ಪರಿವಾರವಗ್ಗಯೋಜನಾ

ಚೂಳವಗ್ಗಖನ್ಧಕಸ್ಸೇವಂ, ಕತ್ವಾನ ಯೋಜನಾನಯಂ;

ಅಧುನಾ ಪರಿವಾರಸ್ಸ, ಕರಿಸ್ಸಂ ಯೋಜನಾನಯಂ.

ಸೋಳಸಮಹಾವಾರೋ

ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರಯೋಜನಾ

ಏವಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಖನ್ಧಕಾನಂ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಪರಿವಾರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಗಹಮಾರೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಯಮಾಚರಿಯೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ಅನುಸನ್ಧಿದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಆಹ ‘‘ವಿಸುದ್ಧಪರಿವಾರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವಿಸುದ್ಧಪರಿವಾರಸ್ಸಾತಿ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಚತುಪರಿಸಾಯ ಪರಿವಾರಿತಸ್ಸ, ಅಥವಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಚತುಪರಿಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪರಿವಾರೇ ಹಿ ವಿಸುದ್ಧೇ ತೇನ ಪರಿವಾರಿತೋ, ತಂಪರಿವಾರಿತೋ ವಾ ಭಗವಾಪಿ ವಿಸುದ್ಧೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಸಂವಣ್ಣಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘‘ಪರಿವಾರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಗಹಮಾರೂಳ್ಹಸ್ಸ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುರೂಪೇನ ದೇಸಕಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಥೋಮನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸರೀರಸ್ಸಾತಿ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತೇನ ಸರೀರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ, ಇಮಿನಾ ಸಂವಣ್ಣಿತಾನಂ ಖನ್ಧಕಾನಮನುರೂಪೇನ ಭಗವತೋ ಥೋಮನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಪಕತಿ ಹೇಸಾಚರಿಯಾನಂ ಯದಿದಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಾನುರೂಪೇನ ದೇಸಕಸ್ಸ ಥೋಮನಾ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ; ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೧.೧). ಅನನ್ತರಾತಿ ಅನನ್ತರೇ ಕಾಲೇ.

ಯೋತಿ ವಿನಯೋ. ಪುಬ್ಬಾಗತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇಸು ವಿಭಙ್ಗಖನ್ಧಕೇಸು ಆಗತಂ. ನಯನ್ತಿ ಸದ್ದಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯನಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಬ್ಬಂ ನಯಂ. ಹಿತ್ವಾತಿ ಚಜಿತ್ವಾ. ಅನುತ್ತಾನತ್ಥವಣ್ಣನನ್ತಿ ಅನುತ್ತಾನಾನಂ ಪದಾನಮತ್ಥವಣ್ಣನಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ವಿಸುದ್ಧಪರಿವಾರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸರೀರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಖನ್ಧಕಾನಮನನ್ತರಾ ‘‘ಪರಿವಾರೋ’’ತಿ ಯೋ ವಿನಯೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಸಮಾರೂಳ್ಹೋ, ತಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಗತಂ ನಯಂ ಹಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

೧. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯೋ ಪರಿವಾರಸಙ್ಖಾತೋ ವಿನಯೋ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ, ತತ್ಥ. ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋತಿ ಸಮಾಸತ್ಥೋ. ಯಂ ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಸೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಅನಿಯಮ ನಿದ್ದೇಸೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ನಿಯಮನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸೋತಿ ಪದಾಲಙ್ಕಾರೋ. ದ್ವೀಸು ಹಿ ಸಬ್ಬನಾಮೇಸು ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪುಬ್ಬಮೇವ ಪಧಾನಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪನ ವಚನಾಲಙ್ಕಾರಂ. ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕತ್ಥನ್ತಿ ಚಿರಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಕಾಲಂ ಠಿತಿಕತ್ಥಾಯ, ‘‘ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಯಾಚಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಾಚಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇನ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಕಮ್ಮಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಿಕಾಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಜಾನತಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ದಸ ಅತ್ಥವಸೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಸ್ಸತಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ.

ಏವಂ ಕಮ್ಮದಸ್ಸನೇನ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕರಣದಸ್ಸನೇನ ಅಪರಮ್ಪಿ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದೀಹೀ’’ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಇದ್ಧಿವಿಧದಿಬ್ಬಸೋತಪರಚಿತ್ತವಿಜಾನನಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ‘‘ಜಾನತಾ, ಪಸ್ಸತಾ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಲೋಕಿಯಅಭಿಞ್ಞಾನಮೇವ ಕರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹೀತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ. ಛಹಿ ವಾ ಪನ ಅಭಿಞ್ಞಾಹೀತಿ ಸಹ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣೇನ ಪಞ್ಚಲೋಕಿಯಾಭಿಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ಛಹಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಹಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ತೀಸು ಕಾಲೇಸು, ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇಸು. ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾತಿ ಅನಾವರಣಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಪಞ್ಞಾಯ. ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ತಿರೋಪಬ್ಬತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾತಿ ಪಸಾದಚಕ್ಖುನಾ. ಪಟಿವೇಧಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ದೇಸನಾಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಪಞ್ಞಾಯ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಪಞ್ಞಾಯೇವ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ದೇಸನಾಪಞ್ಞಾ ನಾಮ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯ ತೇಜಸಾ. ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಾಮಗ್ಗಂ, ದೇವಾನಂ ಸಮ್ಪವತ್ತಯೀತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ ೫). ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅವತ್ಥಾವಸೇನ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಕರಣಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅರಹತಾತಿ ಅರೀನಂ ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಾ ಅರಹತಾ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ, ತೇನ ಭಗವತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕೇನಾಭತನ್ತಿ ತಂ ಪಠಮಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಕೇನ ಆಭತಂ, ಇತಿ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ.

೨. ಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನೇ ಪನ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಂ ತೇನ…ಪೇ… ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಇದಂ ಪದಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪತಿಉದ್ಧರಣಮತ್ತಮೇವ, ನ ಅತ್ಥದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಪದೇಸು. ಏಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏಕಾ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋತಿ ಪಚ್ಛಾ ಠಪಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ.

ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ‘‘ಏಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ದ್ವೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತಿಯಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಸ್ಮಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ದೋಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ದೋಸೇ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಅಲುತ್ತಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಚೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಚೇವ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಜನಪದೇಸು ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪಾರಿಸೇಸನಯೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನಾತಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಚರಿಯಪಞ್ಚಮೇನ. ಏತ್ಥೇವಾತಿ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇಯೇವ. ಏತೇಹೀತಿ ಚತೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ. ಸೇಸಾನೀತಿ ಚತೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸೇಸಾನಿ.

ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಧಾರಣಾ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚಾ’’ತಿ. ಇದಂ ಪನಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಪನ, ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿನೀತಕಥಾಮತ್ತಮೇವಾತಿ ವಿನೀತವತ್ಥುಪಕಾಸಕಂ ಕಥಾಮತ್ತಮೇವ. ತಾಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವಾತಿ ‘‘ಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಉಭತೋ’’ತಿ ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವ. ಏತ್ಥಾತಿ ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತಿಪದೇ.

