೪. ಸತುಲ್ಲಪಕಾಯಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಸಬ್ಭಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧. ಸತಂ ಸಾಧೂನಂ ಸರಣಗಮನಸೀಲಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಲ್ಲಪನತೋ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಲ್ಲಪನತೋ ಕಥನತೋ ಸತುಲ್ಲಪಾ, ದೇವತಾ, ತಾಸಂ ಕಾಯೋ ಸಮೂಹೋ, ತತ್ಥ ಭವಾತಿ ಸತುಲ್ಲಪಕಾಯಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಉಲ್ಲಪೇತ್ವಾ, ನ ವಣ್ಣನಾಕಥನಮತ್ತೇನ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಸತುಲ್ಲಪಕಾಯಿಕಭಾವೇ. ಇದಂ ವತ್ಥೂತಿ ಇದಂ ಕಾರಣಂ. ಸಮುದ್ದವಾಣಿಜಾತಿ ಸಂಯತ್ತಿಕಾ. ಖಿತ್ತಸರವೇಗೇನಾತಿ ಜಿಯಾಮುತ್ತಸರಸದಿಸವೇಗೇನ, ಸೀಘಓಘೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪ್ಪತತೀತಿ ಉಪ್ಪಾತೋ. ಉಪ್ಪಾತೇ ಭವಂ ಬ್ಯಸನಂ ಉಪ್ಪಾತಿಕಂ. ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಹಿತಪತಿಟ್ಠಾ. ಪರಲೋಕೇ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ ಅಭಯಕಾರಣಂ. ಜಙ್ಘಸತನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಸತಂ. ಜಙ್ಘಾಸೀಸೇನ ಹಿ ಮನುಸ್ಸೇ ವದತಿ ಸಹಚಾರಿಭಾವತೋ. ಅಗ್ಗಹೇಸಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ. ಆಸನ್ನಾನಾಸನ್ನೇಸು ಆಸನ್ನಸ್ಸೇವ ಪಠಮಂ ವಿಪಚ್ಚನತೋ ‘‘ಆಸನ್ನಕಾಲೇ ಗಹಿತಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಘಟಾವಸೇನಾತಿ ಸಮೂಹವಸೇನ.

ಸಬ್ಭೀತಿ ಸಾಧೂಹಿ. ತೇ ಹಿ ಸಪರಹಿತಸಾಧನತೋ ಪಾಸಂಸತಾಯ ಸನ್ತಗುಣತಾಯ ಚ ಸನ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಣ್ಡಿತಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಮಾಸೇಥಾತಿ ಸಂವಸೇಥಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥೇ’’ತಿಆದಿ. ಮಿತ್ತಸನ್ಥವನ್ತಿ ಮೇತ್ತಿಸನ್ಧಾನಂ. ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತೇಸಿತಾಲಕ್ಖಣಾ ಹಿ ಮೇತ್ತಿ, ಸಾ ಚ ಞಾಣಸಹಿತಾ ಞಾಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾವಾತಿ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ, ಇತರೋ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಹಿತಾವಹಂ ಸುನ್ದರಧಮ್ಮಂ. ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಹಿತವಡ್ಢನತಾದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಡ್ಢೀ’’ತಿ.

ಸತಂ ಸಾಧೂನಂ, ಪಣ್ಡಿತಾನನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ತಪ್ಪಟಿಯೋಗವಿಸಯತ್ತಾ ಅಞ್ಞ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞತೋ ಅನ್ಧಬಾಲತೋ’’ತಿ. ಸೋಕನಿಮಿತ್ತಂ ಸೋಕಕಾರಣಂ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಇಧ ಸೋಕಸದ್ದೇನ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋಕವತ್ಥೂನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸೋಕವತ್ಥೂನಿ ನಾಮ ಚೋರಾದಯೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಾದಿವಸೇನ ಪರೇಸಂ ಸೋಕಕರಣತೋ. ಸೋಕಾನುಗತಾ ಸೋಕಪ್ಪತ್ತಾ.

ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಸಂಕಿಚ್ಚತ್ಥೇರಸ್ಸ. ಅತ್ತನೋ ಭಗಿನಿಯಾ ಜೇಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಆಹ. ಅಯಂ ‘‘ಇಧ ಚೋರಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಅಮ್ಹೇ ತಿಣಾಯಪಿ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಮಾರೇಮ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಕರುಣಾಯ ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಮನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಭಾಸೇತ್ವಾ.

ಅಹು ಅಹೋಸಿ, ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹಾವನೇತಿ ತಾದಿಸೇ ಬ್ರಹಾವನೇ, ಮಹಾರಞ್ಞೇ ನಿವಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಚೇತೋತಿ ಬ್ಯಾಧೋ. ಕೂಟಾನೀತಿ ವಾಕುರಾದಯೋ. ಓಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಸಸಕನ್ತಿ ಪೇಲಕಂ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗಾತಿ ಭೀತತಸಿತಾ. ಏಕರತ್ತಿನ್ತಿ ಏಕರತ್ತೇನೇವ. ಧನಜಾನೀತಿ ಪರಿಬ್ಬಯವಸೇನ ಅದ್ಧಿಕೇಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಧನತೋ ಹಾನಿ, ‘‘ಸಮಣಮ್ಪಿ ನಾಮ ಹನ್ತಿ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹೇಸು ಲಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ಧಿಕಾನಂ ಅನಾಗಮನತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಪರಿಬ್ಬಯಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಞಾತಯೋಪಿ ಮಾತಾಪಿತುಭಾತುಭಗಿನಿಆದಿಕೇ ಞಾತಕೇ. ತೇ ಕಿರ ಅಧಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಗಿನಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ತೇನ ಸಮಾಗತಾ, ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಸಚ್ಚವಾಚಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತೋ ಚೋರಭಯಂ ತೇಸಂ ನಾರೋಚೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇಸಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಧಿಮುತ್ತಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಚ್ಚಾನುರಕ್ಖಣೇನ ಅನುತ್ತರಗುಣಾಧಿಗಮೇನ ಚ ಞಾತಿಮಜ್ಝೇ ವಿರೋಚತಿ.

ಸಾತತನ್ತಿ ಸತತಂ. ಸ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಇಧ ಸಾಭಾವೋ ಯಥಾ ‘‘ಸಾರಾಗೋ’’ತಿಆದೀಸು. ಸಾತಭಾವೋ ವಾ ಸಾತತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ. ಕಾರಣೇನಾತಿ ತೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ. ಸಬ್ಬಾಸಂ ತಾಸಂ ವಚನಂ ಸುಭಾಸಿತಂ, ಭಗವತೋ ಪನ ಉಕ್ಕಂಸಗತಂ ಸುಭಾಸಿತಮೇವ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ತಂತಂಗಾಥಾಪದೇನೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪಸಂಸೇವಸದ್ಧಮ್ಮಾಭಿಯೋಗೋ ಯಥಾ ಸತ್ತಾನಂ ವಡ್ಢಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಏಕನ್ತಿಕಂ ಕಾರಣಂ, ಏವಂ ಸೋಕಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ವಿಸೋಕಭಾವಸ್ಸ, ಞಾತಿಮಜ್ಝೇ ಸೋಭಾಯ, ಸುಗತಿಗಮನಸ್ಸ, ಚಿರಂ ಸುಖಟ್ಠಾನಸ್ಸ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮೋಚನಸ್ಸಪಿ ಅಞ್ಞಾಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸಬ್ಭಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಮಚ್ಛರಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨. ಪಮಜ್ಜನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾ ಅನುಪಲದ್ಧಿ ಪಮಾದೋ. ತೇನ ಏಕನ್ತತೋ ಸತಿರಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣೇನಾ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾದಯೋ ಚೇತ್ಥ ಪಮಾದೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಇದಾನಿ ಯಥಾ ಮಚ್ಛರಿಯನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಪಮಾದನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ದಾನಂ ನ ದೀಯತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಚ್ಚೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಭೋಗಪರಿಹಾನಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಖಿಡ್ಡಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನಛಣನಕ್ಖತ್ತಕಿಚ್ಚಬ್ಯಸನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಸದಾಯಕನ್ತಿ ಕಿತ್ತಿಯಸಸ್ಸ ಪರಿವಾರಯಸಸ್ಸ ಚ ದಾಯಕಂ. ಸಿರೀದಾಯಕನ್ತಿ ಸೋಭಗ್ಗದಾಯಕಂ. ಸಮ್ಪತ್ತಿದಾಯಕನ್ತಿ ಕುಲಭೋಗರೂಪಭೋಗಸಮ್ಪದಾಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿದಾಯಕಂ. ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ವಾ ಇಧ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ‘‘ಏವಮಿದಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೮೦) ವಿಯ. ಅತ್ಥಿ ದಾನಸ್ಸ ಫಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನವಟ್ಠಿತತಂ ಬಹುಲಸಾಧಾರಣತಂ, ತಂ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯತಂ, ತಬ್ಬಿಸಯಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಸಾವಜ್ಜತಂ, ದಾನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತಂ ಅನುಗಾಮಿಕತಂ, ತಬ್ಬಿಸಯಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಅನವಜ್ಜತಂ, ಲೋಭಾದಿಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಿನೋದನಂ, ಸೇಸಪುಞ್ಞಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ಜಾನನ್ತೇನಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ತಂಯೇವ ಬಾಲನ್ತಿ ಯೋ ಮಚ್ಛರೀ, ತಮೇವ. ಅದಾನಸೀಲಾ ಬಾಲಾ. ಏಕಚ್ಚೋ ಧನಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಪರಿಕ್ಖಯಭಯೇನ ಅತ್ತನಾಪಿ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಅತಿಲೋಭಸೇಟ್ಠಿ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸೂ’’ತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಏಕಚ್ಚೋ ಅದಾನಸೀಲೋ ಪುರಿಸೋ ಅದ್ಧಿಕೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋಪಿ ನ ಸುಣೋತಿ, ಸಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇತಿ, ಅದಾತುಕಮ್ಯತಾಥಮ್ಭೇ ಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಮತಲಿಙ್ಗಾನಿ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅದಾನಸೀಲತಾಯ ಮರಣೇನ ಮತೇಸೂ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ದಾನಮತ್ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಮತೇನಸ್ಸ ಸಮತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದಾನಸೀಲಸ್ಸ ಪನ ಅಮತಲಿಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ವಜನ್ತಿ ಪುಥುತ್ತೇ ಏಕವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹ ವಜನ್ತಾ’’ತಿ. ದಾನಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮೋ ಪುರಾತನೋ, ನ ಅಜ್ಜತನೋತಿ ಸನನ್ತನೋ, ಸೋ ಏತೇಸು ಅತ್ಥೀತಿ ಸನನ್ತನಾ, ಪಣ್ಡಿತಾ, ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾತಿ ತೇಸಂ ವಸೇನಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸನನ್ತನಾನಂ ವಾ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಅಪ್ಪಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಸತಿ ಏಕೇ ದಾನಂ ದದನ್ತಿ, ಏಕೇ ನ ದದನ್ತಿ ಮಚ್ಛರಿಭಾವಾ. ಸಹಸ್ಸದಾನಸದಿಸಾತಿ ಏಕಾಪಿ ದಕ್ಖಿಣಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾಯ ಉಳಾರಭಾವತೋ ಸಹಸ್ಸದಾನಸದಿಸಾ ಹೋತಿ.

ದುರನುಗಮನೋತಿ ಅಸಮಙ್ಗಿನಾ ಅನುಗನ್ತುಂ ದುಕ್ಕರೋ. ಅನನುಗಮನಞ್ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪೂರಣಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ದುಪ್ಪೂರೋ’’ತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರೇ’’ತಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಸೇನ ಆರದ್ಧಾತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ ಚರತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಾರಞ್ಚ ಪೋಸ’’ನ್ತಿ. ಸಮುಞ್ಜಕನ್ತಿ ಕಸ್ಸಕೇಹಿ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸಟ್ಠಧಞ್ಞಕರಣತೋ ಖಲೇ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯವಸೇನ ಸಮುಞ್ಜನಿಆದಿನಾ ಛಡ್ಡಿತಧಞ್ಞಸಂಹರಣಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ಅಪಿ…ಪೇ… ಸಮುಞ್ಜಕಂ ಚರತೀ’’ತಿ. ಏತೇನಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಸಹಸ್ಸಯಾಗಿಗ್ಗಹಣೇನ ದಸನ್ನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಕೋಟೀನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ‘‘ದಿನ್ನೋ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜನಾ. ದಸನ್ನಂ ವಾ ಕಹಾಪಣಕೋಟೀನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ದಸನ್ನಂ ಕಹಾಪಣಕೋಟೀನಂ ವಿನಿಯುಞ್ಜನವಸೇನ ಸಮ್ಪಾದಿತಪಿಣ್ಡಪಾತೋ. ತಯಿದಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗೀನಂ ದಾನಂ ಏತ್ತಕಂ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಸಮುಞ್ಜಕಂ ಚರನ್ತೋಪೀತಿ ಸಮುಞ್ಜಕಂ ಚರಿತ್ವಾಪಿ, ಸಮುಞ್ಜಕಚರಣಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದಾರಂ ಪೋಸೇನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಅಪ್ಪಕಸ್ಮಿಂ ದದನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಥಾವಿಧಸ್ಸಾತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ತಥಾಧಮ್ಮಚಾರಿನೋ ಯಾ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಕಲಮ್ಪಿ ನಗ್ಘನ್ತಿ ಏತೇ ಸಹಸ್ಸಯಾಗಿನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಹಸ್ಸಯಾಗಿತಾಯ. ಯಂ ತೇನ ದಲಿದ್ದೇನಾತಿಆದಿ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ವಿವರಣಂ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತೇಸನ್ತಿ ‘‘ಸತಂಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗಿನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ. ಇತರೇಸನ್ತಿ ‘‘ತಥಾವಿಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪುರಿಸತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ. ದಸಕೋಟಿಸಹಸ್ಸದಾನನ್ತಿ ದಸಕೋಟಿಸಙ್ಖಾತಂ ತತೋ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಭೇದತಾಯ ಸಹಸ್ಸದಾನಂ.

