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಭಾಗಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸೇ ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿಂಸೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪೭೩. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸತ್ಥಂ, ವಿಪ್ಪವಾಸಪಚ್ಚಯಾ ಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ತದಭಾವತ್ಥಂ ವಾ ಸಮ್ಮುತಿಂ ದಾತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಟ್ಟತಿ. ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವಟ್ಟತೀತಿ? ಮಾಸಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ ಯಾವ ಗಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹೋ, ತಾವ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಪುನ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಚೇ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಅಞ್ಞೋ ರೋಗೋ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ಯಾವಜೀವಂ ಏಕಾಸಮ್ಮುತಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ.

‘‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಕರಣಪಲಿಬೋಧೇ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರತೋ ವಿಪ್ಪವಾಸಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ತದಾಯತ್ತತ್ತಾ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಕರಣಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಾಪನಾಯತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತಂ ವಾತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮೇವ.

೪೭೭-೮. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣವವತ್ಥಾಪನತ್ಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣಂ ವವತ್ಥಾಪಿತಂ, ತಬ್ಬಿಪರೀತನಯೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಂ, ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ಅಜ್ಝೋಕಾಸಞ್ಚ ಸೇಸೇಸು ಪರಿಕ್ಖೇಪಾಪರಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸತ್ಥಂ ದುವಿಧಂ ನಿವಿಟ್ಠಂ, ಅನಿವಿಟ್ಠಞ್ಚ, ತೇಸು ಅನಿವಿಟ್ಠಂ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ವಾ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ನಿವಿಟ್ಠಂ ಸಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಿಯಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾದಿವಸೇನ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರವಸೇನ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ. ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಛಾಯಾವಸೇನ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಸತ್ಥೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾನೂಪಚಾರೋ’’ತಿಆದಿ ಉದ್ದೇಸವಿರೋಧೋ ಸಿಯಾ ವಿಭಙ್ಗೇ ಅದಸ್ಸಿತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ, ಪಸ್ಸತೋ ಚ ಏಕಬ್ಭನ್ತರನ್ತಿ ಅಯಮೇಕೂಪಚಾರೋ, ತತೋ ಪರಂ ನಾನೂಪಚಾರೋ. ತಥಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ ಛಾಯಾ ಫರತಿ, ಅಯಂ ಏಕೂಪಚಾರೋ. ಇತರೋ ನಾನೂಪಚಾರೋ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥ ಹಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಛಾಯಾವ ಪಮಾಣಂ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೋವ. ‘‘ಸತ್ಥಾದೀನಂ ಏಕಕುಲಸನ್ತಕವಸೇನ ಏಕೂಪಚಾರತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿವೇಸನೇ, ಉದೋಸಿತೇ ಚ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೋವ ಅಟ್ಟಾದೀಸೂತಿ ಕತ್ವಾ ಸಂಖಿತ್ತಂ. ತತೋ ಪರಂ ಖೇತ್ತಧಞ್ಞಕರಣಆರಾಮವಿಹಾರೇಸು ಪನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತ-ಪದಂ ಪುನ ಉದ್ಧಟಂ ಸತ್ಥವಿಭಙ್ಗೇನ ಅಧಿಕಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ‘‘ನಾನಾಗಬ್ಭಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಪನ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಖೇತ್ತಧಞ್ಞಕರಣಆರಾಮೇಸು ನ ಉದ್ಧಟಂ. ವಿಹಾರೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ನ ಉದ್ಧಟಂ. ಕುಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಾಮಿಕೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏಕಕುಲಸ್ಸ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಾಮಾದೀನಂ ಚುದ್ದಸನ್ನಂ ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸ್ಸ ಪನ ಅಸಮ್ಭವತೋ ನ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಏಕಕುಲಸ್ಸ, ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಚ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಗಾಮಾದೀಸು ಪರಿಹಾರವಿಸೇಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಪನ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕನಾನಾಕುಲಗ್ಗಹಣಂ, ಏಕನಾನೂಪಚಾರಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥಪಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ಸತ್ಥೇ, ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಚ ಕುಲಭೇದತೋವ ಭೇದೋ, ನೋಪಚಾರಭೇದತೋ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಉಪಚಾರಭೇದತೋ ಚ, ಸೋ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ನ ದಸ್ಸಿತೋತಿ. ‘‘ತಂ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ವಚನತೋ ಆಕಾಸೇಪಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನಪ್ಪಮಾಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೪೭೯. ‘‘ಸಭಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ. ‘‘ಸಭಾಯ’’ನ್ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತನಯೇನಾ’’ತಿ. ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕಿರ ‘‘ಸಭಾಯ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಸ ಅನುಪಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ದ್ವಾರಮೂಲ’’ನ್ತಿಪಿ. ಅತ್ತನೋ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ವೀಥಿಹತ್ಥಪಾಸೋ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಭಾಯೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ ದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ, ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೇಯೇವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿಯಮಿತತ್ತಾ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಚೇ? ಅನ್ತೋಘರೇ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಥಾ ತಥಾ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯುತ್ತಿ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಪಕಾಸಿತೋ, ಪುನಪಿ ಖುದ್ದಕಗಾಮೇ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಗಾಮದ್ವಾರವಸೇನ. ಸಚೇ ತಸ್ಸ ದ್ವಾರದ್ವಯಂ ಹೋತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಚ ಘರಸಭಾಯಂ, ಯತ್ಥಿಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

