೧. ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಮಿತಾವಿನಾತಿ ಸಮಿತಾ’ನೇನ ಕಿಲೇಸಾತಿ ಸಮಿತಾವೀ, ತೇನ ಸಮಿತಾವಿನಾ. ‘‘ತೀಣಿ ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಖ್ಯಾಪುಬ್ಬೋ ದಿಗುನೇಕವಚನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ ‘‘ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಏತ್ಥ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಇಧ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ‘‘ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಿಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ. ‘‘ಅಞ್ಞೇನೇವ ತಿಚೀವರೇನ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ. ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಹಿ ಚೀವರೇ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ರುಹತಿ, ನ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಇತರಂ ಅತಿರೇಕಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ.

೪೬೦-೧. ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪನೇತ್ಥ ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತುಂ. ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ ‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಭಗವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಪಚ್ಛಿಮಬೋಧಿಯಂ ಅಜಾತಸತ್ತುಕಾಲೇ ಕಥಿನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ದಸಾಹ…ಪೇ… ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯತತಿಯಕಥಿನೇಸುಪಿ. ತಥಾಪಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ದಸಾಹಪರಮನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂಯೇವ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವಚನಂ ನ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ನ ಚ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ನ ಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾ ಕಥಿನಾಧಿಕಾರೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೋವ ಸಾರೋತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ ‘‘ಕಥಿನಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ದ್ವೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಸಿಯುಂ, ತತೋ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೨೪) ‘‘ಏಕಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿವಚನವಿರೋಧೋ. ಅಪಿಚ ಯಥಾವುತ್ತನಯದೀಪನತ್ಥಂ ಇಧ ತಂ ವಚನಂ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಕಾಲೇ ಅವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಸಾಧಿತತ್ತಾ ದುತಿಯತತಿಯೇಸು ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತೀಸು ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ತತ್ಥಪಿ ತಂ ವಚನಂ ಪಚ್ಛಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿಆದೀಸು ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಪೇಮಂ, ಅರಹನ್ತಾನಂ ಗಾರವೋ. ದಸಮಂ ವಾ ನವಮಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ.

೪೬೨-೩. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ಕೇವಲಂ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಮತ್ತದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಟ್ಠಂ ವಾ ವಿನಟ್ಠಂ ವಾ ದಡ್ಢಂ ವಾ ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಚೀವರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ನಟ್ಠಾದಿಕಂ ಸೋ ಧಾರೇಯ್ಯ. ಧಾರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಠಪನಂ, ಪರಿಭೋಗೋ ವಾ. ತಂ ದ್ವಯಂ ಕತೇಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅಕತೇಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಕತಮೇವ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಚೀವರಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಮ್ಪಿ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಸನ್ತಞ್ಚೇ, ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಪಿಚ ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ನ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ನಟ್ಠಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಕತಮಂ ಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಚೀವರಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಕರಣಪಲಿಬೋಧದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘ನಟ್ಠಂ ವಾ’ತಿಆದಿಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ‘ನಟ್ಠಂ ವಾ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಅಸತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಸತಿ ತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತಚೀವರಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಕತಚೀವರಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಪಾಕಟತ್ತಾ. ಕಥಂ? ನಟ್ಠವಿನಟ್ಠಚೀವರಾದೀನಂ ಧಾರಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕತಚೀವರಮೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಪಠಮಾನಿಯತೇ ಮೇಥುನಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಹೋನಿಸಜ್ಜಾನಮೇವಾಗತತ್ತಾ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ಪಾಕಟೋ, ತಸ್ಮಾ ‘ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರಹೋ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’ತಿ ನ ವುತ್ತೋ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ಇದಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಕತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ತಾ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಇಧ ಪನ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಮಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇ ಅಕತಂ, ಅರಜಿತಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯಕತಞ್ಚ ‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರಥಾ ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಲದ್ಧೇ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಿಚೀವರಂ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ. ‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನಧಿಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’ತಿ ವಚನೇನ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಚೀವರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇಸಮ್ಪಿ ದಸಾಹಪರಮತೋ ಉತ್ತರಿ ಧಾರೇತುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತ’ನ್ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಯಥಾ ‘ಅವಿಕಪ್ಪಿತ’ನ್ತಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’ನ್ತಿಪಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಮೇವ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’ನ್ತಿಆದಿಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ. ಇತರಥಾ ಏಕಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ ‘ಯೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖು, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’ನ್ತಿ ವಚನತೋ. ನ ತಿಚೀವರತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಪರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ‘ಅನ್ತೋದಸಾಹ’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಥಾಹ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’ತಿ, ಇತರಥಾ ‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’ತಿ ವಚನಮತ್ತಮೇವ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರೇ ವದನ್ತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕತಮೇವ ಸನ್ತಞ್ಚೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಞ್ಚಿಮಸ್ಸ ಸಾಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತವಚನಞ್ಚ ಪರತೋ ಇಧೇವ ವುತ್ತವಿಚಾರಣಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಯುತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಇಧೇವ ವುತ್ತವಿಚಾರಣಾ ನಾಮ – ‘‘ಸ್ವೇ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಜ್ಜ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ತದಹೇವ ಅನಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅನ್ತೋಕಥಿನೇ ಅತಿರೇಕದಸಾಹಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಕಥಿನತೋ ಉದ್ಧಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಸಙ್ಘೋ ಅತ್ಥತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಉಬ್ಭಾರಾ ಏಕದಿವಸಾವಸೇಸೇಪಿ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ಪುನದಿವಸೇ ನ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಭಾಜನೀಯಚೀವರಂ ನ ಭಾಜಿತಂ, ಪುನದಿವಸೇ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತಿ. ದಿವಸಾ ಚೇ ಸಾವಸೇಸಾ, ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸೇವ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಮೇವ ಅತ್ಥತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಉಬ್ಭಾರಾ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ವಟ್ಟತಿ ಅನುಞ್ಞಾತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರತ್ತಾ. ಕಥಿನದಿವಸೋ ಗಣನುಪಗೋ ಹೋತಿ, ಉಬ್ಭತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ಲಭತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ. ಅನ್ತೋಕಥಿನೇಪಿ ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಅಯಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ, ನ ಚ ತೇ ದಿವಸೇ ಅದಿವಸೇ ಅಕಾಸೀತಿ. ತಥಾ ತತಿಯಕಥಿನೇ ಚ ವಿಚಾರಿತಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಯಂ ಮಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಮ್ಪಿ ಕಥಿನಮಾಸತೋ ಬಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇವ, ನ ಅನ್ತೋತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರ’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೦) ವಚನತೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುನ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಪಞ್ಚ ದಿವಸಾನಿ ಲಭತೀತಿ ಪಸಙ್ಗೋಪಿ ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರ…ಪೇ… ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಾರಿತೋ ಹೋತಿ. ತದುಭಯೇನ ಕಥಿನಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ. ತಸ್ಮಾ ದುವಿಧಮ್ಪೇತಂ ವಿಚಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಇಧೇವ ವುತ್ತವಿಚಾರಣಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಯುತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಇದಂ ಭುಮ್ಮಂ ಕಿಂ ಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನಿಯಮೇತಿ, ಉದಾಹು ಧಾರಣಂ, ಉದಾಹು ಉಭಯನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ, ಯದಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಯಮೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಏವ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ ಅನಿಟ್ಠಿತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾಸೇತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ಧಾರಣಂ ನಿಯಮೇತಿ, ಅನ್ತೋಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಉಬ್ಭತೇಪಿ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ಉಭಯಂ ನಿಯಮೇತಿ, ತತಿಯಕಥಿನೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಕಾಮಂ ಉಭಯಂ ನಿಯಮೇತಿ, ನ ಪನ ವಿಸೇಸನೇ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ. ಯಂ ಅನ್ತೋಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಾಧಿತಞ್ಹೇತಂ. ‘‘ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿ, ತೇನ ಪುನ ವಿಸೇಸನೇ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ, ನ ಹಿ ಕತಮೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಕರೋತಿ, ನ ಚ ನಟ್ಠಾದಿಕಂ ಧಾರೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ. ಯೇನ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭಗವತಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ತತಿಯಕಥಿನೇ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಚೇ? ವಿಸೇಸವಿಧಾನದಸ್ಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ. ವಿಸೇಸವಿಧಾನಞ್ಹಿ ‘‘ನೋ ಚಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನೇನ ಉಬ್ಭತೇಪಿ ಕಥಿನೇ ಕಾಲಚೀವರಂ ಅತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ? ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ, ತೇನೇವ ತತ್ಥ ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿನಿಯಮೇ ವುತ್ತದೋಸಾಭಾವಸಿದ್ಧಿ. ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಾ. ಆದೇಸವಸೇನ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಸಙ್ಖ್ಯಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಕಾಲಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಪಗೇವಾನಾದೇಸನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಠಮೋ ವಿಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿನಿಯಮೇ ವುತ್ತದೋಸಾಭಾವಮೇವ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ. ತಥಾ ಆದೇಸವಸೇನ ಅಕಾಲಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ ಚೀವರಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಚೀವರಕಾಲತೋ ಪರಂ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ನ ಲಭತಿ, ಪಗೇವಾನಾದೇಸನ್ತಿ ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಧಾರಣನಿಯಮೇ ವುತ್ತದೋಸಾಭಾವಮೇವ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಆದೇಸವಸೇನ ಅಕಾಲಚೀವರಸ್ಸ ಅಕಾಲಚೀವರತಾ ಕಿಮತ್ಥಿಕಾತಿ ಚೇ? ಸಙ್ಘುದ್ದೇಸಿಕಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಭಾವತ್ಥಿಕಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಪಿಚ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಥಿನದಿವಸಾಪಿ ದಿವಸಾವ. ಏವಂ ಗಣನುಪಗತ್ತಾ ಅಕಾಲಚೀವರಸಙ್ಖಯಾಪಟಿಲಾಭಾನುಭಾವೇನ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ವಚನಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ತಾ ತದನುಲೋಮತ್ತಾ ‘‘ಕಾಲಚೀವರಸ್ಸಪೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಏತ್ಥ ವಚನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಪಿಚ ಅತ್ಥಿ ಏಕಚ್ಚೇನ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇನ ಉಬ್ಭತೇ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಲಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅಕಾಲಚೀವರಂ, ತಂ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ, ನೋ ಉಬ್ಭಾರಗತಂ. ತಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಉಬ್ಭತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಉಬ್ಭತೇ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಸ್ಸ ಉಬ್ಭತಂ, ತಸ್ಸ ಅಕಾಲಚೀವರಂ, ಇತರಸ್ಸ ಕಾಲಚೀವರಂ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಏಕಚ್ಚೇನ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇನ ಉಬ್ಭತೇ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಅಕಾಲಚೀವರಮೇವ ಹೋತಿ. ತಂ ಯಥಾಠಪಿತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ, ತಂ ಹೇಮನ್ತೇ, ಗಿಮ್ಹೇ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಕಾಲಭೇದತೋ ಬಹುವಿಧತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನೇಕಂಸಿಕತ್ತಾ ಇಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಥಿನಂ ಉಬ್ಭತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ವಚನಭೇದೋ ತತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಅಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಂ. ನ ಹಿ ಯತ್ತಕಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ, ತತ್ತಕಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಾದಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಹೋತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಬಹುವಿಧತ್ತಾ. ನ ಏವಂ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಭೇದೋ ತಸ್ಸಾ ಏಕವಿಧತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಅನ್ತಿಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪುರಿಮತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನ್ತಿಮಂ ನಾಮ ಅಪರಕತ್ತಿಕಾಯ ಪಠಮಾರುಣುಗ್ಗಮನಂ. ತಞ್ಹಿ ಕಾಲತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಕರೋತಿ, ತೇನೇವಾಹ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೯). ಇಮಂಯೇವ ನಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ, ತತೋ ಪರಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವಾಹ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಸಿದ್ಧೇ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ದ್ವಾದಸಾಹೇ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ. ತತೋ ‘‘ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞೀ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೦) ಏತ್ಥ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸದಿಸೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ’’ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಞ್ಚ ಅವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನೇ ‘‘ದಸಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಪಕ್ಖಅತಿರೇಕಪಕ್ಖಮಾಸಅತಿರೇಕಮಾಸಪಟಿಚ್ಛನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಭೇದೋ ವಿಯ, ನ ಇಧ ವಚನಭೇದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಂವಚ್ಛರಾತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಮೇವ ನಾಮ, ತಥಾ ದುತಿಯಕಥಿನೇಪಿ ಸಂವಚ್ಛರವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮ್ಪಿ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವುತ್ಥಮೇವ. ತತಿಯೇ ಸಂವಚ್ಛರಾತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಮೇವ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇದಮೇಕಸ್ಸ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಆದಿಪದದೀಪನಂ. ಏಸ ನಯೋ ಅವಿಕಪ್ಪಿತೇತಿಆದೀಸುಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಸು ತಿಕಚ್ಛೇದೇಸು ಏಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ಏಕೇಕಮಾದಿಪದಂ ವಿತ್ಥಾರೇಹ್ವಾ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಭಗವತಾವ ಸಙ್ಖಿತ್ತತ್ತಾತಿ ಬಹೂಸುಪಿ ತಿಕಚ್ಛೇದೇಸು ಸಮ್ಭವನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಏವ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಅಯಂ ವಿನಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ದುಕ್ಕಟವಾರೇಸು ಪನ ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಸತ್ತ ತಥೇವ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ತಥಾ ಅನ್ತಿಮನ್ತಿಮೋ ಏಕೇಕೋ ಅನಾಪತ್ತಿಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ. ತಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಯಥಾಸಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ನಸ್ಸತಿ ವಾ ವಿನಸ್ಸತಿ ವಾ ಡಯ್ಹತಿ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ತಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸನ್ತೋ ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ದುಕ್ಕಟತೋ ಪನ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಭೇದೇನ. ಅನ್ತಿಮಾನಂ ಪನೇತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಅನಚ್ಛಿನ್ನೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿಆದಿಕಾ ದ್ವೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ, ದ್ವೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಾ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಯದಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅರುಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಿವಸಭಾಗೇ ಅಧಿಟ್ಠಹತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ತಾವ ಪಾಳಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಇತೋ ಗರುಕತರಾನೀತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಅಯಂ ಚೋದನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನಸ್ಸ ಇತೋ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನತೋ ಗರುಕಮ್ಪಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಯಥಾ ಅಪಲೋಕನೇನ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮಿದಂ ಞತ್ತಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕತಿವಚನೇನ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಪರಿವಾರೇ ಕಮ್ಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೮೨) ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ತೇಸಂ ಏತಂ ಅನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಲೋಮನಯೇನೇವ ತಂ ವುತ್ತಂ. ನಿಯಮಂ ಪನ ಯಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ವಿನಾ ಞತ್ತಿಯಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನಮ್ಪೀತಿ ವದಾಮ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ದೇಮಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಥಂ ಪನೇತಂ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ತದನುಲೋಮತ್ತಾತಿ. ಏಕದೇವೇದಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಅಪಲೋಕನೇನಾಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಾಧನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನೇತ್ಥ ಚೋದನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಸಾಧಿತಂ. ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಏಕಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಆಗತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ನಾಗತಂ, ಲೇಸತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಏತಂ ಅಪಲೋಕನೇನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ.

೪೬೮. ಏಸ ನಯೋತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚೀವರೇಸು ಉಪಚಿಕಾದೀಹಿ ಖಾಯಿತೇಸು ಮಮಪಿ ಖಾಯಿತಾನೀತಿಆದಿ. ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ…ಪೇ… ಸಾಧಕ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ, ಏಕತ್ಥಜಾತಿಕಞ್ಚ ತತಿಯಕಥಿನಂ ಪಠಮಸಮಾನಮೇವಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ.

೪೬೯. ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ, ಯಂ ವಾ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂಯೇವ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ತಂ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ಸತಿ ಪನ ಪಚ್ಚಯೇ ಯದಾ ತದಾ ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಮೇತಂ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂಯೇವ ನಾಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ವತ್ಥಞ್ಹಿ ಕತಪರಿಯೋಸಿತಂ ಅನ್ತೋಚತುಮಾಸೇ ವಸ್ಸಾನದಿವಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಚತುಮಾಸತೋ ಉದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತುಕಾಮೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಗತಚೀವರತೋ ಊನಕನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಚೀವರಾನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಪನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಾದೇ ಪನ ಸತಿ ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯೇ ವಟ್ಟತಿ. ಯಥಾ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಾಧಿತಮೇತಂ, ಪಗೇವ ಅಞ್ಞೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಅನಿಯಮತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ, ಅನ್ತರವಾಸಕನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾನಧಿಟ್ಠಿತಾನಂ ಸಮಾನಮೇವ ನಾಮಂ. ‘‘ಅಯಂ ಸಙ್ಘಾಟೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೧೨೬) ಹಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾ ವುತ್ತಾ. ‘‘ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ ವುತ್ತಾ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾತಿ ಗೋಚರಗಾಮತೋ ವಿಹಾರೇತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ದೂರತರೇಪಿ ಲಬ್ಭತೇವಾತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇಪಿ ‘‘ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಕಿರ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ಚೀವರವಂಸೇ ಠಪಿತಂ ಅಞ್ಞೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನಾಗದನ್ತೇ ಠಪೇತಿ, ತಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸಪಿ ರುಹತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾದಿವಸೇನ. ಮಹನ್ತತರಮೇವಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಾಧಿಟ್ಠಾನಸಾಧಾರಣಲಕ್ಖಣಂ. ತತ್ಥ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ ಏಕದೇಸಭೂತತ್ತಾ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಞ್ಚೇ, ಅಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಭಾವೇನ ಏಕದೇಸಭೂತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಥಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಞ್ಚೇ, ಅನಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಏಕದೇಸಭೂತಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹಿ ಲಕ್ಖಣಂ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತ್ಥ ದುತಿಯಪಟ್ಟಮೇವ, ತತಿಯಪಟ್ಟಾದಿಕಮ್ಪಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಉತುದ್ಧಟಾನಂ ದುಸ್ಸಾನಂ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ…ಪೇ… ಪಂಸುಕೂಲೇ ಯಾವದತ್ಥ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೮).

ಅವಸೇಸಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವಕ್ಖಮಾನಕಾಲೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ. ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಥಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತಸ್ಸ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ತಸ್ಮಾ ತೀಣಿಪಿ ಚೀವರಾನಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನಿಧಾನಮುಖಮೇತ’’ನ್ತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ ತಿಚೀವರಂ, ಅತ್ಥೋ ಚ ಹೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇಹಿಪಿ ಥವಿಕಾಹಿಪೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಏಕಮೇವ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ, ಥವಿಕಾ ವಾ ವಟ್ಟತಿ, ನ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಾನಿ, ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವನಾದೀನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಿ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಂ ಮರಿಯಾದಂ ಠಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೬) ವಚನವಿರೋಧೋತಿ ಚೇ? ನ, ಅನುಸನ್ಧಿಯಾ ಅಜಾನನತೋ, ವಿರೋಧತೋ ಚ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೨೬ ಆದಯೋ) ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತತೋ ಪಾವಾರಕೋಸಿಯಕೋಜವಕಮ್ಬಲಾದಿ. ತತೋ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭಗವತಾ ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಕಿಂ ಅನನುಞ್ಞಾತ’’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಚೀವರಾನಿ ಖೋಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೩೩೯) ಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಜಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ಪನ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪಮಾಣಂ. ತತೋ ‘‘ಅದ್ದಸ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚೀವರೇಹಿ ಉಬ್ಭಣ್ಡಿತೇ ಸೀಸೇಪಿ ಚೀವರಭಿಸಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಖನ್ಧೇಪಿ ಚೀವರಭಿಸಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಕಟಿಯಾಪಿ ಚೀವರಭಿಸಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ, ದಿಸ್ವಾನ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ…ಪೇ… ಯೇಪಿ ಖೋ ತೇ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಸೀತಾಲುಕಾ ಸೀತಭೀರುಕಾ, ತೇಪಿ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ತಿಚೀವರೇನ ಯಾಪೇತುಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಂ ಮರಿಯಾದಂ ಠಪೇಯ್ಯಂ ತಿಚೀವರಂ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೬) ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಏಕಮೇವ. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹೂನಿ ಪರಿಹರಿಂಸು. ತಾನಿ ನೇಸಂ ಅತಿರೇಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೭) ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತೇನೇತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅತಿರೇಕಾನಿ ಬಹೂನಿ ಚೀವರಾನಿ ತೇ ಪರಿಹರಿಂಸು, ‘‘ತಾನಿ ದಸಾಹಪರಮಮೇವ ಧಾರೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ನ ತಮೇವೇಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೇನ ಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಾ ಚೀವರೇ ಸೀಮಾಬದ್ಧಾ, ಮರಿಯಾದಾ ಚ ಠಪಿತಾ, ತಾಯ ಸತಿಪಿ ತಿಚೀವರಬಾಹುಲ್ಲಪರಿಹರಣಕ್ಕಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ ದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ. ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೭) ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ವಿನಾಪಿ ದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅತಿರೇಕಚೀವರಪರಿಹರಣಕ್ಕಮೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ದ್ವೇಪಿ ತಾನಿ ನಿಧಾನಮುಖಾನೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತಥಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಿಯಾ, ಅಞ್ಞಥಾ ಇತರಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಾನುಜಾನನವಿರೋಧೋ ಸಿಯಾ ಸೀಮಾಮರಿಯಾದಟ್ಠಪನವಿರೋಧತೋ. ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಯೇವ ತಿಚೀವರಮರಿಯಾದಾ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖಮೇತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪಠಮಂ ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಪುನ ಪರಿಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ನ ತ್ವೇವ ಆದಿತೋವ ಇದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯಥಾ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೬೫೨) ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ, ತತೋಪಿ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಛಾರತ್ತವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ತತೋಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಟಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ತಥೇವ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ಪರಸನ್ತಕತ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪನಪಚ್ಚಯೇ ಅಸತಿ ‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಸಿಯಾ, ಯತೋ ತದಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಞೂ ಏವಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇತಿಆದಿ ‘‘ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ಗಮನಸಮ್ಭವತೋ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದಿನ್ನಂ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇದಂ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ದಿನ್ನಂ ಸಯಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪುನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೀಯತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಏಕವಚನೇನಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭೇಸಜ್ಜನವಕಮ್ಮಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಿನಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಮಾತುಯಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠಪೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ‘‘‘ಇದಂ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ, ಇಮಂ ಮಾತುಯಾ’ತಿ ವಿಭಜನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಕಭಾವಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಪನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