‘‘ನಿದಾನೇ ಅನುಪವಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿದಾನೋಗಧ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸತ್ತಮೀಸಮಾಸಞ್ಚ ಓಗಧಸದ್ದಸ್ಸ ಅನುಪವಿಟ್ಠತ್ಥಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಓಗಾಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ ಧರತಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಓಗಧಂ. ನನು ನಿದಾನೋಗಧೇ ಸತಿ ‘‘ಪಠಮೇನ ಉದ್ದೇಸೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ ‘‘ದುತಿಯೇನ ಉದ್ದೇಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿದಾನೋಗಧ’’ನ್ತಿ. ನಿದಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮಾನನ್ತಿ ನಿದಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಮಾನಮ್ಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ, ಪಗೇವ ದುತಿಯೇ ಉದ್ದೇಸೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಆದೀನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ದ್ವಙ್ಗಿಕೇನಾತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ದ್ವಙ್ಗಿಕೇನ. ನನು ‘‘ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಕಾಯತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಕಾಯತೋ ಚ ಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ವಚನೇ. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ. ಆಪನ್ನೋಸೀತಿ ತ್ವಂ ಆಪನ್ನೋ ಅಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಮ ಆಪನ್ನೋಮ್ಹೀತಿ ಆಮ ಅಹಂ ಆಪನ್ನೋ ಅಮ್ಹೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಾವದೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಜಾನಕ್ಖಣೇಯೇವ. ತಂ ಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಮಾಪನ್ನಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ. ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಕಾರಣಾ. ‘‘ನ ಕತಮೇನ ಸಮಥೇನ ಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಯಂ ಪನ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ವುತ್ತಮಾತಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಮಾತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿನಯೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಮಾತಿಕಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಪೀಯತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಠಪೀಯತಿ, ಪಕಾರಂ ಜಾನಾಪೇತಿ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಪದಭಾಜನಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಭಾಜಿಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಿಭತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಕಾಯವಾಚಾವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ಸೋ ಹಿ ನ ಸಂವರತಿ ಕಾಯವಾಚಂ ನ ಪಿದಹತೀತಿ ಅಸಂವರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯೇಸಂ ವತ್ತತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ತತಿಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಪಿಟಕಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಚಾ’’ತಿ. ಪಗುಣಾತಿ ವಾಚುಗ್ಗತಾ. ತೇತಿ ತೇ ಪುಗ್ಗಲಾ, ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ಕೇನಾಭತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭರಧಾತುಯಾ ಧಾರಣಪೋಸನತ್ಥೇಸು (ಪಾಣಿನೀ ೧೦೮ ಧಾತುಪಾಠೇ) ಧಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕೇನ ಆನೀತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪರಮ್ಪರಾಯ ಆನೀತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಮ್ಪರಾಭತನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ತತಿಯಾಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥವಾ ‘‘ಕೇನಾಭತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅನುರೂಪಂ ಯಕಾರಲೋಪವಸೇನ ವಾಕ್ಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩. ಉಪಾಲಿ ದಾಸಕೋ ಚೇವಾತಿಆದಿಕಾ ಗಾಥಾಯೋ ಕಿಮತ್ಥಂ ಕೇಹಿ ಠಪಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ತನ್ತಿ ಪರಂ ಪರಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ಗಾಥಾಸು. ಯನ್ತಿ ವಚನಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನೇ ವುತ್ತೇನ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ.

ಇತಿ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಕತಾಪತ್ತಿವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ಇತೋತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರತೋ, ಪರಂ ವುತ್ತಾ ಸತ್ತ ವಾರಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾ ಏವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಕತಾಪತ್ತಿವಾರೋತಿ ‘‘ಕತಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಲಕ್ಖಿತೋ ವಾರೋ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತದನನ್ತರೋತಿ ತೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ವಾರಾನಂ ಅನನ್ತರೇ ವುತ್ತೋ. ಸಮುಚ್ಚಯವಾರೋತಿ ಸಂ ಏಕತೋ ಆಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಆದಯೋ ಉಚಿಯನ್ತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೋ, ಸೋಯೇವ ವಾರೋ ಸಮುಚ್ಚಯವಾರೋ.

೧೮೮. ತತೋತಿ ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ವಾರೇಹಿ, ಪರಂ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಏಕೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಚ್ಚಯವಸೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ. ತೇಪೀತಿ ಅಟ್ಠ ವಾರಾಪಿ. ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ. ತತೋತಿ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗತೋ, ಪರಂ ಆಗತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಂ ಇಮೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ವಾರಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸವಾರೇಸು.

ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸವಣ್ಣನಾ

೨೫೭. ತದನನ್ತರಾಯಾತಿ ತೇಸಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸವಾರಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾನಕಥಾಯ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಅನತ್ತಾ ಇತಿ ನಿಚ್ಛಿತಾತಿ ಅನತ್ತಾತ್ವೇವ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾ. ಇಮಿನಾ ಅನತ್ತಾ ಇತಿ ನಿಚ್ಛಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಿಧಾತುಯಾ ವಿನಿಚ್ಛಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾಕಾರಾದೀಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಭಾಗಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಾಕಾರಾದೀಹಿ ಸಮಾನೋ ಭಾಗೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಭಾಗಾ, ತೇಯೇವ ಧಮ್ಮಾ ಸಭಾಗಧಮ್ಮಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಾಮಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿನಾಮಮತ್ತಮ್ಪಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಪಗೇವ ನಾಮಿಕೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನ ಖಾಯತಿ. ಇಮಿನಾ ನ ನಾಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಞಾಧಾತುಯಾ ಖಾಯನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುಕ್ಖಹಾನಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಖಂ ಜಹಾತೀತಿ ದುಕ್ಖಹಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಖಘಾತನ’’ನ್ತಿ. ದುಕ್ಖಂ ಹನತೀತಿ ದುಕ್ಖಘಾತನೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ, ತಂ. ‘‘ಖನ್ಧಕಾ ಯಾ ಚ ಮಾತಿಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸುಖುಚ್ಚಾರಣತ್ಥಾಯ ರಸ್ಸವಸೇನ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧಕಾ ಯ ಚ ಮಾತಿಕಾ’’ತಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತೋಕತನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೧೬) ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಪರೋಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಓಕಾರಾಗಮವಸೇನ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನನಿಯತೋಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತಕತ’’ನ್ತಿ. ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತೋಕತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೇನ. ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬೋತಿ ಪತಿ ಏತಬ್ಬೋ, ಪಟಿಮುಖಂ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞೇಹೀತಿ ತೀಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ.

ತತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಭೇದನಿದಾನವಚನೇಸು. ಸಮ್ಭೇದವಚನೇನ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತಾನಿ ತೀಣಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಞ್ಞತ್ತಿದೇಸಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತದೇಸಸಙ್ಖಾತಂ. ‘‘ಇಮಾನಿ ತೀಣೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಸಧಾತುಯಾ ಖಾಯನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನನಿಯಮಸಮ್ಭೇದನಿದಾನಸಙ್ಖಾತೇಸು ತೀಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಇತರಂ ಪನಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನನಿಯಮಸಮ್ಭೇದೇಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಪನ.