‘‘ಕಲಂ ನಗ್ಘತೀ’’ತಿ ಇದಂ ತೇಸಂ ದಾನತೋ ಇಮಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ಉಳಾರತರಭಾವೇನ ವಿಪುಲತರಭಾವೇನ ವಿಪುಲತರಫಲತಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಏತಂ ಮಹಪ್ಫಲತರನ್ತಿ ಜಾನನತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇನ ಮಹತ್ತಂ ಗತೋತಿ ಮಹಗ್ಗತೋ, ಉಳಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪುಲಸ್ಸೇತಂ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ. ಸಮೇನಾತಿ ಞಾಯೇನ, ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸಮೇತಿ ನ ಸಮೇ ಮಚ್ಛರಿಯಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತೇ. ಛೇತ್ವಾತಿ ಪೀಳೇತ್ವಾ. ತಂ ಪನ ಪೀಳನಂ ಪೋಥನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪೋಥೇತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಸ್ಸುಮುಖಾತಿ ತಿನ್ತಅಸ್ಸುಮುಖಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ ಪರಂ ರೋದಾಪೇತ್ವಾ. ಮಹಾದಾನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಬಹುದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜನೇನ ಮಹನ್ತದಾನಂ. ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧತಾಯಾತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಗವೇಸನಾಯ ಚ ಸುದ್ಧತಾಯ ಮಲೀನತ್ತಾ. ಇತರಂ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತದಾನಂ. ಪರಿತ್ತದಾನನ್ತಿ ಪರಿತ್ತಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಪರಿತ್ತದಾನಂ. ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧತಾಯಾತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಗವೇಸನಾಯ ಚ ವಿಸುದ್ಧತಾಯ. ಏವನ್ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ ‘‘ಏವಂ ಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗಿನ’’ನ್ತಿ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಸತಂಸಹಸ್ಸಾನಂ. ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಸತಗ್ಗಹಣಂ ನ ಕತಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಮಚ್ಛರಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸಾಧುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಪೀತಿವೇಗೇನ ಉಗ್ಗಿರಿತಬ್ಬತಾಯ ಉದಾನಂ ಉಗ್ಗಿರಿ ಉಚ್ಚಾರೇಸಿ. ತಯಿದಂ ಯಸ್ಮಾ ಪೀತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಂ ವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದಾಹಾರಂ ಉದಾಹರೀ’’ತಿ. ಯಥಾ ಪನ ತಂ ವಚನಂ ‘‘ಉದಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸದ್ಧಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯ-ಕಾರೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ. ಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾಯ ಹಿ ಸದ್ಧಾ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಸ್ಸ ತದಭಾವತೋ. ಪಿ-ಸದ್ದೋ ವುತ್ತತ್ಥಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ. ‘‘ಸಾಹೂ’’ತಿ ಪದಂ ಸಾಧುಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಥನ್ತಿ ದಾನಯುದ್ಧಾನಂ ವಿಪಕ್ಖಸಭಾವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತಂ ಉಭಯನ್ತಿ ದಾನಂ ಯುದ್ಧನ್ತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ. ಜೀವಿತಭೀರುಕೋತಿ ಜೀವಿತವಿನಾಸಭೀರುಕೋ. ಖಯಭೀರುಕೋತಿ ಭೋಗಕ್ಖಯಸ್ಸ ಭೀರುಕೋ. ವದನ್ತೋತಿ ಜೀವಿತೇ ಸಾಲಯತಂ, ತತೋ ಏವ ಯುಜ್ಝನೇ ಅಸಮತ್ಥತಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ. ಛೇಜ್ಜನ್ತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಛೇದೋ. ಉಸ್ಸಹನ್ತೋತಿ ವೀರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಏವಂ ಭೋಗೇ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಥಾ ಭೋಗೇ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ವದನ್ತೋತಿ ಇಧ ಭೋಗೇಸು ಲೋಭಂ, ತತೋ ಏವ ದಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ. ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಜೀವಿತಭೋಗನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ದಾನಞ್ಚ ಯುದ್ಧಞ್ಚ ಸಮಂ ಹೋತಿ. ಸದ್ಧಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಮ್ಮಜೀವಿತಾವೀಮಂಸಾಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ಹಿ ದೇಯ್ಯವತ್ಥುನೋ ಪರಿತ್ತಕತ್ತಾ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ದದನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪನ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಖೇತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಬಹುಂ ಉಳಾರಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಬಹುವಿಧಂ ಲೋಭ-ದೋಸ-ಇಸ್ಸಾ-ಮಚ್ಛರಿಯ-ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾದಿಭೇದಂ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ಅಭಿಭವತಿ, ತತೋ ಏವ ಚ ತಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಮಚ್ಛೇರಂ ಮದ್ದತಿ’’ಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪನ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕಭಾವತೋ.

ಪರತ್ಥಾತಿ ಪರಲೋಕೇ. ಏಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಅನ್ವಯವಸೇನ, ಅಙ್ಕುರವತ್ಥು ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಧಮ್ಮೋ ಲದ್ಧೋ ಏತೇನಾತಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ. ಅಗ್ಗಿಆಹಿತಪದಸ್ಸ ವಿಯ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ‘‘ಉಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಂ ವೀರಿಯಂ, ವೀರಿಯನ್ತಿ ಚೇತಸಿಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಭೋಗುಪ್ಪಾದೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ. ವೀರಿಯನ್ತಿ ತಜ್ಜೋ ಉಸ್ಸಾಹೋ. ಯಮಸ್ಸ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ವೇತರಣಿಮ್ಪಿ ಇತರೇ ನಿರಯೇ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ. ತೇ ಪನ ಅಬ್ಬುದಾದೀನಂ ವಸೇನ ಅವೀಚಿಂ ದಸಧಾ ಕತ್ವಾ ಅವಸೇಸಮಹಾನಿರಯೇ ಸತ್ತಪಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಭೇದೇನ ತಯೋ ತಯೋ ಕತ್ವಾ ಏಕತಿಂಸಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಞ್ಜೀವಾದಿನಿರಯಸಂವತ್ತನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ತಿಕ್ಖಮಜ್ಝಮುದುಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ತಿವಿಧತಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠ ಮಹಾನಿರಯಾ ಸೋಳಸ ಉಸ್ಸದನಿರಯಾ ಆದಿತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸಿತನಿರಯೇ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ತ ಸಿತನಿರಯಾತಿ ಏವಂ ಏಕತಿಂಸ ಮಹಾನಿರಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಹಾನಿರಯಗ್ಗಹಣತೋ ಆದಿತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸಿತನಿರಯಾ ಏಕೋ ನಿರಯೋ ಕತೋತಿ.

ತೇಸನ್ತಿ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಗಹಿತಪಚ್ಚಯಾನಂ. ಪಞ್ಚನವುತಿಪಾಸಣ್ಡಭೇದಾ ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ವಿಚಿನನೇಸು. ದಕ್ಖಿಣಾವಿಚಿನನಂ ಆಹ, ಉಪಮಾನಾನಿ ಹಿ ನಾಮ ಯಾವದೇವ ಉಪಮೇಯ್ಯತ್ಥವಿಭಾವನತ್ಥಾನಿ. ಏತೇನ ಸುಖೇತ್ತಗಹಣತೋಪಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಿಚಿನನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಪಾಣೇಸು ಸಂಯಮೋತಿ ಇಮಿನಾ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಾಣೇಸು ಸಂಯಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಾವೋರೋಪನತೋ ಸಂಯಮೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ತೇಸಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಾವಹಾರತೋ ಪರದಾರಾಮಸನತೋ ವಿಸಂವಾದನತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಭೇದನತೋ ಫರುಸವಚನೇನ ಸಙ್ಘಟ್ಟನತೋ ನಿರತ್ಥಕವಿಪ್ಪಲಪನತೋ ಪರಸನ್ತಕಾಭಿಜ್ಝಾನತೋ ಉಚ್ಛೇದಚಿನ್ತನತೋ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸನತೋ ಚ ಸಂಯಮೋ ಹೋತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೀಲಾನಿಸಂಸಂ ಕಥೇತುಮಾರದ್ಧಾ’’ತಿ. ಫರುಸವಚನಸಂಯಮೋ ಪನೇತ್ಥ ಸರೂಪೇನೇವ ವುತ್ತೋ.

ಪರಸ್ಸ ಉಪವಾದಭಯೇನಾತಿ ಪಾಪಕಿರಿಯಹೇತು ಪರೇನ ಅತ್ತನೋ ವತ್ತಬ್ಬಉಪವಾದಭಯೇನ. ಉಪವಾದಭಯಾತಿ ಉಪವಾದಭಯನಿಮಿತ್ತಂ. ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹೇ ಪರೇ ನ ಉಪವದೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಆಸೀಸನ್ತಾ ಪಾಪಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಪದಮೇವಾತಿ ಅಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಏವ ಸೇಯ್ಯೋ ಸೇಟ್ಠೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಂ, ತಸ್ಮಾ ತದಧಿಗಮಾಯ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಕರಣೀಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುಬ್ಬಸದ್ದೋ ಕಾಲವಿಸೇಸವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಾದಿಕಾಲೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಪುನ ಅಕಾಲವಿಸೇಸೋ ಅಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಭುಮ್ಮತ್ಥವಿಸಯೋವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಾತಿ ಏತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಾದಯೋ ಲೋಕನಾಥಾ ಸನ್ತೋ ನಾಮ ವೂಪಸನ್ತಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪಾ ಸನ್ತಸಬ್ಭೂತಗುಣತ್ತಾ.

ಸಾಧುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ನಸನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ಕಮನೀಯಾನೀತಿ ಕನ್ತಾನಿ. ತತೋ ಏವ ಏತಾನಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಸುಖಾರಮ್ಮಣಾನಿ ರೂಪಾದೀನಿ, ತೇ ಪನ ವತ್ಥುಕಾಮಾ, ತದಾರಮ್ಮಣಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ವಾ. ‘‘ನ ಸನ್ತಿ ಕಾಮಾ ಮನುಜೇಸೂ’’ತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇತಂ, ನಿಚ್ಛಯೇನ ಕಾಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾಯೇವ. ಮಚ್ಚು ಧೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ. ನ ಪುನ ಆಗಚ್ಛತಿ ಏತ್ಥ ತಂ ಅಪುನಾಗಮನಂ. ಅಪುನಾಗಮನಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪಗಚ್ಛನತೋ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ವಿವರಣಂ. ಬದ್ಧೋತಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ಪಮತ್ತೋತಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪಮಾದಂ ಆಪನ್ನೋ.

ತಣ್ಹಾಛನ್ದತೋ ಜಾತಂ ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತ್ತಾ. ಇಚ್ಛಿತಂ ಹನತೀತಿ ಅಘಂ, ದುಕ್ಖಂ. ಇಧ ಪನ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನವಸೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖನ್ತಿ. ಛನ್ದವಿನಯಾ ಅಘವಿನಯೋತಿ ಹೇತುನಿರೋಧೇನ ಹಿ ಫಲನಿರೋಧೋ, ಏವಂ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ವತ್ವಾ ಅಘವಿನಯಾ ದುಕ್ಖವಿನಯೋತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ವದತಿ.

ಚಿತ್ರಾನೀತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾಪಿ ವೇದನಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯೋಗಭೇದೇನ ಹೋನ್ತಿ, ಆಕಾರಭೇದೇನ ಚ ಅತ್ಥಿ ಸವಿಘಾತಾವಿಘಾತಾತಿ ತತೋ ವಿಸೇಸೇತುಂ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಕಪ್ಪಿತರಾಗೋತಿ ಸುಭಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಕಪ್ಪಿತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ರಾಗೋ. ಕಿಲೇಸಕಾಮೋ ಕಾಮೋತಿ ವುತ್ತೋ ತಸ್ಸೇವಿಧ ವಿಸೇಸತೋ ಕಾಮಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ. ಪಸೂರಸುತ್ತೇನ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ ‘‘ನ ತೇ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಆಗತತ್ತಾ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಪಸೂರಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನ ತೇ ಕಾಮಾ ಯಾನಿ ಚಿತ್ರಾನಿ ಲೋಕೇತಿ ತೇ ಚೇ ಕಾಮಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಯಾನಿ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ರಾನಿ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಿ. ವೇದೇಸೀತಿ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಞ್ಚ ಕಾಮಂ ಕತ್ವಾ ವದೇಸಿ ಚೇ. ಹೇಹಿನ್ತೀತಿ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಣನ್ತೋ ಸದ್ದಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತೇ ಹೇಹಿತಿ ಕಾಮಭೋಗೀತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಗಾಥಾ, ಇಧ ಪನ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಧೀರಾ ನಾಮ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಪಹೀನಕೋಧಮಾನೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಂಯೋಜನಾತಿಗೋ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಂ ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ ರಾಗಾದಿಕಿಞ್ಚನರಹಿತೋ, ತಸ್ಸ. ಮೋಘರಾಜಾ ನಾಮ ಥೇರೋ ಬಾವರೀಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರಿಚಾರಕಾನಂ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರೋ. ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಸಾವಸೇಸ-ಅತ್ಥೋ, ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇ ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಕಿಂ ಹೋತಿ? ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ನ ಸಿಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೋ? ದಸಬಲಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ. ಅನುಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನೇನ. ನಮಸ್ಸನ್ತಿ ತಂ ಪೂಜೇನ್ತಿ.

ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ತೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ತಥಾ ಚ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಾಯ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಪನ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಸಙ್ಗಾತಿಗಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪಸಂಸಿಯಾ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಸಂಸಾಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ನಸನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಉಜ್ಝಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥಿ, ಉಜ್ಝಾನವಸೇನ ವಾ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೀತಿ ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞೀ. ಕಾರಯೇತಿ ಕತಾನಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕಾರಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಯನ್ತಕಾರಿತನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾರಿತಂ ಪರಿಮಿತವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಂಸುಕೂಲಾದಿಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ಪತ್ತುಣ್ಣದುಕುಲಾದಿ ವುತ್ತಂ. ನಾಮಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಏತೇನ ‘‘ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಿಕಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕ-ಸದ್ದೋ ಸಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಪವೇದಿಯಮಾನಾಕಾರತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸುದ್ಧೇನ ಆಕಾರೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ. ವಞ್ಚೇತ್ವಾತಿ ಪಲಮ್ಭೇತ್ವಾ. ತಸ್ಸ ಕುಹಕಸ್ಸ. ತಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ. ಪರಿಜಾನನ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಜಾನನ್ತಿ. ಕಾರಕೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಕತ್ತಾ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪದಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕತಾಯ ಅನುಧಮ್ಮಭೂತಾ ಪಟಿಪದಾ. ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನೇ ಅಸಿಥಿಲತಾಯ ದಳ್ಹಾ. ಭಾಸಿತಮತ್ತೇನ ಚ ಸವನಮತ್ತೇನ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸನಿವತ್ತಿಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಸುತಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿವಿಸೇಸಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಲೋಕಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಪರಿವಿಧಮನಂ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪರಾವುತ್ತಿಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಉದಯಬ್ಬಯ’’ನ್ತಿ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧೇನೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಞ್ಚ ಅಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ. ಏವಂ ನ ಕುಬ್ಬನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಗುಣಂ ಅನಾವೀಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ತುಮ್ಹೇ ವದಥ, ಏವಂ ನ ಕುಬ್ಬನ್ತೀ’’ತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಕಾರಕಮೇವಾತಿ ದೋಸಂ ಅಕಾರಕಮೇವ. ಅಚ್ಚಯಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ನಾಮ ಅಧಿವಾಸನಂ, ಏವಂ ಸೋ ದೇಸಕೇನ ದೇಸಿಯಮಾನೋ ತತೋ ವಿಗತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೂತಿ ಖಮತೂ’’ತಿ.

ಸಭಾವೇನಾತಿ ಸಭಾವತೋ. ಏಕಸದಿಸನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಜಾನನ್ತಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಸಹ ಏಕಸದಿಸಂ ಕರೋನ್ತಾ. ಪರತೋತಿ ಪಚ್ಛಾ. ಕಥಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯಾತಿ ‘‘ಕಸ್ಸಚ್ಚಯಾ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಥಾಯ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಬುದ್ಧಬಲಂ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದೀಪೇತ್ವಾ. ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಚ್ಚಯದೇಸನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ. ತಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ಹಿ ಇಧ ಖಮನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಸತ್ಥಾ ಪನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಖಮೋ ಏವ.

ಕೋಪೋ ಅನ್ತರೇ ಚಿತ್ತೇ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕೋಪನ್ತರೋ. ದೋಸೋ ಗರು ಗರುಕಾತಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ದೋಸಗರು. ‘‘ಪಟಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚಾಯಿಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಹಸಾ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಕಿರಿಯಾ. ನೋ ಚಿಧಾತಿ ನೋ ಚೇ ಇಧ. ಇಧಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಅಪಗತಂ ಅಪನೀತಂ. ದೋಸೋ ನೋ ಚೇ ಸಿಯಾ, ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯದಿ ಅಪರಾಧೋ ನಾಮ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ನ ಸಮ್ಮೇಯ್ಯುಂ ನ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯುಂ. ಕುಸಲೋತಿ ಅನವಜ್ಜೋ.

