೫. ಆದಿತ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಆದಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧. ಸೀಸನ್ತಿ ದೇಸನಾಪದೇಸೋ, ದೇಸನಾಯ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೇಸು ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಸೀಸಭಾಗೇನ ಅಪದಿಸನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ರಾಗಾದೀಹೀ’’ತಿಆದಿ. ದಾನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಪರೇಸಂ ಪರಿಚ್ಚಜನೇನ. ತಂ ಪನ ಪರಿಚ್ಚಜನಂ ಚೇತನಾಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಾನಚೇತನಾಯಾ’’ತಿ ದಾನಪುಞ್ಞಚೇತನಾತಿ ದಾನಮಯಾ ಪುಞ್ಞಚೇತನಾ ದಾಯಕಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ ತಂಸನ್ತತಿಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ. ನೀಹತಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಆದಿತ್ತಗೇಹತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಾಮಿತಂ ಭಣ್ಡಕಂ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ. ಅದಿನ್ನೇತಿ ದಾನಮುಖೇ ಅನಿಯುಞ್ಜಿತೇ ಭೋಗೇ. ‘‘ಅನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮರಣೇನಾ’’ತಿ. ಮಮಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪರಿಗ್ಗಹಾ, ಭೋಗಾ. ತೇಪಿ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ವಿನಾಸಂ ಅನುಪಗತಾ ಮರಣೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚೋರಾದೀನಂ ವಸೇನ ಅವಿನಟ್ಠಭೋಗೇ’’ತಿ. ಸೋಭನಾ ಅಗ್ಗಭೂತಾ ರೂಪಾದಯೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಗ್ಗೋ, ತಂ ಸಗ್ಗಂ.

ಆದಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಕಿಂದದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨. ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಭತ್ತಾನಿ ಅಭುತ್ವಾತಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ಭತ್ತಾನಿ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ. ಉಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಉಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ, ಪಗೇವ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರೇನ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ದುಬ್ಬಲಭಾವತೋ. ದುಬ್ಬಲೋಪಿ ಹುತ್ವಾತಿ ಭುಞ್ಜನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ದುಬ್ಬಲೋ ಹುತ್ವಾ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಅನ್ವಯತೋ ಚ ಆಹಾರಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಬಲವತಂ ಆಹ. ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ನದೋ ದಾಯಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಬಲದೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಆಯತಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ಬಲದೋ ಅವಿನಾಸವಸೇನ ಬಲಸ್ಸ ರಕ್ಖಕೋ ಚ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಬಲಂ ಖೋ ಪನ ದತ್ವಾ ಬಲಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೩೭) ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸುರೂಪೋಪೀತಿ ಅಭಿರೂಪೋಪಿ. ವಿರೂಪೋ ಹೋತೀತಿ ಬೀಭಚ್ಛರೂಪೋ ಕೋಪೀನಸ್ಸ ಅಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ. ಇದಞ್ಚ ಯಾನನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ. ಉಪಾಹನಾತಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಯಾತಿ ವತ್ತತಿ ಏತೇನಾತಿ ಯಾನನ್ತಿ ಛತ್ತಾದೀನಮ್ಪಿ ಯಾನಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾನದೋ ಸುಖದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಚಕ್ಖುದೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಭಾವತೋ ದೀಪಸ್ಸ.

‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಬಲಾದೀನಂ ದಾಯಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದ್ವೇ ತಯೋ ಗಾಮೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಸಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ಪತಿಸ್ಸಯಿತಬ್ಬತೋ ಪತಿಸ್ಸಯೋ, ವಿಹಾರೋ. ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಮಸ್ಸ ವಿನೋದಿತತ್ತಾ. ಬಹಿ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪತಿಸ್ಸಯಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಬಹಿ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ. ಝಾಯತೀತಿ ಝಾಯನ್ತಂ ಹೋತಿ, ಕಿಲಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀತುಣ್ಹಾದಿವಿರೋಧಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಸಸನ್ತಾನೇ ವಿಸಭಾಗಸನ್ತತಿ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ಸಭಾಗಸನ್ತತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸುಖಂ ನಾಮ ದುಕ್ಖಪಚ್ಚಯಪರಿಹಾರತೋ ಸುಖಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತೋ ಚ ಹೋತಿ, ತದುಭಯಂ ಪತಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಬಹಿ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಧಮ್ಮಪೀತಿಸುಖನ್ತಿ ಧಮ್ಮಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಸುಖಂ. ಉಪಸಮಸುಖನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವೂಪಸಮೇನ ಪವತ್ತಸುಖಂ. ನಿವಾತಂ ಪಿಹಿತವಾತಪಾನಂ ಪತಿಸ್ಸಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕೂಪೇ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ. ತಯಿದಂ ಬಹಿಸಮಾಪನ್ನಪರಿಸ್ಸಮದೋಸೇನ, ನ ಚ ಪತಿಸ್ಸಯದೋಸೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮುಹುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ನ ಮರತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಮರಣಂ, ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮಾದಯೋ. ತಸ್ಸ ದಾನಂ ಧಮ್ಮೂಪದೇಸೋ, ತಂ ದೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸಾಸತೀ’’ತಿ. ತಯಿದಂ ಧಮ್ಮಾನುಸಾಸನಂ ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅಟ್ಠಕಥಂ ಕಥೇತೀತಿ ಅವಿವಟಪಾಠಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಧೀತಿನೋ ಪನ ಪಾಳಿಂ ವಾಚೇತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಅಯಂ ತಾವ ಗನ್ಥಧುರೋ, ಪಟಿಪತ್ತಿವಾಸಧುರೇ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕರೋತಿ. ಸಬ್ಬದಾನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಆಮಿಸದಾನಂ ಅಭಯದಾನಂ. ಧಮ್ಮದಾನನ್ತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ. ಧಮ್ಮರತೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇ ಅಭಿರತಿ. ಧಮ್ಮರಸೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಯಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ.

ಕಿಂದದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ಪತ್ಥೇನ್ತೀತಿ ಪಿಹೇನ್ತಿ. ಯತ್ಥಸ್ಸ ಉಪಗಮನಂ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟತರಂ ಅಹೋಸಿ, ತೇ ಉದಾಹರಣವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚಿತ್ತಗಹಪತಿಸೀವಲಿತ್ಥೇರಾದಿಕೇ ವಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅನ್ನನ್ತಿ ಅನ್ನಸಞ್ಞಿತೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋಪಿ ಪಚ್ಚಯೋ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಾಯಕೇ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಏಕವಸೇನ ‘‘ದಾಯಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾ ಚಾಹ ‘‘ಕೋ ನಾಮ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ, ಯಂ ಅನ್ನಂ ನಾಭಿನನ್ದತೀ’’ತಿ? ತತ್ಥ ಯಕ್ಖೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾ ಚ ನಾಮ ಯಸ್ಮಾ ಪುಥುಅತ್ಥವಿಸಯಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೇ ನಂ ದದನ್ತಿ ಸದ್ಧಾಯ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ. ತಮೇವ ಅನ್ನಂ ಭಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ತೇ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಾಯಕಂ ಅಪರಿಚ್ಚಜನಮೇವ ಅನುಗಚ್ಛತಿ ಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಕುಬ್ಬರಂ.

ಅನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಏಕಮೂಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೪. ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಂ ಏಕಂ ಮೂಲಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಏಕಮೂಲಾ. ತಂ ಏಕಮೂಲಂ. ಯಥಾ ಸಂಯೋಜನೀಯೇಸು ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ತಣ್ಹಾಸಮುಪ್ಪಾದೋ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾಭಿಭವವಸೇನ ಅನವಬೋಧೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ, ತಣ್ಹಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಮೂಲಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ನಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯತಾವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ಸಹಜಾತವಸೇನ ಚಾಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮೂಲಭಾವೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ. ಇಧ ಪನ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ‘‘ಏಕಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಸಾ ತಣ್ಹಾ. ತತ್ಥ ಯಾ ಭವತಣ್ಹಾ, ಸಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಆವಟ್ಟತಿ ಪರಿವತ್ತತಿ, ವಿಭವತಣ್ಹಾ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿವಸೇನ, ಏವಂ ದ್ವಿರಾವಟ್ಟಂ. ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾತಿ ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾಪಿ, ಪಗೇವ ಸಮ್ಮುಯ್ಹಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ವತ್ತಮಾನಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಬಲವಭಾವೇನ ಮಲೀನತಾ ಸಿಯಾ. ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾವ ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಪತ್ಥರಣಟ್ಠಾನಾತಿ ವಿತ್ಥತಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂಮಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸು ಸಾ ಪತ್ಥರತೀ’’ತಿ. ಸಮುದ್ದನಟ್ಠೇನ ಸಮುದ್ದೋ. ಉತ್ತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಪತಾಯ ಅಲಂ ಪರಿಯತ್ತೋತಿ ಪಾತಾಲೋ, ಅಯಂ ಪನ ಪಾತಾಲೋ ವಿಯಾತಿ ಪಾತಾಲೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ. ಅಗಾಧಗಮ್ಭೀರತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏಕಮೂಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅನೋಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫. ಅನೋಮನಾಮನ್ತಿ ಅನೂನನಾಮಂ. ಗುಣನೇಮಿತ್ತಿಕಾನಿ ಏವ ಹಿ ಭಗವತೋ ನಾಮಾನಿ. ಗುಣಾನಞ್ಚಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಅನೂನನಾಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಗುಣಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಪಿಚ ತಥಾ ತೇವಿಜ್ಜೋ, ಛಳಭಿಞ್ಞೋತಿಆದೀನಿ ನಾಮಾನಿ ಅನೋಮನಾಮಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಿಸಯತ್ತಾ, ಭಗವತೋ ಪನ ಸತ್ಥಾ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿಆದೀನಿ ನಾಮಾನಿ ಅನೋಮನಾಮಾನಿ ನಾಮ ಮಹಾವಿಸಯತ್ತಾ ಅನೂನಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅವೇಕಲ್ಲನಾಮ’’ನ್ತಿ. ಖನ್ಧನ್ತರಾದಯೋತಿ ಖನ್ಧವಿಸೇಸಾದಿಕೇ. ಞಾಣೇನ ಯಾಥಾವತೋ ಅರಣೀಯಟ್ಠೇನ ಅತ್ಥೇ. ಅನ್ವಯಪಞ್ಞಾಧಿಗಮಾಯಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಾಯ. ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿಪದಂ. ಕಿಲೇಸಕಾಮಾನಂ ವಸೇನ ಅಲ್ಲೀಯಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಕಾಮಾ ಏವ ಆಲಯೋ. ಅತೀತಕಾಲೇಯೇವ ಕಮನತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಮಮಾನ’’ನ್ತಿ. ನ ಏತರಹಿ ತದಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತೀತಂ ಪನ ಉಪಾದಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಮಹಾನುಭಾವತಾದಿನಾ ಮಹನ್ತಾನಂ.

ಅನೋಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಚ್ಛರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೬. ‘‘ಅಚ್ಛರಾಗಣಸಙ್ಘುಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಯೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಗಾಯಿತಾ, ಸೋ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾಯ ವಿನಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ತಂ ಆಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಕಿರ ದೇವಪುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಾಸನೇತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ. ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯಂ. ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರತಾಯ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚತಾಯ ಚ ಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿಕೋ. ಸಯನಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ದಿವಸಂ ಪುರಿಮಯಾಮಞ್ಚ ಭಾವನಾನುಯೋಗವಸೇನ ಕಿಲನ್ತಕಾಯಸ್ಸ ಸಮಸ್ಸಾಸನತ್ಥಂ ಸೇಯ್ಯಾಯ ಉಪಗಮನಭಾಗೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ.