‘‘ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗತಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ. ತತೋ ಪರಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯುತ್ತಿವಿಚಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ. ದ್ವೇ ಚೀವರಾನೀತಿ ಸಹ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿಆದಿನಯೋವ. ‘‘ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಛೇದನಕ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೩೩) ವಚನತೋ ಉತ್ತರಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ, ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಸುಂ ಸುತ್ತೇ ನತ್ಥೀತಿ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಿಕ್ಖಾಕರಣೀಯೇಹಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ‘‘‘ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾರುಪಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅನ್ತರಘರೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೭೬-೫೭೯) ವಚನತೋ ಯತ್ತಕೇನ ಪಮಾಣೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲತಾ, ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನತಾ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇಸಂ ವಸೇನ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ವುಚ್ಚತೇ. ತೇನೇವಾಹ ಲೇಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ವಿಸುಂ ಸುತ್ತೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಥಾಪಿ ನ ಸಮೇತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯದೀ’’ತಿಆದಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅದ್ಧಾ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಮೇತಿ ಚ. ಇತರೇಸು ಪನ ಏಕಚ್ಚಸ್ಮಿಂ ಆಚರಿಯವಾದೇ ನೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ಥಿ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಮಿಂ ನ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಸಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ, ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಪನ ಅರಜಿತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ತಿಚೀವರೇ ಏವ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಹೇಮನ್ತಾನಂ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ರಜಕೇಹಿ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅರಜಿತೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ರುಹತಿ, ತೇನ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಯಮೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ, ಕಾತಬ್ಬೋವ ಪತ್ತೋ ವಿಯ ಅಧಿಟ್ಠಿತೋ. ಯಥಾ ಪುನ ಸೇತಭಾವಂ, ತಮ್ಬಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ನ ಚ ಪನ ತಾದಿಸೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ‘‘ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಏವಂ ಸವಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಅವಚನಂ ‘‘ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಇಮಿನಾ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಇದಾನಿ ಇದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನನಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಖನ್ಧಕಂ, ಪರಿವಾರಞ್ಚ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವುಚ್ಚತಿ – ಖನ್ಧಕೇ ತಾವ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವಾರೇ ‘‘ನ ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ನವ ಚೀವರಾನಿ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೯), ‘‘ದಸಕೇ ದಸ, ಏಕಾದಸಕೇ ಏಕಾದಸ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೩೧) ಚ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ವಚನೇನ ಸುಟ್ಠು ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ವಿರುದ್ಧಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಖನ್ಧಕೇ ಏವ ಚ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವುತ್ತಂ. ತದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಚ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಹೇಮನ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಸಮ್ಭವತೋ, ವಸ್ಸಾನೇ ವಿಕಪ್ಪನಾಸಮ್ಭವತೋ ಚ. ತಥಾ ಇಧ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಪರಿವಾರವಚನೇನ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಹಿ ವಿರುದ್ಧಂ ತಥಾಗತಾ ಭಾಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋವೇತ್ಥ ಪಟಿಸರಣಂ, ಯೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಏಕರಸಂ ಹೋತಿ. ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೯). ತಿಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾದೀನಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತೇ ನ ಅಕಾಮಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅವಸೇಸಪಾಳಿ, ಅತ್ಥೋ ಚ ಇಧ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಏಕರಸನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ನವ ಚೀವರಾನಿ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಕಪ್ಪಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ನಾಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀತಿ? ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತೇ – ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸೇಧಾದಸ್ಸನತೋ, ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅದಸ್ಸನತೋ ಚ ‘‘ತತೋ ಪರ’’ನ್ತಿ ದ್ವೀಸ್ವೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತೋ ಚ ‘‘ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನಿ ಚೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅಕಾಮಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ, ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಚ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಪಿ ದಸಾಹೇ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಕರಂ, ತಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾಲೇ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ. ತತ್ಥ ಪಠಮನಯೋ ‘‘ಯೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖು, ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ದುತಿಯೋ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ.

