೬. ಜರಾವಗ್ಗೋ

೧. ಜರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧. ಹಿತಸ್ಸ ಸಾಧನತೋ ಸಾಧು, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಜಾತಂ. ತಂ ಪನ ಅತ್ಥಕಾಮೇನ ಲಭಿತಬ್ಬತೋ ಉಪಸೇವಿತಬ್ಬತೋ ಲದ್ಧಕಂ, ಕಲ್ಯಾಣಟ್ಠೇನ ಭದ್ದಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಧೂತಿ ಲದ್ಧಕಂ ಭದ್ದಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸೀಲಂ ಯಾವ ಜರಾ ಸಾಧೂ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ.

ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಲದ್ಧಪತಿಟ್ಠಾ, ಕೇನಚಿ ಅಸಂಹಾರಿಯಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಗ್ಗೇನ ಆಗತಾ’’ತಿ. ಚಿತ್ತೀಕತಟ್ಠಾದೀಹೀತಿ ಪೂಜನೀಯಭಾವಾದೀಹಿ. ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ಚಿತ್ತೀಕತನ್ತಿ ರತನನ್ತಿ ಇದಂ ರತನಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ತೀಕತಂ ವತ್ಥೂನಂ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನತಾದಿವಸೇನ. ಯೇಪಿ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ತೀಕತಾ ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತ-ಚತುಮಹಾರಾಜ-ಸಕ್ಕ-ಸುಯಾಮ-ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾದಯೋ, ತೇಸಂ ಚಿತ್ತೀಕತೋ ತೇಹಿ ಸರಣನ್ತಿ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತಾದಿವಸೇನ. ರತಿಕರನ್ತಿ ಪೀತಿಸುಖಾವಹಂ. ಝಾನರತಿಸುಖೇನಾತಿ ದುವಿಧೇನಪಿ ಝಾನರತಿಸುಖೇನ. ತುಲೇತುನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ. ಗುಣಪಾರಮಿನ್ತಿ ಗುಣಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಂ. ದುಲ್ಲಭೋ ಅನೇಕಾನಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಅತಿಧಾವಿತ್ವಾಪಿ ಲದ್ಧುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ. ಅನೋಮೋತಿ ಅನೂನೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ. ತತ್ಥ ವಿಸೇಸತೋ ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗತೋ ತೇಹಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭಗವಾ ಅನೋಮೋ ಸೀಲೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

ಅರಿಯಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯೇವ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ‘‘ಇಧ ಪನ ದುಲ್ಲಭಪಾತುಭಾವಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ ‘ರತನ’ನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಪುಜ್ಜಫಲನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನಂ ಪುನಾತೀತಿ ಚ ಪುಞ್ಞಚೇತನಾ ಪುಞ್ಞಂ, ಸಾ ಪನ ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸೇವ ಆವೇಣಿಕತಾಯ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಕೇನಚಿಪಿ ಅನಾಹಟಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಅರೂಪತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಜರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಜರಸಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨. ಅಜೀರಣೇನಾತಿ ಜಿಣ್ಣಭಾವಾನಾಪಜ್ಜನೇನ. ಲಕ್ಖಣವಚನಞ್ಚೇತಂ ಅವಿನಾಸಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಿಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ನಿದ್ಧಮಿತಬ್ಬೋತಿ ನೀಹರಿತಬ್ಬೋ.

ಅಜರಸಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ಸಹ ಅತ್ಥೇನ ವತ್ತತೀತಿ ಸತ್ಥೋ, ಭಣ್ಡಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಣಿಜ್ಜವಸೇನ ದೇಸನ್ತರಾದೀಸು ವಿಚರಣಕಜನಸಮೂಹೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸದ್ಧಿಂಚರೋ’’ತಿ, ಸಹಚರಣಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸಿನೇಹಯೋಗೇನ ಮಿತ್ತಕಿಚ್ಚಯುತ್ತಂ. ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾರೂಪೇತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯೇ, ದುತ್ತಿಕಿಚ್ಛೇ ವಾ. ಯಥಾ ಅಸಣ್ಠಿತಾನಂ ಸಣ್ಠಾಪನವಸೇನ ಪವಸತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭೋಗಬ್ಯಸನೇ ನಾಥತಾ, ಏವಂ ಪುತ್ತಸಿನೇಹವಸೇನ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಯಾ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ನಾಥತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾತಾ ಮಿತ್ತಂ ಸಕೇ ಘರೇ’’ತಿ. ಅತ್ಥಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಪಯೋಜನಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಚ್ಚಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಸಮ್ಪರಾಯಹಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಹಿತಾವಹಂ.

ಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೪. ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಅವಸ್ಸಯೋ. ಗುಯ್ಹಸ್ಸಾತಿ ಗುಹಿತಬ್ಬಸ್ಸ ರಹಸ್ಸಸ್ಸ. ಪರಮೋ ಸಖಾ ನಾಮ ಅತಿಪಿಯಟ್ಠಾನತಾಯ.

ವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಠಮಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೫. ವಿಧಾವತೀತಿ ವಿವಿಧಂ ರೂಪಂ ಪಧಾವತಿ, ಯಥಾಕಾಮಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಠಮಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ದುತಿಯಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋತಿ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖತೋ. ಸಂಸಾರೋ ಹಿ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕಾನಂ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿತಾಯ ವಿಧಾವತಿ. ತಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಮತ್ತಾಯ ನಾನಾವಿಧದುಕ್ಖರಾಸಿಭಾವತೋ.

ದುತಿಯಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ತತಿಯಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೭. ನಿಪ್ಫತ್ತೀತಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠವಿಪಾಕಾನಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜನತೋ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ. ತತೋ ಏವ ಅವಸ್ಸಯೋ, ನಿಪ್ಫತ್ತಿತವಿಪಾಕಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತಿಯಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಉಪ್ಪಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಅಮಗ್ಗೋತಿ ನ ಮಗ್ಗೋ ಅನುಪಾಯೋ. ರತ್ತಿನ್ದಿವಕ್ಖಯೋತಿ ತತ್ಥ ವಯಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪಾಕಟಭಾವತೋ. ವುತ್ತಕ್ಖಣೋಪಿ ಹಿ ಸಯಂ ಖೀಯತೇವ. ಸೇಸಂ ಬಾಹಿರಮಲಂ ವತ್ಥಸರೀರಾದಿಭೂತಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಭಸ್ಮಖಾರಾದೀಹಿ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಸೋಧೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುಟ್ಠೋತಿ ದೂಸಿತೋ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸುದ್ಧೋ ನಾಮ ಕಾತುಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಮಲೀನಭಾವಾಪಾದನತೋ. ಇತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಾಯಪಿ. ಪಜಾತಿ ಸತ್ತಕಾಯೋ ಸಜ್ಜತಿ ಸಙ್ಗಂ ಕರೋತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಾದಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ತಾಪನತೋ ತಪೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಾಪೀ’’ತಿಆದಿ.

ಉಪ್ಪಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೯. ಕಿಸ್ಸಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಭಿರತೋ’’ತಿ. ಸದ್ಧಾ ನಾಮ ಅನವಜ್ಜಸಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಹಿತಸುಖಾವಹಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಗತಿಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುತಿಯಿಕಾ’’ತಿ. ಅನುಸಾಸತಿ ಹಿತಚರಿಯಾಯ ಪರಿಣಾಯಿಕಭಾವತೋ.

ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕವಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೦. ಗಾಯತ್ತಿಆದಿಕೋತಿ ಛಬ್ಬೀಸತಿಯಾ ಛನ್ದೇಸು ಗಾಯತ್ತಿಆದಿಕೋ ಉಕ್ಕತಿಪರಿಯೋಸಾನೋ ಛನ್ದೋ ಗಾಥಾನಂ ನಿದಾನಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಹತಿ ಏತೇನಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇಹಿ ಪನ ಅನುಟ್ಠುಭಾದಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಛನ್ದೋ ಗಾಥಾನಂ ನಿದಾನ’’ನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬಪಟ್ಠಾಪನಗಾಥಾತಿ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಆದಿತೋ ಆರೋಚನಭಾವಜಾನನತ್ಥಂ ಸತಿಜನನಂ ವಿಯ ಪವತ್ತಿತಗಾಥಾ. ಅಕ್ಖರಞ್ಹಿ ಪದಂ ಜನೇತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಕ್ಖರಸಮುದಾಯೋ ಪದಂ, ಪದಸಮುದಾಯೋ ಗಾಥಾ, ಸಮುದಾಯೋ ಚ ಸಮುದಾಯೀಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜೀಯತಿ ತಂಪವತ್ತನತೋ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಭಾವೇ ಠಿತಂ ಅಕ್ಖರಂ, ತಂಸಮುದಾಯೋ ಪದಂ, ಪದಂ ತಂ ವಿಯಞ್ಜೇತಾ ಜನೇತಾ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಕ್ಖರಞ್ಹಿ ಪದಂ ಜನೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಕ್ಖರಂ ಹಿ ಉಚ್ಚಾರಿತವಿದ್ಧಂಸಿತಾಯ ತಂತಂಖಣಮತ್ತಾವಟ್ಠಾಯೀಪಿ ಪರತೋ ಪವತ್ತಿಯಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿಯಾ ಸಙ್ಕಲನವಸೇನ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಪದಭಾವೇನ ಗಯ್ಹಮಾನಂ ಯಥಾಸಙ್ಕೇತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜೇತಿ. ಪದಂ ಗಾಥಂ ಜನೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಗಾಥಾ ಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಗಾಥಾಸಞ್ಞಿತೋ ಪದಸಮುದಾಯೋ ಕಿರಿಯಾಕಾರಕಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತೋ ಕತ್ತುಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುರೂಪಂ ಆಲೋಚಿತವಿಲೋಚಿತಂ ಸಂಹಿತಂ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ಸಮುದ್ದಾದಿಪಣ್ಣತ್ತಿನಿಸ್ಸಿತಾ ವೋಹಾರಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗಾಥಾ ಆರಭನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ಆಸಯೋತಿ ಅವಸ್ಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಕವಿತೋತಿ ವಿಚಿತ್ತಕಥೀಆದಿತೋ.

ಕವಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಜರಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.