ಧೀರೋ ಸತೋತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ವಟ್ಟಛಿನ್ದಂ ಆಹ. ಕೋ ನಿಚ್ಚಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ‘‘ಕಸ್ಸಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ. ದೀಘಮಜ್ಝಿಮಸಂವಣ್ಣನಾಸು ತಥಾಗತ-ಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಸಂವಣ್ಣಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಮಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಬುದ್ಧತ್ತಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಬೋಧೇತಾ ಪಜಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾನಿ. ೧೯೨; ಚೂಳನಿ. ಪಾರಾಯನತ್ಥುತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸ ೯೭) ನಿದ್ದೇಸೇ ಆಗತಕಾರಣಾನಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ವಿಮೋಕ್ಖಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಗ್ಗಫಲಂ, ತತ್ಥ ಭವಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ವಸೇನ. ಏವಂ ಬುದ್ಧಬಲಂ ದೀಪೇತಿ. ಇದಾನಿ ಖಿತ್ತಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಸಂಹರಾಪಿತಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸದ್ಧಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ತತ್ವಸ್ಸಾತಿ ಓ-ಕಾರಸ್ಸ ವ-ಕಾರಾದೇಸಂ ಅ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ತತೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ತತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತತೋತಿ ಚ ಸದ್ಧಾಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾನುಪತನ್ತೀತಿ ನ ವತ್ತನ್ತಿ. ಪಮಾದಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಪಮಜ್ಜನ್ತಿ, ಮಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಉಪೇಚ್ಚ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಪೇಕ್ಖತಿ, ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಗತಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹತಕಿಚ್ಚಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಸಾಧೇತೀತಿ ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧವಸೇನ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ, ತಥಲಕ್ಖಣಂ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಮಗ್ಗೇಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ತೇನ ವಿನಾ ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ. ಅಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಸಮಾಪತ್ತಿಯೋಪಿ ಹಿ ಸನ್ತೀತಿ. ಯಥಾ ಚ ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಅವಸೇಸಾನಞ್ಚ ತದಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ಚಿತ್ತಾನಂ, ಏವಂ ತೇನ ತಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಗಹಿತಾನೀತಿ ‘‘ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ಪರಮಂ ಉತ್ತಮಂ ಸುಖನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ಪರಮಸುಖಂ ಅರಹತ್ತಂ.

ಸದ್ಧಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭. ಉದಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಉಕ್ಕಾಕರಞ್ಞಾ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಪರಿಹಾರನಿಮಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಂಸಪರಿಸುದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವುತ್ತಂ ಪೀತಿಉದಾಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಗೋತ್ತವಸೇನ ‘‘ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾನಂ. ಯದಿ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ, ಕಥಂ ಬಹುವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರುಳ್ಹೀಸದ್ದೇನಾ’’ತಿ. ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಿಕಾ ಹಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಯುತ್ತೇ ವಿಯ ಸಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಮೇತ್ಥ ರುಳ್ಹೀ ಯಥಾ ‘‘ಅವನ್ತೀ ಕುರೂ’’ತಿ, ತಬ್ಬಿಸೇಸನೇ ಪನ ಜನಪದಸದ್ದೇ ಜಾತಿಸದ್ದತಾಯ ಏಕವಚನಮೇವ. ಅರೋಪಿಮೇತಿ ಕೇನಚಿ ನ ರೋಪಿಮೇ.

ಆವರಣೇನಾತಿ ಸೇತುನಾ. ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾತಿ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಪಾಸಾಣಮತ್ತಿಕಖಣ್ಡಾದೀಹಿ ಆಲಿಂ ಥಿರಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ. ಸಸ್ಸಾನಿ ಕಾರೇನ್ತೀತಿ ಜೇಟ್ಠಮಾಸೇ ಕಿರ ಘಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವಭಾವೇನ ಹಿಮವನ್ತೇ ಹಿಮಂ ವಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಸನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರೋಹಿಣಿಂ ನದಿಂ ಪವಿಸತಿ, ತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸಾನಿ ಕಾರೇನ್ತಿ. ‘‘ಜಾತಿಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕಲಹಂ ವಡ್ಢಯಿಂಸೂ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಕೋಲಿಯಕಮ್ಮಕರಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಯುತ್ತಅಮಚ್ಚಾನನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಸ್ಸಪರಿಪಾಲನಕಮ್ಮೇ ನಿಯೋಜಿತಮಹಾಮತ್ತಾನಂ.

ತೀಣಿ ಜಾತಕಾನೀತಿ ‘‘ಕುಠಾರಿಹತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಫನ್ದನಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧೩.೧೪ ಆದಯೋ) ‘‘ದುದ್ದುಭಾಯತಿ ಭದ್ದನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ದುದ್ದುಭಜಾತಕಂ, (ಜಾ. ೧.೪.೮೫ ಆದಯೋ) ‘‘ವನ್ದಾಮಿ ತಂ ಕುಞ್ಜರಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಲಟುಕಿಕಜಾತಕನ್ತಿ (ಜಾ. ೧.೫.೩೯ ಆದಯೋ) ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಜಾತಕಾನಿ. ದ್ವೇ ಜಾತಕಾನೀತಿ –

‘‘ಸಾಧು ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಞಾತೀ, ಅಪಿ ರುಕ್ಖಾ ಅರಞ್ಞಜಾ;

ವಾತೋ ವಹತಿ ಏಕಟ್ಠಂ, ಬ್ರಹನ್ತಮ್ಪಿ ವನಪ್ಪತಿ’’ನ್ತಿ. –

ಆದಿನಾ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧.೭೪).

‘‘ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಜಾಲಮಾದಾಯ ಪಕ್ಖಿನೋ;

ಯದಾ ತೇ ವಿವದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾ ಏಹಿನ್ತಿ ಮೇ ವಸ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೩೩) –

ಆದಿನಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಜಾತಕನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಜಾತಕಾನಿ.

‘‘ಅತ್ತದಣ್ಡಾ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ಮೇಧಗಂ;

ಸಂವೇಗಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಸಂವಿಜಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೯೪೧) –

ಆದಿನಾ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಂ.

ತೇನಾತಿ ಭಗವತಾ. ಕಲಹಕರಣಭಾವೋತಿ ಕಲಹಕರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ. ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಮಹಗ್ಘೇ ಖತ್ತಿಯೇ ಕಸ್ಮಾ ನಾಸೇಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಲಹಂ ವೂಪಸಮೇತುಕಾಮೋ ಭಗವಾ ಪಥವಿಂ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ಗಣ್ಹೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಥವೀ ನಾಮ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಟ್ಠಾನೇತಿ ಅಕಾರಣೇ. ವೇರಂ ಕತ್ವಾತಿ ವಿರೋಧಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ತಂತಂಪಲೋಭನಕಿರಿಯಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಿಯೋ ‘‘ಉಕ್ಕಣ್ಠನ್ತೂ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ. ಕುಣಾಲದಹೇತಿ ಕುಣಾಲದಹತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ. ಪುಚ್ಛಿತಂ ಕಥೇಸಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕುಣಾಲಸಕುಣರಾಜಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಪಸಙ್ಗೇನ ಕುಣಾಲಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೨.೨೧.ಕುಣಾಲಜಾತಕ) ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇಸಿ ಇತ್ಥೀನಂ ದೋಸದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವೋಕಾರಸಂಕಿಲೇಸವಿಭಾವನವಸೇನ. ಪುರಿಸಪುರಿಸೇಹೀತಿ ಕೋಸಜ್ಜಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಪುರಿಸಥಾಮಬ್ರೂಹನೇನ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೇಹಿ ನೋ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಾ. ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠಸಮಣಕಮ್ಮನ್ತಾ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಯೋಗಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಪದುಮಿನಿಯನ್ತಿ ಪದುಮವನೇ. ವಿಕಸಿಂಸು ಗುಣಗಣವಿಬೋಧೇನ. ಅಯಂಇಮಸ್ಸ…ಪೇ… ನ ಕಥೇಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾವದೇವ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆಗತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಲಜ್ಜಮಾನಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧವಿಸೇಸಂ ಭಗವತೋ ನಾರೋಚೇಸುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಖೀಣಾಸವಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ.

