೧೯. ಆಸೀವಿಸವಗ್ಗೋ

೧. ಆಸೀವಿಸೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೮. ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತದಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ತೇಸು ಕೇಚಿ ಏಕವಿಹಾರಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅತ್ತದುತಿಯಾ, ಕೇಚಿ ಅತ್ತತತಿಯಾ, ಕೇಚಿ ಅತ್ತಚತುತ್ಥಾ, ಕೇಚಿ ಅತ್ತಪಞ್ಚಮಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇಸು ವಿಹರನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಕಚಾರಿಕ…ಪೇ… ಪಞ್ಚಚಾರಿಕೇ’’ತಿ. ಸಮಾನಜ್ಝಾಸಯತಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯುಞ್ಜನಸ್ಸ ಕಾರಕೇ. ತತೋ ಏವ ತತ್ಥ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೇ. ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ. ಪಚ್ಚಯಭೂತನ್ತಿ ಅಪಸ್ಸಯಭೂತಂ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಯಾವ ‘‘ತಿಣ್ಣೋ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಥಲೇ ತಿಟ್ಠತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಅಯಂ ಮಾತಿಕಾನಿಕ್ಖೇಪೋ. ತೇಸಂ ಮಾತಿಕಾಯ ವಿತ್ಥಾರಭಾಜನಂ. ವಾಸನಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾಸನಾವಹಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಿನೇರುಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯಾತಿಆದಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದೇಸನಾಯ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತಾಯ ಸುದುಕ್ಕರಭಾವದಸ್ಸನಂ.

ಮಞ್ಚಟ್ಠೇಸು ಮಞ್ಚಸಮಞ್ಞಾ ವಿಯ ಮುಖಟ್ಠಂ ವಿಸಂ ‘‘ಮುಖ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಸದಿಸಭಾವಾಪಾದನತೋ ‘‘ಕಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಕಟ್ಠಂ ಮುಖಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಟ್ಠಮುಖೋ, ದಂಸನಾದಿನಾ ಕಟ್ಠಸದಿಸಭಾವಕರೋ ಸಪ್ಪೋ. ಅಥ ವಾ ಕಟ್ಠಸದಿಸಭಾವಾಪಾದನತೋ ಕಟ್ಠಂ ವಿಸಂ ವಾ ಮುಖೇ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಟ್ಠಮುಖೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಇಮೇ ವಿಸಕಿಚ್ಚಭೇದೇನ ಚತ್ತಾರೋ. ಇದಾನಿ ತಂ ನೇಸಂ ವಿಸಕಿಚ್ಚಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಸೂಲಸಮಪ್ಪಿತಂ ವಿಯಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಯಸೂಲಂ ಅನುಪ್ಪವೇಸಿತಂ ವಿಯ. ಪಕ್ಕಪೂತಿಪನಸಂ ವಿಯಾತಿ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕುಥಿತಪನಸಫಲಂ ವಿಯ. ಚಙ್ಗವಾರೇತಿ ರಜಕಾನಂ ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ಸುರಾಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ವಾ. ಅನವಸೇಸಂ ಛಿಜ್ಜನೇನ ಅಸನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ. ಮಹಾನಿಖಾದನೇನಾತಿ ಮಹನ್ತೇನ ನಿಖಾದನೇನ.

ವಿಸವೇಗವಿಕಾರೇನಾತಿ ವಿಸವೇಗಗತೇನ ವಿಕಾರೇನ. ವಾತೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತವಾತೇನ. ನಾಸವಾತೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಪುಗ್ಗಲಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಸಪ್ಪಾನಂ ಆಗತವಿಸೋತಿಆದಿಪುಗ್ಗಲನಾಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಭಾವತೋ. ಆಗತವಿಸೋತಿ ಆಗಚ್ಛವಿಸೋ, ಸೀಘತರಂ ಅಭಿರುಹನವಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಘೋರವಿಸೋತಿ ಕಕ್ಖಳವಿಸೋ, ದುತ್ತಿಕಿಚ್ಛವಿಸೋ. ಅಯಂ ಸೀತಉದಕಂ ವಿಯ ಹೋತಿ ಗಾಳ್ಹದುಬ್ಬಿನಿಮ್ಮೋಚಯಭಾವೇನ. ಉದಕಸಪ್ಪೋ ಹಿ ಘೋರವಿಸೋ ಹೋತಿ ಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉದಕಸಪ್ಪಾದೀನಂ ವಿಸಂ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಗಣ್ಡಪಿಳಕಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅನೇಳಕಸಪ್ಪೋ ನಾಮ ಮಹಾಆಸೀವಿಸೋ. ನೀಲಸಪ್ಪೋ ನಾಮ ಸಾಖವಣ್ಣೋ ರುಕ್ಖಗ್ಗಾದೀಸು ವಿಚರಣಕಸಪ್ಪೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನಾತಿ ಯೋಯಂ ಕಟ್ಠಮುಖೇಸು ದಟ್ಠವಿಸಾನಂಯೇವ ‘‘ಆಗತವಿಸೋ ನೋ ಘೋರವಿಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ. ಕಟ್ಠಮುಖೇ ದಟ್ಠವಿಸಾದಯೋತಿ ಕಟ್ಠಮುಖೇಸು ದಟ್ಠವಿಸೋ, ಫುಟ್ಠವಿಸೋ, ವಾತವಿಭೋತಿ ತಯೋ, ಪೂತಿಮುಖಾದೀಸು ಚ ದಟ್ಠವಿಸಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏಕೇಕನ್ತಿ ಚತುಸಟ್ಠಿಯೋ ಏಕೇಕಂ. ಚತುಧಾತಿ ಅಣ್ಡಜಾದಿವಿಭಾಗೇನ ಚತುಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ. ಛಪಣ್ಣಾಸಾನೀತಿ ಛಪಣ್ಣಾಸಾಧಿಕಾನಿ. ಗತಮಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಾಗತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಸಂಖಿಪ್ಪಮಾನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಚತ್ತಾರೋವ ಹೋನ್ತಿ. ಕುಲವಸೇನಾತಿ ಕಟ್ಠಮುಖಾದಿಜಾತಿವಸೇನ.

ಸಕಲಕಾಯೇ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪಿತವಿಸಾತಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಫುಟ್ಠವಿಸತಾ, ವಾತವಿಸತಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ಆಸಿತ್ತವಿಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಆಸೀವಿಸಸದ್ದೇ ವಚನತ್ಥೋ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಉಗ್ಗತತೇಜಾತಿ ಉದಗ್ಗತೇಜಾ, ಅತ್ತನೋ ವಿಸತೇಜೇನ ನೇಸಂ ಕುರೂರದಬ್ಬತಾ ವಾ. ದುನ್ನಿಮ್ಮದ್ದನವಿಸಾತಿ ಮನ್ತಾಗದೇಹಿ ಅನಿಮ್ಮದ್ದನೀಯವಿಸಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಆಸೀವಿಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೇನೇತ್ಥ ಅವಸೇಸಪಾಳಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಆಸೀವಿಸೇಸೂತಿ ಇಮೇ ಆಸೀವಿಸಾ ದಟ್ಠವಿಸಾ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸರೀರಟ್ಠಕೇಸುಯೇವಾತಿ ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ತೇಸಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಆಯುಸೇಸಸ್ಸ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ನಂ ನ ದಂಸಿಂಸೂತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪುಚ್ಛಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪವೇದೇತುಕಾಮೋ. ದುರುಪಟ್ಠಾಹಾತಿ ದುರುಪಟ್ಠಾನಾ. ಸೋತ್ಥಿಮಗ್ಗೋತಿ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಸ್ಸ ಉಪಾಯೋ.

ಅನ್ತರಚರೋತಿ ಅನ್ತರಂ ಚರೋ ಸುಖಸತ್ತು ವಿಸ್ಸಾಸಘಾತೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಧಕೋ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ತಾಸಂ ಪೇಸನೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಠಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಭಿಮುಖಗತಂ ವಿಯ ಅಭಿಮುಖಗತಂ. ಈದಿಸೀಪಿ ಹಿ ವಚೋಯುತ್ತಿ ಲೋಕೇ ನಿರೂಪೀಯತಿ ಸನ್ತಿಯಂ ಪುರಿಸಂ ಠಪೇತೀತಿ ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ಅಭಿಮುಖಗತನ್ತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ತೇನ ಸಮ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಙ್ಕಸಣ್ಠಾನಂ ಫಲಕಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಆಗತಾಗತಾನಂ ನಿಸೀದನತ್ಥಾಯ ಅತ್ಥತಂ.

ಅರಿತ್ತಹತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ ಸನ್ತಾರೇತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸನ್ತಾರಣೀ. ಓರಿಮತೀರತೋ ಉತ್ತರಣಾಯ ಸೇತು ಉತ್ತರಸೇತು. ಏಕೇನ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬೋ ರುಕ್ಖಮಯೋ ಸೇತು ರುಕ್ಖಸೇತು. ಜಙ್ಘಸತ್ಥೇನ ಗಮನಯೋಗ್ಗೋ ಸೇತು ಜಙ್ಘಸೇತು. ಸಕಟೇನ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ಸಕಟಸೇತು. ನ ಖೋ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪರಮತ್ಥತೋ. ತದತ್ಥೋ ಪನ ಏಕದೇಸೇನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ. ದೇಸನನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸದೇಸನಂ. ವಿನಿವತ್ತೇನ್ತೋತಿ ಪಟಿಸಂಹರನ್ತೋ. ನ ಲದ್ಧೋ ವತಾಸೀತಿ ನ ಲದ್ಧೋ ವತ ಆಸಿ.

ರಾಜಾ ವಿಯ ಕಮ್ಮಂ ಸತ್ತೇಸು ಇಸ್ಸರಿಯಸ್ಸ ವತ್ತಾಪನತೋ. ರಾಜಾ…ಪೇ… ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಾಪರಾಧತಾಯ. ಞಾಣಪಲಾಯನೇನಾತಿ ಮಹಾಭೂತೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿರಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮತಾವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಞಾಣಪಲಾಯನೇ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸಿದ್ಧೇನೇವ ಞಾಣಪಲಾಯನೇನ. ಏವಞ್ಹೇತ್ಥ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪಿತಮೇವ ಹೋತಿ.

ಯಥೇವ ಹೀತಿಆದಿನಾ ಏಕದೇಸನಾಸಮುದಾಯಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ ಆರದ್ಧಂ. ಯಥಾವುತ್ತವಚನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ವಚನೇನ ಸಮತ್ಥೇತಿ ‘‘ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಭವತೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ತತ್ಥ ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ವಾತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಉಪಮತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ಸಪ್ಪೇನ ದಟ್ಠೋ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪಥವೀಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ ಸೋ ಕಾಯೋ ಕಟ್ಠಮುಖೇವ ಹೋತಿ, ಕಟ್ಠಮುಖಗತೋ ವಿಯ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ. ಸೋ ‘‘ಪಥವೀಧಾತುಪಕೋಪೇನ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ದಟ್ಠೋಪಿ ಕಾಯೋ ಪಥವೀಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನೇವ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಅವಿಯುತ್ತೋ ಸೋ ಕಾಯೋ ಸಬ್ಬದಾ ಕಟ್ಠಮುಖಗತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಾ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ. ತತ್ರಾಯಮತ್ಥೋ – ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ದಟ್ಠೋ ಕಾಯೋ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ ವಾ, ನ ವಾ ಮನ್ತಾಗದವಸೇನ. ಪಥವೀಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ ಪನ ಮನ್ತಾಗದರಹಿತೋ ಸೋ ಕಾಯೋ ಕಟ್ಠಮುಖಗತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ ಏಕನ್ತಪತ್ಥದ್ಧೋತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಯೋತಿ ಪಕತಿಕಾಯೋ. ಪೂತಿಕೋತಿ ಕುಥಿತೋ. ಸನ್ತತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ತತ್ತೋ ಮಹಾದಾಹಪ್ಪತ್ತೋ. ಸಞ್ಛಿನ್ನೋತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಛಿನ್ನೋ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಭೂತೋ. ಯದಾ ಕಾಯೋ ಪತ್ಥದ್ಧಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಪುರಿಸೋ ಕಟ್ಠಮುಖಾದಿಸಪ್ಪಸ್ಸ ಮುಖೇ ವತ್ತಮಾನೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಸೇಸತೋತಿ ಕಟ್ಠಮುಖಾದಿವಿಸೇಸತೋ ಚ ಪಥವೀಆದಿವಿಸೇಸತೋ ಚ. ಅನತ್ಥಗ್ಗಹಣತೋತಿಆದಿ ಅಚೇತನೇಸುಪಿ ಭೂತೇಸು ಸಚೇತನೇಸು ವಿಯ ಅನತ್ಥಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತಾಯ ನಿಬ್ಬೇದಜನನತ್ಥಂ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಆಸಯತೋತಿ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಮಹಾಭೂತಾನಂ. ಸದಿಸತಾತಿ ವಮ್ಮಿಕಾಸಯಸುಸಿರಗಹನಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಾಸಯತಾಯ ಚ ಸದಿಸತಾ.

ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣವಸೇನಾತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಲಕ್ಖಣವಸೇನ. ಪಥವೀಆದೀನಂ ಕಕ್ಖಳಭಾವಾದಿ, ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಕ್ಖಳಭಾವಾಪಾದನಾದಿನಾ ವಿಕಾರುಪ್ಪಾದನತೋ ವಿಸವೇಗವಿಕಾರತೋ ಸದಿಸತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅನತ್ಥಾತಿ ಬ್ಯಸನಾ. ಬ್ಯಾಧಿನ್ತಿ ಕುಟ್ಠಾದಿಬ್ಯಾಧಿಂ. ಭವೇ ಜಾತಾಭಿನನ್ದಿನೋತಿ ಭವೇಸು ಜಾತಿಯಾ ಅಭಿನನ್ದನಸೀಲಾ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಹಿ ಜಾತಿಯಾ ಅಭಿನನ್ದನಾ ನಾಮ ಮಹಾಭೂತಾಭಿನನ್ದನಾ ಏವ.

ದುರುಪಟ್ಠಾನತರಾನೀತಿ ದುಪ್ಪಟಿಕಾರತರಾನಿ. ದುರಾಸದಾತಿ ದುರುಪಸಙ್ಕಮನಾ. ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಪರಿಜಾನಾಮ ಕಮ್ಮನಾಮಾನಿ, ಉಪಕಾರಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅನನ್ತದೋಸೂಪದ್ದವತೋತಿ ಅಪರಿಮಾಣದೋಸೂಪದ್ದವಹೇತುತೋ. ಏಕಪಕ್ಖಲನ್ತಿ ಏಕದುಕ್ಖಂ.

ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಭಿಜ್ಜಮಾನೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾವ ಭಿಜ್ಜತಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಏಕನಿರೋಧತ್ತಾ. ವತ್ಥುರೂಪಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಭಿನ್ನೇಸು ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಅವಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಲೋಭುಪ್ಪಾದನಮತ್ತೇನ. ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ಅತ್ತಭಾವೇ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಪಞ್ಞುತ್ತರತ್ತಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ, ಸತಿ ಚ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಪಞ್ಞಾಸೀಸಂ ಪತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಯೋನಿಯೋ ಉಪನೇತಿ ತದುಪಗಸ್ಸ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವೇ. ‘‘ಜಾತಿಭಯಂ, ಜರಾಭಯಂ, ಮರಣಭಯಂ, ಚೋರಭಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಆಗತಾನಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಮಹಾಭಯಾನಿ, ‘‘ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತಾನಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾನಿ ಆಗತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ ಕಾರಣಸ್ಸ ಸಮವಟ್ಠಿತತ್ತಾ. ನನ್ದೀರಾಗೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ಆಗತಾ ‘‘ಚಕ್ಖುತೋ ಚೇಪಿ ನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿನಾ. ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸುಞ್ಞಗಾಮೇ ಚೋರಾನಂ ಗಯ್ಹೂಪಗಸ್ಸ ಅಲಾಭವಚನೇನೇವ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸರಣಸ್ಸ ಅಲಾಭೋ ವುತ್ತೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ನ ಉದ್ಧಟೋ, ಪುರಿಸಟ್ಠಾನಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು, ಚೋರಾ ಪನ ಬಾಹಿರಾಯತನಟ್ಠಾನಿಯಾ. ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸಂ ಕತ್ವಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಾದಾರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನಾ’’ತಿ.

ಬಾಹಿರಾನನ್ತಿ ಬಾಹಿರಾಯತನಾನಂ. ಪಞ್ಚ ಕಿಚ್ಚಾನೀತಿ ಚೋರೇಹಿ ತದಾ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕಿಚ್ಚಾನಿ. ಹತ್ಥಸಾರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತಬ್ಬಸಾರಭಣ್ಡಂ. ಪಾತನಾದಿವಸೇನ ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಪಹಾರಠಾನೇತಿ ಪಹಟಟ್ಠಾನೇ. ಠಾನಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಖಣೇತಿ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಸುಖಾವಹಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಾವಹೇನ ಅಕುಸಲೇನ ಸಮಙ್ಗಿತಾ ಸುಖಾವಹಂ ಭಣ್ಡಂ ಪಹಾಯ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನಂ ವಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಸುಖನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ತಸ್ಸ. ಹತ್ಥಪರಾ…ಪೇ… ಆಪಜ್ಜನಕಾಲೋ ಗುಣಸರೀರಸ್ಸ ತದಾ ಪಮಾದೇನ ಬಾಧಿತತ್ತಾ. ಪಹಾರ…ಪೇ… ಕಾಲೋ ತತೋ ದಳ್ಹತರಂ ಗುಣಸರೀರಸ್ಸ ಬಾಧಿತತ್ತಾ. ಪಹಾರಂ…ಪೇ… ಅಸ್ಸಮಣಕಾಲೋ ಗುಣಸರೀರಸ್ಸ ಮರಣಪ್ಪತ್ತಿಸದಿಸತ್ತಾ. ಅವಸೇಸಜನಸ್ಸ ದಾಸಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಗಿಹಿಭಾವಾಪತ್ತಿಯಾ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ. ಯಂ ‘‘ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ರೂಪಾದೀನೀತಿ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಾನಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಭೂತುಪಾದಾರೂಪಾನಂ. ಲಹುತಾದಿವಸೇನಾತಿ ತೇಸಂ ಲಹುತಾದಿವಸೇನ. ದುರುತ್ತರಣಟ್ಠೋತಿ ಉತ್ತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವೋ ಓಘಟ್ಠೋ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ. ಚತುಮಹಾಭೂತಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಚಿತ್ತಕಿರಿಯದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಚಿತ್ತಪಯೋಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ವುತ್ತವಾಯಾಮಮೇವಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ’’ತಿ ಯೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋ. ಭದ್ದೇಕರತ್ತಾದೀನೀತಿ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಕಿಚ್ಚಂ ಆತಪ್ಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೭೨, ೨೭೫, ೨೭೬) ವುತ್ತಾನಿ ಭದ್ದೇಕರತ್ತಸುತ್ತಾದೀನಿ.

ಕುಣ್ಠಪಾದೋತಿ ಛಿನ್ನಪಾದೋವ ಹುತ್ವಾ ಗತಿವಿಕಲೋ. ಮಾನಸಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಬನ್ಧತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಮಯ್ಹಂ ಓಘುತ್ತರನುಪಾಯೋ’’ತಿ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಪುನ ತತ್ಥ ಪವತ್ತನಂ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ಚಿತ್ತಬನ್ಧನಂ.

ತಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಇಮೇ ನನ್ದೀರಾಗಾದಯೋ ತಣ್ಹಾವಿಜ್ಜಾದಯೋತಿ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗನಿಬ್ಬಾನತಣ್ಹಾವಜ್ಜೋ ಇಧ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸೋತಿ ಚ. ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಪೀಳನಾದೀಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತನಯೇನ ಸಟ್ಠಿನಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ…ಪೇ… ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ ಏವೇತ್ಥ ಗಹಣವಸೇನ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಾ. ತೇ ಹಿ ತದಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಭಾವೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ. ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂನಂ ಪನ ನೇಯ್ಯಾನಞ್ಚ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನ ರುಳ್ಹೋತಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತೋತಿ.

ಆಸೀವಿಸೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ರಥೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೯. ಸುಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುನೋ ಸತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಕಿಲೇಸನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನವಸರನ್ತಿ ಸುಖಸೋಮನಸ್ಸಬಹುಲತಾ ವುತ್ತಾ. ಯವತಿ ತೇನ ಫಲಂ ಮಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಯೋನಿ, ಏಕನ್ತಿಕಂ ಕಾರಣಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅವಿಕಲಂ. ಅನವಸೇಸಂ ಆಸವೇ ಖೇಪೇತೀತಿ ಆಸವಕ್ಖಯೋ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೋ. ಯಂ ಯನ್ತಿ ದನ್ಧಂ ಮಜ್ಝಂ ಜವೋತಿ ಜವಾದೀಸು ಯಂ ಯಂ ಗಮನಂ. ರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಚೋರೇಹಿ ರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ. ವೇಗನಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಹೇತುಕಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಗಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯ. ನಿಬ್ಬಿಸೇವನತ್ಥಾಯಾತಿ ವಿಸೇವನಸ್ಸ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಸ್ಸ ನಿರೋಧನಾಯ. ಕಿಲೇಸೂಪಸಮತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪರೂಪರಿ ಸಮನತ್ಥಾಯ ವೂಪಸಮನತ್ಥಾಯ.

ಸಮಣರತಿ ನಾಮ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಸುಖಾನಿ. ದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಿನ್ಧವಾನಂ ಸಾರಥಿನೋ ಪಯೋಗೇನ ಸಿಯಾ ಕಾಚಿ ವಿಸೇವನಮತ್ತಾತಿ ತದಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೇ ಕತ್ವಾ ಪೇಸೇನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಞಾಣಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಸಙ್ಗಮನಂ ಪವತ್ತತಿ ಪಗೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾಯ ಕತತ್ತಾ, ಕಿಲೇಸನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಸುಖೇನೇವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ದಾಯಕಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ವಸೋ ಉಳಾರೋ ಲಾಮಕೋ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ವಸೋ ಅಪ್ಪಕಂ ಬಹುಕಞ್ಚ.

ಮಹಾಮಣ್ಡಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಲೋಹಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪುರತೋ ಏವ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ನಿಪಾತಕಾಲೇ ತೇಸಂ ಪಹೋನಕವಸೇನ ಮಹಾಮಣ್ಡಪಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ. ಗಹಣಮಾನನ್ತಿ ಪರಿವಿಸಗಹಣಭಾಜನಂ.

ಪಕತಿಯಾ ಭತ್ತಕಾರಕಿಚ್ಚೇ ಅಧಿಗತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕುಪಾಸಕೋ. ಮುದುಸಮಖರಸಞ್ಞಿತೇಹಿ, ದಹನಪಚನಭಜ್ಜನಸಞ್ಞಿತೇಹಿ ವಾ ತೀಹಿ ಪಾಕೇಹಿ.

ಪರಿಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಭಾವಂ ಪರಿಸೋಧೇತ್ವಾ. ಭೂಮಿಯಂ ಛಡ್ಡೇಸಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅದತ್ವಾ ಮಯಾ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹಿ ತಸ್ಸ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ. ಮತ್ತಂ ಜಾನಾಪೇತುಂ ಪಮಜ್ಜಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಕುತೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನೇ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿ. ಅನುಭಾಗೋತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಭಾಗೋ. ಇದಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಇದಂ ಪಯೋಜನಂ. ಇತರನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಆಹಾರೇ ಪಮಾಣಜಾನನಂ.

