೧. ಆಸೀವಿಸೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೮. ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತದಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ತೇಸು ಕೇಚಿ ಏಕವಿಹಾರಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅತ್ತದುತಿಯಾ, ಕೇಚಿ ಅತ್ತತತಿಯಾ, ಕೇಚಿ ಅತ್ತಚತುತ್ಥಾ, ಕೇಚಿ ಅತ್ತಪಞ್ಚಮಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇಸು ವಿಹರನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಕಚಾರಿಕ…ಪೇ… ಪಞ್ಚಚಾರಿಕೇ’’ತಿ. ಸಮಾನಜ್ಝಾಸಯತಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯುಞ್ಜನಸ್ಸ ಕಾರಕೇ. ತತೋ ಏವ ತತ್ಥ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೇ. ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ. ಪಚ್ಚಯಭೂತನ್ತಿ ಅಪಸ್ಸಯಭೂತಂ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಯಾವ ‘‘ತಿಣ್ಣೋ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಥಲೇ ತಿಟ್ಠತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಅಯಂ ಮಾತಿಕಾನಿಕ್ಖೇಪೋ. ತೇಸಂ ಮಾತಿಕಾಯ ವಿತ್ಥಾರಭಾಜನಂ. ವಾಸನಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾಸನಾವಹಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಿನೇರುಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯಾತಿಆದಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದೇಸನಾಯ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತಾಯ ಸುದುಕ್ಕರಭಾವದಸ್ಸನಂ.

ಮಞ್ಚಟ್ಠೇಸು ಮಞ್ಚಸಮಞ್ಞಾ ವಿಯ ಮುಖಟ್ಠಂ ವಿಸಂ ‘‘ಮುಖ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಸದಿಸಭಾವಾಪಾದನತೋ ‘‘ಕಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಕಟ್ಠಂ ಮುಖಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಟ್ಠಮುಖೋ, ದಂಸನಾದಿನಾ ಕಟ್ಠಸದಿಸಭಾವಕರೋ ಸಪ್ಪೋ. ಅಥ ವಾ ಕಟ್ಠಸದಿಸಭಾವಾಪಾದನತೋ ಕಟ್ಠಂ ವಿಸಂ ವಾ ಮುಖೇ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಟ್ಠಮುಖೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಇಮೇ ವಿಸಕಿಚ್ಚಭೇದೇನ ಚತ್ತಾರೋ. ಇದಾನಿ ತಂ ನೇಸಂ ವಿಸಕಿಚ್ಚಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಸೂಲಸಮಪ್ಪಿತಂ ವಿಯಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಯಸೂಲಂ ಅನುಪ್ಪವೇಸಿತಂ ವಿಯ. ಪಕ್ಕಪೂತಿಪನಸಂ ವಿಯಾತಿ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕುಥಿತಪನಸಫಲಂ ವಿಯ. ಚಙ್ಗವಾರೇತಿ ರಜಕಾನಂ ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ಸುರಾಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ವಾ. ಅನವಸೇಸಂ ಛಿಜ್ಜನೇನ ಅಸನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ. ಮಹಾನಿಖಾದನೇನಾತಿ ಮಹನ್ತೇನ ನಿಖಾದನೇನ.