ಆಳವೀತಿ ಆಳವಿಯಂ. ಸಕ್ಕೇಸು ಭಗ್ಗೇಸು ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಜನಪದನಾಮತ್ತಾ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

ದ್ವೀಸು ವಿಭಙ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ವಿಭಙ್ಗೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಏತ್ಥ ಸುಕಾರಲೋಪೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ. ಯಥಾಞಾಯನ್ತಿ ಯುತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪಂ. ತನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಮೇ ಸುಣಾಥಾತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಸುಣಾಥ. ಇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ.

ಕಥಿನನ್ತಿ ಪಠಮಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಅನನುಞ್ಞಾತಾಯ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ. ಸದಿಸಾ ಇಧ ದಿಸ್ಸರೇತಿ ಏತ್ಥ ಇಧಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಪಕರಣವಸೇನ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿ. ‘‘ಸದಿಸಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಕಾರಸ್ಸಾಕಾರಾದೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಸ್ಸರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ರೇಕಾರೋ (ನಿರುತ್ತಿದೀಪನಿಯಂ ೫೭೦ ಸುತೇ) ದಸ್ಸಿತೋ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸೋ

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೫೮. ಕಿಮತ್ಥಂ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಸುಕ್ಕಸಂಸಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಸುಕ್ಕಸಂಸಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿವಚನೇ. ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ, ಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು ವಾ ಸೀಸಂ. ಸೇಸಾನೀತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕತೋ ಸೇಸಾನಿ ಪಞ್ಚಸತ್ತತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ. ತೇನಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇನ. ‘‘ಸುಕ್ಕಸಂಸಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸುಕ್ಕಸಂಸಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿವಚನೇ.

ಖುದ್ದಕವಣ್ಣನಾವಸಾನೇತಿ ಖುದ್ದಕಟ್ಠಕಥಾಯ ಅವಸಾನೇ.

ಲಿಙ್ಗವಿಪರಿಯಾಯೋತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ. ಕಾಯಮಾನಸಿಕಾ ಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯಮಾನಸೇಸು ಪವತ್ತಾ ಕಾಯಮಾನಸಿಕಾತಿ ವುತ್ತೇ ಸಮುಟ್ಠಾನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಕತಾ’’ತಿ.

ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೫೯. ಇದಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮುದಾಯನಾಮೇ ಏಕದೇಸವೋಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಾನೀತಿ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕತೋ ಸೇಸಾನಿ ಏಕೂನಸತ್ತತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ. ತೇನಾತಿ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕೇನ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ವಿಗ್ಗಹುತ್ತರೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ. ವಿಗ್ಗಹುತ್ತರೀತಿಆದಿಪದಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಮಕತ್ವಾ ಅತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀ’’ತಿ. ಅನಿಯತಾ ದುತಿಯಿಕಾತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ದುತಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾ ತಿಕಾ ಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪದವಿಪರಿಯಾಯವಸೇನ ಕಕಾರಸ್ಸ ದೀಘವಸೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನಾ ತಿಕಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಕತಾ’’ತಿ.

ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೬೦. ‘‘ಸಞ್ಚರೀ’’ತಿ ಇದಂ ತಾವ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ನಾಮ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ.

ವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತೇನ ‘‘ರಿಞ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭೬) ಪದೇನ ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉಪಲಕ್ಖಿತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಭಙ್ಗೇ ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ಆಗತ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯ’’ ಇತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೩೫-೧೩೬) ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚೀವರಂ ದದೇಯ್ಯ’’ಇತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೬೯) ಚ ‘‘ಚೀವರಂ ಸಿಬ್ಬೇಯ್ಯ’’ಇತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೭೬-೧೭೭) ಚ ವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದತ್ತಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ಸಮಣಚೀವರೇನ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಸಮಣಚೀವರಂ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇದಂ (ಪಾಚಿ. ೯೧೭) ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸಮನುಭಾಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೬೧. ಭೇದನ್ತಿ ಇದಂ ಸಮನುಭಾಸನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ.

ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೬೨. ಉಬ್ಭತನ್ತಿ ಇದಂ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ.

ಆವಸಥೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಆವಸಥಸದ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ.

ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೬೩. ‘‘ಏಳಕಲೋಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ. ಇತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತತೋ. ಪಾಳಿನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಪಾಳಿಂ. ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬಾಪರತೋ ವಿರಾಧೇತ್ವಾ. ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ. ಪನಸದ್ದೋ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ಪನ ತಥಾಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏವನ್ತಿ ತಥಾಕಾರೇನ. ಅತ್ಥಾನುಕ್ಕಮೋತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮೋ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಖುಕಾವಾ ಸೇನ ಚಾ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಖುಕೇ ಆವಾಸೇ ವಸ್ಸಂ ವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೦೪೭) ಇದಂ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಚ ಸಾಮಣೇರೀ ಗಿಹಿನಿಯಾ’’ತಿ ಪಾಠಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೬೪. ಪದನ್ತಿ ಇದಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ. ‘‘ತಥಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇನ ಚಾ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಓವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೫೪-೧೫೫) ಇದಂ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನೋಕಾಸೋ ಚ…ಪೇ… ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೨೧೯-೧೨೨೧) ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೬೫. ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ.

ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೬೬. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥನ್ತಿ ಇದಂ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ. ‘‘ಬ್ಯೂಹೇನ ಸತ್ತಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತದನನ್ತರಮೇವಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನನ್ತರಮೇವ, ‘‘ಆಗತ’’ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೬೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನೇ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಏಕದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ. ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ. ಸಮ್ಭಿನ್ನಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಂಸಗ್ಗಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ತಿವಿಧನ್ತಿ ಭೂತಾರೋಚನಚೋರಿವುಟ್ಠಾಪನಅನನುಞ್ಞಾತಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ತಿಪ್ಪಕಾರಂ. ತನ್ತಿ ನಿಯತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುನ ತನ್ತಿ ನಿಯತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುನ ತನ್ತಿ ವಚನಂ. ನೇತ್ತಿಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯವಾಚಂ ನೇತಿ ವಿನೇತೀತಿ ನೇತ್ತಿ, ಕಾಯವಾಚಂ ನೇತಿ ವಿನೇತಿ ಏತ್ಥ, ಏತಾಯಾತಿ ವಾ ನೇತ್ತಿ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಾಳಿ. ಸಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಂ ಧಾರೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನೇತ್ತಿಯೇವ ಧಮ್ಮೋ ನೇತ್ತಿಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ನೇತ್ತಿಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಿಕಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿನಯಪಾಳಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ.

ಇತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲ ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೭೧. ಇದಾನಿ ವುತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ತಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲಿಕೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥಾತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ, ಪುಚ್ಛಾಸು ವಾ. ಆಗತಾಪತ್ತಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಆಗತಾಪತ್ತಿಯಾ ಪುಚ್ಛಾ. ಹೀತಿ ವಿಸೇಸಜೋತಕೋ, ಹಿ ವಿಸೇಸಂ ವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ದುತಿಯಪದೇ. ‘‘ರಾಸಿವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಖನ್ಧಸದ್ದಸ್ಸ ರಾಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿನೀತವತ್ಥೂನೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿನೀತಸದ್ದೋ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ. ನನು ವಿನೀತವಿನಯಸದ್ದಾನಂ ಸದ್ದತೋ ನಾನತ್ತಾ ಅತ್ಥತೋಪಿ ನಾನಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ವಿನಯಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನೀತಂ…ಪೇ… ಏಕ’’ನ್ತಿ. ಇದನ್ತಿ ಪದತ್ತಯಂ. ಅತ್ಥತೋ ಏಕನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋಯೇವ ಏಕಂ, ನ ಸದ್ದತೋ. ವಿನೀತವತ್ಥೂನೀತಿ ಆಪತ್ತಿವಿನಯಕಾರಣತ್ತಾ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ. ಯೇಸೂತಿ ಅಗಾರವೇಸು. ಸತೀತಿ ಸನ್ತೇಸು. ಏತ್ಥ ಚ ಯೇಸು ಸತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಅಸತಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವಾಕ್ಯಮ್ಪಿ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಿನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯೇಸೂತಿ ಗಾರವೇಸು. ತೇತಿ ಅಗಾರವಗಾರವೇ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಪತ್ತಿಭಾವಪುಚ್ಛಾತಿ ವಿಪತ್ತಿಭಾವಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ. ಪುಚ್ಛಿಯತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ ಅನುವಾದಮೂಲಾನೀತಿ ಇಮಾ ಪುಚ್ಛಾಯೋ ಮೂಲಪುಚ್ಛಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಇಮಾನೀ’’ತಿ ನಿಕಾರೇನ ಸಹ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋಯೇವ. ಮೂಲಪುಚ್ಛಾತಿ ಪುಚ್ಛಿಯನ್ತಿ ಇಮಾಹೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ಮೂಲಾನಂ ಪುಚ್ಛಾ ಮೂಲಪುಚ್ಛಾ. ‘‘ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ವುತ್ತಂ’’ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಅಧಿಕರಣಾನಂಯೇವ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಮಾತಿಕಾ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಮಾತಿಕಾಯಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ. ವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಪದಭಾಜನಿಯಂ, ಆಗತವಸೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ನಿದ್ದೇಸೋ.

ಪಟಿನಿದ್ದೇಸೇ ಆರತೀತಿಆದಿಪದಾನಂ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆರಕಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಆರಕಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತೇಹೀತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ, ಆರಕಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ರಮತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಿಪಚ್ಚಯೋ ಕತ್ವತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ರತೀತಿ ರಮನಂ. ಇಮಿನಾ ತಿಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥೇಪಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿನಾತಿ ಏತೇಹಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವಿನಾ. ಇಮಿನಾ ವಿರತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಚ್ಚೇಕನ್ತಿ ಪತಿ ಏಕಂ, ಪಟಿಸದ್ದೋ ವಿಚ್ಛತ್ಥಜೋತಕೋ, ವಿಸುಂ ವಿಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಪಟಿವಿರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿರತಿ ಪಟಿವಿರತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತಿಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥೇಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವೇರನ್ತಿ ಅನತ್ಥಕರತ್ತಾ ವಿರಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿರಂ, ತದೇವ ವೇರಂ, ರಾಗಾದಿಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಹಿ ವೇರಹೇತುತ್ತಾ ವೇರನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏತಾಯಾತಿ ವಿರತಿಯಾ. ಇಮಿನಾ ಅಕಿರಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ರಿರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಕರಣತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಕರಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಕರಣಸ್ಸ. ಪಟಿಪಕ್ಖತೋತಿ ವಿರುದ್ಧಭಾವತೋ. ಇಮಿನಾ ಅಕರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾರೋ ವಿರುದ್ಧತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಅಜ್ಝಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜನಸ್ಸ. ‘‘ವೇಲನತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೇಲತೀತಿ ವೇಲಾ, ವೇಲನಂ ವಾ ವೇಲಾತಿ ವಚನತ್ಥೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ. ಮಗ್ಗೋ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಯಾತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಬನ್ಧತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಧಾತುಯಾ ಬನ್ಧನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನಿವಾರೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬನ್ಧಧಾತುಯಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಸೇತೂ’’ತಿ ನಾಮಂ. ತಂ ಸೇತುನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ತಂ ಸೇತುಂ. ಏತ್ಥ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಸೋ ಸೇತೂ’’ತಿ ಚ ‘‘ಏತಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋಯೇವ.

ಬುದ್ಧೇ ಅಗಾರವಾದೀಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ, ನ ಗಚ್ಛತೀತಿಆದೀಸು ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಧರಮಾನೇತಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೇ, ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ, ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ವಾ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ. ಧಮ್ಮಸ್ಸವನನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಟ್ಠಾನಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ವಾ. ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗೋ, ಧಮ್ಮಸವನಮಣ್ಡಪೋ. ಅಥ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗೋ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾಗಮಜನೋ, ತಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗಂ. ಚಿತ್ತೀಕಾರನ್ತಿ ಅಪಚಾಯನಾಕಾರಂ. ವಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಅನಾದರೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಾಯಪಾಗಬ್ಬಿಯನ್ತಿ ಭುಸಂ ಗರತಿ ಅಞ್ಞೇ ಪೀಳೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪಗಬ್ಬೋ, ಅತಿಮಾನೋ, ಓಟ್ಠಜೋ ತತಿಯಕ್ಖರೋ. ಪಗಬ್ಬಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಗಬ್ಬಿಯಂ, ಕಾಯೇನ ಪಾಗಬ್ಬಿಯಂ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಬಿಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪರಿವಾರ ೨೭೧; ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪರಿವಾರ ೩.೨೭೧; ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪರಿವಾರ ೨.೨೭೧ ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೧೪೬; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೬.೮೨-೮೪; ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೪೪), ಕಾಯಾನಾಚಾರಂ. ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದಿಕಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ. ಪಮಜ್ಜನಂ ಪಮಾದೋ, ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಮಾದೇ ಚ ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸೇ’’ತಿ. ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಧಾರನ್ತಿ ಆಮಿಸೇನ ಅತ್ತನೋ, ಪರೇಸಞ್ಚ ಅನ್ತರಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ದಹನಂ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಧಾರೋ, ತಥಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಧಾರೋ.

೨೭೨. ಸತ್ಥರಿಪಿ ಅಗಾರವೋತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅನೀಚವುತ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸದ್ದತ್ಥೋ ಪನೇವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಪಟಿಮುಖಂ ಆದರೇನ ಸತ್ಥುವಚನಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ ನಾಮಾತಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಾದೀಸು ಚತೂಸು ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಭಾವಞ್ಚ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾ ಅಮಾದೇಸಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖೇ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಭೇದೇ’’ತಿ. ಸಪರಸನ್ತಾನೇತಿ ಅತ್ತಪರಸನ್ತಾನೇ. ಪಹಾನಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಹಾಧಾತುಯಾ ಕರಣಞ್ಚ ಆಯಸದ್ದಸ್ಸ ತದತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾದೀಹಿ ನಯೇಹಿ ಪಹಾನತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾದೀಹೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಕರುಣಾಭಾವನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತನ್ತಿ ವಿವಾದಮೂಲಂ. ‘‘ಅಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನವಸ್ಸವಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅವಪುಬ್ಬ ಸುಧಾತುಯಾ ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಇದಂ ಸಂ, ಸಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರತೋ ಆಮಸತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಕಮೇವ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರಾಮಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರಾಮಸನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಭುಸೋ ಠಿಯತೇ ಆಧಾನನ್ತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಆಧಾನಸದ್ದೋ ದಳ್ಹಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀ’’ತಿ. ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀ.