ಯಥಾ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅಸತಿ ಯಥಾಪಾಳಿಂ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಯಥಾ ಚ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಕೇವಲಂ ಪರಿಯಿಟ್ಠಮತ್ತೇ ಯಥಾಪಾಳಿಂ ಅವತ್ವಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಇದಮ್ಪೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಸಂವಚ್ಛರಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಂವಚ್ಛರವಿಪ್ಪವುತ್ಥತಿಚೀವರಂ, ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಞ್ಚ ‘‘ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವುತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಛಾರತ್ತವಿಪ್ಪವುತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಇದಮ್ಪಿ ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏಕೇ, ತಸ್ಮಾ ಸಿದ್ಧಮಿದಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅಕಾಮಾ’’ತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಮಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಚ್ಛಾಯ ಹಿ ಸತಿ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಓಕಾಸೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅಕಾಮಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ. ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಚೇ? ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ, ಇಚ್ಛಾಯ ಪನ ಸತಿ ಉದ್ಧಂಯೇವ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇ, ನೋ ವಸ್ಸೇ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೩) ಚ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ಕದಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ಕದಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ತತೋ ಪರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಹೇಮನ್ತಞ್ಚ ಪತ್ತಮತ್ತೇ ಸಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ, ಅಥ ‘‘ಅನ್ತೋಚಾತುಮಾಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ‘‘ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಏತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ವದನ್ತಿ ‘‘ವತ್ತಬ್ಬಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸೋ, ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋ ಚ ಸನ್ತೋ ನಿಟ್ಠಿತೇಸುಪಿ ಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತದಿವಸೇಸು, ತಥಾ ನಿಟ್ಠಿತೇಸುಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನದಿವಸೇಸು ಸಾಧಿಟ್ಠಾನಮೇತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಇದಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಂ. ‘ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೩). ತತ್ಥ ಕುರುನ್ದಿನಯೋ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ಪುರಿಮೋ. ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹಿ ಗಿಮ್ಹೇಪಿ ಓರೇನದ್ಧಮಾಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಏವ. ಇಧ ಚ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕುರುನ್ದಿವಚನಸ್ಸಾಯಮತ್ಥೋ ದಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದಿವಸೇ ಅವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ, ಅವಿಕಪ್ಪನಪಚ್ಚಯಾ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಸಮ್ಭವತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಮೇಕೇ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಪತ್ತಮತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಅಯುತ್ತಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇನ…ಪೇ… ಛಿದ್ದಭಾವೇನಾತಿ ಇಮೇಹಿ ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ವುತ್ತಂ, ನ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೇನ ವಾ’’ತಿ. ಅಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಛಿದ್ದಭಾವೇನಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಛಿದ್ದಭಾವೇನ ಪನ ತಿಚೀವರಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಥಾಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅವಿಕಪ್ಪನಪಚ್ಚಯಾ. ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ತತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ನ ಹಿ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಅರುಣಕ್ಖಣೇ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚುದ್ಧಟಂ ಪನ ಹೇಮನ್ತೇ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ. ‘‘ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೩೦) ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚೇ, ನಾಸಮಯೇ. ತಥಾ ಚ ಸಾಧಿತಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಟಂ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ತಂ ಪರಿದಹಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಞ್ಚ ವಿಕಪ್ಪನಞ್ಚ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ದಸಮೇ ದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರಿತಂ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಚ ವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಅನಾಪತ್ತಿಖೇತ್ತೇ ಏವ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅತ್ಥಿ ವಿಕಪ್ಪನಾಖೇತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಖೇತ್ತೇ ಚ ವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ದುಕೇಸು ದ್ವೇ ದುಕಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಸಿಯುಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮದುಕೇ ಪಠಮಪದಂ ಸಮ್ಭವತಿ. ವಿಕಪ್ಪನಖೇತ್ತೇ ಹಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾದೀನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿನಯಾತಿಸಾರದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏತೇನೇವ ದುತಿಯದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ದುತಿಯಪದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನತ್ಥಿ. ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅನಾಪಜ್ಜನತೋ, ವಿಕಪ್ಪನಾದಿಸಮ್ಭವತೋ ಚ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ದುಕಾನಿ ‘‘ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ಏತ್ಥಾಹ – ಯಾ ಸಾ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೩) ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಸಾಧಿತಾ, ಸಾ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅಸತಿಯಾ ಚೇ, ಕಞ್ಚಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಪಚ್ಚುದ್ಧಟಂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅವಿಕಪ್ಪಯತೋ ದುಕ್ಕಟೇನ ಸಹ ಪುನದಿವಸೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಅಸತಿಯಾ ಅವಿಕಪ್ಪಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಇಧ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ, ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ, ತೇನೇತಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಇದಮೇವ, ‘‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಞ್ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತತೋ ಪರಂ ನಾಮ ಹಿ ಹೇಮನ್ತಂ, ತತ್ಥ ಚೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪೀ’’ತಿಆದಿ ನ ಯುತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾಭಾವತೋ. ಅವಿರೋಧೋ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ವತ್ತಮತ್ತ’’ನ್ತಿವಾದೋ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಕುರುನ್ದಿ ವಚನವಿರೋಧತೋ. ತತ್ಥ ಹಿ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ವಸ್ಸಾನದಿವಸತ್ತಾ ಸಾಧಿಟ್ಠಾನಾವಸಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೀಯತೀತಿ ನ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ವತ್ತಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತತೋ ಪರ’’ನ್ತಿ ಯಾವ ಪುಣ್ಣಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಿಯಾ. ಯಥಾ ಚಾಯಂ ವಿಕಪ್ಪೋ, ತಥಾ ‘‘ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪೀ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬತಾಯ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಇಧ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ತದವಚನೇನ ಸಮೇತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಇಧಪಿ ತಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋವ ವಿಧಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಭವತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮ್ಭವತಿ, ದುವಿಞ್ಞಾಪಯಸ್ಸ ಪನ ಲೋಕಸ್ಸ ಸುವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾ ವಸ್ಸಾನಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಹೇಮನ್ತಪಠಮಾರುಣೇ ಚ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಾ ಸಾಧಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಅವಿಕಪ್ಪಿತಾಯ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪಜ್ಜನಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಸನ್ತೋಸಂ ಅಕತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ. ಹೋತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಏವಂ ಅಭಾವಂ ವಿನಯಸ್ಸ ಪಾಳಿ,

ಭಿನ್ನಂ ಅಭಿನ್ನಞ್ಚ ತದತ್ಥಯುತ್ತಿಂ;

ವಿಞ್ಞಾತುಕಾಮೇನ ತದತ್ಥವಿಞ್ಞೂ,

ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾ ವಿನಯೇ ವಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ವಿನಾಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸುದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ. ಇತರೋ ಚೇ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ತೇನಾಪಿ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ದೇನ್ತೇನ ಸುದಿನ್ನಂ. ತಂ ಪನ ವತ್ಥು ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಹೋತಿ. ತಥಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸಾಮಿಕೋ ಚೇ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ವಿನಾಪಿ ‘‘ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ. ನೋ ಚೇ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ತಂ, ನ ಹಿ ತಸ್ಸೇತಂ ವಿನಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಚೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗಹಿತಂ, ಪುನ ತಸ್ಸಪಿ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ. ತಥಾ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುನ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸನ್ತೋ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ವಿನಯಕಮ್ಮವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ. ತೇ ಏವ ‘‘ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಿಚೀವರೇ ದೀಘತೋ ವಿದತ್ಥಿ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಪೋರಾಣಾಚರಿಯಾನಂ ಕಥಾಮಗ್ಗಂ ಸುಟ್ಠು ಆಚರಿಯಕುಲಸೇವನಾಯ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ತೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಸೋತೂನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮೋಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಏಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಯಾಚನಾ.

ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.