೮. ಸಕಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮. ತನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಸಙ್ಖಂ ಗತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಧನುನಾ ಸರೇನ ಗಹನ್ತಿ ಪೋಥಯನ್ತಿ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಧನುಗ್ಗಹಾ. ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಿಲಾಯ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇನ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥು ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಉಪಹತತ್ತಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಪರಿಪತನ್ತೀ ವಾತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ. ಅಭಿಹನಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನಾವಜ್ಜಿತತ್ತಾ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಕಮ್ಮಫಲವಸೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತೋ ಏವ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಗವತೋ ಅಫಾಸು ಜಾತನ್ತಿ ಏತೇನಪಿ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಸರೀರೇ ನಾಮ ಅನಿಟ್ಠಾಪಿ ಸಮ್ಫಸ್ಸಕಾ ಪತನ್ತಿ ಏವ ತಥಾರೂಪೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಕತೋಕಾಸೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ವಿಹಾರೋತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟವಿಹಾರೋ. ಉಜ್ಜಙ್ಗಲೋ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಪರೋ. ವಿಸಮೋತಿ ಭೂಮಿಭಾಗವಸೇನ ವಿಸಮೋ. ಸಿವಿಕಾಕಾರೇನ ಸಜ್ಜಿತೋ ಮಞ್ಚೋ ಏವ ಮಞ್ಚಸಿವಿಕಾ.

ಭುಸಾತಿ ದಳ್ಹಾ. ದುಕ್ಖಾತಿ ದುಕ್ಖಮಾ ದುತ್ತಿತಿಕ್ಖಾ. ಖರಾತಿ ಕಕ್ಕಸಾ. ಕಟುಕಾತಿ ಅನಿಟ್ಠಾ. ಅಸಾತಾತಿ ನ ಸಾತಾ ಅಪ್ಪಿಯಾ. ನ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ. ನ ಅಪ್ಪಾಯನ್ತೀತಿ ನ ಖಮನ್ತಿ. ವೇದನಾಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಾ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಯುತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಟ್ಠಿತಾಹಾರಸಮುದಯವತ್ಥುಜಾತಸ್ಸ ಆದೀನವನಿಸ್ಸರಣಾನಂ ಪಗೇವ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದಿತತ್ತಾ ಯಥಾ ಸಮುದಾಚಾರೋ ಚಿತ್ತಂ ನಾಭಿಭವತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವೇದನಾಧಿವಾಸನ…ಪೇ… ಹುತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಪೀಳಿಯಮಾನೋತಿ ಅಬಾಧಿಯಮಾನೋ. ಕಾಮಂ ಅನಿಟ್ಠಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ತಾಯ ಅಪೀಳಿಯಮಾನೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಪನ ತಸ್ಸಾ ವಸೇ ಅವತ್ತಮಾನೋ ‘‘ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಸಾಯಿತಾಯ ವೇದನಾನಂ ವಸಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ.

ಸೀಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಯನಂ ಸೇಯ್ಯಾ, ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಯ ಸೇಯ್ಯಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ, ತಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ. ಅಥ ವಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಸೇಯ್ಯಂ ಉತ್ತಮಸೇಯ್ಯಂ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ವಾಮೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಕಾಮಭೋಗಿಸೇಯ್ಯಾ. ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇನ ಸಯಾನೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಸ್ಸ ಸರೀರಗ್ಗಹಣಾದಿಯೋಗಕ್ಖಮತೋ. ಪುರಿಸವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಅಯಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ. ತೇಜುಸ್ಸದತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸೀಹಸ್ಸ ಅಭೀತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭೀರುಕಜಾತಿಕಾ ಹಿ ಸೇಸಮಿಗಾ ಅತ್ತನೋ ಆಸಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉತ್ರಾಸಬಹುಲಾ ಸನ್ತಾಸಪುಬ್ಬಕಂ ಯಥಾ ತಥಾ ಸಯನ್ತಿ, ಸೀಹೋ ಪನ ಅಭಿರುಕಭಾವತೋ ಸತೋಕಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ ಸಯತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದ್ವೇ ಪುರಿಮಪಾದೇ’’ತಿಆದಿ. ಪುರಿಮಪಾದೇತಿ ದಕ್ಖಿಣಪುರಿಮಪಾದೇ ವಾಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಪಾದಸ್ಸ ಠಪನವಸೇನ ದ್ವೇ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇತಿ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಇಧಾಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಠಿತೋಕಾಸಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ಅಭೀರುಕಭಾವೇನೇವ. ಸೀಸಂ ಪನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸೀಹಕಿರಿಯಾ ಅನುತ್ರಾಸಪಬುಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಅಭೀರುಕಭಾವಸಿದ್ಧಾ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೀಹವಿಜಮ್ಭಿತವಿಜಮ್ಭನಂ ಅತಿವೇಲಂ ಏಕಾಕಾರೇನ ಠಪಿತಾನಂ ಸರೀರಾವಯವಾನಂ ಗಮನಾದಿಕಿರಿಯಾಸು ಯೋಗ್ಗಭಾವಾಪಾದನತ್ಥಂ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದನದನಂ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಮಿಗಜಾತಪರಿಹರಣತ್ಥಂ.