ಅಬ್ಭನ್ತರೇತಿ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತತಾಯ ಸತ್ಥಕವಾತಾತಿ ತಿಕ್ಖಭಾವೇನ ಸತ್ಥಕಾ ವಿಯ ಕನ್ತನಕಾ ವಾತಾ. ಧುರಸ್ಮಿಂಯೇವಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರೇನ ಯುದ್ಧೇ ಏವ. ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ವಾ. ಉಪನಿಸ್ಸಯಮನ್ದತಾಯ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣತಾಯ ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಪರಿ ಠಿತನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಭಾವೇನ ದಿಬ್ಬದುಸ್ಸೂಪರಿ ಠಿತಂ. ತಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ತಾಹಿ ತಥಾ ವುತ್ತೇಪಿ ಯಥಾ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ, ತಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟನ್ತಿ ನಿಬ್ಬುದ್ಧೇ ಪಟಿಜಿನಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಬ್ಬಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ. ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೇನೇವ ಸೀಲೇನ. ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ತಾಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಮಂಸು ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಙ್ಘೋಸಿತನ್ತಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಘೋಸಿತಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಚ್ಛರಾನಂ ಗೀತಸದ್ದವಸೇನ ಘೋಸಿತಂ. ಪಿಸಾಚಗಣಂ ಕತ್ವಾ ವದತಿ ಅಚ್ಛನ್ದರಾಗತಾಯ. ನಿಯಾಮಚಿತ್ತತಾಯಾತಿ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೇ ನಿನ್ನಚಿತ್ತತಾಯ. ಗರುಭಾವೇನಾತಿ ತಾಸಂ ವಸೇ ಅವತ್ತನತೋ ಗರುಟ್ಠಾನಭಾವೇನ. ಯಾತ್ರಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತಿ ಯಾತ್ರಾ. ತಂ ಪನ ವಟ್ಟತೋ ನಿಗ್ಗಮನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಥಂ ನಿಗ್ಗಮನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಅತಿಸಲ್ಲೇಖತೇವಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಲ್ಲೇಖಿತವುತ್ತಿಕೋ. ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸಾತಿ ಭಾವನಮನನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಅನಾರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ. ಕಾರಕಸ್ಸಾತಿ ಸುಗತೋವಾದಕಾರಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜತೋ. ಸುಞ್ಞತಾವಿಪಸ್ಸನನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತಾದೀಪನಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ದುಚ್ಚರಿತತಣ್ಹಾಯ ದೂರೀಕರಣೇನ ಏಕವಿಹಾರಿತಾಯ. ಏಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಏವ ಅಸ್ಸ ಅನಾಗತೋ, ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗೋ ಪನ ಕತಪರಿಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನನ್ತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ಅನುಪಲಬ್ಭನತೋ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಭಯಂ, ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅಧಿಗತೇ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಭಯನ್ತಿ ಅಭಯಂ ನಾಮ. ಸಂಸಾರಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಖೇಮಂ ಅಮತಟ್ಠಾನಂ ಗಮನೇ ಸುಗತಸಾರಥಿನಾ ಸುಸಜ್ಜಿತಯಾನಭಾವತೋ ರಥೋ ಅಕೂಜನೋತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತಾಯ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇಹಿ.

ಓತ್ತಪ್ಪಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ ಅವಿನಾಭಾವಾ. ಅಪಾಲಮ್ಬೋತಿ ಅವಸ್ಸಯೋ. ಪರಿವಾರೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣತೋ. ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಧಮ್ಮೋ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ. ಸೋಧಿತೇಸು ವಜ್ಝಮಾನೇಸು. ಭೂಮಿಲದ್ಧವಟ್ಟನ್ತಿ ಭೂಮಿಲದ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ವಟ್ಟಂ. ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಭೂಮಿ ನಾಮ, ವಟ್ಟಮಯಕಮ್ಮಭಾವತೋ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಂ ಕಿಲೇಸಜಾತಂ ಭೂಮಿಲದ್ಧವಟ್ಟಂ. ಪರಿಜಾನಮಾನಾತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನವಸೇನ ಸಮತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಜಾನಮಾನಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೀ.

