ಪಠಮಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕಂ

ಸತ್ತನಗರೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೩೫. ಏಕಂಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಂಸೇ’’ತಿ. ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲನ್ತಿ ದಸನ್ನಂ ನಖಾನಂ ಸಮೂಹೇನ ಸುಟ್ಠು ಉಜ್ಜಲಂ. ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮುಜ್ಜಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಜಲಿನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಆದರೇನ, ಅಭಿಮುಖಂ ವಾ ಜಲತಿ ದಿಬ್ಬತೀತಿ ಅಞ್ಜಲೀತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಸೀಸಮಾನರೂಪೋವಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಸೀಸಮಾನರೂಪೋ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನರೂಪೋ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ವಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಆಸೀಸಮಾನೋ ಇವಾ’’ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಇವಸದ್ದೋ ಉಪಮತ್ಥಜೋತಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಕರಣತ್ಥೇ ಛಟ್ಠೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ. ಇಧಾತಿ ಮಮ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಆಗತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಧಮಾಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರಮತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು. ಇತೀತಿ ಏವಂ.

ತತ್ಥಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ. ಭದ್ದಕೋ ತೇ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋತಿ ಏತ್ಥ ಉಮ್ಮಙ್ಗಸದ್ದೋ ಪಞ್ಹವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭದ್ದಕಾ ತೇ ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತೇತಿ ತವ. ಕಸ್ಮಾ ಪಞ್ಹಾ ‘‘ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಹಾ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜತೀತಿ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮುಜಧಾತು ಉಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರೋ, ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರಸಙ್ಖಾತಾ ಉದಕತೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತಗ್ಘಾ’’ತಿ ನಿಪಾತಸ್ಸ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಗ್ಘಸದ್ದೋ ಸಾಧುಅತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಗ್ಘ ಸಾಧೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೀಣಿಯೇವಾತಿ ‘‘ಸಮಾದಹಿತ್ವಾ ವಿಸಿಬ್ಬೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಸಾಮಿಸೇನಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಸಸಿತ್ಥಕ’’ನ್ತಿ ಏಕನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿಯೇವ.

ಚತುವಿಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ

೩೩೬. ಯಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಗ್ಗಹಿತತೋ ಪರಂ ಅಕಾರಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಪಞ್ಹಂ. ತನ್ತಿ ತುವಂ. ‘‘ತ್ವ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ತಂ ತದೇವಾತಿ ತಂ ತಂ ಏವ ಪಞ್ಹಂ. ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಕಾರಂ.

ಯೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಸಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ನನು ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಞ್ಹೋ ನತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಸಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಯೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಸಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನಂ. ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತೂಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ವತ್ವಾತಿ ಸಂಖೇಪೇನ ವತ್ವಾ.

ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿತೋ ಅವಸೇಸಾನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನಂ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನೇ.