ಸೇತಿ ಅಬ್ಯಾವಟಭಾವೇನ ಪವತ್ತತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಮೇವ ಸೇಯ್ಯಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸೇಯ್ಯಾ. ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ ತಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನನ್ತಿ? ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ. ತತೋ ಹಿ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಜಾತೋತಿ. ‘‘ತಯಿದಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ನ ಸೇಯ್ಯಾ, ತಥಾಪಿ ಯಸ್ಮಾ ‘ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮನನ್ತರಂ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’ತಿ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೯) ಆಗತಂ. ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ಏವ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಿಕಾವ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ; ನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪಜ್ಜನಬಹುಲೋ ವಿಹಾಸಿ. ಅಗ್ಗಫಲವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದುಪಗಮಲಕ್ಖಣಾ ಸೇಯ್ಯಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತವಸೇನ ಹೋತಿ, ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಪಠಮಂ ಜಾತಿಸಮನ್ವಯಾ ಯೇಭುಯ್ಯವುತ್ತಿಕಾ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಅರಿಯಜಾತಿಸಮನ್ವಯಂ ಯೇಭುಯ್ಯವುತ್ತಿಕಂ ಅಗ್ಗಫಲಭೂತಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಸೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಮಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ತದಾ ಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞನ್ತಿ ಪನೇತ್ಥ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಗಿಲಾನಸೇಯ್ಯಾ ಹೇಸಾ’’ತಿ. ಸಾ ಹಿ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತಿಕಾ ಹೋತಿ.

ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ರಾಸಿವಸೇನ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಜ್ಝಂ ಪುಞ್ಜವಸೇನ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಾ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತ್ತಸತಾ’’ತಿ. ವಿಕಾರಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ವೇದನಾಯ ಅಸಹನವಸೇನ ಪವತ್ತನಾಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ. ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠಕಞ್ಚನಂ ವಿಯಾತಿ ಸಮ್ಮಟ್ಠಸುಸಜ್ಜಿತಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ.

ಧಮ್ಮಾಲಪನನ್ತಿ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಸಮುಪ್ಪನ್ನಸಭಾವಾಲಪನಂ. ಸಮುಲ್ಲಪಿತಞ್ಹಿ ಆಕಾರಸಮಾನವಚನಮೇತಂ. ನಾಗೋ ವಿಯ ವಾತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ನಾಗವೋ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಾಗವತಾ. ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇನ ಹೇಸ ನಿದ್ದೇಸೋ, ಮಹಾನಾಗಹತ್ಥಿಸದಿಸತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ಯತ್ತುಪರಿಚರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಬ್ಯತ್ತಂ ಉಪರೂಪರಿ ಅತ್ತನೋ ಕಿರಿಯಾಚರಣೇನ. ಆಜಾನೀಯೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪತಿತಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಹನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬಕಿರಿಯಂ ಧೀರೋ ಹುತ್ವಾ ನಿತ್ಥಾರಕೋ. ಕಾರಣಾಕಾರಣಜಾನನೇನಾತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾನಿಯ್ಯಾನಿಕಕರಣಞಾತತಾಯ. ತೇನೇವಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಟ್ಠೇನೇವ. ‘‘ಮುತ್ತೋ ಮೋಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ಧುರವಾಹಟ್ಠೇನ. ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಟ್ಠೇನಾತಿ ರಾಗಾದಿವಿಸವಿಗತಭಾವೇನ.

ಅನಿಯಮಿತಾಣತ್ತೀತಿ ಅನುದ್ದೇಸಿಕಂ ಆಣಾಪನಂ. ಸಾಮಞ್ಞಕತೋಪಿ ಸಮಾಧಿಸದ್ದೋ ಪಕರಣತೋ ಇಧ ವಿಸೇಸತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಅಭಿನತಂ ನಾಮ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ. ಅಪನತಂ ಅಪಗಮನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ, ವಿಮುಖತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಿಯ ಚ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪಹಾನವಸೇನ ಚ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ನ ಅಧಿಗತಂ ನ ಠಪಿತಂ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಛಿನ್ನತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವತಂ ಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಚಾರಾತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಲಙ್ಘಿತಬ್ಬಂ. ಸಾ ಪನ ಲಙ್ಘನಾ ಆಸಾದನಾ ಘಟ್ಟನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚವೇದಾ ನಾಮ – ಇರುವೇದೋ, ಯಜುವೇದೋ, ಸಾಮವೇದೋ, ಆಥಬ್ಬಣವೇದೋ, ಇತಿಹಾಸೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ ವೇದಾನಂ. ‘‘ಚರ’’ನ್ತಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚರನ್ತಾ’’ತಿ, ತಪನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀನತ್ತರೂಪಾತಿ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಾಯ ನಿಹೀನಚಿತ್ತಸಭಾವಾ. ವಿಮುತ್ತಿಕತಾಯ ಅಭಾವತೋ ನಿಬ್ಬಾನಙ್ಗಮಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಭಬ್ಬತಾಯ ಪರಿಹೀನತ್ಥಾ. ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾತಿ ಅಭಿಭೂತಾ. ತಾದಿಸೇಹೇವ ಸೀಲೇಹೀತಿ ಗೋಸೀಲಾದೀಹಿ. ಬದ್ಧಾತಿ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತನವಸೇನ ಅನುಬದ್ಧಾ. ಲೂಖಂ ತಪನ್ತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಂ. ತಂ ಪನ ಏಕದೇಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಚಾತಪತಾಪನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ವಟ್ಟತೋ ಮುತ್ತಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತೀ ಸಾ ಅತ್ತತೋ ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಭಾವೋ ಕಥಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಆದಿನ್ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ.

ಸಕಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.