ಕಸ್ಮಾ ದೇವಪುತ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ನನು ಚ ಸಾ ದೇಸನಾ ಭಗವತಾ ಚತುಮಗ್ಗಪ್ಪಧಾನಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಅಚ್ಛರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ವನರೋಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭. ಕೇಸನ್ತಿ ಸಾಮಿವಸೇನ ವುತ್ತಕಸದ್ದೋ ‘‘ಧಮ್ಮಟ್ಠಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನವಸೇನ ಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥವಸೇನ ಹಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಕೇ ಜನಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ ವುತ್ತಕೇಸದ್ದೋ ಸೀಹವಿಲೋಕನನಯೇನ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕೇ ಧಮ್ಮಟ್ಠಾ, ಕೇ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಇಮಿನಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ. ಫಲಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆರಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಾತಿ ಆರಾಮೋ. ಆರಾಮೇ ರೋಪೇನ್ತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತೀತಿ ಆರಾಮರೋಪಾ. ವನೀಯತಿ ಛಾಯಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಭಜೀಯತೀತಿ ವನಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಉಪವನಲಕ್ಖಣಂ ವನಂ, ತಂ ಆರಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ತಪೋವನಲಕ್ಖಣಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೀಮಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ವಿಸಮೇತಿ ಉದಕಚಿಕ್ಖಲ್ಲೇನ ವಿಸಮೇ ಪದೇಸೇ. ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಪಾ, ತಂ ಪಪಂ. ಉದಕಂ ಪೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಪಪಾ. ತಳಾಕಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಾತಿಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಪ್ಪಥಪ್ಪತ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅತ್ತನಾ ಕತಞ್ಹಿ ಪುಞ್ಞಂ ಅನುಸ್ಸರತೋ ತಂ ಆರಬ್ಭ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ, ನ ಪನ ಯಥಾ ಕತಂ ಪುಞ್ಞಂ ಸಯಮೇವ ಪವಡ್ಢತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಠಿತತ್ತಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಾಮರೋಪನಾದಿಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ. ತೇನಪಿ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾತಿ ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಕತಸೀಲೇ ಠತ್ವಾ ಚಿಣ್ಣೇನ ತದಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾಯವಾಚಸಿಕಸಂವರಲಕ್ಖಣೇನ ಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ. ದಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪೂರೇನ್ತಿ ದುಚ್ಚರಿತಪರಿವಜ್ಜನತೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ವನರೋಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಜೇತವನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮. ಏಸಿತಗುಣತ್ತಾ ಏಸಿಯಮಾನಗುಣತ್ತಾ ಚ ಇಸೀ, ಅಸೇಕ್ಖಾ ಸೇಕ್ಖಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾ ಚ. ಇಸೀನಂ ಸಙ್ಘೋ ಇಸಿಸಙ್ಘೋ. ಇಸಿಸಙ್ಘೇನ ನಿಸೇವಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತ’’ನ್ತಿ.

ತಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಕುಟಿಪಾಸಾದಕೂಟಾಗಾರಾದಿವಸೇನ ಸಿನಿದ್ಧಸನ್ದಚ್ಛಾಯರುಕ್ಖಲತಾವಸೇನ ಭೂಮಿಭಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಅತಿರಮಣೀಯಂ ತಂ ಜೇತವನಂ ಚಿತ್ತಂ ತೋಸೇತಿ, ತಥಾ ಅರಿಯಾನಂ ನಿವಾಸಭಾವೇನಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಜೇತವನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೯೮; ಥೇರಗಾ. ೯೯೧). ಅಪಚಯಗಾಮಿಚೇತನಾ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಆವಹತಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ’’ತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಚ ವಿಜ್ಜಾ. ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಜ್ಜಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ. ಯಥಾ ಹಿ ವಿಜ್ಜಾಪಿ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ, ಏವಂ ಸಮಾಧಿಪಿ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಕೋ. ಸೀಲಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೀಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಉತ್ತಮ’’ನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಕಾರಭಾವೇನ ವಿಜ್ಜಾಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಚ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಏವಂ ವಾಯಾಮಸತಿಯೋ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ’’ತಿ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಹಿ ಇಧ ಸಮಾಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ‘‘ಏವಂಧಮ್ಮಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೩; ಮ. ನಿ. ೩.೧೯೭; ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೮) ವಿಯ. ವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ. ಮಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಏವ ಹೇತೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ.