‘‘ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವದನ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ತಥಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಅಯಂ ಛಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯಂ ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಸದ್ದೋ ಪದಾಲಙ್ಕಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ‘‘ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಮತ್ತೇನ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಛೇದನಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೩೭. ಕತಿ ಛೇದನಕಾನೀತಿಆದಿಪುಚ್ಛಾನಂ ಅನುಸನ್ಧಿಪುಚ್ಛಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪುಚ್ಛಾ ಹಿ ಅನುಸನ್ಧಿಅನನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ದುವಿಧಾ. ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಅನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾ ಅನುಸನ್ಧಿಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಾಮಪುಚ್ಛಾ ಅನನುಸನ್ಧಿಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ. ತಾಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ನೇತ್ತಿಅಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಇಧಾಪಿ ‘‘ಏಕಾದಸ ಯಾವತತಿಯಕಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಅನುಸನ್ಧಾನತ್ತಾ ಅನುಸನ್ಧಿಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಙ್ಖಾವಸೇನಾತಿ ಏಕಾದಸಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ, ಆಯತ್ತೇನ ವಾ. ಸಙ್ಖಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನೇವಾತಿ ‘‘ಕತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖಾಯ ಅನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಏವ. ತೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾನಂ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಛ ಛೇದನಕಾನೀ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ. ಇದಮೇವಾತಿ ಇದಂ ಏವ ವಚನಂ. ಅಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನ ವುತ್ತಂ, ಅಪೋರಾಣಂ ನವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಪನೇತನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ಏತಂ ವಚನಂ. ‘‘ಸೋಳಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸೋದಸಾತಿ ಏತ್ಥ ದಕಾರಸ್ಸ ಳಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೋಳಸಾ’’ತಿ ಪಾಠೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಜಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏವಂ ವತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ. ತೇತಿ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ. ಪವಿಸೇಯ್ಯಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ಪರಿಸಮಾನತ್ಥೋ. ಇತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ಅಸಾಧಾರಣಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೩೮. ಪುರಿಮ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ‘‘ಕತಿ ಛೇದನಕಾನೀ’’ತಿಆದಿಪಞ್ಹಾನಂ ಪುರೇ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ವೀಸಂ ದ್ವೇ ಸತಾನೀ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ. ‘‘ದ್ವೇಅನಿಯತೇಹೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಸಮಾಹಾರದಿಗುವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಅನಿಯತೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹಾದಿಯೋಗೇ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಗಾಥಾಯಂ ‘‘ಧೋವನಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ದ್ವೇ ಲೋಮಾತಿ ದ್ವೇ ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ.

‘‘ಸಕಲೋ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಗಾಥಾಯ ಯೋಜನಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ.

ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ದಸ ನಿಸ್ಸರೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ನಿಸ್ಸಾರೀಯತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೮೦, ೭೩೦) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ದಸಾತಿ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ನಿಸ್ಸಾರೀಯತೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಖುದ್ದಕಾ, ತಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತೀತಿ ಏವಂ.

ತೇಸನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ. ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಾದಯೋ ದುರಾಸದಾ ವಿಯ ದುರಾಸದಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ದುರೂಪಗಮನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸದಧಾತುಯಾ ಗತ್ಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುರಾಸಜ್ಜನಾತಿ ದುಕ್ಖೇನ ಆಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ಆಸಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸುಕರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮೂಪಮಾತಿ ಸಮಉಪಮಾ. ಸಮೂಪಮಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ.

ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಪಾರಾಜಿಕೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಂ. ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಿರೂಳ್ಹೀ ಭವನ್ತಿ ತೇತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಪಾಕಟಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಏತೇ’’ತಿಆದಿ. ಅವಿರೂಳ್ಹಿಧಮ್ಮಾತಿ ಅವಿರೂಳ್ಹೀಸಭಾವಾ. ಪಕತಿಸೀಲಭಾವೇನಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ಸೀಲವನ್ತಭಾವೇನ, ‘‘ಪಕತಿಸೀಲಾಭಾವೇನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಕತಿಸೀಲಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ, ಅಭಾವಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ‘‘ಅಟ್ಠೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾ’’ತಿಆದಿವಚನಮತ್ತೇನ, ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಭತ್ತಿಯೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿವಸೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾತಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ತೇವೀಸತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಚನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಥಾನಂ, ಸಬ್ಬಾಸಂ ವಾ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸಮಥಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಿಕವಚನಂ. ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ.

ಏತನ್ತಿ ‘‘ದ್ವೇ ಉಪೋಸಥಾ ದ್ವೇ ಪವಾರಣಾ’’ತಿ ವಚನಂ. ವಿಭಜನಾನೀತಿ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾನಂ ವಿಭಜನಕಿರಿಯಾಯ ಅವಿನಾಭಾವತೋ ಭಾವವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾತಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಅಪರಾಪಿ ಇಮಾ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ‘‘ವಿಭತ್ತಿಮತ್ತದಸ್ಸನೇನೇವ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಮಥೇಹಿ ವೂಪಸಮನವಸೇನಾ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥನಯತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ಥನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥವಾ’’ತಿಆದಿ, ‘‘ಇಮಾಪಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ಪದೇ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಂ. ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಹೇವಾತಿ ತೀಹಿ ಸಮಥೇಹೀತಿ ವುತ್ತಪಕಾರೇಹೇವ. ತಂಮೂಲಿಕಾನನ್ತಿ ತೇ ಏವ ಉಪೋಸಥಾದಯೋ ಮೂಲಮೇತಾಸನ್ತಿ ತಂಮೂಲಿಕಾ, ತಾಸಂ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಿಯೂಪಚಾರೇನ ವುತ್ತನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಾ ವಿಭತ್ತಿಯೋತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿವಿಭತ್ತಿಯೋ.

ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಆಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ

೩೩೯. ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯದಿದಂ ಆಪತ್ತಿಪಾರಾಜಿಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಪತ್ತಿಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ‘‘ಪರಾಜಯಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಸನತೋ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪರಾಜೇತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಣ್ಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೇತುಕತ್ವತ್ಥವಾಚಕೋ, ಯಕಾರಸ್ಸ ಕಕಾರೋ. ಚುತೋತಿ ಚವಕೋ. ಪರದ್ಧೋತಿ ವಿರದ್ಧೋ. ಭಟ್ಠೋತಿ ಪತಿತೋ. ನಿರಙ್ಕತೋತಿ ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ಅಪಸಾರಿತೋ. ಅನೀಹತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನ ಹರಿತೇ, ಅನಪನೀತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾದಿಭೇದೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಂವಾಸಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಮಕತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಹೀತಿ ಅಯಂ ಏವಂ ವಕ್ಖಮಾನೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಗಾಥಾಯಂ. ತೇನ ತಸ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏತ್ಥಾತಿ ದುತಿಯಗಾಥಾಯಂ. ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿವಾಸದಾನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು. ‘‘ಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿವಚನತ್ಥೋ ತಿಪದಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ ಹೋತಿ, ಚೇವಸದ್ದಚಸದ್ದೇಹಿ ಆದಿಸೇಸಪದಾನಂ ಉಭಯಪದತ್ಥಪಧಾನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದಂ ಕಾರಕಾನಂ ಕಿರಿಯಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ಕಿರಿಯತ್ಥಾಯ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಪದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ಥೇ ಅಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ತದ್ಧಿತನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಲಹುಕನಯೋ ಪನೇಸ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಗರುಕನಯೋ – ಆದಿ ಚ ಸೇಸೋ ಚ ಆದಿಸೇಸಾ, ಸಙ್ಘೋ ಆದಿಸೇಸೇಸು ಅಸ್ಸಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ.

ಅನೇಕಂಸಿಕತಂ ಪದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ಅನೇಕಂಸೇನ ಕತಂ ಅನೇಕಂಸಿಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅನೇಕಂಸೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಯತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನಿಯತೇ. ಯತ್ಥಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಸೋಪೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಧಮ್ಮೋಪಿ.

ಅಚ್ಚಯೇಸೂತಿ ದೋಸೇಸು. ತೇ ಹಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅಚ್ಚಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇನಾತಿ ಅಚ್ಚಯೇನ. ಥೂಲೋತಿ ಓಳಾರಿಕೋ. ‘‘ಥೂಲತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತೇನೇತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತೇನಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಚ್ಚಯಸ್ಸ ಥೂಲತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಧಮ್ಮಂ. ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಲಹುಕಾಪತ್ತೀನಂ ಥೂಲೋ ಅಚ್ಚಯೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದ್ವೇಭಾವೇ ಸತಿ ಸಂಯೋಗಪರತ್ತಾ ರಸ್ಸೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಆಪತ್ತಿದೇಸನತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಮಧಿವಚನಂ, ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಕುಸಲಧಮ್ಮಸದ್ದೇನ ಕುಸಲಚಿತ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪಾತೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಾತೇತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಚಿತ್ತಪಾತಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪದವಿಪರಿಯಾಯಂ ಕತ್ವಾ, ತಕಾರಸ್ಸ ಚ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯೋ ಹಿ ಪಾಳಿನಯೋ. ಣ್ಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೇತುಕತ್ವತ್ಥವಾಚಕೋ. ನನು ‘‘ಪಾತೇತಿ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಚನಂ ಸಿದ್ಧಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಅಪರಜ್ಝತಿ ಚಿತ್ತಸಮ್ಮೋಹನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಸ್ಮಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಾಸು ನಿಬ್ಬಚನಮೇವ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಸನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವುತ್ತಗಾರಯ್ಹಭಾವಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಟಿದೇಸೇತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಾಪತ್ತಿದೇಸನಾನಯತೋ ‘‘ಗಾರಯ್ಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿ ವಿಸುಂ ವತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುಸದ್ದೋ ದುಟ್ಠುಅತ್ಥೋ ಚ ವಿರೂಪತ್ಥೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುಟ್ಠು ಕತಂ, ವಿರೂಪಂ ವಾ ಕತ’’ನ್ತಿ. ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ. ತಂ ಪನೇತನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ಖಲಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ. ಯಂ ಪಾಪನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಯದೀತಿ ಅಥ. ಯದಿಸದ್ದೋ ಹಿ ಅಥಪರಿಯಾಯೋ. ಇದಮ್ಪೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ, ಪಾಪನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

