೮. ಕಿಂಸುಕೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೫. ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ವಿವಿಧದಸ್ಸನನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ನಾನಾದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ತಯಿದಂ ಉಪರಿಮಗ್ಗೇಸು ಭಾವನಾಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಂ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಕೋಚಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅವಿಪರೀತಂ ಅತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಸ್ಸ ವಸೇನ ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ಆಸಙ್ಕೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ಗೋತ್ರಭೂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ರಾಜದಸ್ಸನಂ ಉದಾಹರನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ದಸ್ಸನಮೇವ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ, ಭಾವನಾಪರಿಯಾಯೋ ಪನ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಪಠಮಮಗ್ಗಉಪಾಯಸ್ಸ ಭಾವನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ದಸ್ಸನಂ ವಿಸುದ್ಧಿ ಏತ್ಥಾತಿ ದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಕಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಫಸ್ಸಾಯತನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಫಸ್ಸಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಪದೇಸು.

ಪದೇಸಸಙ್ಖಾರೇಸೂತಿ ಸಙ್ಖಾರೇಕದೇಸೇಸು. ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಥವಿಆದಿಕೇ ಧಮ್ಮಮತ್ತೇ ದಿಟ್ಠೇ ರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಕೇ ತಂಸಹಗತಧಮ್ಮಮತ್ತೇ ದಿಟ್ಠೇ ಅರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ ಚ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅಧಿಗತಮಗ್ಗಮೇವ ಕಥೇಸೀತಿ ಯೇನ ಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸಂ ಅಕಾಸಿ, ತಮೇವಸ್ಸ ಮುಖಂ ಕಥೇಸಿ. ಅಯಂ ಪನಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಇಮೇಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಾನಂ ವಚನಂ. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಪಠಮೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ‘‘ನಿಪ್ಪದೇಸೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥೇವಾತಿ ಯಥೇವ ಫಸ್ಸಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಂ, ತಥೇವ ತಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ.

ಸಮಪ್ಪವತ್ತಾ ಧಾತುಯೋತಿ ರಸಾದಯೋ ಸರೀರಧಾತುಯೋ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಾ, ನ ವಿಸಮಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಲ್ಲಸರೀರಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತೀತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಮಸನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಚಾರಿಭೂಮಿನ್ತಿ ಗೋಚರಟ್ಠಾನಂ.

ಕಾರಕಭಾವನ್ತಿ ಭಾವನಾನುಯುಞ್ಜನಭಾವಂ. ಪಣ್ಡುರೋಗಪುರಿಸೋತಿ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ಪುರಿಸೋ. ಅರಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ. ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಝಾಮಥುಣೋ ವಿಯಾತಿ ದಡ್ಢಥುಣೋ ವಿಯ ಖಾರಕಜಾಲನದ್ಧತ್ತಾ ತರುಣಮಕುಲಸನ್ತಾನಸಞ್ಛನ್ನತ್ತಾ.

ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಗಾಮೇತಿ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಗಾಮೇ. ಲೋಹಿತಕೋತಿ ಲೋಹಿತವಣ್ಣೋ. ಓಚಿರಕಜಾತೋತಿ ಜಾತಓಲಮ್ಬಮಾನಚಿರಕೋ ವಿಯ. ಆದಿನ್ನಸಿಪಾಟಿಕೋತಿ ಗಹಿತಫಲಪೋತಕೋ. ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೋತಿ ಬಹಲಚ್ಛಾಯೋ. ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಾ ಅವಿರಳಾ ಘನಪ್ಪತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಛಾಯಾಪಿಸ್ಸ ತಾದಿಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೋ ನಾಮ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಚ್ಛಾಯೋ’’ತಿ, ಘನಚ್ಛಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿಆದಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ.