೨೭೩. ಅನುವಾದಮೂಲನಿದ್ದೇಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮಾನೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಥ ಖೋತಿ ತಥಾ ಸಮಾನೋಪಿ, ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿವದನ್ತಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತಥಾ ವಿವದನ್ತಾತಿ ತೇನಾಕಾರೇನ ವಿವದನ್ತಾ, ಅನುವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ವಿಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಅನುವಾದಮೂಲೇ. ವಿಸೇಸೋತಿ ವಿವಾದಮೂಲತೋ ವಿಸೇಸೋ. ವಿವದನ್ತಾನಂ ಕೋಧೂಪನಾಹಾದೀನಿ ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ, ಅನುವದನ್ತಾನಂ ಅನುವಾದಮೂಲಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೨೭೪. ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಮೇತ್ತಾ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸಹಗತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಕತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಸಮ್ಮುಖಪರಮ್ಮುಖಾನಂ ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮುಖಪರಮ್ಮುಖೇಸು. ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಥೇರಾನಂ ದಾನಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಭಯೇಹಿಪೀತಿ ನವಕತ್ಥೇರೇಹಿಪಿ. ತೇಸೂತಿ ನವಕತ್ಥೇರೇಸು. ಅವಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅವಮಾನಂ. ಅತ್ತನೋ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸಾಮನಂ ವಿಯ ಪಟಿಸಾಮನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಮೇತ್ತಾಕಾಯಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಿಸದ್ದೋ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ‘‘ಸರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸತಿಜನಕೋತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸತಿಜನಕೋ. ತಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ. ನನ್ತಿ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೇಸನ್ತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ತೇತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ. ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಪಿಯಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಯಕರಣೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಿಯಕರಣೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಗರುಕರಣೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ‘‘ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಹಾಯಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಭಾವಪ್ಪಧಾನಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಗಹೋ, ತದತ್ಥಾಯ. ತೇಹೀತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ. ‘‘ಸಮಗ್ಗಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವಚನನ್ತಿ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಚನಂ. ವಿಹಾರೇತಿ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಥೇರೇ ಅಸನ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ಥೇರಂ ಕದಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ ನುಖೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಮಮಾಯನವಚನನ್ತಿ ಮಮಾಯನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಂ ವಚನಂ. ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧಾನೀತಿ ಮೇತ್ತಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಿನೇಹೇನ ಸಿನೇಹಿತಾನಿ. ನಯನಾನೀತಿ ಚಕ್ಖೂನಿ. ‘‘ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅರೋಗೋತಿ ಪದಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿಚ್ಚಾಬಾಧೇನ ವಾ ಅರೋಗೋ, ಆಗನ್ತುಕಾಬಾಧೇನ ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಾಬಾಧೇನ ವಾ ಅರೋಗೋ, ಬಹಿದ್ಧಾಬಾಧೇನ ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ, ಕಾಯಾಬಾಧೇನ ವಾ ಅರೋಗೋ, ಚಿತ್ತಾಬಾಧೇನ ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ. ಸಮನ್ನಾಹರಣನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕರಣಂ.

ನ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಟಿವಿಭಜಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತದತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಏತ್ತಕಂ…ಪೇ… ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಮಿಸಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಏತ್ತಕಂ ವಾ ಅಸುಕಸ್ಸ ಚ…ಪೇ… ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಆಭತನ್ತಿ ಗಾಮಾದಿತೋ ಆನೀತಂ. ಅದಾತುಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಾನಞ್ಹಿ ನಾಮ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ವಾರಿತಂ. ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲಸೀಲವನ್ತಾನಂ. ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೪೧; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೯೨; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೬.೧೧) ವುತ್ತಂ. ವಿಚೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ. ದಾತುಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ಅವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ನನು ಏವಂ ಸತಿ ಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗೋ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಸ್ಮಾ ವಿಚೇಯ್ಯ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ. ಏತೇತಿ ಗಿಲಾನಾದಯೋ. ಇದಂ ಪದಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ, ‘‘ದೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಇತಿ ಅಯನ್ತಿ ಇತಿ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಅಯಂ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ.

ಅಖಣ್ಡಾನೀತಿಆದೀಸು ಪಠಮಂ ತಾವ ಖಣ್ಡಛಿದ್ದಸಬಲಕಮ್ಮಾಸಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಅಖಣ್ಡಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸೂತಿ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆಪತ್ತಿಞ್ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಹೋತಿ. ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾ. ವಾಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಭಿನ್ನೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಖಣ್ಡಂ ನಾಮಾತಿ ಛಿನ್ನಂ ನಾಮ. ವೇಮಜ್ಝೇತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವೇಮಜ್ಝೇ. ಭಿನ್ನನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನಂ. ಛಿದ್ದಂ ನಾಮಾತಿ ವಿವರಂ ನಾಮ. ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಬಲಂ ನಾಮಾತಿ ಚಿತ್ರಂ ನಾಮ. ಭಿನ್ನಾನೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ. ಕಮ್ಮಾಸಂ ನಾಮಾತಿ ವಿಚಿತ್ರಂ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಕೇನ ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಚಿತ್ರಂ ಸಬಲಂ ನಾಮ, ನಾನಾಠಾನೇ ನಾನಾವಣ್ಣೇನ ವಿಚಿತ್ರಂ ಕಮ್ಮಾಸಂ ನಾಮಾತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ಖಣ್ಡಾದೀನಂ ವಿಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ಅಖಣ್ಡಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಭಿನ್ನಾನಿಸೀಲಾನೀತಿ ಅಭಿನ್ನಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಾನಿ. ತಾನಿ ಪನಾತಿ ಸೀಲಾನಿ ಪನ. ‘‘ಏತಾನೀ’’ತಿ ಪದಂ ಪದಾಲಙ್ಕಾರಮತ್ತಂ. ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋತಿ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಭುಜಿಸ್ಸಕರಣಭಾವತೋ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪವಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭುಜಿಸ್ಸಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ. ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಂ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ. ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಞ್ಚ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ಚಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಂವತ್ತಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ಬಹುಲಂ ಕತ್ತುವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ತಂ ಗತೋತಿ ಸಾಮಞ್ಞಗತೋ, ಸೀಲೇನ ಸಾಮಞ್ಞಗತೋ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋ, ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾನಭಾವೂಪಗತಸೀಲೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

ಯಾಯಂ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞಗತಸ್ಸಾಪಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಅರಿಯಾ’’ತಿ ಸದ್ದನ್ತರಸನ್ನಿಧಾನೇನ ವಿಸೇಸವಿಸಯತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಉತ್ತಮತ್ತಾ ವಾ ನಿದ್ದೋಸಾ. ಇಮಿನಾ ಅರಿಯಸದ್ದೋ ನಿದ್ದೋಸತ್ಥವಾಚಕೋ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಪಾಟಿಪದಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಯಾತಿ. ಇಮಿನಾ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ಬಹುಲಂ ಕತ್ತುವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೋ ತಥಾಕಾರೀ ಹೋತಿ, ತಕ್ಕರಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತಥಾಕಾರೀತಿ ತಾಯ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕಾರೀ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ತಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕರೋತೀತಿ ತಕ್ಕರೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಖೀಯನಂ ಖಯೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಯೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ, ತದತ್ಥಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಯತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಸೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತವಚನತೋ ಸೇಸಂ ವಚನಂ.