ಓಸಟಮತ್ತೇತಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಮತ್ತೇ. ಅರಿಯಮಣ್ಡಲೇತಿ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹೇ. ಪಾಚೀನಯುಗನ್ಧರಪರಿಕ್ಖೇಪತೋತಿ ಯುಗನ್ಧರಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಾಚೀನಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ, ನ ಬಾಹಿರಕೇಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನಉದಯಪಬ್ಬತತೋ. ರಾಮಣೇಯ್ಯಕದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಪಟಿಮಣ್ಡಿತತ್ತಾ ವಿಸೇಸತೋ ರಮಣೀಯಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ರಮಣೀಯಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ. ಏವರೂಪೇ ಖಣೇ ಲಯೇ ಮುಹುತ್ತೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಉಟ್ಠಿತಕ್ಖಣೇ ಉಟ್ಠಿತವೇಲಾಯಂ ಉಟ್ಠಿತಮುಹುತ್ತೇತಿ ಉಪರೂಪರಿಕಾಲಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಜಾತಿಆದಿವಸೇನ ಭಗವತೋ ಅನುರೂಪಪರಿವಾರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಮಹಾಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಂಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿಆದಿ ಕುಲವಂಸಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನಂ. ಖತ್ತಿಯಗಬ್ಭೇ ಜಾತೋತಿ ಇದಂ ಸತಿಪಿ ಜಾತಿವಿಸುದ್ಧಿಯಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ವಸೇನ ಅವಿಸುದ್ಧತಾ ಸಿಯಾತಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ‘‘ಅವಿಸುದ್ಧತಾ ನತ್ಥಿ ಇಮೇಸ’’ನ್ತಿ ವಿಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸತಿಪಿ ಚ ಗಬ್ಭವಿಸುದ್ಧಿಯಂ ಕತದೋಸೇನ ಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಅರಜ್ಜಾರಹತಾಪಿ ಸಿಯಾತಿ ‘‘ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ ಇಮೇಸ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ರಾಜಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಾಮನ್ತಾತಿ ಸಮೀಪೇ. ಚಲಿಂಸೂತಿ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಕೋಸಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಸದ್ದನ್ತರಂ, ‘‘ಸದ್ದಸವನಟ್ಠಾನಮೇವ ಸದ್ದನ್ತರ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತೇಸಟ್ಠಿಯಾ ನಗರಸಹಸ್ಸೇಸೂತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಕಿರ ಆದಿತೋ ಮಹನ್ತಾನಿ ತೇಸಟ್ಠಿ ನಗರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತೇಸಟ್ಠಿಯಾ ನಗರಸಹಸ್ಸೇಸೂ’’ತಿ. ತಾನಿ ಪನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸತೋ ಪರಂ ನವಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ. ನವನವುತಿಯಾ ದೋಣಮುಖಸತಸಹಸ್ಸೇಸೂತಿ ನವಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕೇಸು ನವುತಿಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ದೋಣಮುಖೇಸು. ದೋಣಮುಖನ್ತಿ ಚ ಮಹಾನಗರಸ್ಸ ಆಯುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಪಾದನಗರಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಛನವುತಿಯಾ ಪಟ್ಟನಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇಸೂತಿ ಛಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಅಧಿಕೇಸು ನವುತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಪಟ್ಟನೇಸು. ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಾದಿಛಪಣ್ಣಾಸಾಯ ರತನಾಕರೇಸು. ಏವಂ ಪನ ನಗರ-ದೋಣಮುಖಪಟ್ಟನ-ರತನಾಕರಾದಿಭಾವೇನ ಕಥನಂ ತಂತಂಅಧಿವತ್ಥಾಯ ವಸನ್ತೀನಂ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಬಹುಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಯದಿ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ದಸಹಿ ಚ ಲೋಕಧಾತೂಹೀ’’ತಿ? ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಸಹಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ. ತೇನ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಇಧ ‘‘ಏಕಾ ಲೋಕಧಾತೂ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಲೋಹಪಾಸಾದೇತಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಕತೇ ಲೋಹಪಾಸಾದೇ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ. ಯದಿ ತಾ ದೇವತಾ ಏವಂ ನಿರನ್ತರಾ ಹುತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾನಂ ಓಕಾಸೋ ಏವ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

ಸುದ್ಧಾವಾಸಕಾಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಕಾಯಿಕಾ. ತಾಸಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಭೂಮಿ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸವಾಸೀನ’’ನ್ತಿ. ಆವಾಸಾತಿ ಆವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತಾ. ದೇವತಾ ಪನ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಇತರೇಸಞ್ಚ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಟ್ಠೇನ ಸುದ್ಧೋ ಆವಾಸೋ ವಿಹಾರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾ. ಮಹಾಸಮಾಗಮಂ ಞತ್ವಾತಿ ಮಹಾಸಮಾಗಮಂ ಗತಾತಿ ಞತ್ವಾ.

ಪುರತ್ಥಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಓತರಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನೋ. ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ. ಮಣಿವಮ್ಮನ್ತಿ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿಮಯಂ ಕವಚಂ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿಮುಖಭಾಗೋ ಬುದ್ಧವೀಥಿ, ಸಾ ಯಾವ ಚಕ್ಕವಾಳಾ ಉತ್ತರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಮಹತಿಯಾ ಬುದ್ಧವೀಥಿಯಾವಾತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇಹಿ ತೇಹಿ ದೇವಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ವಲಞ್ಜಿತಬುದ್ಧವೀಥಿಯಾವ.

ಸಮಿತಿ ಸಙ್ಗತಿ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಸಮಯೋ, ಮಹನ್ತೋ ಸಮಯೋ ಮಹಾಸಮಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಸಮೂಹೋ’’ತಿ. ಪವದ್ಧಂ ವನಂ ಪವನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವನಸಣ್ಡೋ’’ತಿ. ದೇವಘಟಾತಿ ದೇವಸಮೂಹಾ. ಸಮಾದಹಂಸೂತಿ ಸಮಾಹಿತಂ ಲೋಕುತ್ತರಸಮಾಧಿಂ ಸುಟ್ಠು ಅಪ್ಪಿತಂ ಅಕಂಸು. ತಥಾ ಸಮಾಹಿತಂ ಪನ ಸಮಾಧಿನಾ ನಿಯೋಜಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾಧಿನಾ ಯೋಜೇಸು’’ನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಗೋಮುತ್ತವಙ್ಕಾದೀನಂ ದೂರಸಮುಸ್ಸಾರಿತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ…ಪೇ… ಅಕರಿಂಸು. ವಿನಯತಿ ಅಸ್ಸೇ ಏತೇಹೀತಿ ನೇತ್ತಾನಿ, ಯೋತ್ತಾನಿ. ಅವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಅಸ್ಸಾನಂ ವೀಥಿಪಟಿಪಾದನಂ ರಸ್ಮಿಗ್ಗಹಣೇನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಯೋತ್ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಚೋದೇನ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪನ ಅಚೋದನಂ ಅವಾರಣಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಚೋದೇನ್ತೋ ಅವಾರೇನ್ತೋ’’ತಿ.