ಯೇನ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಅಧಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಾದಿಮುಖೇನ ಯೇನ ಯೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಅಧಿಮುತ್ತಾನಂ. ಸುಟ್ಠು ವಿಸುದ್ಧಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಿಸಮಯಾದಿಸಿದ್ಧಿಯಾ. ತೇನ ತೇನೇವಾಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ತನಾಧಿಮುತ್ತಾಕಾರೇನ. ಇದಾನಿ ತಂ ತಂ ಆಕಾರಂ ಉಪಮಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಇದನ್ತಿ ನಗರೋಪಮಂ. ತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಕಿಂಸುಕೋಪಮದೀಪಿತಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ ಸಚೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಂ. ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥನ್ತಿ ಯಥಾಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಸೇನ ಲದ್ಧವಿಸೇಸಸ್ಸ ಉಪಬ್ರೂಹನಾಯ. ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ. ಚೋರಾಸಙ್ಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸರಜ್ಜಸ್ಸ ಪಸನ್ನಭಾವತೋ. ತಿಪುರಿಸುಬ್ಬೇಧಾನೀತಿ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ತಿಪುರಿಸಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ನಾನಾಭಿತ್ತಿವಿಚಿತ್ತಾನಿ ಥಮ್ಭಾನಂ ಉಪರಿ ವಿವಿಧಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿವಿಚಿತ್ತಧನುರಾಕಾರಲಕ್ಖಿತಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಗರಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ನಗರದ್ವಾರಸ್ಸ ಥಿರಭಾವಾಪಾದನವಸೇನ ಠಪೇತಬ್ಬತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚೋರನಿವಾರಣತ್ಥಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾತಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಾರಬಾಹಸ್ಸ. ‘‘ಇಮೇ ಆವಾಸಿಕಾ, ಇಮೇ ಆಗನ್ತುಕಾ, ತತ್ಥಾಪಿ ಚ ಇಮೇಹಿ ನಗರಸ್ಸ ನಗರಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥೋ. ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ಅನತ್ಥೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಜಾನನಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಞ್ಞಾತನಿವಾರಣೇ ಪಟುಭಾವಸಙ್ಖಾತೇನ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚೇ ತಙ್ಖಣುಪ್ಪಜ್ಜನಕಪಟಿಭಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ.

ರಞ್ಞಾ ಆಯುತ್ತೋ ನಿಯೋಜಿತೋ ರಾಜಾಯುತ್ತೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರಞ್ಞೋ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಠಪಿತಪುರಿಸೋ. ಕತಿಪಾಹೇಯೇವಾತಿ ಕತಿಪಯದಿವಸೇಯೇವ ಅಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ವಿಬ್ಭಮೋ ಜಾತೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಹಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಾಹೀತಿ ಸೀಸಭೂತಂ ಉತ್ತಮಙ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಂ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ರಾಜಕಿಚ್ಚಂ ಛಿನ್ದಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ತಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕೇ ಅತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಆಣತ್ತೋ ನಾಮ ಸಿಯಾ. ನ ಹಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ತಾದಿಸಂ ಆಣಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ತತೋ ನಿವಾರಕತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ಛಿನ್ದಾಹೀತಿ ಮಮ ಆಣಾಯ ಅಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಹಿ, ಏವಂ ಸೋ ತತ್ಥೋವಾದಪಟಿಕರತ್ತಪತ್ತೋ ಓದಮೇಯ್ಯಾತಿ, ತಥಾ ಚೇವ ಉಪರಿ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಆಗತಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮನಗರೇ.

ಉಪ್ಪನ್ನೇನಾತಿ ಸಮಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ.

ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಸಕ್ಕಾಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ‘‘ದ್ವಾರಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಸೀಘಂ ದೂತಯುಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಹದಯವತ್ಥುರೂಪಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಭಾವೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಹದಯವತ್ಥುಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾನಂ ಮಹಾಭೂತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ವತ್ಥುರೂಪಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತದೇವೇತ್ಥ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾಭೂತಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥುರೂಪಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಯಾದಿಸೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ಯಾದಿಸೋ ಏವ ಪುಬ್ಬೇ ಆಗತವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೋ. ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ತಾದಿಸೋ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ‘‘ಯಥಾಗತಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಇದಂ ತಾವೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಆಭತಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಉಪಮಾಯ ಇದಂ ಸಂಸನ್ದನಂ.

ಇದಂ ಸಂಸನ್ದನನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಉಪಮಾಯ ಸಂಸನ್ದನಂ. ನಗರಸಾಮಿಉಪಮಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ ದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಪತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಭತಾ. ಸಿಙ್ಘಾಟಕೂಪಮಾ ಚತುಮಹಾಭೂತವಸೇನ ದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಪತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಭತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಕಲೇನಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ನಗರಸಮ್ಭಾರೋ ಛದ್ವಾರಾದಯೋ. ತೇನ ಹಿ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಾದಯೋ ಉಪಮಿತಾ. ತೇ ಪನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಗರಸಮ್ಭಾರೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ.

ಕಿಂಸುಕೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.