ಉಪಾಯೇನ ವಿಧಿನಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಭಾವೇತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಞ್ಚೇವ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಞ್ಚ. ‘‘ಅರಿಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಸಉಪನಿಸಂ ಸಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೩೬) ಹಿ ವಚನತೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಪರಿಕ್ಖಾರಾ. ವಿಚಿನೇಯ್ಯಾತಿ ವೀಮಂಸೇಯ್ಯ, ಭಾವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ವಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನೇಯ್ಯಾತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ವಿಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ತೇಸು ವಿಪಸ್ಸಿಯಮಾನೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಉಕ್ಕಂಸಗತಾಯ ಯದಗ್ಗೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀಯತಿ, ತದಗ್ಗೇನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಪಹಾನಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀಯತಿ, ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಟಿವೇಧೇನ, ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀಯತೀತಿ ಏವಂ ತೇಸು ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಏವ ಭುಮ್ಮಂ, ತೇಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅವಧಾರಣವಚನನ್ತಿ ವವತ್ಥಾಪನವಚನಂ, ಅವಧಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋವಾ’’ತಿ ಚ ಅವಧಾರಣಂ ಸಾವಕೇಸು ಸಾರಿಪುತ್ತೋವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ ತಸ್ಸೇವುಕ್ಕಂಸಭಾವತೋ. ಕಿಲೇಸಉಪಸಮೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ತಾದಿಸೋ ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾವಕವಿಸಯೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಿ ಅಹೋಸಿ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಯೋಪಿ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏತಾವಪರಮೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಞಾಣವಿಸಯೇ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ವಸೇನೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅವಧಾರಣಮ್ಪಿ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ನಾನತ್ತಾ ತೀಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ಪಾರಙ್ಗತೇ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಾರಂ ಗತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ’’ತಿಆದಿ. ನ ಥೇರೇನ ಉತ್ತರಿತರೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ ಲಬ್ಭತಿ, ಲಬ್ಭತಿ ಚೇ, ಏವಮೇವ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಜೇತವನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಮಚ್ಛರಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೯. ಮಚ್ಛರಿನೋತಿ ಮಚ್ಛೇರವನ್ತೋ ಮಚ್ಛೇರಸಮಙ್ಗಿನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಚ್ಛೇರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ. ಮಚ್ಛೇರಂ ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ನ ವನ್ದತೀತಿ ವನ್ದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ, ಕುತೋ ದಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಮಧುರಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದಂ ತಾವ ಮುದುಮಚ್ಛರಿಯಂ ನ ಹದಯಂ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಸ್ಸ ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ಕಿಂ ತುಯ್ಹಂ ಪಾದಾ ರುಜ್ಜನ್ತಿ ನನು ತುಯ್ಹಂಯೇವ ಆಗತಗಮನೇಸು ಪಾದಾ ರುಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಿನ್ತೇ ಇಮೇ ಛಿನ್ದನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಾಮೀಚಿಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ ಕುತೋ ದಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ತಂತಂಗತಿಯೋ ಅರನ್ತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅರಿಯಾ, ಸತ್ತಾ. ಇಮೇ ಪನ ಕುಚ್ಛಿತಾ ಅರಿಯಾತಿ ಕದರಿಯಾ, ಥದ್ಧಮಚ್ಛರಿನೋ. ಮಚ್ಛರಿಯಸದಿಸಞ್ಹಿ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಸಬ್ಬಹೀನಂ ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಗುಣಾಭಿಭೂತತ್ತಾ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಮೂಲಭೂತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ನಿಸೇಧತೋ. ಇತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ. ಅತ್ತನೋ ಉಪಘಾತಕೋತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಾನುಯೋಗೇನ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿನಾಸಕೋ.