ಇತಿ ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಖನ್ಧಕಪುಚ್ಛಾವಾರೋ

ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೦. ಉಪಸಮ್ಪದಕ್ಖನ್ಧಕನ್ತಿ ಮಹಾಖನ್ಧಕಂ. ‘‘ನಿದಾನೇನ ಚ ನಿದ್ದೇಸೇನ ಚ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹ ನಿದಾನೇನಾತಿ ಸನಿದಾನಂ, ಸಹ ನಿದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಸನಿದ್ದೇಸನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ನಿದಾನೇನಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿದೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿದಾನೇನ. ನಿದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಾದಿನಿದ್ದೇಸೇನ. ತತ್ಥಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಪದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಸದ್ದೋ ಉತ್ತಮಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಮಾನೀ’’ತಿ. ಪದಾನೀತಿ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೦೨-೪೦೩; ಮಹಾವ. ೧೨೪) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಿ ಪದಾನಿ. ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ‘‘ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಾನಿ ಪದಾನಿ ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಪದಾನೀ’’ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಪದಾನಂ ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಪದಾನಮೇವ ಸಾಮಿವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ನನು ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ಪುಗ್ಗಲಾನಞ್ಞೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ. ಯೇನ ಯೇನ ಪದೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಾ ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿ. ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ.

ನಸ್ಸನ್ತೇತೇತಿ ನಸ್ಸನ್ತು ಏತೇ. ವಿನಸ್ಸನ್ತೇತೇತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತು ಏತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಹೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ. ವದತೋತಿ ವದನ್ತಾನಂ. ಸೇಸೇಸು ಉಪೋಸಥಕರಣೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಪಕರಣಾದಿವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪವಾರಣಕ್ಖನ್ಧಕೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ.

ಚಮ್ಮಸಂಯುತ್ತೇಪೀತಿ ಚಮ್ಮೇನ ಸಂಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತೇ ಖನ್ಧಕೇಪಿ, ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿಸದ್ದೋ ಪವಾರಣಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಸಮನ್ತಾತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ.

ತತ್ಥಾತಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ಚೀವರಸಂಯುತ್ತೇತಿ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ.

ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೇತಿ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕೇಸುಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ.

ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕೇತಿ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ಗರುಭಣ್ಡವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇತಿ ಗರುಭಣ್ಡಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ.

ಸಙ್ಘಭೇದೇತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ‘‘ಸಮಾಚಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾಚಾರಸದ್ದೇನ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ಏಕಾ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಠಪನಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿಪದಸ್ಸ ಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಚಸತಿಕಸತ್ತಸತಿಕೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇಸು. ಆರೋಪಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ರುಪಧಾತುಯಾ ದ್ವಿಕಮ್ಮಿಕತ್ತಾ, ನ್ಯಾದಿಗಣತ್ತಾ ಚ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಪಧಾನಕಮ್ಮಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ‘‘ಸಙ್ಗಹ’’ನ್ತಿ ಅಪಧಾನಕಮ್ಮಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಗಹ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಸತ್ತಸತಿಕೇಸು.

ಇತಿ ಖನ್ಧಕಪುಚ್ಛಾವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ

ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೧. ಏವಂ ಖನ್ಧಕಪುಚ್ಛಾಯ ವಣ್ಣನಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಏಕುತ್ತರಿಕನಯಸ್ಸ ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿ…ಪೇ… ನಯೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೇ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಛ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೇನ ಆಪತ್ತಿಕರಾ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಛನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ, ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚಾತಿ ಮಾತಿಕಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚ. ಲಹುಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜತ್ತಾ ನ ಲಹುಕಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಲಹುಕೇನ ಪನ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಲಹುಕೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನ ವಿಸುಜ್ಝನತೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಚವಿಧಾತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಪಕಾರಾ. ಕೇನಚೀತಿ ಲಹುಕೇನ ವಾ ಗರುಕೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಗಿಹಿಭಾವತೋ ಅವಸೇಸೋ ಸಮಣಭಾವೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಸಾವಸೇಸಾ, ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಅನವಸೇಸಾ. ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಸೇನ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ.

‘‘ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಣಿಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತರಾಯಿಕಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ದೇಸೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧಿಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಲೋಕವಜ್ಜಾತಿ ಲೋಕೇಹಿ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ. ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾತಿ ಭಗವತೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ. ಯನ್ತಿ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕರೋನ್ತೋತಿ ಕಿರಿಯಮಾನತೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಮಾನಸದ್ದಸ್ಸ ಅನ್ತಾದೇಸೋ. ಇಮಿನಾ ಕರಣಂ ಕಿರಿಯನ್ತಿ ಭಾವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಾ ಆಪತ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಅನನ್ತರವಾಕ್ಯೇಸುಪಿ.

ಪುಬ್ಬಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಸದ್ದೋ ಪಠಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಪನ್ನಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಮಜ್ಝೇಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ. ಮೂಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಮೂಲೇ ಕಾಯಚಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಮಿಸ್ಸತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇದಮ್ಪೀತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತವಚನಮ್ಪಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಪುರಿಮಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಏಕೇನ ಕಾರಣೇನ.

ಯಾತಿ ಆಪತ್ತಿ, ದೇಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಯಂ ದೇಸಿತಾ ಗಣನೂಪಿಕಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಾ ದೇಸಿತಾ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಅಗಣನೂಪಿಕಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಉಸ್ಸಾಹೇನೇವಾತಿ ಪುನಪಿ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಹ ಉಸ್ಸಾಹೇನೇವ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ‘‘ಗಣನಂ ನ ಉಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಣನಂ ನ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಗಣನೂಪಿಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಟ್ಠಮೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪೂರಣೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇದಂ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಪೂರಣವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆಗತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಟ್ಠಾನೇ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ.