೪೮೦-೧. ಯಾನಿ ನಿವೇಸನಾದೀನಿ ಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾನಿ ನಿವೇಸನಾದೀನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋಸೀಮತಾ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಸತ್ಥೇ ಪನ ರಕ್ಖತಿ. ‘‘ನದೀಪರಿಹಾರೋ ಚ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯಂ ಪರಿಹಾರೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ಚೇ ಏಕಸೀಮೋ, ಚೀವರಂ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ.

ಇದಾನಿ –

‘‘ಛಿನ್ನಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಸಾಸಙ್ಕ-ಸಮ್ಮತೋ ಸನ್ತರುತ್ತರಂ;

ಅಚೀವರಸ್ಸಾನಾಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋ’’ತಿ. –

ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ, ತತ್ಥಾಯಂ ಚೋದನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಕೇಚಿ ‘‘ದಿಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೮) ವಚನತೋ ‘‘ಏಕಚ್ಚಿಕಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಪಿ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ನ ರುಹತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಾನಮ್ಪಿ ದಿಗುಣಮೇವ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ದತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತೇ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತಲೇಸೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಭಗವತಾ ಹಿ ‘‘ಛಿನ್ನಕಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಛಿನ್ನಕಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಛಿನ್ನಕಂ ಅನ್ತರವಾಸಕ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ತತೋ ‘‘ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಿಚೀವರೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಸಬ್ಬಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ದ್ವೇ ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ದ್ವೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ವಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೦) ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಚ್ಚಿಕಾಪಿ ಸಙ್ಘಾಟಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯಾ ಛಿಜ್ಜಮಾನಾ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಕುತೋ ದಿಗುಣತಾತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ವಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತುನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಮ್ಪಿ ದಾತುಂ. ಇದಂ ಪನ ಅಪ್ಪಹೋನಕೇ ಆರೋಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪಹೋತಿ, ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೬೦). ಕಥಿನಂ ಪನ ಛಿನ್ನಕಮೇವ ವಟ್ಟತಿ ಆವೇಣಿಕಲಕ್ಖಣತ್ತಾ, ‘‘ಛಿನ್ನಕಂ ದಿಗುಣಂ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ ಚಾತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಧುತಙ್ಗನ್ತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ತೇಚೀವರಿಕಧುತಙ್ಗಾಭಾವತೋ ತಿಚೀವರೇನೇವ ತೇಚೀವರಿಕೋತಿ. ತೇಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಿತೇನೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತೂತಿ ಚೇ? ನ, ಧುತಙ್ಗಭೇದೇನ ವಿರೋಧಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಾದಿಯನೇನ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಭೇದೋ, ನ ತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇನ, ನಾಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಸಾದಿಯನೇನ, ನಾಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಧಾರಣೇನ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಭಗವತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ, ಜಾತಿವಸೇನ ಚ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಏವಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಚೀವರನಿಯಮಾಭಾವಾ ನ ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನೇ ಅವಚನತೋ ಚ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತೋತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಸುಂ ಅಙ್ಗಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ‘‘ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚೀವರವಗ್ಗಸ್ಸ ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ, ಇಧ ಛಾರತ್ತವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗಸಾಮಞ್ಞತೋ, ಸಮ್ಮುತಿಸಾಮಞ್ಞತೋ ಚ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ ವದನ್ತಿ. ಇದಂ ನಿಪ್ಪದೇಸಂ, ತಂ ಸಪ್ಪದೇಸಂ ಮಾಸಪರಮತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಬಹಿಗಾಮೇಪಿ ಗಾಮಸೀಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇಧ ನ ತಥಾ, ಇಧ ಅನನ್ತರೇ ಅನನ್ತರೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ತತ್ಥ ಸತ್ತಮೇತಿ ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಸೇಸೋ. ಅಙ್ಗಾನಿ ಪನ ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ವಿಪರಿಯಾಯೇನ, ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನ ಚ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ತಾನಿ ಕಾಮಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ವಿಸೇಸಿತಂ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಇಧ ವುತ್ತನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕ್ಕಮೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿದೇಸನತೋ, ತತ್ಥಾಪನ್ನಾಪತ್ತಿವಿಮೋಕ್ಖದೀಪನತ್ಥಂ. ಸಂವಚ್ಛರವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮ್ಪಿ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮೇವ, ಪಗೇವ ಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಹೇಮನ್ತೇ ವಾ ಗಿಮ್ಹೇ ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ ಚೇ? ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನಾಪಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ನ ವಿಸೇಸಿತನ್ತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಮೇವ. ದ್ವಯೇನ ಊನಮಾಸಂ ಹುತ್ವಾ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ತಥಾಪಿ ಸಚೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ, ಮೂಲಚೀವರಂ ಪನ ‘‘ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವಾ ಕಿಂ ತಿಚೀವರಂ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ – ಯದಿ ತಿಚೀವರಮೇವ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ, ಪರಿಯಾಪನ್ನವಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಚ್ಛಿನ್ದನಧೋವಾಪನವಿಞ್ಞತ್ತಿಆದಿವಿರೋಧೋ. ಅಥ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ, ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ವಿರೋಧೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ನ ನಿಯಮತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೭೧) ಏವಮಾದೀಸು ತಿಚೀವರಮೇವ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ, ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾಧಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ, ತಥಾ ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ, ನಿವಾಸನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸಙ್ಘಾಟಿ ದಾತಬ್ಬಾ, ಹನ್ದ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘಾಟಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಪಟನ್ತಿಆದೀಸು. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠೇನ ‘ಸಙ್ಘಾಟೀ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ತಥಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಏಕೇ. ಅನ್ತೋಸಮಯೇ ಹಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕದಾ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಮೇವಾತಿ ಏಕೇ. ಅಚೀವರಸ್ಸಾನಾಪತ್ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇ ತೇಚೀವರಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏಕೇ. ತತ್ಥೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾದಿಸಿದ್ಧಿತೋ. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ, ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಯಾವ ಅಞ್ಞೋ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಸ್ಸಾತಿ ವಿಪ್ಪವಾಸತೋ ಯಥಾರುತಂಯೇವ ಸತಿ ವಿಪ್ಪವಾಸೇ ವಿಪ್ಪವಾಸತೋ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇ ಸತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸತೋತಿ.

ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.