ಸಯನಂ ಸೇಯ್ಯಾ, ಕಾಮಭೋಗೀನಂ ಸೇಯ್ಯಾ ಕಾಮಭೋಗಿಸೇಯ್ಯಾ. ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇನ ಸಯಾನೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಕರಣತೋ. ತೇಜುಸ್ಸದತ್ತಾತಿ ಇದಂ ಅನುತ್ರಾಸಸ್ಸೇವ ಸೀಹಸ್ಸ ಸಯನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೇ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ, ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಹಿ ಇದಂ ಪಾದಾನಂ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವಕರಣದಸ್ಸನಂ.

ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸೇಯ್ಯಾತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ವದತಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ತಥಾಗತಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಸಯನ್ತಿ. ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ, ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಚ ಕತತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಧ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ ಆಗತಾ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಅಜಹಿತಸಂಲಕ್ಖಣಾ ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾಕಾರೇನ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ.

ಕಥಂ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ? ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಹಿ ನಿದ್ದೂಪಗಮನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಪ್ಪಹಾನೇನಾತಿ ತದಧಿಮುತ್ತತಾಯ ತದಪ್ಪಹಾನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಥಾ ತೇಸು ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಸ್ಸ ಆದಿಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಅಜಹಿತಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೋಪಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏತಂ ಪನಾತಿ ‘‘ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೋಪಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಯಂ ವದತಿ. ಞಾಣಧಾತುಕನ್ತಿ ನ ರೋಚಯಿಂಸೂತಿ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನೇಪಿ ಜಾಗರಣೇ ಪವತ್ತಞಾಣಸಭಾವಮೇವಾತಿ ನ ರೋಚಯಿಂಸು ಪೋರಾಣಾ. ನಿರನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇಸು ವತ್ತಮಾನೇಸು ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಸಮ್ಭವೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪುರಿಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಯೇ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ ಅಸಂವರೋ, ನ ಭವಙ್ಗಸ್ಸ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ, ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೋತಿ ಇಮೇಹಿ ತಿವಙ್ಗಿಕಾ, ನಿಮಿತ್ತಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿವಜ್ಜನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಕ್ಖಿಕಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ತಾನೇವಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ. ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ದೇಸನಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಯೋನಿ ಚಸ್ಸ ಆರದ್ಧಾ ಹೋತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕಥಿತಾ.

ರಥೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಕುಮ್ಮೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೦. ಅಟ್ಠಿಕುಮ್ಮೋತಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ತಿಖಿಣಟ್ಠಿಕೋ ಕುಮ್ಮೋ. ತನ್ತಿಬನ್ಧೋತಿ ಬ್ಯಾವಟೋ. ಸಮುಗ್ಗೇ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಕಪಾಲೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಸಮೋದಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಓದಹನ್ತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ದಹನ್ತೋ. ಆರಮ್ಮಣಕಪಾಲೇತಿ ಆರಮ್ಮಣಕಟಾಹೇ. ಸಮೋದಹನ್ತೋತಿ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಚ ಗಹಣತೋ ಮನೋವಿತಕ್ಕೇ ತತ್ಥೇವ ಸಮ್ಮದೇವ ಓದಹನ್ತೋ. ತಞ್ಹಿ ವಿಸಯವಸೇನ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅದೇನ್ತೋ. ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮೇತಿ ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ. ೩೬೨) ವುಚ್ಚಮಾನೇ.

ಕುಮ್ಮೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮದಾರುಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೧. ವಿಲಾಸಮಾನೋ ವಿಯ ಸಾಗರಂ ಪತ್ವಾ. ಅನ್ತೋಸಾಖೋತಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಓನತಸಾಖೋ. ತೇಮೇತೀತಿ ತಿನ್ತೋ ಹೋತಿ. ತಿರಿಯಂ ಪತಿತೋ ದಣ್ಡಸೇತು ವಿಯ ಠಿತತ್ತಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ, ತಥಾ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಗಙ್ಗಾಸೋತಂ ಓತರಣಾದಿ ನತ್ಥಿ.

ಅಯಂ ಹೀತಿ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತಪುಗ್ಗಲೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಓರುಯ್ಹಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗವೀಥಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ. ‘‘ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗಿಹಿಬನ್ಧನಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅತ್ತನೋ ಭಜಮಾನಕೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಜನ್ತೇ. ಜೀವಿಕತ್ಥಾಯ ಪಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪಯೋಗೋ, ಖೇತ್ತವತ್ಥಾದಿ. ತತೋ ಪಯೋಗತೋ ಉಟ್ಠಿತಂ ಆಯಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಂ ದೇತಿ ಭಿಕ್ಖತ್ಥಾಯ.

ಮುಣ್ಡಘಟನ್ತಿ ಭಿನ್ನೋಟ್ಠಂ ಘಟಂ. ಖನ್ಧೇತಿ ಅಂಸೇ. ಸಙ್ಘಭೋಗನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ಭೋಗಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದನ್ತೀತಿ ತಥಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಏವಂ ವದನ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ. ಯಾಗುಮತ್ತಕೇ ಯಾಗುನ್ತಿ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ತಾಯ ಅಪರಿಪಕ್ಕಾಯ ಏವ ಅಞ್ಞಂ ಯಾಗುಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಕಿಲೇಸಾನುರಞ್ಜಿತೋವಾತಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಕಿಲೇಸಾನುಗತಚಿತ್ತೋ ಏವ. ಅಕ್ಖೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಕೋಧವಸೇನ ಅಕ್ಖಿಕೇ ಕರೋನ್ತೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವಿಚರಿಸ್ಸತಿ. ಉದ್ಧತೋ ಹೋತಿ ಅವೂಪಸನ್ತೋ.

ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋತಿ ಸಾಸನಿಕೋ ಏವಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಕತ್ವಾ ದೀಪೇನ್ತೋ ಅರಿಟ್ಠಸದಿಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅರೂಪಭವೇ ರೂಪಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ತತೋ ಚುತಸ್ಸ ಕುತೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ. ಅಸಞ್ಞೀಭವೇ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬಹುಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ‘‘ಯೋ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇಯ್ಯ ಸತ್ತವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦೪; ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೭). ಅನುಸಯೋ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ. ತೇ ಚ ಸತ್ತಾ ಸನ್ಧಾವನ್ತಿ ಸಂಸರನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕಮ್ಮಫಲಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ಸಿಯಾತಿ. ಇತಿ ವದನ್ತೋ ಏವಂ ಮಿಚ್ಛಾವಾದಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವದನ್ತೋ.

ತೇಮನರುಕ್ಖೋ ವಿಯ…ಪೇ… ದುಲ್ಲಭಧಮ್ಮಸ್ಸವನೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾಸಿನೇಹೇನ ಅತೇಮನತೋ. ಕತವಿನಯೋ ಸಿಕ್ಖಿತವಿನಯೋ ಯಥಾ ‘‘ಕತವಿಜ್ಜೋ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ವಿಚಾರೇಥಾತಿ ಇದಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಯುತ್ತವಸೇನ ವಿಚಾರೇಥಾತಿ ನಿಯ್ಯಾತನವಸೇನ ವತ್ವಾ. ದಿವಾಕಥಿಕೋ ಸರಭಾಣಕೋ ಸಾಯನ್ಹೇ ಕಥೇತಿ, ಪುರಿಮಯಾಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ರತ್ತಿಕಥಿಕೋ ಭಾಣಕಪುಗ್ಗಲೋ.

ನನ್ದನವನಾಭಿರಾಮೇತಿ ನನ್ದನವನಂ ವಿಯ ಮನೋರಮೇ. ಅಸ್ಸ ಭಾರಹಾರಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚವಾಹಕಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಯೋ. ಸುಖನಿಸಿನ್ನಕಥನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಕಥಾಪುಬ್ಬಕಂ ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಂ ಸುತ್ವಾ.

ಠಿತಸಣ್ಠಾನೇನೇವ ಠಿತಾಕಾರೇನೇವ ಠಿತಂ, ನಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಮೂಲಾದೀನಿ ಠಿತಸಣ್ಠಾನೇನೇವ ಠಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಮುದುತಾಯಾತಿ ಮುದುಹದಯತಾಯ ಸಾಪೇಕ್ಖತಾಯ.

ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ. ದೀಪೇತ್ವಾ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ. ತತ್ರುಪ್ಪಾದೋತಿ ತತ್ರ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಆಯುಪ್ಪಾದೋ. ಖೇತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತೇಲ…ಪೇ… ಹತ್ಥಾತಿ ತೇಲಘಟ-ಮಧುಘಟಫಾಣಿತಘಟಾದಿಹತ್ಥಾ. ಅಪಕ್ಕಮಿಂಸು ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾ. ಪೂರೇಸೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅತೀತಾನಿ ಕಾಲವಚನಾನಿ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಯ ಆಗತತ್ತಾ ಕಿರ ವುತ್ತಾನಿ.

ಉಪಗಮನಾನುಪಗಮನಾದೀನಿ ಓರಿಮಸ್ಸ ಪಾರಿಮಸ್ಸ ಚ ಉಪಗಮನಾನುಪಗಮನಾನಿ ಚೇವ ಮಜ್ಝೇ ಸಂಸೀದನಾನಿ ಚ. ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುನ್ತಿ ಜಾನಿತುಂ. ಏತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಚಕ್ಖುಸಭಾವಂ. ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಮನ್ದಭಾವಪಚ್ಚಯಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ. ಆಪಜ್ಜನ್ತೋಪಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ನಾಮ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಿತತ್ತಾ. ತಿಣ್ಣಂ ಲಕ್ಖಣಾನನ್ತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ಆದಿಅನ್ತವನ್ತತೋ ತಾವಕಾಲಿಕತೋ ನಿಚ್ಚಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋತಿಆದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಲಕ್ಖಣಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ.

ವಾಮತೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾ. ದಕ್ಖಿಣತೋತಿ ಸಮ್ಮಾ. ಯಥಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಓರಭಾವತ್ತಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ, ಏವಂ ನೇಸಂ ಪರಭಾವತ್ತಾ ಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಪಾರಿಮಂ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಪಾಯಮಜ್ಝೇ ಸಂಸರಣಹೇತುತಾಯ ನನ್ದೀರಾಗೋವ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಸಂಸಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

ಉನ್ನತೋತಿ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉನ್ನತಿಂ ಉಪಗತೋ. ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನೇ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಭಾವೇನ ಅತ್ತಾನಂ ದಹನತೋ ಅಞ್ಞಾಕಾರತಾಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಪಾಸಾಣೋ ನು ಖೋ ಏಸ ಖಾಣುಕೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬದಾರುಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೋ ವುತ್ತೋ.

ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ ಆವಟ್ಟವೇಗಸ್ಸ ಬಲವಭಾವತೋ. ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾವಟ್ಟೇ ಪತಿತಪುಗ್ಗಲೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಪಿ ಗುಣಸರೀರಭೇದನೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವ, ತಸ್ಸ ತಥಾ ಆಪನ್ನತ್ತಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ ಅಪಾಯೇಸು ತಾದಿಸೇಸು ಜಾಯತಿ.

ಸೀಲಸ್ಸ ದುಟ್ಠಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಭಾವತ್ಥೋ ಇಧ ದು-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿ. ‘‘ಪಾಪಂ ಪಾಪೇನ ಸುಕರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೪೮) ವಿಯ ಪಾಪ-ಸದ್ದೋ ನಿಹೀನಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲಾಮಕಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ನ ಸುಚೀತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ನ ಸುಚಿ. ಸಙ್ಕಾಯ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಸಙ್ಕಾಯ ಪರೇಸಂ ಸಮಾಚಾರಕಿರಿಯಂ ಸರತಿ ಆಸಙ್ಕತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪವಿಸತೀತಿ ತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಪವಿಸತಿ. ಗುಣಾನಂ ಪೂತಿಭಾವೇನಾತಿ ಗುಣಭಾವೇನ ಗಹಿತಾನಂ ಸೀಲಧಮ್ಮಾನಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ಕಚವರಜಾತೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಸಞ್ಜಾತಕಚವರೋ, ಕಚವರಭೂತೋ ವಾ.

ಅಣಣಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ ಅಣಣಸ್ಸೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಓರಿಮತೀರಾದೀನಂ ಉಪಗಮನಾನುಪಗಮನಾದೀನಂ ಜೋತಿತತ್ತಾ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

ಪಠಮದಾರುಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯದಾರುಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೨. ಯಾ ಆಪತ್ತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ ದೇಸನಾಗಾಮಿನೀ, ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ ನಾಮ ಅನ್ತರಾಯಿಕಭಾವತೋ. ಆವೀಕತಾ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ ನಾಮ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಆವೀಕತಾ ಹಿಸ್ಸ ಫಾಸು ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏವರೂಪಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತತಾಯ ವಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಭಾವೇನ ವಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ.

ದುತಿಯದಾರುಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅವಸ್ಸುತಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೩. ಸನ್ಥಾಗಾರನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಪನಾಗಾರಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಯ್ಯೋಗಕಾಲಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಙ್ಗಲಮಹಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸನ್ಥರನ್ತೀತಿ ವಿಸ್ಸಮನ್ತಿ, ಪರಿಸ್ಸಮಂ ವಿನೋದೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಹಾತಿ ಸನ್ನಿಪಾತವಸೇನ ಏಕಜ್ಝಂ. ಸಹ ಅತ್ಥಾನುಸಾಸನಂ ಅಗಾರನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ತ್ಥ-ಕಾರಸ್ಸ ನ್ಥ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸನ್ಥಾಗಾರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಠಮಂ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮನ್ತನವಸೇನ ಸನ್ಥರನ್ತಿ ವಿಚಾರೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಆಗತಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಆಗಮನಸೀಸೇನ ಅರಿಯಫಲಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ಆಗಮನಂ ವುತ್ತಮೇವ. ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾನಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಳಞ್ಜನಂ ಹೋತೀತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇನ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಆಗಮನಂ ಹೋತಿಯೇವ.

ಅಲ್ಲಗೋಮಯೇನಾತಿ ಅಚ್ಛೇನ ಅಲ್ಲಗೋಮಯರಸೇನ. ಓಪುಞ್ಜಾಪೇತ್ವಾತಿ ವಿಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ. ಚತುಜ್ಜಾತಿಯಗನ್ಧೇಹೀತಿ ಕುಙ್ಕುಮತುರುಕ್ಖಯವನಪುಪ್ಫತಮಾಲಪತ್ತಗನ್ಧೇಹಿ. ನಾನಾವಣ್ಣೇತಿ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ನಾನಾವಣ್ಣೇ, ಭಿತ್ತಿವಿಸೇಸವಸೇನ ನಾನಾಸಣ್ಠಾನರೂಪೇ. ‘‘ಮಹಾಪಿಟ್ಠಿಕಕೋಜವೇತಿ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಆದೀಸು ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬತಾಯ ‘ಮಹಾಪಿಟ್ಠಿಕಾ’ತಿ ಲದ್ಧಸಮಞ್ಞೇ ಕೋಜವೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕುತ್ತಕೇ ಪನ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಚತುರಙ್ಗುಲಾಧಿಕಪುಪ್ಫಾ ಮಹಾಪಿಟ್ಠಿಕಕೋಜವಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಹತ್ಥತ್ಥರಅಸ್ಸತ್ಥರಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಪಿಟ್ಠೀಸು ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರೂಪವಿಚಿತ್ತಾ ಚ ಅತ್ಥರಕಾ. ಸೀಹತ್ಥರಕಾದಯೋ ಪನ ಸೀಹರೂಪಾದಿವಿಚಿತ್ತಾ ಏವ ಅತ್ಥರಕಾ. ಚಿತ್ತತ್ಥರಕಂ ನಾನಾವಿಧರೂಪೇಹಿ ಚೇವ ನಾನಾವಿಧಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಚ ವಿಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥರಕಂ.

ಉಪಧಾನನ್ತಿ ಅಪಸ್ಸಯನಂ. ಉಪದಹಿತ್ವಾತಿ ಅಪಸ್ಸಯಯೋಗ್ಗಭಾವೇನ ಠಪೇತ್ವಾ. ಗನ್ಧೇಹಿ ಕತಮಾಲಾ ಗನ್ಧದಾಮಂ. ತಮಾಲಪತ್ತಾದೀಹಿ ಕತಮಾಲಾ ಪತ್ತದಾಮಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಹಿಙ್ಗುಲತಕ್ಕೋಲಜಾತಿಫಲಜಾತಿಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಕತದಾಮಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಲ್ಲಙ್ಕಾಕಾರೇನ ಕತಪೀಠಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಪೀಠಂ. ತೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕಪಸ್ಸೇ ಏವ ವಾ ಸಉಪಸ್ಸಯಂ ಅಪಸ್ಸಯಪೀಠಂ. ಅನಪಸ್ಸಯಂ ಮುಣ್ಡಪೀಠಂ. ಯೋಜನಾವಟ್ಟೇತಿ ಯೋಜನಪರಿಕ್ಖೇಪೋಕಾಸೇ.

ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಕೋಣಪದೇಸಂ ಇತರಪದೇಸಞ್ಚ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ವಿಧಾಯ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಕತ್ತರಿಯಾ ಪದುಮಂ ಕನ್ತೇನ್ತೋ ವಿಯಾ’’ತಿ, ‘‘ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ’’ತಿ ಚ. ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ರೂಪಸಮ್ಪದಾ ವಿಯ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪದಾಪಿ ಪರಮುಕ್ಕಂಸತಂ ಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ತದಾ ಭಗವಾ ಏವಂ ಸೋಭೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸುವಣ್ಣಪಾಮಙ್ಗೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಸಮೇನ ಬುದ್ಧವೇಸೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತದಾ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಸ್ಸ ನಿಗುಹನೇ ಕಾರಣಾಭಾವತೋ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತದೇವಮನುಸ್ಸನಾಗಯಕ್ಖಗನ್ಧಬ್ಬಾದೀನಂ ಪಸಾದಜನನತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಪಕತಿಯಾವ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಾಯಪಭಾ ನಾಮ ಪಕತಿಯಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಮತ್ತಪದೇಸಂ ವಿಸರತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿ. ನೀಲಪೀತಲೋಹಿತೋದಾತಮಞ್ಜಿಟ್ಠಪಭಸ್ಸರಾನಂ ವಸೇನ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ.

ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲೋತಿ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಾಖಗ್ಗಾ ಸಮನ್ತತೋ ಫುಲ್ಲೋ ವಿಕಸಿತೋ. ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತಾನನ್ತಿಆದಿ ಪರಿಕಪ್ಪೂಪಮಾ, ಯಥಾ ತಂ…ಪೇ… ಅಲಙ್ಕತಂ ಅಞ್ಞಂ ವಿರೋಚತಿ, ಏವಂ ವಿರೋಚಿತ್ಥ, ಸಮತಿಂಸಾಯ ಪಾರಮಿತಾಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತತ್ತಾ ಏವಂ ವಿರೋಚಿತ್ಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಗಙ್ಗಾನನ್ತಿ ಸತಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಯ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾನಂ ಗಙ್ಗಾನಂ ಪಞ್ಚವೀಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಂ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೨) ‘‘ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ನದೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಗಙ್ಗಾದೀನಂ ಚನ್ದಭಾಗಾಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಮಹಾನದೀನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಕಪ್ಪವಚನಞ್ಹೇತಂ. ಸಮ್ಭಿಜ್ಜಾತಿ ಸಮ್ಭೇದಂ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಮುಖದ್ವಾರೇತಿ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ.

ನಾಗಸುಪಣ್ಣಗನ್ಧಬ್ಬಯಕ್ಖಾದೀನನ್ತಿಆದಿ ಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಹಸ್ಸೇನಾತಿ ಪದಸಹಸ್ಸೇನ, ಭಾಣವಾರಪ್ಪಮಾಣೇನ ಗನ್ಥೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಮ್ಪಯನ್ತೋ ವಸುನ್ಧರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣವಿಸೇಸೇಹಿ ಪಥವೀಕಮ್ಮಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ, ಏವಂಭೂತೋಪಿ ಅಹೇಠಯನ್ತೋ ಪಾಣಾನಿ. ಸಬ್ಬಪದಕ್ಖಿಣತ್ತಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋ. ಸಮಂ ಸಮ್ಫುಸತೇ ಭೂಮಿಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದತಾಯ. ಯದಿಪಿ ಭೂಮಿಂ ಸಮಂ ಫುಸತಿ, ರಜಸಾ ನುಪಲಿಪ್ಪತಿ ಸುಖುಮತ್ತಾ ಛವಿಯಾ. ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಉನ್ನಮತೀತಿಆದಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದತಾಸಙ್ಖಾತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದಫಲಂ. ನಾತಿದೂರೇ ಉದ್ಧರತೀತಿ ಅತಿದೂರೇ ಠಪೇತುಂ ನ ಉದ್ಧರತಿ. ನಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಚ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಚ ಠಾನೇ ಅನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ. ಹಾಸಯನ್ತೋ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ತೋಸೇನ್ತೋ. ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಚರತೀತಿ ಚತುಚಾರೀ.

ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಸ್ಸ ಪಕಾಸನವಸೇನ ಗತತ್ತಾ ವಣ್ಣಕಾಲೋ ನಾಮ ಏಸ. ಸರೀರವಣ್ಣೇ ವಾ ಗುಣವಣ್ಣೇ ವಾ ಕಥಿಯಮಾನೇ ದುಕ್ಕಥಿತನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಪ್ಪಮಾಣವಣ್ಣಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ, ಬುದ್ಧಗುಣಸಂವಣ್ಣನಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾರದ್ಧಸಂವಣ್ಣನಂಯೇವ ಅನುಪವಿಸತಿ. ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನಾತಿ ಗನ್ಥಿತ್ವಾ ಗಹಿತದುಕೂಲವತ್ಥೇನ.

ನಾಗವಿಕ್ಕನ್ತಚಾರಣೋತಿ ಹತ್ಥಿನಾಗಸದಿಸಪದನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣೋತಿ ಅನೇಕಸತಪುಞ್ಞಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೋ. ಮಣಿವೇರೋಚನೋ ಯಥಾತಿ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಮಣಿಪರಿವಾರಿತೋ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚಮಾನೋ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನೋ ಮಣಿ ವಿಯ. ‘‘ವೇರೋಚನೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಮಣೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಮಹಾಸಾಲೋವಾತಿ ಮಹನ್ತೋ ಸಾಲರುಕ್ಖೋ ವಿಯ, ಸುದ್ಧಟ್ಠಿತೋ ಕೋವಿಳಾರಾದಿ ಮಹಾರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ವಾ. ಪದುಮೋ ಕೋಕನದೋ ಯಥಾತಿ ಕೋಕನದಸಙ್ಖಾತಂ ಮಹಾಪದುಮಂ ವಿಯ, ವಿಕಸಮಾನಪದುಮಂ ವಿಯ ವಾ.

ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯಾತಿಆದಿ ತಸ್ಸಾ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸುದುಕ್ಕರಭಾವದಸ್ಸನಞ್ಚೇವ ಸುಣನ್ತಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖಾವಹಭಾವದಸ್ಸನಞ್ಚ. ಪಥವೋಜಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ನಾಳಿಯನ್ತಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ಪಪ್ಪಟಕೋಜಂ ಉದ್ಧಂ ಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ವಿಯ. ಯೋಜನಿಕನ್ತಿ ಯೋಜನಪಮಾಣಂ. ಮಧುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಮಧುಪಟಲಂ.

ಮಹನ್ತನ್ತಿ ವಿಪುಲಂ ಉಳಾರಪುಞ್ಞಂ. ಸಬ್ಬದಾನಂ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬಮೇವ ಪಚ್ಚಯಜಾತಂ ಆವಾಸದಾಯಕೇನ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲದ್ಧಾ ಆಗತಸ್ಸಪಿ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪನ್ನಂ ಆರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಪಟಿಸ್ಸಯೇ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಬಲಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಬಹಿ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಾಯೇ ವಣ್ಣಧಾತು ವಾತಾತಪೇಹಿ ಕಿಲಮತಿ, ಪಟಿಸ್ಸಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಸನ್ತತಿ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಸಭಾಗಸನ್ತತಿ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ವಣ್ಣಧಾತು ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಬಹಿ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಾದೇ ಕಣ್ಟಕಾ ವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ಖಾಣು ಪಹರತಿ, ಸರೀಸಪಾದಿಪರಿಸ್ಸಯಾ ಚೇವ ಚೋರಭಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಸ್ಸಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಪರಿಸ್ಸಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಪೀತಿಸುಖಂ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಉಪಸಮಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ. ಬಹಿ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಾಯೇ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಫನ್ದನ್ತಿ, ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸನಕ್ಖಣೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಅಕ್ಖಿಪಸಾದೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ದ್ವಾರವಾತಪಾನಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಆವಾಸೇ ವಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆವಾಸದಾನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬದಾನಂ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಭೂಮಟ್ಠಕ…ಪೇ… ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನವತ್ಥುನಾ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೪೧ ಆದಯೋ) ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ ಅಸಮ್ಬಾಧೋವ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಅನ್ತಿಮಭವಿಕಾನಂ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಸೀತನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಧಾತುಕ್ಖೋಭವಸೇನ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಉತುವಿಪರಿಣಾಮವಸೇನ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸೀತಂ. ಉಣ್ಹನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಂ, ತಸ್ಸ ಚ ದವದಾಹಾದೀಸು ಸಮ್ಭವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪಟಿಹನ್ತೀತಿ ಪಟಿಹನತಿ. ಯಥಾ ತದುಭಯವಸೇನ ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಆಬಾಧೋ ನ ಹನತಿ, ಏವಂ ಕರೋತಿ. ಸೀತುಣ್ಹಬ್ಭಾಹತೇ ಹಿ ಸರೀರೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋ ಪದಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ವಾಳಮಿಗಾನೀತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿವಾಳಮಿಗೇ. ಗುತ್ತಸೇನಾಸನಞ್ಹಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತೇ ಪರಿಸ್ಸಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಸರೀಸಪೇತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸರನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದೀಘಜಾತಿಕೇ ಸಪ್ಪಾದಿಕೇ ಅಞ್ಞೇ ಚ ತಥಾರೂಪೇ. ಮಕಸೇತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ, ಡಂಸಾದೀನಂ ಏತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಿಸಿರೇತಿ ಸೀತಕಾಲವಸೇನ ಸತ್ತಾಹವದ್ದಲಿಕಾದಿವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಿಸಿರಸಮ್ಫಸ್ಸೇ. ವುಟ್ಠಿಯೋತಿ ಯದಾ ತದಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿಯೋ ಪಟಿಹನತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ವಾತಾತಪೋ ಘೋರೋತಿ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದೀನಂ ಉಬ್ಬಹನಭಞ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಘೋರೋ ಸರಜಅರಜಾದಿಭೇದೋ ವಾತೋ ಚೇವ ಗಿಮ್ಹಪರಿಳಾಹಸಮಯೇಸು ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಘೋರೋ ಸೂರಿಯಾತಪೋ ಚ. ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಪಟಿಬಾಹೀಯತಿ. ಲೇಣತ್ಥನ್ತಿ ನಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾಣಾರಾಮತ್ಥಂ. ಸುಖತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವೇನ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಂ. ಝಾಯಿತುನ್ತಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮಾದಹನವಸೇನ ಝಾಯಿತುಂ. ವಿಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತುಂ.

ವಿಹಾರೇತಿ ಪಟಿಸ್ಸಯೇ. ಕಾರಯೇತಿ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ. ರಮ್ಮೇತಿ ಮನೋರಮೇ. ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇತಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಏತ್ಥ ವಿಹಾರೇಸು ಬಹುಸ್ಸುತೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇ ನಿವಾಸೇಯ್ಯ. ತೇ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಪನ ತೇಸಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಯಥಾ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಕಿಲಮಥೋ ನ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ ದದೇಯ್ಯ ಉಜುಭೂತೇಸು ಅಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪನ್ನೇಸು ಕಮ್ಮಫಲಾನಂ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನಞ್ಚ ಸದ್ದಹನೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ. ಇದಾನಿ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೂಪಕಾರತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ತೇತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೀತಿ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖಪನೂದನಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಅನಾಸವೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ.

ಆವಾಸೇತಿ ಆವಾಸದಾನೇ. ಆನಿಸಂಸೋತಿ ಉದ್ರಯೋ. ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರವಸೇನ ಪಠಮಯಾಮೋ ಖೇಪಿತೋ, ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಪ್ಪಾವಸೇಸೋ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೋ ಗತೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿರೇಕತರಂ ದಿಯಡ್ಢಯಾಮ’’ನ್ತಿ. ಸಙ್ಗಹಂ ನಾರೋಹತಿ ವಿಪುಲವಿತ್ಥಾರಭಾವತೋ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಾಪಿ ಥೋಕಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ದೀಘಮಜ್ಝಿಮಪಮಾಣಾಪಿ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸುಫುಸಿತಂ ದನ್ತಾವರಣಂ, ಜಿವ್ಹಾ ತನುಕಾ, ಭವಙ್ಗಪರಿವಾಸೋ ಪರಿತ್ತೋ, ನತ್ಥಿ ವೇಗಾಯಿತಂ, ನತ್ಥಿ ವಿತ್ಥಾಯಿತಂ, ನತ್ಥಿ ಅಬ್ಯಾವಟಮನೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಯಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ.

ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿಆದೀಸು ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆವಾಸದಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ. ತತೋ ಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತಿಪಿ ಸೀಲಂ, ಇತಿಪಿ ಸಮಾಧಿ, ಇತಿಪಿ ಪಞ್ಞಾತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇ ತೇಸಂ ಸಮ್ಮಾ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ. ಸಮಾದಪೇತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಾತಬ್ಬಂ, ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಏವಂ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ಯಥಾ ತೇ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇ ಸಮ್ಮಾ ಆದಿಯನ್ತಿ, ತಥಾ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ. ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸೀಲಂ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಭಾವಿಯಮಾನಾ ಯಥಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಸೋಧಿತಾ ಉಪರೂಪರಿ ವಿಸೇಸಾವಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ನಿಸಾಮನವಸೇನ ವೋದಾಪೇತ್ವಾ. ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಠಿತಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸಮ್ಪತಿ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಾನಿಸಂಸೇಹಿ ಚೇವ ಉಪರಿಲದ್ಧಬ್ಬಫಲವಿಸೇಸೇಹಿ ಚ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ತೋಸೇತ್ವಾ. ಏವಮೇತೇಸಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸಾಸನೇ ಲದ್ಧಸ್ಸಾದಾ ಲದ್ಧಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ ಚ.

ಉಪಸಗ್ಗಸದ್ದಾನಂ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಅಭಿ-ಸದ್ದೋ ಅತಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ’’ತಿ.

ತತ್ರ ಕಿರಾತಿಆದಿ ಕೇಚಿವಾದೋತಿ ಬದ್ಧೋಪಿ ನ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಕಾರಣಮೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕಾಯಚಿತ್ತಲಹುತಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಅಞ್ಞಥಾಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ, ಲಹುತಾದಿಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಪಟಿಲಾಭೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಧಮ್ಮತ್ಥವೇದಸಮಧಿಗಮತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯಥಾ, ಯಥಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ಥಾ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ತಥಾ ತಥಾ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಲಭತಿ ಅತ್ಥವೇದಂ, ಲಭತಿ ಧಮ್ಮವೇದಂ, ಲಭತಿ ಧಮ್ಮೂಪಸಂಹಿತಂ ಪಾಮೋಜ್ಜ’’ನ್ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೨, ೩೫೫; ಅ. ನಿ. ೫.೨೬).

ಪಿಟ್ಠಿವಾತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಉಪಾದಿನ್ನಸರೀರಸ್ಸ ತಥಾರೂಪತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ದುಕ್ಖಾನುಬನ್ಧತ್ತಾ. ಅಕಾರಣಂ ವಾ ಏತನ್ತಿ ಯೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ, ತಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಪಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತುಂ ಪಹೋತಿ ಯಥಾ ತಂ ವೇಲುವಗಾಮಕೇ. ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇತಿ ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಠಾನಂ ನಿಪ್ಫನ್ನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತಞ್ಚ ಖೋತಿ ವುಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಚಿತ್ತೇ ಠಪನಂ. ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಮಾನೋ ಧಮ್ಮಗಾರವೇನ.

ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸಾತಿ ಅವಸ್ಸುತಭಾವಸ್ಸ ರಾಗಾದಿವಸೇನ. ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ ತಿನ್ತಭಾವಕಾರಣಂ. ಕಿಲೇಸಾಧಿಮುಚ್ಚನೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪರಿಪ್ಫನ್ದಿತವಸೇನ. ನಿಬ್ಬಾಪನಂ ವಿಯಾತಿ ವೂಪಸಮೋ ವಿಯ. ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಾನನ್ತಿ ಪರಿಪ್ಫನ್ದನರಹಿತಾನಂ.

ಅವಸ್ಸುತಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ದುಕ್ಖಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೪. ದುಕ್ಖಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖಕಾರಣಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ದುಕ್ಖಸಮ್ಭವಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕಿಂ ದುಕ್ಖಂ, ಕಾ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮಾತಿ ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ. ದುಕ್ಖಸಮ್ಭವಧಮ್ಮತ್ತಾತಿ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣತ್ತಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ತೇನ. ಕರಣೇ ಹೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಕಾಮೇತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಚ. ಪುನ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಏವ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಚಾರನ್ತಿ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ. ವಿಹಾರನ್ತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಿಚಾರವಿಹಾರಂ. ‘‘ಏಕಟ್ಠಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ‘‘ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚರನ್ತಂ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಚ ವೀಥಿಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ತತಿಯಜವನವಾರಾ ಅನು ಅನು ಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ಪಕ್ಖನ್ದನಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದಿವಸೇನಪಿ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಯೇಸನದುಕ್ಖಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ದಾಯತೀತಿ ದಾಯೋ, ವನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಟವಿ’’ನ್ತಿ. ಕಣ್ಟಕಗಬ್ಭನ್ತಿ ಓವರಕಸದಿಸಂ ವನಂ. ನಾಮಪದಂ ನಾಮ ಕಿರಿಯಾಪದಾಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ‘‘ವಿಜ್ಝೀ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೇನ ಕಿರಿಯಾಪದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ.

ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಾನಂ ಅವಟ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತಾಯಾತಿ ಸತಿಯಾ. ಕಾಚಿ ಕಿಲೇಸಾತಿ ಚುದ್ದಸವಿಧೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚೇ ಜವನಕಿಚ್ಚೇ ಏವ ಚಿತ್ತಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ನಿಗ್ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನವಸೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಗಹಿತತಾಯ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ನಯೇನ ಸೇಸದ್ವಾರಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ರಾಗಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಪಠಮಜವನವಾರೇ. ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತಥಾ ಪಚ್ಚಾಮಾಸಸತಿಯಾ ಲಬ್ಭನತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಚೇತ’’ನ್ತಿ. ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ. ಆವಜ್ಜನಾದೀಸೂತಿ ತತೋ ಏವ ಅಯೋನಿಸೋ ಆವಜ್ಜನಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯಸಿದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಪವತ್ತನಾರಹಂ. ನಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ದುತಿಯಜವನವಾರೇಪಿ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಕಥಂ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಲದ್ಧುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಭಾವನಾಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇತಿ ಭಾವನಾಯಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇ ಚ ಯೋಗಿನೋ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವೋ. ತಸ್ಸ ಅಯಮಾನಿಸಂಸೋ – ಯಂ ಪಚ್ಚಯಲಾಭೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಲದ್ಧೋಕಾಸಾಪಿ ಕಿಲೇಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಭಾವನಾನುಭಾವೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ ತಥಾ ತಥಾ ನಿಗ್ಗಹಿತಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ನಿವತ್ತನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾವ ಲದ್ಧೋಕಾಸಾ ಉಪರೂಪರಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ.

ಅಭಿಹಟ್ಠುನ್ತಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ. ಅನುದಹನ್ತೀತಿ ಅನುದಹನ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ. ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಾವಟ್ಟನ್ತೇತಿ ಅನಿವತ್ತನ್ತೇ ಸಾಮಞ್ಞತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಮೇವ ದೀಪಿತಂ ಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅಜೋತಿತತ್ತಾ.

ದುಕ್ಖಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಕಿಂಸುಕೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೫. ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ವಿವಿಧದಸ್ಸನನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ನಾನಾದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ತಯಿದಂ ಉಪರಿಮಗ್ಗೇಸು ಭಾವನಾಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಂ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಕೋಚಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅವಿಪರೀತಂ ಅತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಸ್ಸ ವಸೇನ ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ಆಸಙ್ಕೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ಗೋತ್ರಭೂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ರಾಜದಸ್ಸನಂ ಉದಾಹರನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ದಸ್ಸನಮೇವ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ, ಭಾವನಾಪರಿಯಾಯೋ ಪನ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಪಠಮಮಗ್ಗಉಪಾಯಸ್ಸ ಭಾವನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ದಸ್ಸನಂ ವಿಸುದ್ಧಿ ಏತ್ಥಾತಿ ದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಕಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಫಸ್ಸಾಯತನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಫಸ್ಸಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಪದೇಸು.

ಪದೇಸಸಙ್ಖಾರೇಸೂತಿ ಸಙ್ಖಾರೇಕದೇಸೇಸು. ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಥವಿಆದಿಕೇ ಧಮ್ಮಮತ್ತೇ ದಿಟ್ಠೇ ರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಕೇ ತಂಸಹಗತಧಮ್ಮಮತ್ತೇ ದಿಟ್ಠೇ ಅರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ ಚ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅಧಿಗತಮಗ್ಗಮೇವ ಕಥೇಸೀತಿ ಯೇನ ಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸಂ ಅಕಾಸಿ, ತಮೇವಸ್ಸ ಮುಖಂ ಕಥೇಸಿ. ಅಯಂ ಪನಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಇಮೇಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಾನಂ ವಚನಂ. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಪಠಮೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ‘‘ನಿಪ್ಪದೇಸೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥೇವಾತಿ ಯಥೇವ ಫಸ್ಸಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಂ, ತಥೇವ ತಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ.

ಸಮಪ್ಪವತ್ತಾ ಧಾತುಯೋತಿ ರಸಾದಯೋ ಸರೀರಧಾತುಯೋ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಾ, ನ ವಿಸಮಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಲ್ಲಸರೀರಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತೀತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಮಸನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಚಾರಿಭೂಮಿನ್ತಿ ಗೋಚರಟ್ಠಾನಂ.

ಕಾರಕಭಾವನ್ತಿ ಭಾವನಾನುಯುಞ್ಜನಭಾವಂ. ಪಣ್ಡುರೋಗಪುರಿಸೋತಿ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ಪುರಿಸೋ. ಅರಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ. ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಝಾಮಥುಣೋ ವಿಯಾತಿ ದಡ್ಢಥುಣೋ ವಿಯ ಖಾರಕಜಾಲನದ್ಧತ್ತಾ ತರುಣಮಕುಲಸನ್ತಾನಸಞ್ಛನ್ನತ್ತಾ.

ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಗಾಮೇತಿ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಗಾಮೇ. ಲೋಹಿತಕೋತಿ ಲೋಹಿತವಣ್ಣೋ. ಓಚಿರಕಜಾತೋತಿ ಜಾತಓಲಮ್ಬಮಾನಚಿರಕೋ ವಿಯ. ಆದಿನ್ನಸಿಪಾಟಿಕೋತಿ ಗಹಿತಫಲಪೋತಕೋ. ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೋತಿ ಬಹಲಚ್ಛಾಯೋ. ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಾ ಅವಿರಳಾ ಘನಪ್ಪತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಛಾಯಾಪಿಸ್ಸ ತಾದಿಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೋ ನಾಮ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಚ್ಛಾಯೋ’’ತಿ, ಘನಚ್ಛಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿಆದಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ.

ಯೇನ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಅಧಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಾದಿಮುಖೇನ ಯೇನ ಯೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಅಧಿಮುತ್ತಾನಂ. ಸುಟ್ಠು ವಿಸುದ್ಧಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಿಸಮಯಾದಿಸಿದ್ಧಿಯಾ. ತೇನ ತೇನೇವಾಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ತನಾಧಿಮುತ್ತಾಕಾರೇನ. ಇದಾನಿ ತಂ ತಂ ಆಕಾರಂ ಉಪಮಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಇದನ್ತಿ ನಗರೋಪಮಂ. ತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಕಿಂಸುಕೋಪಮದೀಪಿತಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ ಸಚೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಂ. ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥನ್ತಿ ಯಥಾಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಸೇನ ಲದ್ಧವಿಸೇಸಸ್ಸ ಉಪಬ್ರೂಹನಾಯ. ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ. ಚೋರಾಸಙ್ಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸರಜ್ಜಸ್ಸ ಪಸನ್ನಭಾವತೋ. ತಿಪುರಿಸುಬ್ಬೇಧಾನೀತಿ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ತಿಪುರಿಸಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ನಾನಾಭಿತ್ತಿವಿಚಿತ್ತಾನಿ ಥಮ್ಭಾನಂ ಉಪರಿ ವಿವಿಧಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿವಿಚಿತ್ತಧನುರಾಕಾರಲಕ್ಖಿತಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಗರಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ನಗರದ್ವಾರಸ್ಸ ಥಿರಭಾವಾಪಾದನವಸೇನ ಠಪೇತಬ್ಬತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚೋರನಿವಾರಣತ್ಥಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾತಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಾರಬಾಹಸ್ಸ. ‘‘ಇಮೇ ಆವಾಸಿಕಾ, ಇಮೇ ಆಗನ್ತುಕಾ, ತತ್ಥಾಪಿ ಚ ಇಮೇಹಿ ನಗರಸ್ಸ ನಗರಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥೋ. ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ಅನತ್ಥೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಜಾನನಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಞ್ಞಾತನಿವಾರಣೇ ಪಟುಭಾವಸಙ್ಖಾತೇನ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚೇ ತಙ್ಖಣುಪ್ಪಜ್ಜನಕಪಟಿಭಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ.

ರಞ್ಞಾ ಆಯುತ್ತೋ ನಿಯೋಜಿತೋ ರಾಜಾಯುತ್ತೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರಞ್ಞೋ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಠಪಿತಪುರಿಸೋ. ಕತಿಪಾಹೇಯೇವಾತಿ ಕತಿಪಯದಿವಸೇಯೇವ ಅಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ವಿಬ್ಭಮೋ ಜಾತೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಹಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಾಹೀತಿ ಸೀಸಭೂತಂ ಉತ್ತಮಙ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಂ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ರಾಜಕಿಚ್ಚಂ ಛಿನ್ದಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ತಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕೇ ಅತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಆಣತ್ತೋ ನಾಮ ಸಿಯಾ. ನ ಹಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ತಾದಿಸಂ ಆಣಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ತತೋ ನಿವಾರಕತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ಛಿನ್ದಾಹೀತಿ ಮಮ ಆಣಾಯ ಅಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಹಿ, ಏವಂ ಸೋ ತತ್ಥೋವಾದಪಟಿಕರತ್ತಪತ್ತೋ ಓದಮೇಯ್ಯಾತಿ, ತಥಾ ಚೇವ ಉಪರಿ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಆಗತಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮನಗರೇ.

ಉಪ್ಪನ್ನೇನಾತಿ ಸಮಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ.

ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಸಕ್ಕಾಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ‘‘ದ್ವಾರಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಸೀಘಂ ದೂತಯುಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಹದಯವತ್ಥುರೂಪಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಭಾವೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಹದಯವತ್ಥುಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾನಂ ಮಹಾಭೂತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ವತ್ಥುರೂಪಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತದೇವೇತ್ಥ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾಭೂತಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥುರೂಪಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಯಾದಿಸೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ಯಾದಿಸೋ ಏವ ಪುಬ್ಬೇ ಆಗತವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೋ. ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ತಾದಿಸೋ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ‘‘ಯಥಾಗತಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಇದಂ ತಾವೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಆಭತಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಉಪಮಾಯ ಇದಂ ಸಂಸನ್ದನಂ.

ಇದಂ ಸಂಸನ್ದನನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಉಪಮಾಯ ಸಂಸನ್ದನಂ. ನಗರಸಾಮಿಉಪಮಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ ದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಪತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಭತಾ. ಸಿಙ್ಘಾಟಕೂಪಮಾ ಚತುಮಹಾಭೂತವಸೇನ ದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಪತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಭತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಕಲೇನಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ನಗರಸಮ್ಭಾರೋ ಛದ್ವಾರಾದಯೋ. ತೇನ ಹಿ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಾದಯೋ ಉಪಮಿತಾ. ತೇ ಪನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಗರಸಮ್ಭಾರೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ.

ಕಿಂಸುಕೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ವೀಣೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾತಿ ಕಾಮಂ ಪಾಳಿಯಂ ಪರಿಸಾದ್ವಯಮೇವ ಗಹಿತಂ, ಸೇಸಪರಿಸಾನಂ ಪನ ತದಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣೋವಾಯಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಪುಬ್ಬಕಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಯಜನ್ತೋತಿ ದದನ್ತೋ. ವಿನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ, ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಛನ್ದೋತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ದುಬ್ಬಲತಣ್ಹಾ ಸೋ ರಞ್ಜೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಪುಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಸಾ ಹಿ ಅನಾಸೇವನತ್ತಾ ಮನ್ದಾ. ಸೋತಿ ಛನ್ದೋ. ರಞ್ಜೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಲದ್ಧಾಸೇವನತ್ತಾ. ದೋಸೋ ನಾಮ ಚಿತ್ತದೂಸನತ್ತಾ. ತಾನೀತಿ ದಣ್ಡಾದಾನಾದೀನಿ. ತಮ್ಮೂಲಕಾತಿ ಲೋಭಮೂಲಕಾ ತಾವ ಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಮಾನಾತಿಮಾನದಿಟ್ಠಿಚಾಪಲಾದಯೋ, ದೋಸಮೂಲಕಾ ಉಪನಾಹಮಕ್ಖಪಲಾಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಥಮ್ಭಸಾರಮ್ಭಾದಯೋ, ಮೋಹಮೂಲಕಾ ಅಹಿರಿಕ-ಅನೋತ್ತಪ್ಪ-ಥಿನಮಿದ್ಧವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚ-ವಿಪರೀತಮನಸಿಕಾರಾದಯೋ, ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ ತಂಮೂಲಕತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಮ್ಪೇತ್ಥ ಗಹಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛನ್ದೋ ರಾಗೋತಿ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಭಾಯಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸಭಯೋ. ಭೇರವಟ್ಠೇನ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ. ಕುಸಲಪಕ್ಖಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಟ್ಠೇನ ಸಕಣ್ಟಕೋ. ಕುಸಲಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇಹಿ ದುರವಗಾಹಟ್ಠೇನ ಸಗಹನೋ. ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಭವನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಅಪ್ಪದಾನಭಾವತೋ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ. ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿಮಗ್ಗತ್ತಾ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋ. ಇರಿಯನಾತಿ ವತ್ತನಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನಾ. ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿತಾಯ ಕಿಲೇಸೋ ಏವ ಕಿಲೇಸಮಗ್ಗೋ. ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಂ ಗನ್ತುಂ ಕುತೋ ನಿಬ್ಬಾನಗಮನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಸುಭಾವಜ್ಜನಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನಿಚ್ಚಮನಸಿಕಾರಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ ಸರಾಗಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಮನಸಿಕಾರೇನ ವಿನೋದಿತತ್ತಾ. ಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣೇತಿ ಅಞ್ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಟ್ಠಾನಿಯೇ ಆರಮ್ಮಣೇ. ಉದ್ದೇಸ…ಪೇ… ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ದಿಸಾಪನವಸೇನ ಉದ್ದೇಸಂ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪನವಸೇನ ಪರಿಪುಚ್ಛಂ, ಗರೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನವಸೇನ ಗರುವಾಸಂ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯ-ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣ-ಪಞ್ಞವನ್ತ-ಪುಗ್ಗಲಸೇವನವಸೇನ ತದಧಿಮುತ್ತಿಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಞ್ಞಾಣಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ.