ವಿಸವೇಗವಿಕಾರೇನಾತಿ ವಿಸವೇಗಗತೇನ ವಿಕಾರೇನ. ವಾತೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತವಾತೇನ. ನಾಸವಾತೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಪುಗ್ಗಲಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಸಪ್ಪಾನಂ ಆಗತವಿಸೋತಿಆದಿಪುಗ್ಗಲನಾಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಭಾವತೋ. ಆಗತವಿಸೋತಿ ಆಗಚ್ಛವಿಸೋ, ಸೀಘತರಂ ಅಭಿರುಹನವಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಘೋರವಿಸೋತಿ ಕಕ್ಖಳವಿಸೋ, ದುತ್ತಿಕಿಚ್ಛವಿಸೋ. ಅಯಂ ಸೀತಉದಕಂ ವಿಯ ಹೋತಿ ಗಾಳ್ಹದುಬ್ಬಿನಿಮ್ಮೋಚಯಭಾವೇನ. ಉದಕಸಪ್ಪೋ ಹಿ ಘೋರವಿಸೋ ಹೋತಿ ಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉದಕಸಪ್ಪಾದೀನಂ ವಿಸಂ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಗಣ್ಡಪಿಳಕಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅನೇಳಕಸಪ್ಪೋ ನಾಮ ಮಹಾಆಸೀವಿಸೋ. ನೀಲಸಪ್ಪೋ ನಾಮ ಸಾಖವಣ್ಣೋ ರುಕ್ಖಗ್ಗಾದೀಸು ವಿಚರಣಕಸಪ್ಪೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನಾತಿ ಯೋಯಂ ಕಟ್ಠಮುಖೇಸು ದಟ್ಠವಿಸಾನಂಯೇವ ‘‘ಆಗತವಿಸೋ ನೋ ಘೋರವಿಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ. ಕಟ್ಠಮುಖೇ ದಟ್ಠವಿಸಾದಯೋತಿ ಕಟ್ಠಮುಖೇಸು ದಟ್ಠವಿಸೋ, ಫುಟ್ಠವಿಸೋ, ವಾತವಿಭೋತಿ ತಯೋ, ಪೂತಿಮುಖಾದೀಸು ಚ ದಟ್ಠವಿಸಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏಕೇಕನ್ತಿ ಚತುಸಟ್ಠಿಯೋ ಏಕೇಕಂ. ಚತುಧಾತಿ ಅಣ್ಡಜಾದಿವಿಭಾಗೇನ ಚತುಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ. ಛಪಣ್ಣಾಸಾನೀತಿ ಛಪಣ್ಣಾಸಾಧಿಕಾನಿ. ಗತಮಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಾಗತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಸಂಖಿಪ್ಪಮಾನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಚತ್ತಾರೋವ ಹೋನ್ತಿ. ಕುಲವಸೇನಾತಿ ಕಟ್ಠಮುಖಾದಿಜಾತಿವಸೇನ.

ಸಕಲಕಾಯೇ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪಿತವಿಸಾತಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಫುಟ್ಠವಿಸತಾ, ವಾತವಿಸತಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ಆಸಿತ್ತವಿಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಆಸೀವಿಸಸದ್ದೇ ವಚನತ್ಥೋ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಉಗ್ಗತತೇಜಾತಿ ಉದಗ್ಗತೇಜಾ, ಅತ್ತನೋ ವಿಸತೇಜೇನ ನೇಸಂ ಕುರೂರದಬ್ಬತಾ ವಾ. ದುನ್ನಿಮ್ಮದ್ದನವಿಸಾತಿ ಮನ್ತಾಗದೇಹಿ ಅನಿಮ್ಮದ್ದನೀಯವಿಸಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಆಸೀವಿಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೇನೇತ್ಥ ಅವಸೇಸಪಾಳಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಆಸೀವಿಸೇಸೂತಿ ಇಮೇ ಆಸೀವಿಸಾ ದಟ್ಠವಿಸಾ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸರೀರಟ್ಠಕೇಸುಯೇವಾತಿ ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ತೇಸಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಆಯುಸೇಸಸ್ಸ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ನಂ ನ ದಂಸಿಂಸೂತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪುಚ್ಛಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪವೇದೇತುಕಾಮೋ. ದುರುಪಟ್ಠಾಹಾತಿ ದುರುಪಟ್ಠಾನಾ. ಸೋತ್ಥಿಮಗ್ಗೋತಿ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಸ್ಸ ಉಪಾಯೋ.

ಅನ್ತರಚರೋತಿ ಅನ್ತರಂ ಚರೋ ಸುಖಸತ್ತು ವಿಸ್ಸಾಸಘಾತೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಧಕೋ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ತಾಸಂ ಪೇಸನೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಠಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಭಿಮುಖಗತಂ ವಿಯ ಅಭಿಮುಖಗತಂ. ಈದಿಸೀಪಿ ಹಿ ವಚೋಯುತ್ತಿ ಲೋಕೇ ನಿರೂಪೀಯತಿ ಸನ್ತಿಯಂ ಪುರಿಸಂ ಠಪೇತೀತಿ ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ಅಭಿಮುಖಗತನ್ತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ತೇನ ಸಮ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಙ್ಕಸಣ್ಠಾನಂ ಫಲಕಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಆಗತಾಗತಾನಂ ನಿಸೀದನತ್ಥಾಯ ಅತ್ಥತಂ.