ಯಥಾ ಖೀಲಂ ಭಿತ್ತಿಯಂ, ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಆಕೋಟಿತಂ ದುನ್ನೀಹರಣಂ, ಯಥಾ ಚ ಪಲಿಘಂ ನಗರಪ್ಪವೇಸನಿವಾರಣಂ, ಯಥಾ ಚ ಇನ್ದಖೀಲಂ ಗಮ್ಭೀರನೇಮಿ ಸುನಿಖಾತಂ ದುನ್ನೀಹರಣಂ, ಏವಂ ರಾಗಾದಯೋ ಸತ್ತಸನ್ತಾನತೋ ದುನ್ನೀಹರಣಾ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಪ್ಪವೇಸನಿವಾರಣಾ ಚಾತಿ ತೇ ‘‘ಖೀಲಂ ಪಲಿಘಂ ಇನ್ದಖೀಲ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ. ಊಹಚ್ಚಾತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ. ತಣ್ಹಾಏಜಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜಾ. ಪರಮಸನ್ತುಟ್ಠಭಾವೇನ ಚಾತುದ್ದಿಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿಹತಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು-ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು-ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು-ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು-ಪಕತಿಚಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ. ಸುದನ್ತಾ ಕುತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚಕ್ಖುತೋಪೀ’’ತಿ. ಛನ್ದಾದೀಹೀತಿ ಛನ್ದಾದೀನಂ ವಸೇನ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನ ವತ್ತನ್ತಿ. ನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪಾದನತೋ. ಆಗುನ್ತಿ ಅಪರಾಧಂ.

ಸಬ್ಬಸಂಯೋಗಾತಿ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ, ಸಬ್ಬೇ ಸಂಯೋಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸಜ್ಜಾತಿ ವಿಸಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಏವಮ್ಪೀತಿ ಇಮಾಯಪಿ ಗಾಥಾಯ ವಸೇನ ‘‘ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಪದೇ.

ಗತಾಸೇತಿ ಗತಾ ಏವ. ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸರಣಗಮನತ್ತಾ. ಲೋಕುತ್ತರಸರಣಗಮನಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕಸರಣಗಮನೇನ ಗತಾ’’ತಿ. ತೇ ಹಿ ನಿಯಮೇನ ಅಪಾಯಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದೇವಕಾಯಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಲೋಕಿಯೇನ ಸರಣಗಮನೇನ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾ, ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಂ, ಸತಿ ಚ ಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮವಾಯೇ ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಂ…ಪೇ… ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಸಕಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮. ತನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಸಙ್ಖಂ ಗತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಧನುನಾ ಸರೇನ ಗಹನ್ತಿ ಪೋಥಯನ್ತಿ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಧನುಗ್ಗಹಾ. ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಿಲಾಯ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇನ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥು ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಉಪಹತತ್ತಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಪರಿಪತನ್ತೀ ವಾತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ. ಅಭಿಹನಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನಾವಜ್ಜಿತತ್ತಾ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಕಮ್ಮಫಲವಸೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತೋ ಏವ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಗವತೋ ಅಫಾಸು ಜಾತನ್ತಿ ಏತೇನಪಿ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಸರೀರೇ ನಾಮ ಅನಿಟ್ಠಾಪಿ ಸಮ್ಫಸ್ಸಕಾ ಪತನ್ತಿ ಏವ ತಥಾರೂಪೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಕತೋಕಾಸೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ವಿಹಾರೋತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟವಿಹಾರೋ. ಉಜ್ಜಙ್ಗಲೋ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಪರೋ. ವಿಸಮೋತಿ ಭೂಮಿಭಾಗವಸೇನ ವಿಸಮೋ. ಸಿವಿಕಾಕಾರೇನ ಸಜ್ಜಿತೋ ಮಞ್ಚೋ ಏವ ಮಞ್ಚಸಿವಿಕಾ.

ಭುಸಾತಿ ದಳ್ಹಾ. ದುಕ್ಖಾತಿ ದುಕ್ಖಮಾ ದುತ್ತಿತಿಕ್ಖಾ. ಖರಾತಿ ಕಕ್ಕಸಾ. ಕಟುಕಾತಿ ಅನಿಟ್ಠಾ. ಅಸಾತಾತಿ ನ ಸಾತಾ ಅಪ್ಪಿಯಾ. ನ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ. ನ ಅಪ್ಪಾಯನ್ತೀತಿ ನ ಖಮನ್ತಿ. ವೇದನಾಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಾ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಯುತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಟ್ಠಿತಾಹಾರಸಮುದಯವತ್ಥುಜಾತಸ್ಸ ಆದೀನವನಿಸ್ಸರಣಾನಂ ಪಗೇವ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದಿತತ್ತಾ ಯಥಾ ಸಮುದಾಚಾರೋ ಚಿತ್ತಂ ನಾಭಿಭವತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವೇದನಾಧಿವಾಸನ…ಪೇ… ಹುತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಪೀಳಿಯಮಾನೋತಿ ಅಬಾಧಿಯಮಾನೋ. ಕಾಮಂ ಅನಿಟ್ಠಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ತಾಯ ಅಪೀಳಿಯಮಾನೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಪನ ತಸ್ಸಾ ವಸೇ ಅವತ್ತಮಾನೋ ‘‘ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಸಾಯಿತಾಯ ವೇದನಾನಂ ವಸಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ.

ಸೀಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಯನಂ ಸೇಯ್ಯಾ, ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಯ ಸೇಯ್ಯಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ, ತಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ. ಅಥ ವಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಸೇಯ್ಯಂ ಉತ್ತಮಸೇಯ್ಯಂ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ವಾಮೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಕಾಮಭೋಗಿಸೇಯ್ಯಾ. ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇನ ಸಯಾನೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಸ್ಸ ಸರೀರಗ್ಗಹಣಾದಿಯೋಗಕ್ಖಮತೋ. ಪುರಿಸವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಅಯಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ. ತೇಜುಸ್ಸದತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸೀಹಸ್ಸ ಅಭೀತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭೀರುಕಜಾತಿಕಾ ಹಿ ಸೇಸಮಿಗಾ ಅತ್ತನೋ ಆಸಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉತ್ರಾಸಬಹುಲಾ ಸನ್ತಾಸಪುಬ್ಬಕಂ ಯಥಾ ತಥಾ ಸಯನ್ತಿ, ಸೀಹೋ ಪನ ಅಭಿರುಕಭಾವತೋ ಸತೋಕಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ ಸಯತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದ್ವೇ ಪುರಿಮಪಾದೇ’’ತಿಆದಿ. ಪುರಿಮಪಾದೇತಿ ದಕ್ಖಿಣಪುರಿಮಪಾದೇ ವಾಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಪಾದಸ್ಸ ಠಪನವಸೇನ ದ್ವೇ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇತಿ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಇಧಾಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಠಿತೋಕಾಸಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ಅಭೀರುಕಭಾವೇನೇವ. ಸೀಸಂ ಪನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸೀಹಕಿರಿಯಾ ಅನುತ್ರಾಸಪಬುಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಅಭೀರುಕಭಾವಸಿದ್ಧಾ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೀಹವಿಜಮ್ಭಿತವಿಜಮ್ಭನಂ ಅತಿವೇಲಂ ಏಕಾಕಾರೇನ ಠಪಿತಾನಂ ಸರೀರಾವಯವಾನಂ ಗಮನಾದಿಕಿರಿಯಾಸು ಯೋಗ್ಗಭಾವಾಪಾದನತ್ಥಂ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದನದನಂ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಮಿಗಜಾತಪರಿಹರಣತ್ಥಂ.

ಸೇತಿ ಅಬ್ಯಾವಟಭಾವೇನ ಪವತ್ತತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಮೇವ ಸೇಯ್ಯಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸೇಯ್ಯಾ. ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ ತಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನನ್ತಿ? ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ. ತತೋ ಹಿ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಜಾತೋತಿ. ‘‘ತಯಿದಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ನ ಸೇಯ್ಯಾ, ತಥಾಪಿ ಯಸ್ಮಾ ‘ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮನನ್ತರಂ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’ತಿ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೯) ಆಗತಂ. ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ಏವ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಿಕಾವ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ; ನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪಜ್ಜನಬಹುಲೋ ವಿಹಾಸಿ. ಅಗ್ಗಫಲವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದುಪಗಮಲಕ್ಖಣಾ ಸೇಯ್ಯಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತವಸೇನ ಹೋತಿ, ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಪಠಮಂ ಜಾತಿಸಮನ್ವಯಾ ಯೇಭುಯ್ಯವುತ್ತಿಕಾ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಅರಿಯಜಾತಿಸಮನ್ವಯಂ ಯೇಭುಯ್ಯವುತ್ತಿಕಂ ಅಗ್ಗಫಲಭೂತಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಸೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಮಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ತದಾ ಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞನ್ತಿ ಪನೇತ್ಥ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಗಿಲಾನಸೇಯ್ಯಾ ಹೇಸಾ’’ತಿ. ಸಾ ಹಿ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತಿಕಾ ಹೋತಿ.

ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ರಾಸಿವಸೇನ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಜ್ಝಂ ಪುಞ್ಜವಸೇನ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಾ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತ್ತಸತಾ’’ತಿ. ವಿಕಾರಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ವೇದನಾಯ ಅಸಹನವಸೇನ ಪವತ್ತನಾಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ. ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠಕಞ್ಚನಂ ವಿಯಾತಿ ಸಮ್ಮಟ್ಠಸುಸಜ್ಜಿತಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ.

ಧಮ್ಮಾಲಪನನ್ತಿ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಸಮುಪ್ಪನ್ನಸಭಾವಾಲಪನಂ. ಸಮುಲ್ಲಪಿತಞ್ಹಿ ಆಕಾರಸಮಾನವಚನಮೇತಂ. ನಾಗೋ ವಿಯ ವಾತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ನಾಗವೋ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಾಗವತಾ. ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇನ ಹೇಸ ನಿದ್ದೇಸೋ, ಮಹಾನಾಗಹತ್ಥಿಸದಿಸತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ಯತ್ತುಪರಿಚರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಬ್ಯತ್ತಂ ಉಪರೂಪರಿ ಅತ್ತನೋ ಕಿರಿಯಾಚರಣೇನ. ಆಜಾನೀಯೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪತಿತಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಹನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬಕಿರಿಯಂ ಧೀರೋ ಹುತ್ವಾ ನಿತ್ಥಾರಕೋ. ಕಾರಣಾಕಾರಣಜಾನನೇನಾತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾನಿಯ್ಯಾನಿಕಕರಣಞಾತತಾಯ. ತೇನೇವಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಟ್ಠೇನೇವ. ‘‘ಮುತ್ತೋ ಮೋಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ಧುರವಾಹಟ್ಠೇನ. ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಟ್ಠೇನಾತಿ ರಾಗಾದಿವಿಸವಿಗತಭಾವೇನ.

ಅನಿಯಮಿತಾಣತ್ತೀತಿ ಅನುದ್ದೇಸಿಕಂ ಆಣಾಪನಂ. ಸಾಮಞ್ಞಕತೋಪಿ ಸಮಾಧಿಸದ್ದೋ ಪಕರಣತೋ ಇಧ ವಿಸೇಸತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಅಭಿನತಂ ನಾಮ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ. ಅಪನತಂ ಅಪಗಮನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ, ವಿಮುಖತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಿಯ ಚ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪಹಾನವಸೇನ ಚ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ನ ಅಧಿಗತಂ ನ ಠಪಿತಂ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಛಿನ್ನತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವತಂ ಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಚಾರಾತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಲಙ್ಘಿತಬ್ಬಂ. ಸಾ ಪನ ಲಙ್ಘನಾ ಆಸಾದನಾ ಘಟ್ಟನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚವೇದಾ ನಾಮ – ಇರುವೇದೋ, ಯಜುವೇದೋ, ಸಾಮವೇದೋ, ಆಥಬ್ಬಣವೇದೋ, ಇತಿಹಾಸೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ ವೇದಾನಂ. ‘‘ಚರ’’ನ್ತಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚರನ್ತಾ’’ತಿ, ತಪನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀನತ್ತರೂಪಾತಿ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಾಯ ನಿಹೀನಚಿತ್ತಸಭಾವಾ. ವಿಮುತ್ತಿಕತಾಯ ಅಭಾವತೋ ನಿಬ್ಬಾನಙ್ಗಮಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಭಬ್ಬತಾಯ ಪರಿಹೀನತ್ಥಾ. ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾತಿ ಅಭಿಭೂತಾ. ತಾದಿಸೇಹೇವ ಸೀಲೇಹೀತಿ ಗೋಸೀಲಾದೀಹಿ. ಬದ್ಧಾತಿ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತನವಸೇನ ಅನುಬದ್ಧಾ. ಲೂಖಂ ತಪನ್ತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಂ. ತಂ ಪನ ಏಕದೇಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಚಾತಪತಾಪನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ವಟ್ಟತೋ ಮುತ್ತಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತೀ ಸಾ ಅತ್ತತೋ ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಭಾವೋ ಕಥಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಆದಿನ್ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ.

ಸಕಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪಠಮಪಜ್ಜುನ್ನಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯. ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಕಾಯಿಕಸ್ಸ. ಧಮ್ಮೋ ಅನುಬುದ್ಧೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಅನುರೂಪತೋ ಬುದ್ಧೋ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವಾತಿ ಪರಪತ್ತಿಯಾ ಅಹುತ್ವಾ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ ಕತ್ವಾ ಜಾನಾಮಿ. ಧಮ್ಮಂ ಗರಹನ್ತಾ ನಾಮ ಸದ್ದದೋಸವಸೇನ ವಾ ಅತ್ಥದೋಸವಸೇನ ವಾ ಗರಹೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಹೀನಕ್ಖರ…ಪೇ… ಕೋತಿವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಪನ ‘‘ತೇಸಂ ವಿಗರಹಾ ದುಮ್ಮೇಧತಾಯ ಮಹಾನತ್ಥಾವಹಾವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ದೇವತಾ ಆಹ ‘‘ದುಮ್ಮೇಧಾ ಉಪೇನ್ತಿ ರೋರುವ’’ನ್ತಿ. ವಿಸುಂ ಹೋತೀತಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯತೋ ವಿಸುಂ ಏವ ಹೋತಿ. ಖನ್ತಿಯಾತಿ ಞಾಣಖನ್ತಿಯಾ. ಉಪಸಮೇನಾತಿ ರಾಗಾದೀನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ವೂಪಸಮೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ರುಚ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಪಠಮಪಜ್ಜುನ್ನಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದುತಿಯಪಜ್ಜುನ್ನಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೦. ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ನಮಸ್ಸಮಾನಾತಿ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಂ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತದುಭಯಂ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ. ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಸನ್ನೋ ಸಙ್ಘೇ ಚ ಪಸನ್ನೋ ಏವ ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿಜಾನನತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಗಾಥಾಯ ಚ-ಸದ್ದಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಘಞ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ ಅತ್ಥವತಿಯೋತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಅತ್ಥಸಙ್ಗಹಿತಾ ಲೋಕಿಯಕುಸಲಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ. ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಾ ಅಭಾಸೀತಿ ಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತಾ, ಸಾ ಮಹಾಕೋಕನದಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪಂ ಅಭಾಸಿ. ಬಹುನಾತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ. ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ. ತಾದಿಸೋತಿ ತಥಾರೂಪೋ ತಥಾಪಟಿವಿದ್ಧಸಚ್ಚೋ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾದೀಸು ಕುಸಲೋ ಏಕೇಕಂ ಪದಮ್ಪಿ ಉದಾಹರಣಹೇತುನಿಗಮನಾನಿ ನೀಹರನ್ತೋ ಆಚಿಕ್ಖತಿ ದೇಸೇತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಠಪೇತಿ ವಿವರತಿ ವಿಭಜತಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತೇನ ಅತಿವಿಯ ವಿತ್ಥಾರಕ್ಖಮೋ ಸುಗತಧಮ್ಮೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿಯಾಪುಟನ್ತಿ ಪರಿವತ್ತಿತಂ. ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರಕ್ಖಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಯಸ್ಮಾ ದೇವಧೀತಾ ‘‘ಸಂಖಿತ್ತಮತ್ಥಂ ಲಪಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವೋಚ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ದುತಿಯಪಜ್ಜುನ್ನಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತುಲ್ಲಪಕಾಯಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.