ಯಥಾ ‘‘ಪುಜ್ಜಭವಫಲಂ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಮಿದಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೮೦), ಏವಂ ಕಿಟ್ಠಸಮ್ಭವತ್ತಾ ‘‘ಕಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಟ್ಠನ್ತಿ ಕಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಸ್ಸ’’ನ್ತಿ.

ಘಟಾತಿ ಸಿಙ್ಗಯುಗಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಿಙ್ಗಾನಂ ಅನ್ತರೇ’’ತಿ. ಘಟಾತಿ ಗೋಣಾದೀನಂ ಸಿಙ್ಗನ್ತರಟ್ಠಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾತಿ ವದನ್ತಿ. ನಾಸಾರಜ್ಜುಕೇತಿ ನಾಸಾರಜ್ಜುಪಾತಟ್ಠಾನೇ.

ದಮೇತಿ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣತೋ ನಿವಾರೇತಿ. ನನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ. ಯಂ ಸುತ್ತಂ ಸುಭಾಸಿತಂ ಮಯಾ. ತದಸ್ಸಾತಿ ತದಾ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಆರಮ್ಮಣೇತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣೇ.

ಸುದುಜಿತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವಕರಣೇನ ಜಿತಂ. ಸುತಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ದೂರಕರಣೇನ ಜಿತಂ, ತಥಾಭೂತಞ್ಚ ತಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಭೂತೋ ಗೋಚರೋ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣಞ್ಹಿ ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣವಿಧುರತಾಯ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮಥೋ ಅನುರಕ್ಖಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಮಥಾನುರಕ್ಖಣಂ. ಯಥಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ಸಮಥಾನುರಕ್ಖಣಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕಥಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ಸಮಥಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ, ಏವಂ ಸಮಥೋಪಿ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ.

ವಾದಿಯಮಾನಾಯ ವೀಣಾಯ. ಚಿತ್ತಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ರಜ್ಜನೇನ. ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜನೀಯತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಬನ್ಧನೀಯೋ. ವೇಟ್ಠಕೇತಿ ತನ್ತೀನಂ ಆಸಜ್ಜನವೇಟ್ಠಕೇ. ಕೋಣನ್ತಿ ಕವಣತೋ ವೀಣಾಯ ಸದ್ದಕರಣತೋ ಕೋಣನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ದಾರುದಣ್ಡಂ ಸಿಙ್ಗಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕತಂ ಘಟಿಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತುರಸ್ಸಂ ಸಾರದಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ರಾಜಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ಸದ್ದಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ಅಜಾನನಾಕಾರಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸದ್ದಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಸತೀ ಕಿರಾಯನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾಲಿಙ್ಗಮೇವ ವದನ್ತೋ ‘‘ಅಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಸತೀತಿ ಲಾಮಕಾಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸಾ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಲೋಕೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಅಸತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ವೇಲಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಪಕತಿಯಾ ಲೋಕೇ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಮಾತುಲೋತಿಆದಿಕಾ ವೇಲಾ ಮರಿಯಾದಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಾರತ್ತಾ ಚ ಪಗಬ್ಬಾ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭೋಗವಸೇನ ವಿನಿಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಸಿಖೀ ಸಬ್ಬಘಸೋ ಯಥಾ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬಾ ನದೀ ವಙ್ಕಗತೀ, ಸಬ್ಬೇ ಕಟ್ಠಮಯಾ ವನಾ;

ಸಬ್ಬಿತ್ಥಿಯೋ ಕರೇ ಪಾಪಂ, ಲಭಮಾನೇ ನಿವಾತಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೩೦೮);

ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತನ್ತಿಬದ್ಧಂ ಚತುರಸ್ಸಅಮ್ಬಣವಾದಿತಾದೀನಿ. ವೀಣಾ ವಿಯ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನೇಕಧಮ್ಮಸಮೂಹಭಾವತೋ. ರಾಜಾ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಧಮ್ಮಗವೇಸಕತ್ತಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ.

ನಿರಯಾದಿತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಗತಿ-ಸದ್ದೋ ವತ್ತತಿ. ತತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ಗತಿಗತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಂ, ರೂಪರೂಪ’’ನ್ತಿ ಚ ಯಥಾ, ಗತಿಸಞ್ಞಿತಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಂಸರತಿ ವತ್ತತೀ’’ತಿ. ಸಞ್ಜಾಯನಪದೇಸೋ ಏವ ಗತೀತಿ ಸಞ್ಜಾತಿಗತಿ.

ತಂ ಪನ ಗತಿಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂವೇಗವತ್ಥುಭೂತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಸ್ಸ ಗಬ್ಭಾಸಯಸ್ಸ ವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಮಸ್ಸ ಕಾಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ರೂಪಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಲಕ್ಖಣಂ ಗತಿ ನಿಟ್ಠಾ, ತತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಸಲಕ್ಖಣಗತಿ. ಅಭಾವೋ ಅಚ್ಚನ್ತಾಭಾವೋ. ಸನ್ತಾನವಿಚ್ಛೇದೋ ವಿಭವಗತಿ ತಂನಿಟ್ಠಾನಭಾವಾ. ಭೇದೋತಿ ಖಣನಿರೋಧೋ, ಇಧಾಪಿ ತಂನಿಟ್ಠಾನತಾಯೇವ ಪರಿಯಾಯೋ. ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾತಿ ಯಾವ ಸಬ್ಬಭವಗ್ಗಾ. ಸಲಕ್ಖಣವಿಭವಗತಿಭೇದಗತಿಯೋ ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ನ ಗಹಿತಾ. ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ.

ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ ರೂಪಾದೀಸು ಛನ್ದಾದಿನಿವಾರಣಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ. ಮಜ್ಝೇ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಕಥಿತಾ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಯತೀ’’ತಿ ಜೋತಿತತ್ತಾ. ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಥಿತಂ ‘‘ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ…ಪೇ… ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ.

ವೀಣೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಛಪ್ಪಾಣಕೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೭. ವಣಸರೀರೋತಿ ವಣಿತಸರೀರೋ. ಪಕ್ಕತ್ತಾತಿ ಕುಥಿತತ್ತಾ. ಸರದಣ್ಡೇಸು ಸರಸಮಞ್ಞಾತಿ ಕಣ್ಡ-ಸದ್ದೋ ಸರಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಸರವನನ್ತಿ ಕಣ್ಡವನ’’ನ್ತಿ. ಅರುಗತ್ತೋ…ಪೇ… ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಗುಣಸರೀರಸ್ಸ ಖಣ್ಡಛಿದ್ದಸೀಲಾದೀಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಜ್ಝೇ ಉಪರಿಭಾಗೇ ಚ ಭೇದವಿಸಮಚ್ಛಿನ್ನವಿಕಾರದೋಸತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಕುಸಾ ‘‘ಕಣ್ಟಕಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಕಣ್ಟಕಸದಿಸತ್ತಾ, ಕುಸತಿಣಾನಂ ಏವ ವಾ ವುತ್ತಾಕಾರಪದೇಸೋ ‘‘ಕುಸಕಣ್ಟಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

ಗಾಮವಾಸೀನಂ ವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನಾತಿ ನಾರಹೋವ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಕಾರಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಪೀಳನಟ್ಠೇನ.

ಪಕ್ಖಿನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಕುಣಂ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಸದಿಸಂ ಮುಖಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಸಕುಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ರಜ್ಜುಯಾ ಯಥಾಬದ್ಧಂ ಏವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ಭೋಗೇಹೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಭೋಗೇಹಿ. ಮಣ್ಡಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಸರೀರಂ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಕತ್ವಾ. ಸುಪಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ. ಡೇತುಕಾಮೋತಿ ಉಪ್ಪತಿತುಕಾಮೋ. ದಿಸಾ ದಿಸನ್ತಿ ದಿಸತೋ ದಿಸಂ.

ಛ ಪಾಣಕಾ ವಿಯ ಛ ಆಯತನಾನಿ ನಾನಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ, ನಾನಜ್ಝಾಸಯತಾ ಚ ನೇಸಂ ನಾನಾವಿಸಯನಿನ್ನತಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ದಳ್ಹರಜ್ಜು ವಿಯ ತಣ್ಹಾ ತೇಸಂ ಬನ್ಧನತೋ. ಮಜ್ಝೇ ಗಣ್ಠಿ ವಿಯ ಅವಿಜ್ಜಾ ಬನ್ಧನಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿನಿಮ್ಮೋಚನಹೇತುತೋ. ಆರಮ್ಮಣಂ ಬಲವಂ ಹೋತಿ ಮನುಞ್ಞಭಾವೇನ ಚೇವ ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ ದಳ್ಹಭಾವೇನ ಚ.

ಸರಿಕ್ಖಕೇನ ವಾ ಉಪಮಾಯ ಆಹರಣಪಕ್ಖೇ. ಅಪ್ಪನಾತಿ ಸಂಸನ್ದನಾ. ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ಅಪ್ಪಿತಾ ಉಪಮಾ ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ. ರೂಪಚಿತ್ತಾದಿವಿಸಮನಿನ್ನತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ವಿಸಮಜ್ಝಾಸಯತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದಕೂಪಕೇತಿ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದಸಞ್ಞಿತೇ ಆವಾಟೇ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸೋತಸ್ಸ. ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ ತೇನ ವಿನಾ ಸದ್ದಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ‘‘ಅಜಟಾಕಾಸೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನ್ತೋಲೇಣಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಧಾತುಪರಮ್ಪರಾ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋತಿ ಭೂತಪರಮ್ಪರಾಸಙ್ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ.

ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಏವಂ ಭೂತಪರಮ್ಪರಾವಸೇನ ಸದ್ದೇ ಸೋತಪಥಮಾಗಚ್ಛನ್ತೇ. ಸಮ್ಪತ್ತಗೋಚರತಾ ಹೋತಿ ಸೋತಸ್ಸ. ಘಾನಾದೀನಂ ವಿಯ ‘‘ದೂರೇ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಜಾನನಂ ನ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪತ್ತಗಾಹಿಭಾವತೋ. ತಥಾ ತಥಾ ಜಾನನಾಕಾರೋ ಹೋತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗಹಣಾಕಾರವಿಸೇಸತೋ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿ ಪನ ಉಭಯತ್ಥ ಸಮಾನಾವ. ದೂರೇ ಠಿತೋಪಿ ಸದ್ದೋ ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇ ಪಟಿಘೋಸಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಅಯೋಕನ್ತೋ ವಿಯ ಅಯೋಚಲನಸ್ಸಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮತಾತಿ ಧಮ್ಮಸಭಾವೋ, ಸದ್ದಸ್ಸ ಸೋ ಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ತತೋ ಸವನಂ ಹೋತಿ ಆಕಾಸಸಞ್ಞಿತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಲಬ್ಭನತೋ. ಯದಿ ಪನ ಸೋತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಗಾಹೀ ಸಿಯಾ, ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಸದ್ದೋ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ನ ಸಿಯಾ. ಪಟ್ಠಾನೇ ಚ ಅವಿಸೇಸೇನ ‘‘ಸದ್ದಾಯತನಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಚಿತ್ತಜಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥಿ. ಅಥ ವಾ ಚಿತ್ತಜೋ ಸದ್ದೋ ಧಾತುಪರಮ್ಪರಾಯ ಸೋತಪಸಾದಂ ಘಟ್ಟೇತಿ, ನ ಸೋ ಚಿತ್ತಜೋ ಸದ್ದೋ, ಯೋ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಪವತ್ತೋ. ಉತುಜೋ ಹಿ ಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಥುಪ್ಪನ್ನೋ ಸದ್ದೋ, ತತ್ಥ ಠಿತೋವ ಸೋತಪಸಾದಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸಮ್ಪತ್ತಗೋಚರಮೇವೇತ’’ನ್ತಿ.

ತದಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾನಂ ಅಭಾವತೋ. ನಾಸಚ್ಛಿದ್ದಸಙ್ಖಾತಆಕಾಸಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇ ವತ್ತನತೋ ಘಾನಂ ಆಕಾಸಜ್ಝಾಸಯಂ ವುತ್ತಂ. ವಾತೇನ ವಿನಾ ಗನ್ಧಗಹಣಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ ವಾತೂಪನಿಸ್ಸಯಗನ್ಧಗೋಚರಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಗಾಮತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಆಹಾರಂ ಗಾಮಂ, ತನ್ನಿನ್ನತಾಯ ಗಾಮಜ್ಝಾಸಯತಾ ವುತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಜೀವಿತನಿಮಿತ್ತಂ ರಸೋ ಜೀವಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿನ್ನತಾಯ ತಂ ಅವ್ಹಾಯತೀತಿ ಜಿವ್ಹಾ. ನ ಸಕ್ಕಾ ಖೇಳೇನ ಅತೇಮಿತಸ್ಸ ರಸಂ ಜಾನಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಪೋಸನ್ನಿಸ್ಸಿತರಸಾರಮ್ಮಣಾ ಜಿವ್ಹಾತಿ.

ಆಮಕಸುಸಾನತೋ ಬಹಿ. ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಜ್ಝಾಸಯೋತಿ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕನಿನ್ನೋ. ಕಾಯಪಸಾದಸನ್ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣೇ ಘಟಿತೇ ಏವ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಥವೀಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣೋ’’ತಿ. ತಥಾ ಹೀತಿಆದಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಸಾಧಕಂ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಬಾಹಿರಾ ವಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಸ್ಸ. ಸುಸನ್ಥತಸ್ಸಾತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಪಥವಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವದಸ್ಸನಂ.

ನಾನಜ್ಝಾಸಯೋತಿ ನಾನಾರಮ್ಮಣನಿನ್ನೋ. ತೇನ ಮನಸ್ಸ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ವಿಯ ಅನವಟ್ಠಿತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಮೂಲಭವಙ್ಗಗ್ಗಹಣೇನ ಪಿಟ್ಠಿಭವಙ್ಗಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮನಸ್ಸ. ಏವಂ ಕಿರಿಯಮಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಾನತ್ತನ್ತಿ ಭೇದೋ.

ಯಥಾರುಚಿಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ನಿವಾರಣವಸೇನ ಬದ್ಧಾನಂ. ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವನ್ತಿ ಲೋಲತಾಸಙ್ಖಾತಪರಿಪ್ಫನ್ದಸ್ಸ ಅಭಾವಂ. ನಾಕಡ್ಢತೀತಿ ಸವಿಸಯೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ, ತಂಸಮಙ್ಗಿನಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಾಕಡ್ಢತಿ. ಪುಬ್ಬಭಾಗವಿಪಸ್ಸನಾವ ಕಥಿತಾ ಆಯತನಮುಖೇನ ‘‘ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಛಪ್ಪಾಣಕೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೧. ಯವಕಲಾಪಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೮. ಯವಪುಞ್ಜೋ ಸುಪರಿಪಕ್ಕಯವಸಮುದಾಯೋ. ಕಾಜಹತ್ಥಾತಿ ದಣ್ಡಹತ್ಥಾ. ಪೋಥೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯಥಾ ಯವಸಙ್ಖಾತಂ ಧಞ್ಞಂ ವಣ್ಟತೋ ಮುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಪೋಥೇಯ್ಯುಂ. ಯವೇ ಸಾವೇತ್ವಾತಿ ಯವಸೀಸತೋ ಯವೇ ಪೋಥನೇನ ಮೋಚೇತ್ವಾ ವಿವೇಚೇತ್ವಾ.

ಚತುಮಹಾಪಥೋ ವಿಯ ಛ ಆಯತನಾನಿ ಆರಮ್ಮಣದಣ್ಡಕೇಹಿ ಹನನಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ಯವಕಲಾಪೀ ವಿಯ ಸತ್ತೋ ತೇಹಿ ಹಞ್ಞಮಾನತ್ತಾ. ಛ ಬ್ಯಾಭಙ್ಗಿಯೋ ವಿಯ ಸಭಾವತೋ ಛಧಾಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತವಸೇನ ಅಟ್ಠಾರಸ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಯವಕಲಾಪಟ್ಠಾನಿಯಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಹನನತೋ. ಭವಪತ್ಥನಾಯ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಭವಪತ್ಥನಾ ಕಿಲೇಸಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ. ಭವಪತ್ಥನಾ ಚ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಚಾತಿ ಭವಪತ್ಥನಾಕಿಲೇಸಾತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾನಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಭವಪತ್ಥನಾಮೂಲಕಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಂ ಸತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಭವಪತ್ಥನಕಿಲೇಸಾತಿ ಚ ಭವಪತ್ಥನಾಮೂಲಕಂ ಕಿಲೇಸಂ.

ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಧಮ್ಮಾಯ ದ್ವಾರೇ’’ತಿ. ನ ಕತನ್ತಿ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದನಂ ನ ಕತಂ. ನವಗೂಥಸೂಕರಂ ವಿಯಾತಿ ನವಗೂಥಭಕ್ಖಸೂಕರಂ ವಿಯ. ಚಿತ್ತೇನೇವಾತಿ ಯೋ ಬಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇನೇವ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವೇಪಚಿತ್ತಿಬನ್ಧನಸ್ಸ ಬನ್ಧನಮುಚ್ಚನಂ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವೇಪಚಿತ್ತಿಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಞಾಣಮೋಕ್ಖಂ ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಞಾಣೇನ ಮುಚ್ಚನಂ ಬನ್ಧನಂ.

ಮಞ್ಞಮಾನೋತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತತಣ್ಹಾವಸೇನ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿ, ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ‘‘ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ, ಮಾನವಸೇನ ‘‘ಏಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತೋ. ಖನ್ಧವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಮಞ್ಞಮಾನವತ್ಥುನೋ ಅಭಾವಾ ‘‘ಖನ್ಧೇ ಮಞ್ಞನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಮಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಕಿಲೇಸಮಾರೇನ ಬದ್ಧೋತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರೇನ ತೇನೇವ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧೋ. ಮುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞನಾಯ ಸತಿ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಮಞ್ಞನಾನಂ ಪಸಙ್ಗೋ ಏವ ನತ್ಥೀತಿ ಯಥಾ ‘‘ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪದೇನ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಮಞ್ಞನಾ ವುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞಿತಾಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸ್ಮೀತಿ ಪದೇನ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞಿತಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ಪದೇನ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞಿತನ್ತಿ ಏತರಹಿ ಲಬ್ಭಮಾನದಿಟ್ಠಿವತ್ಥುವಸೇನೇವ. ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತದಿಟ್ಠಿವತ್ಥುಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನೇವ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞಿತಂ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಅನಾಗತಾಲಿಙ್ಗನಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ. ಉಚ್ಛೇದವಸೇನ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞಿತಮೇವಾತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ರೂಪೀತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ. ಸಸ್ಸತಸ್ಸೇವಾತಿ ಸಸ್ಸತಗಾಹಸ್ಸೇವ ಪಭೇದದೀಪನಾನಿ. ಯಸ್ಮಾ ಮಞ್ಞಿತಂ ಆಬಾಧವಸೇನ ರೋಗೋ, ಅನ್ತೋದೋಸವಸೇನ ಗಣ್ಡೋ, ಅಙ್ಗನಿಕನ್ತವಸೇನ ಸಲ್ಲಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮೇಹಿ ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪಾಕಟಚಲನವಸೇನ ಇಞ್ಜನ್ತಿ ಚೇವ, ಅಪಾಕಟಸಞ್ಚಲನವಸೇನ ಫನ್ದನ್ತಿ ಚ. ಪಪಞ್ಚಿತಂ ಸಂಸಾರೇ ಚಿರಾಯನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ವಾ ವಿತ್ಥಾರಣಂ. ಪಮತ್ತಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಮುಚ್ಛನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಾ. ತೇಸನ್ತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಿಲೇಸಾನಂ. ಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಪವತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ.

ಮಾನೋ ನಾಮ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಜ್ಜನಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿ. ತಣ್ಹಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಮಾನವಸೇನಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನನು ಸಬ್ಬೋ ಮಾನೋ ತಣ್ಹಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ? ಸತಿ ಹಿ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ವಿಸೇಸನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತಣ್ಹಾ ಪನ ಅತ್ಥಿ ಮಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ, ಯತೋ ಮಾನೋ ಅನಿಯತೋ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಪಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಸಂಯೋಜನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಂಯೋಜನೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಯಥಾಲಾಭಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಯೋಜನಾಯ ‘‘ಕಾಮರಾಗಸಂಯೋಜನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಾನಸಂಯೋಜನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಾಮರಾಗಸಂಯೋಜನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಮಾನಸಂಯೋಜನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭವರಾಗಸಂಯೋಜನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ವಾ ‘‘ಭವರಾಗಸಂಯೋಜನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಮರಾಗಭವರಾಗಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಮಾನಸ್ಸ ಅನಿಯತಭಾವೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ತತ್ಥ ಯಾ ತಣ್ಹಾ ಬಲವತೀ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಮಾನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಬಲವತಣ್ಹಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಹಿ ಮಾನೋ ಸಯಮ್ಪಿ ಬಲವಾ ಹುತ್ವಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಸವಿಸೇಸಂ ಮಜ್ಜನವಸೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ.

ದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾತಿ ಮಾನಮೂಲಕದಿಟ್ಠಿವಸೇನ. ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಹಿ ಬಹುಲಮಾನುಪೇತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ರೂಪಾದೀಸು ಏಕಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಮಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಮಾನೋಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ಮಾನಮೂಲಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಚೋದಕೋ ಪನ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನಮೇವ ಸಮ್ಪಯೋಗತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ನನು ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೋದೇತಿ. ಇತರೋ ‘‘ಆಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾನಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಹಾರಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಏವ.

ಯವಕಲಾಪಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಸೀವಿಸವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುತ್ಥೋ ಪಣ್ಣಾಸಕೋ.

ಸಳಾಯತನಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.