ಅರಿತ್ತಹತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ ಸನ್ತಾರೇತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸನ್ತಾರಣೀ. ಓರಿಮತೀರತೋ ಉತ್ತರಣಾಯ ಸೇತು ಉತ್ತರಸೇತು. ಏಕೇನ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬೋ ರುಕ್ಖಮಯೋ ಸೇತು ರುಕ್ಖಸೇತು. ಜಙ್ಘಸತ್ಥೇನ ಗಮನಯೋಗ್ಗೋ ಸೇತು ಜಙ್ಘಸೇತು. ಸಕಟೇನ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ಸಕಟಸೇತು. ನ ಖೋ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪರಮತ್ಥತೋ. ತದತ್ಥೋ ಪನ ಏಕದೇಸೇನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ. ದೇಸನನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸದೇಸನಂ. ವಿನಿವತ್ತೇನ್ತೋತಿ ಪಟಿಸಂಹರನ್ತೋ. ನ ಲದ್ಧೋ ವತಾಸೀತಿ ನ ಲದ್ಧೋ ವತ ಆಸಿ.

ರಾಜಾ ವಿಯ ಕಮ್ಮಂ ಸತ್ತೇಸು ಇಸ್ಸರಿಯಸ್ಸ ವತ್ತಾಪನತೋ. ರಾಜಾ…ಪೇ… ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಾಪರಾಧತಾಯ. ಞಾಣಪಲಾಯನೇನಾತಿ ಮಹಾಭೂತೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿರಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮತಾವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಞಾಣಪಲಾಯನೇ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸಿದ್ಧೇನೇವ ಞಾಣಪಲಾಯನೇನ. ಏವಞ್ಹೇತ್ಥ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪಿತಮೇವ ಹೋತಿ.

ಯಥೇವ ಹೀತಿಆದಿನಾ ಏಕದೇಸನಾಸಮುದಾಯಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ ಆರದ್ಧಂ. ಯಥಾವುತ್ತವಚನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ವಚನೇನ ಸಮತ್ಥೇತಿ ‘‘ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಭವತೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ತತ್ಥ ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ವಾತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಉಪಮತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ಸಪ್ಪೇನ ದಟ್ಠೋ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪಥವೀಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ ಸೋ ಕಾಯೋ ಕಟ್ಠಮುಖೇವ ಹೋತಿ, ಕಟ್ಠಮುಖಗತೋ ವಿಯ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ. ಸೋ ‘‘ಪಥವೀಧಾತುಪಕೋಪೇನ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ದಟ್ಠೋಪಿ ಕಾಯೋ ಪಥವೀಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನೇವ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಅವಿಯುತ್ತೋ ಸೋ ಕಾಯೋ ಸಬ್ಬದಾ ಕಟ್ಠಮುಖಗತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಾ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ. ತತ್ರಾಯಮತ್ಥೋ – ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ದಟ್ಠೋ ಕಾಯೋ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ ವಾ, ನ ವಾ ಮನ್ತಾಗದವಸೇನ. ಪಥವೀಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ ಪನ ಮನ್ತಾಗದರಹಿತೋ ಸೋ ಕಾಯೋ ಕಟ್ಠಮುಖಗತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ ಏಕನ್ತಪತ್ಥದ್ಧೋತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಯೋತಿ ಪಕತಿಕಾಯೋ. ಪೂತಿಕೋತಿ ಕುಥಿತೋ. ಸನ್ತತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ತತ್ತೋ ಮಹಾದಾಹಪ್ಪತ್ತೋ. ಸಞ್ಛಿನ್ನೋತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಛಿನ್ನೋ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಭೂತೋ. ಯದಾ ಕಾಯೋ ಪತ್ಥದ್ಧಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಪುರಿಸೋ ಕಟ್ಠಮುಖಾದಿಸಪ್ಪಸ್ಸ ಮುಖೇ ವತ್ತಮಾನೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಸೇಸತೋತಿ ಕಟ್ಠಮುಖಾದಿವಿಸೇಸತೋ ಚ ಪಥವೀಆದಿವಿಸೇಸತೋ ಚ. ಅನತ್ಥಗ್ಗಹಣತೋತಿಆದಿ ಅಚೇತನೇಸುಪಿ ಭೂತೇಸು ಸಚೇತನೇಸು ವಿಯ ಅನತ್ಥಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತಾಯ ನಿಬ್ಬೇದಜನನತ್ಥಂ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಆಸಯತೋತಿ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಮಹಾಭೂತಾನಂ. ಸದಿಸತಾತಿ ವಮ್ಮಿಕಾಸಯಸುಸಿರಗಹನಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಾಸಯತಾಯ ಚ ಸದಿಸತಾ.

ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣವಸೇನಾತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಲಕ್ಖಣವಸೇನ. ಪಥವೀಆದೀನಂ ಕಕ್ಖಳಭಾವಾದಿ, ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಕ್ಖಳಭಾವಾಪಾದನಾದಿನಾ ವಿಕಾರುಪ್ಪಾದನತೋ ವಿಸವೇಗವಿಕಾರತೋ ಸದಿಸತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅನತ್ಥಾತಿ ಬ್ಯಸನಾ. ಬ್ಯಾಧಿನ್ತಿ ಕುಟ್ಠಾದಿಬ್ಯಾಧಿಂ. ಭವೇ ಜಾತಾಭಿನನ್ದಿನೋತಿ ಭವೇಸು ಜಾತಿಯಾ ಅಭಿನನ್ದನಸೀಲಾ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಹಿ ಜಾತಿಯಾ ಅಭಿನನ್ದನಾ ನಾಮ ಮಹಾಭೂತಾಭಿನನ್ದನಾ ಏವ.

ದುರುಪಟ್ಠಾನತರಾನೀತಿ ದುಪ್ಪಟಿಕಾರತರಾನಿ. ದುರಾಸದಾತಿ ದುರುಪಸಙ್ಕಮನಾ. ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಪರಿಜಾನಾಮ ಕಮ್ಮನಾಮಾನಿ, ಉಪಕಾರಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅನನ್ತದೋಸೂಪದ್ದವತೋತಿ ಅಪರಿಮಾಣದೋಸೂಪದ್ದವಹೇತುತೋ. ಏಕಪಕ್ಖಲನ್ತಿ ಏಕದುಕ್ಖಂ.

ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಭಿಜ್ಜಮಾನೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾವ ಭಿಜ್ಜತಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಏಕನಿರೋಧತ್ತಾ. ವತ್ಥುರೂಪಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಭಿನ್ನೇಸು ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಅವಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಲೋಭುಪ್ಪಾದನಮತ್ತೇನ. ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ಅತ್ತಭಾವೇ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಪಞ್ಞುತ್ತರತ್ತಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ, ಸತಿ ಚ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಪಞ್ಞಾಸೀಸಂ ಪತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಯೋನಿಯೋ ಉಪನೇತಿ ತದುಪಗಸ್ಸ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವೇ. ‘‘ಜಾತಿಭಯಂ, ಜರಾಭಯಂ, ಮರಣಭಯಂ, ಚೋರಭಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಆಗತಾನಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಮಹಾಭಯಾನಿ, ‘‘ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತಾನಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾನಿ ಆಗತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ ಕಾರಣಸ್ಸ ಸಮವಟ್ಠಿತತ್ತಾ. ನನ್ದೀರಾಗೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ಆಗತಾ ‘‘ಚಕ್ಖುತೋ ಚೇಪಿ ನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿನಾ. ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸುಞ್ಞಗಾಮೇ ಚೋರಾನಂ ಗಯ್ಹೂಪಗಸ್ಸ ಅಲಾಭವಚನೇನೇವ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸರಣಸ್ಸ ಅಲಾಭೋ ವುತ್ತೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ನ ಉದ್ಧಟೋ, ಪುರಿಸಟ್ಠಾನಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು, ಚೋರಾ ಪನ ಬಾಹಿರಾಯತನಟ್ಠಾನಿಯಾ. ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸಂ ಕತ್ವಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಾದಾರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನಾ’’ತಿ.

