೯. ವೀಣೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾತಿ ಕಾಮಂ ಪಾಳಿಯಂ ಪರಿಸಾದ್ವಯಮೇವ ಗಹಿತಂ, ಸೇಸಪರಿಸಾನಂ ಪನ ತದಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣೋವಾಯಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಪುಬ್ಬಕಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಯಜನ್ತೋತಿ ದದನ್ತೋ. ವಿನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ, ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಛನ್ದೋತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ದುಬ್ಬಲತಣ್ಹಾ ಸೋ ರಞ್ಜೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಪುಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಸಾ ಹಿ ಅನಾಸೇವನತ್ತಾ ಮನ್ದಾ. ಸೋತಿ ಛನ್ದೋ. ರಞ್ಜೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಲದ್ಧಾಸೇವನತ್ತಾ. ದೋಸೋ ನಾಮ ಚಿತ್ತದೂಸನತ್ತಾ. ತಾನೀತಿ ದಣ್ಡಾದಾನಾದೀನಿ. ತಮ್ಮೂಲಕಾತಿ ಲೋಭಮೂಲಕಾ ತಾವ ಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಮಾನಾತಿಮಾನದಿಟ್ಠಿಚಾಪಲಾದಯೋ, ದೋಸಮೂಲಕಾ ಉಪನಾಹಮಕ್ಖಪಲಾಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಥಮ್ಭಸಾರಮ್ಭಾದಯೋ, ಮೋಹಮೂಲಕಾ ಅಹಿರಿಕ-ಅನೋತ್ತಪ್ಪ-ಥಿನಮಿದ್ಧವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚ-ವಿಪರೀತಮನಸಿಕಾರಾದಯೋ, ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ ತಂಮೂಲಕತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಮ್ಪೇತ್ಥ ಗಹಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛನ್ದೋ ರಾಗೋತಿ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಭಾಯಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸಭಯೋ. ಭೇರವಟ್ಠೇನ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ. ಕುಸಲಪಕ್ಖಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಟ್ಠೇನ ಸಕಣ್ಟಕೋ. ಕುಸಲಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇಹಿ ದುರವಗಾಹಟ್ಠೇನ ಸಗಹನೋ. ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಭವನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಅಪ್ಪದಾನಭಾವತೋ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ. ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿಮಗ್ಗತ್ತಾ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋ. ಇರಿಯನಾತಿ ವತ್ತನಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನಾ. ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿತಾಯ ಕಿಲೇಸೋ ಏವ ಕಿಲೇಸಮಗ್ಗೋ. ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಂ ಗನ್ತುಂ ಕುತೋ ನಿಬ್ಬಾನಗಮನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಸುಭಾವಜ್ಜನಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನಿಚ್ಚಮನಸಿಕಾರಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ ಸರಾಗಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಮನಸಿಕಾರೇನ ವಿನೋದಿತತ್ತಾ. ಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣೇತಿ ಅಞ್ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಟ್ಠಾನಿಯೇ ಆರಮ್ಮಣೇ. ಉದ್ದೇಸ…ಪೇ… ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ದಿಸಾಪನವಸೇನ ಉದ್ದೇಸಂ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪನವಸೇನ ಪರಿಪುಚ್ಛಂ, ಗರೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನವಸೇನ ಗರುವಾಸಂ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯ-ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣ-ಪಞ್ಞವನ್ತ-ಪುಗ್ಗಲಸೇವನವಸೇನ ತದಧಿಮುತ್ತಿಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಞ್ಞಾಣಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ.

ಯಥಾ ‘‘ಪುಜ್ಜಭವಫಲಂ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಮಿದಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೮೦), ಏವಂ ಕಿಟ್ಠಸಮ್ಭವತ್ತಾ ‘‘ಕಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಟ್ಠನ್ತಿ ಕಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಸ್ಸ’’ನ್ತಿ.

ಘಟಾತಿ ಸಿಙ್ಗಯುಗಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಿಙ್ಗಾನಂ ಅನ್ತರೇ’’ತಿ. ಘಟಾತಿ ಗೋಣಾದೀನಂ ಸಿಙ್ಗನ್ತರಟ್ಠಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾತಿ ವದನ್ತಿ. ನಾಸಾರಜ್ಜುಕೇತಿ ನಾಸಾರಜ್ಜುಪಾತಟ್ಠಾನೇ.

ದಮೇತಿ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣತೋ ನಿವಾರೇತಿ. ನನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ. ಯಂ ಸುತ್ತಂ ಸುಭಾಸಿತಂ ಮಯಾ. ತದಸ್ಸಾತಿ ತದಾ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಆರಮ್ಮಣೇತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣೇ.

ಸುದುಜಿತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವಕರಣೇನ ಜಿತಂ. ಸುತಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ದೂರಕರಣೇನ ಜಿತಂ, ತಥಾಭೂತಞ್ಚ ತಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಭೂತೋ ಗೋಚರೋ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣಞ್ಹಿ ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣವಿಧುರತಾಯ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮಥೋ ಅನುರಕ್ಖಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಮಥಾನುರಕ್ಖಣಂ. ಯಥಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ಸಮಥಾನುರಕ್ಖಣಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕಥಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ಸಮಥಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ, ಏವಂ ಸಮಥೋಪಿ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ.

ವಾದಿಯಮಾನಾಯ ವೀಣಾಯ. ಚಿತ್ತಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ರಜ್ಜನೇನ. ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜನೀಯತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಬನ್ಧನೀಯೋ. ವೇಟ್ಠಕೇತಿ ತನ್ತೀನಂ ಆಸಜ್ಜನವೇಟ್ಠಕೇ. ಕೋಣನ್ತಿ ಕವಣತೋ ವೀಣಾಯ ಸದ್ದಕರಣತೋ ಕೋಣನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ದಾರುದಣ್ಡಂ ಸಿಙ್ಗಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕತಂ ಘಟಿಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತುರಸ್ಸಂ ಸಾರದಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ರಾಜಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ಸದ್ದಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ಅಜಾನನಾಕಾರಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸದ್ದಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಸತೀ ಕಿರಾಯನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾಲಿಙ್ಗಮೇವ ವದನ್ತೋ ‘‘ಅಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಸತೀತಿ ಲಾಮಕಾಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸಾ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಲೋಕೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಅಸತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ವೇಲಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಪಕತಿಯಾ ಲೋಕೇ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಮಾತುಲೋತಿಆದಿಕಾ ವೇಲಾ ಮರಿಯಾದಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಾರತ್ತಾ ಚ ಪಗಬ್ಬಾ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭೋಗವಸೇನ ವಿನಿಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಸಿಖೀ ಸಬ್ಬಘಸೋ ಯಥಾ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬಾ ನದೀ ವಙ್ಕಗತೀ, ಸಬ್ಬೇ ಕಟ್ಠಮಯಾ ವನಾ;

ಸಬ್ಬಿತ್ಥಿಯೋ ಕರೇ ಪಾಪಂ, ಲಭಮಾನೇ ನಿವಾತಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೩೦೮);

ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತನ್ತಿಬದ್ಧಂ ಚತುರಸ್ಸಅಮ್ಬಣವಾದಿತಾದೀನಿ. ವೀಣಾ ವಿಯ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನೇಕಧಮ್ಮಸಮೂಹಭಾವತೋ. ರಾಜಾ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಧಮ್ಮಗವೇಸಕತ್ತಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ.

ನಿರಯಾದಿತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಗತಿ-ಸದ್ದೋ ವತ್ತತಿ. ತತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ಗತಿಗತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಂ, ರೂಪರೂಪ’’ನ್ತಿ ಚ ಯಥಾ, ಗತಿಸಞ್ಞಿತಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಂಸರತಿ ವತ್ತತೀ’’ತಿ. ಸಞ್ಜಾಯನಪದೇಸೋ ಏವ ಗತೀತಿ ಸಞ್ಜಾತಿಗತಿ.

ತಂ ಪನ ಗತಿಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂವೇಗವತ್ಥುಭೂತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಸ್ಸ ಗಬ್ಭಾಸಯಸ್ಸ ವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಮಸ್ಸ ಕಾಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ರೂಪಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಲಕ್ಖಣಂ ಗತಿ ನಿಟ್ಠಾ, ತತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಸಲಕ್ಖಣಗತಿ. ಅಭಾವೋ ಅಚ್ಚನ್ತಾಭಾವೋ. ಸನ್ತಾನವಿಚ್ಛೇದೋ ವಿಭವಗತಿ ತಂನಿಟ್ಠಾನಭಾವಾ. ಭೇದೋತಿ ಖಣನಿರೋಧೋ, ಇಧಾಪಿ ತಂನಿಟ್ಠಾನತಾಯೇವ ಪರಿಯಾಯೋ. ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾತಿ ಯಾವ ಸಬ್ಬಭವಗ್ಗಾ. ಸಲಕ್ಖಣವಿಭವಗತಿಭೇದಗತಿಯೋ ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ನ ಗಹಿತಾ. ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ.

ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ ರೂಪಾದೀಸು ಛನ್ದಾದಿನಿವಾರಣಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ. ಮಜ್ಝೇ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಕಥಿತಾ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಯತೀ’’ತಿ ಜೋತಿತತ್ತಾ. ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಥಿತಂ ‘‘ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ…ಪೇ… ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ.

ವೀಣೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.