ಥುಲ್ಲವಜ್ಜಾತಿ ಏತ್ಥ ಥುಲ್ಲಂ ವಜ್ಜಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಥುಲ್ಲವಜ್ಜಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಥುಲ್ಲದೋಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ. ಯಾ ಚ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ ಅಸಚ್ಚಾಪನೇ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಚ ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಾಪತ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮೇಹಿ ಆಪನ್ನಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ. ಸುದಿನ್ನತ್ಥೇರಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಧನಿಯತ್ಥೇರಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೋತಿ ಆದಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಯುತ್ತೋ ವಾ. ಮಕ್ಕಟಿಸಮಣಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯೋ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಅಧಿಚ್ಚಾಪತ್ತಿಕೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

‘‘ಚೋದೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೋದೇತೀತಿ ಚೋದಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಚೋದಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೋದಿತಬ್ಬೋತಿ ಚುದಿತೋ, ಸೋಯೇವ ಚುದಿತಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಚದಸಸೂತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚದಸಧಮ್ಮೇಸು. ತೇನಾತಿ ಅಧಮ್ಮಚೋದಕೇನ, ಚೋದಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೪೦೧) ವುತ್ತೇ ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚ ಅತಿಟ್ಠನ್ತೋಪಿ ಅಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋಯೇವ ನಾಮ, ಸೋ ಪನ ಧಮ್ಮಚೋದಕೇನ ಚೋದಿತೇಯೇವ ಕುಪ್ಪನ್ತೋ ಅಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋ ನಾಮ, ಅಧಮ್ಮಚೋದಕೇನ ಚೋದಿತೇ ಪನ ಕುಪ್ಪನ್ತೋಪಿ ಅಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ನ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಯತಾ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ನಿಯತೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಭಬ್ಬಾತಿ ಭಬ್ಬಾಪತ್ತಿಕಾ. ಕೇನಚಿ ಕಮ್ಮೇನ ಅಕತೋಪಿ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಕೋಯೇವ ನಾಮ, ಸೋ ಪನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋತಿ ಸಙ್ಕಾಭಾವತೋ ಇಧ ನ ವುತ್ತೋ. ಅಯನ್ತಿ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ, ನ ಕೋಪೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಲಿಙ್ಗದಣ್ಡಕಮ್ಮಸಂವಾಸನಾಸನಾಹೀತಿ ಲಿಙ್ಗನಾಸನೇನ ಚ ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನೇನ ಚ ಸಂವಾಸನಾಸನೇನ ಚ. ಯೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ. ಸೋತಿ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ. ದ್ವಿನ್ನಂ ನಾನಾಸಂವಾಸಕಾನಂ ವಿಸೇಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೨೮) ವುತ್ತೋಯೇವ. ಠಪನಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಠಪನಂ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನ’’ನ್ತಿ.

ಇತಿ ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೨. ದುಕೇಸು ಅಚಿತ್ತಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭೂತಾರೋಚನಾಪತ್ತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ. ಅಭೂತಾರೋಚನಾಪತ್ತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾಪತ್ತಿ. ಪದಸೋಧಮ್ಮಾದಿಕಾತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಉತ್ತರಿಛಪಞ್ಚವಾಚಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನನ್ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಭಿಸಿಆದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅನಾಪುಚ್ಛಾಗಮನಾದೀಸೂತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸೋ ಅತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಪುಗ್ಗಲೋ. ಪರಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪರೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಪುಗ್ಗಲೋ. ಗರುಕನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ. ಲಹುಕನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಪುನ ಗರುಕನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪುನ ಲಹುಕನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ.

ಅಙ್ಗುಲಿಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ತನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ. ಗಮಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

‘‘ಆದಿಯನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಆದಿಯನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆದಿಯನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಖ್ಯಾತಪದಂ ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯನ್ತರಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಆದಿಯನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ. ಮೂಗಬ್ಬತಾದೀನೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಗೋವತಕುಕ್ಕುರವತಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದಯೋ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕತಾ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸಮಾದಿಯನ್ತಾ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅಸಮಾದಿಯನ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇತಿ ಪುಗ್ಗಲೇ. ಕರೋನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಕರೋನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏವಂ ದೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿಆದೀಸುಪಿ.

ಏಕರತ್ತಛಾರತ್ತಸತ್ತಾಹದಸಾಹಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಸೂತಿ ‘‘ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೭೫-೪೭೬) ಚ ‘‘ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೩) ಚ ‘‘ಸತ್ತಾಹಪರಮಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೨೨-೬೨೩) ಚ ‘‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೨-೪೬೩) ಚ ‘‘ಮಾಸಪರಮಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೯೯-೫೦೦) ಚ ವುತ್ತಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇಸು.

ಇಮಂ ಪನ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಯಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಸಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ, ನಾನಾಸಂವಾಸಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೇಸನ್ತಿ ಸಕಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ. ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ನಾನಾಸಂವಾಸಕತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ. ಇತರೇಸನ್ತಿ ಪರಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ. ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇಸಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಯೇಸನ್ತಿ ಸಕಪಕ್ಖೇ ವಾ ಪರಪಕ್ಖೇ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಯೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋತಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಭಾವತೋ. ಇಮಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಛಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಮ್ಮೇನ ವಾ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ದೇಸೋ ಕಮ್ಮೇ ಲಕ್ಖಣಹಾರನಯೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವೋಹಾರಾನುಸ್ಸಾವನಾ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉದ್ದೇಸೋ ಚೇವ…ಪೇ… ಏಕ’’ನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬಭಾಗಾತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಾ. ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಕಾರಣಂ.

ಅದ್ಧಾನಹೀನೋ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅದ್ಧಾನಸದ್ದೋ ಕಾಲಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೋ’’ತಿ. ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕಾದಯೋತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಾ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಅಟ್ಠ ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾ ಕರಣದುಕ್ಕಟಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಕರಣಂ, ಕಮ್ಮಂ, ದುಟ್ಠು ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕಮ್ಮಮೇವ. ಕರಣಂ ದುಕ್ಕಟಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಕರಣದುಕ್ಕಟಕೋ. ವಿಸೇಸನಪರನಿಪಾತೋ ‘‘ಅಗ್ಯಾಹಿತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ತದೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಕಟಕಿರಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ನೋ ಚ ಯಾಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಾಚಧಾತುಯಾ ಪಧಾನಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಸಙ್ಘ’’ನ್ತಿ ಅಪಧಾನಕಮ್ಮಮಾನೇತಬ್ಬಂ. ತೇಪಿಟಕೋತಿ ತಿಪಿಟಕಂ ವಾಚುಗ್ಗತವಸೇನ ಧಾರಕೋ. ಆಣಾಯಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ‘‘ಮತೇನಪೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಯಾಚನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಂ ಆಚರಿಯಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸೇವ. ಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಚರನ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ವತ್ಥು ಸಾತಿಸಾರಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಉಪಘಾತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಹನನ್ತೀತಿ ಉಪಘಾತಾ, ತೇಯೇವ ಉಪಘಾತಿಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಘಾತಾ’’ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಉಪಘಾತಿಕೇಸು. ದ್ವೇ ವೇನಯಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯೇನ ಸಿದ್ಧಾ ವೇನಯಿಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಸಿದ್ಧಾ’’ತಿ. ‘‘ದ್ವೇ ಅತ್ಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಣಿಕಸದ್ದಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನಾಮ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಚ್ಚಯಘಾತೋತಿ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಘಾತೋ. ಇಮಿನಾ ಸೇತುಘಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ಸೇತುಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚಯವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚಿತ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಕಾಯವಾಚಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತಿಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ದುತಿಯತ್ಥಸಮ್ಪಿಣ್ಡನೋ. ‘‘ಪಮಾಣೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮತ್ತಕಾರಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಮತ್ತಸದ್ದೋ ಪಮಾಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಕರಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಿತಾತಿ ತದ್ಧಿತಭಾವಂ ಕಿತಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇತಿ ಸಭಾಗತ್ತಾ. ಕಾಯದ್ವಾರಿಕನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ. ಇಮಿನಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಯೇನೇವ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ದಾನತ್ತಾ ಕಾಯೇನೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಸೀಸಮಕ್ಖನಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪಾದಮಕ್ಖನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ತನ್ತಿ ಭಾರಂ. ‘‘ನಿತ್ಥರಿತುಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಹನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಥೇರೋ ಸಮಾನೋತಿ ಯೋಜನಾ. ನವಹನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಿತ್ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಧಾತುಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಆಸವವಡ್ಢನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ವಿಭಙ್ಗಕ್ಖನ್ಧಕೇಸು.