ಪುಞ್ಞಪಾಪವಸೇನ ಸಮ್ಪರೇತಬ್ಬತೋ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತೋ ಸಮ್ಪರಾಯೋ, ಪರಲೋಕೋ. ಕಾಮಗುಣರತೀತಿ ಕಾಮಗುಣಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಖಿಡ್ಡಾತಿ ಕಾಯಿಕಖಿಡ್ಡಾ ವಾಚಸಿಕಖಿಡ್ಡಾ ಚೇತಸಿಕಖಿಡ್ಡಾತಿ ಏವಂ ತಿವಿಧಾ. ಏಸ ವಿಪಾಕೋತಿ ಚೋಳಾದೀನಂ ಕಿಚ್ಛಲಾಭೋತಿ ಏಸ ಏವರೂಪೋ ವಿಪಾಕೋ. ಯಮಲೋಕನ್ತಿ ಪರಲೋಕಂ. ಉಪಪಜ್ಜರೇತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಪಕಾರತ್ಥೋ. ತೇನ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ ನಿರಯಂ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಯಾಚನ್ತಿ ನಾಮ ಅರಿಯಯಾಚನಾಯ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಸಾ ಅರಿಯಾನ ಯಾಚನಾ’’ತಿ (ಜಾ. ೧.೭.೫೯). ಯೇ ಸಂವಿಭಜನ್ತಿ, ತೇ ವದಞ್ಞೂ ನಾಮ ಞತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕರಣತೋ. ವಿಮಾನಪ್ಪಭಾಯಾತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಉಯ್ಯಾನಕಪ್ಪರುಕ್ಖಪ್ಪಭಾಹಿ ದೇವತಾನಂ ವತ್ಥಾಭರಣಸರೀರಪ್ಪಭಾಹಿಪಿ ಸಗ್ಗೇ ಪಕಾಸೇನ್ತಿಯೇವ. ಪಕಾಸನ್ತೀತಿ ವಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಅಪಾಯಲೋಕೇ ವಿಯ ಅಪಾಕಟಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಸಮ್ಭತೇಸೂತಿ ಸಯಂ ಸಮ್ಭತಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರೇಹೇವ ಸಮ್ಭರಿತೇಸು ಸುಖೂಪಕರಣೇಸು. ತೇನಾಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ವಸವತ್ತೀವ ಮೋದರೇ’’ತಿ, ಪರನಿಮ್ಮಿತಭೋಗೇಸು ವಸವತ್ತೀ ದೇವಪುತ್ತಾ ವಿಯ ಸುಖಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಮೋದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ವುತ್ತಸಮ್ಪರಾಯೋತಿ ಏತೇ ಸಗ್ಗಾತಿ ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸಮ್ಪರಾಯೋ. ಉಭಿನ್ನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ದುಕ್ಕಟಸುಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀನಂ. ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ತತೋ ನಿರಯಸಗ್ಗಾದಿತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ತೇಸು ಯೋ ಮಚ್ಛರೀ ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಸೋ ದಲಿದ್ದೋ ಹುತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಚರಿಯವಸೇನ ಮಚ್ಛರೀಯೇವ ಹೋನ್ತೋ ದಾರಾದಿಭರಣತ್ಥಂ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾದೀನಿ ಹನ್ತ್ವಾ ಪುನಪಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಇತರೋ ಸುದ್ಧಾಸಯೋ ಸಮಿದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಚರಿಯಾವಸೇನ ಪುನಪಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುನ ಸಮ್ಪರಾಯೇಪಿ ದುಗ್ಗತಿಸುಗತಿಯೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಮಚ್ಛರಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಘಟೀಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೦. ‘‘ಉಪಪನ್ನಾಸೇ’’ತಿ ಸೇ-ಕಾರಾಗಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ, ‘‘ಉಪಪನ್ನಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿವಸೇನ ಉಪಗತಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ಅವಿಹಾನತೋ ಅವಿಹಾ, ತೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಅವಿಹಾಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ. ಉಪಪತ್ತಿಸಮನನ್ತರಮೇವಾತಿ ಪಠಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಏವ. ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಅಸೇಕ್ಖವಿಮುತ್ತಿಯಾ. ಸೇಕ್ಖವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪನ ಅವಿಹೂಪಪತ್ತಿತೋ ಪಗೇವ ವಿಮುತ್ತಾ. ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಚಿತ್ತುಪಕ್ಕಿಲೇಸಪಹಾನವಸೇನಾತಿ ಫಲೇನ ಹೇತುದಸ್ಸನಮಿದನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾನುಸಂ ದೇಹನ್ತಿ ಇಧ…ಪೇ… ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿ. ದಿವಿ ಭವಂ ದಿಬ್ಬಂ, ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವಸಞ್ಞಿತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ. ತತ್ಥ ಸಂಯೋಜನಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಿಬ್ಬಂ ಯೋಗನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನೀ’’ತಿ. ಇಮಸ್ಸಾತಿ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ. ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದಿಬ್ಬಯೋಗಂ ಉಪಚ್ಚಗು’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ತ್ವಂ ಕುಸಲಂ ಸಬ್ಬಾವಜ್ಜಪ್ಪಹಾನೇನ ಅನವಜ್ಜತಂ ಭಾಸತೀತಿ ಕುಸಲೀ ವದೇಸಿ. ಅತ್ಥೇನ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅಭೇದೋಪಚಾರಂ ಕತ್ವಾ ಗಮ್ಭೀರವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಮ್ಭೀರತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸೇವ ಗಮ್ಭೀರತೋ, ನ ಸದ್ದಸ್ಸ. ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಕಾಮರಾಗತಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಮವಿಸಯಪ್ಪಹಾನೇನ ನಿರಾಮಿಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನಾಮ ಅನಾಗಾಮೀ. ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಏಕೋ ಗಾಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಗಾಮವಾಸೀ’’ತಿ.

ಘಟೀಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆದಿತ್ತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.