ಬಾಹಿರಾನನ್ತಿ ಬಾಹಿರಾಯತನಾನಂ. ಪಞ್ಚ ಕಿಚ್ಚಾನೀತಿ ಚೋರೇಹಿ ತದಾ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕಿಚ್ಚಾನಿ. ಹತ್ಥಸಾರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತಬ್ಬಸಾರಭಣ್ಡಂ. ಪಾತನಾದಿವಸೇನ ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಪಹಾರಠಾನೇತಿ ಪಹಟಟ್ಠಾನೇ. ಠಾನಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಖಣೇತಿ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಸುಖಾವಹಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಾವಹೇನ ಅಕುಸಲೇನ ಸಮಙ್ಗಿತಾ ಸುಖಾವಹಂ ಭಣ್ಡಂ ಪಹಾಯ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನಂ ವಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಸುಖನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ತಸ್ಸ. ಹತ್ಥಪರಾ…ಪೇ… ಆಪಜ್ಜನಕಾಲೋ ಗುಣಸರೀರಸ್ಸ ತದಾ ಪಮಾದೇನ ಬಾಧಿತತ್ತಾ. ಪಹಾರ…ಪೇ… ಕಾಲೋ ತತೋ ದಳ್ಹತರಂ ಗುಣಸರೀರಸ್ಸ ಬಾಧಿತತ್ತಾ. ಪಹಾರಂ…ಪೇ… ಅಸ್ಸಮಣಕಾಲೋ ಗುಣಸರೀರಸ್ಸ ಮರಣಪ್ಪತ್ತಿಸದಿಸತ್ತಾ. ಅವಸೇಸಜನಸ್ಸ ದಾಸಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಗಿಹಿಭಾವಾಪತ್ತಿಯಾ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ. ಯಂ ‘‘ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ರೂಪಾದೀನೀತಿ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಾನಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಭೂತುಪಾದಾರೂಪಾನಂ. ಲಹುತಾದಿವಸೇನಾತಿ ತೇಸಂ ಲಹುತಾದಿವಸೇನ. ದುರುತ್ತರಣಟ್ಠೋತಿ ಉತ್ತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವೋ ಓಘಟ್ಠೋ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ. ಚತುಮಹಾಭೂತಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಚಿತ್ತಕಿರಿಯದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಚಿತ್ತಪಯೋಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ವುತ್ತವಾಯಾಮಮೇವಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ’’ತಿ ಯೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋ. ಭದ್ದೇಕರತ್ತಾದೀನೀತಿ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಕಿಚ್ಚಂ ಆತಪ್ಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೭೨, ೨೭೫, ೨೭೬) ವುತ್ತಾನಿ ಭದ್ದೇಕರತ್ತಸುತ್ತಾದೀನಿ.

ಕುಣ್ಠಪಾದೋತಿ ಛಿನ್ನಪಾದೋವ ಹುತ್ವಾ ಗತಿವಿಕಲೋ. ಮಾನಸಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಬನ್ಧತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಮಯ್ಹಂ ಓಘುತ್ತರನುಪಾಯೋ’’ತಿ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಪುನ ತತ್ಥ ಪವತ್ತನಂ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ಚಿತ್ತಬನ್ಧನಂ.

ತಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಇಮೇ ನನ್ದೀರಾಗಾದಯೋ ತಣ್ಹಾವಿಜ್ಜಾದಯೋತಿ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗನಿಬ್ಬಾನತಣ್ಹಾವಜ್ಜೋ ಇಧ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸೋತಿ ಚ. ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಪೀಳನಾದೀಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತನಯೇನ ಸಟ್ಠಿನಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ…ಪೇ… ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ ಏವೇತ್ಥ ಗಹಣವಸೇನ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಾ. ತೇ ಹಿ ತದಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಭಾವೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ. ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂನಂ ಪನ ನೇಯ್ಯಾನಞ್ಚ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನ ರುಳ್ಹೋತಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತೋತಿ.

ಆಸೀವಿಸೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.