‘‘ಲಪಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ದುರಾಭಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಾಸಧಾತುಯಾ ಕಥನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯನ್ತಿ ವಚನಂ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ತತೋ ಅತಿರೇಕಂ ಕಥೇತಬ್ಬವಚನಂ ಕಿಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಞ್ಚ ಯಂ ಪದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಕಾರೋ ಪಿಸದ್ದತ್ಥೋ ‘‘ಪದ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಯಂಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಯಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಪದ’’ನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಪದನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ. ಪದಸದ್ದೋ ಹಿ ವಚನವಾಚಕೋ. ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಯಸ್ಮಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಥಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯಂಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನನ್ತಿ ಪದಂ. ‘‘ಏತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಪದಂ. ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಏತಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾಪದಂ. ಏತನ್ತಿ ಏತಂ ಪದಂ, ಏತಂ ವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಖಿಯಗಾಥಾಯ. ಇದನ್ತಿ ಆಪತ್ತೀನಂ ನಿಬ್ಬಚನದೀಪಕಂ ವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ. ಗೇಹನ್ತಿ ಪಕತಿಗೇಹಂ. ಇದಂ ಪನ ಗೇಹನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಾಪತ್ತಿಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅವಿವಟ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಚ್ಛನ್ನ’’ನ್ತಿ. ವಿವಟನ್ತಿ ಅಚ್ಛನ್ನಂ. ನಾತಿವಸ್ಸನಭಾವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಾಪತ್ತಿಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ವಿವರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸುದ್ಧನ್ತೇತಿ ಸುದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ. ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚೇತಂ ವಿವಟನ್ತಿ ಏವಂ ಏತಂ ಛನ್ನಂ ಚೇ ವಿವಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನಾನನ್ತಿ ಅಭಿಭೂಯಮಾನಾನಂ. ‘‘ರುಕ್ಖಾದಿಗಹನಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪವನನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಪರಿಯಾಯತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಭವಭೇದಾದಿಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಟಿಸ್ಸರಣತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಸ್ಸರಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತನ್ತಿ ಪವನಂ. ತೇತಿ ಮಿಗಾ. ‘‘ಅಸ್ಸಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ಪಸ್ಸಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅವಿನಾಭಾವತೋ, ಆನಾಪಾನಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಕಾಸೋತಿ ಅಜಟಾಕಾಸೋ. ಪಕ್ಖೀನನ್ತಿ ವಿಹಙ್ಗಮಾನಂ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ವಿನಾಸೋವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಭವಸದ್ದೋ ವಿನಾಸವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ. ಗತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ. ಕಸ್ಮಾ ವಿಭವೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ. ತೇತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾ. ವಿನಾಸನ್ತಿ ವಿಭವಂ. ಸುಚಿರಮ್ಪೀತಿ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಾದಿಕಾಲಮ್ಪಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತೀತಿ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಪದಂ. ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅರಹತೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಾಥಾಯ ತೇ ತೇ ಅತ್ಥಾ ಸಂಗಹೇತ್ವಾ ಗಣಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕಂ.

ಇತಿ ಪಠಮಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.