ಇತಿ ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೩. ತಿಕೇಸು ಭಗವತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪದೇಸು. ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಿಕೇಸು, ವಿತ್ಥಾರೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಾಪತ್ತೀತಿ ಅನುಲೋಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋವಾದೇನಾ’’ತಿ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ವೋಹಾರೇನ. ವೋತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ.

ಕಾಲೇತಿ ಪುರೇಭತ್ತಕಾಲೇ. ವಿಕಾಲೇತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಾಲೇ. ಅವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದಸವಸ್ಸೋಮ್ಹೀತಿ ಅಹಂ ದಸವಸ್ಸೋ ಅಮ್ಹಿ. ನವೋತಿ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ. ಮಜ್ಝಿಮೋತಿ ಪಞ್ಚವಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ದಸವಸ್ಸಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ. ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೋತಿ ಸುಪನ್ತಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ, ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದುಕ್ಖವೇದನಾಸಮಙ್ಗೀ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಯನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ.

ತಯೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ’’ತಿ. ಕಿಲೇಸಸಲ್ಲೇಖನಕಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಂ ಸಲ್ಲಿಖತಿ ತನುಂ ಕರೋತೀತಿ ಕಿಲೇಸಸಲ್ಲೇಖನಕಾ, ಸಾಯೇವ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಕಿಲೇಸಸಲ್ಲೇಖನಕಪಟಿಪತ್ತಿ, ತಾಯ.

ಪರಿಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಬಾಲೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪರಿಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಾಳೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ. ಜುಣ್ಹೇತಿ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ.

ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸುವುತ್ತಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚಾತುಮಾಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ, ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಚ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋಜನಾ.

ವತ್ಥುನ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದಿವತ್ಥುಂ.

ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೀತಿ ಕರಣತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತದೇವಾತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಮೇವ. ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಉಭಯೇಸು ಜನ್ತಾಘರಪಟಿಚ್ಛಾದಿಉದಕಪಟಿಚ್ಛಾದೀಸು. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅಖಿಲಂ ಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಂ. ನಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಯನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ವಹನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಹಧಾತು ಗತ್ಯತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಬ್ಭಮಹಿಕಾಧೂಮರಜರಾಹುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅಬ್ಭೇನ ಚ ಮಹಿಕಾಯ ಚ ಧೂಮೇನ ಚ ರಜೇನ ಚ ರಾಹುನಾ ಚ ವಿಮುತ್ತಂ. ತೇಸೂತಿ ಅಬ್ಭಾದೀಸು. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿರೋಚತಿ, ತಥಾ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ.

ಕರಣೀಯೇನ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಕಪ್ಪೇನ್ತೋತಿ ಕರೋನ್ತೋ. ಆಗನ್ತುಕೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋತಿ ಅನಜ್ಝೇಸಿತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥೇ ಕಾಯೇನ ವುಟ್ಠಾತಿ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ದಾನತ್ತಾ.

ಆಗಾಳ್ಹಾಯ ಚೇತೇಯ್ಯಾತಿ ಆಗಾಳ್ಹಸದ್ದೋ ದಳ್ಹಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಳ್ಹಭಾವಾಯಾ’’ತಿ. ಆ ಭುಸೋ ಗಾಹಿಯತೇ ಆಗಾಳ್ಹೋ, ಗಾಳ್ಹೋ ಬಾಳ್ಹೋ ದಳ್ಹೋತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ಚೇತೇಯ್ಯಾತಿ ಪಕಪ್ಪೇಯ್ಯ. ನ ಪೂರಯತೋತಿ ನ ಪೂರಯನ್ತಸ್ಸ. ಅಲಜ್ಜೀ ಚ ಹೋತಿ ಬಾಲೋ ಚ ಅಪಕತತ್ತೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಬಾಲಮತ್ತಅಪಕತತ್ತಮತ್ತೇನ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ಪನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬಾಲೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಬಾಲೋ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಯನ್ತಿ ಬಾಲೋ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಅಜಾನನಮತ್ತೇನ. ಬಾಲಭಾವಮೂಲಕಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಸೇನ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿರಾಸಯೋ. ತೇಸನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ, ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಕಾಯಿಕೋ ದವೋ ನಾಮಾತಿ ಕಾಯಿಕೋ ಪರಿಹಾಸೋ ನಾಮ. ಮುಖಾಲಮ್ಬರಕರಣಾದಿಭೇದೋತಿ ಮುಖೇನ ಆಲಮ್ಬರನಾಮಕತೂರಿಯಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕರಣಾದಿಭೇದೋ. ದ್ವೀಹಿಪಿ ದ್ವಾರೇಹೀತಿ ಕಾಯವಚೀವಸೇನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ದ್ವಾರೇಹಿ. ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ಕಾಯಿಕೇನ ಉಪಘಾತಿಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಘಾತಿಕಂ ನಾಮ ಅಸಿಕ್ಖನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಿಕ್ಖನೇನಾ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಅಸಿಕ್ಖನಂ ಉಪಘಾತಂ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ. ತನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ನನ್ತಿ ಏವಮೇವ. ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಘಾತೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಾಸನಉಗ್ಗಹಣಆರೋಚನಾದಿನಾ ವಾಚಸಿಕೇನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ಮಾ ಭಣ್ಡನಂ ಕರೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ‘‘ಕರೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ವೋಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಪುಬ್ಬಅವಪುಬ್ಬ-ಹರಧಾತು ಕಥನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಬೀಜನಗ್ಗಾಹಾದಿಕೇತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಧಮ್ಮಜ್ಝೇಸನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಓಕಾಸ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಓಕಾಸಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಚ ಸದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ನ ಆದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ. ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯತ್ಥ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಯನ್ತಿ ವಿನಯಂ. ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಸೋತಿ ವಿನಯೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ಇದನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ. ಅಞ್ಞಂ ಪುಚ್ಛಾತಿ ಮಯಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಚ್ಛಾಹೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಸೋತಿ ತೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಅಸ್ಸಾತಿ ತೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ. ನ ಸಾಕಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ನ ಸಹ ಕಥೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಲದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಮಪ್ಪಹಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹಾಧಾತು ತ್ವಾಪಚ್ಚಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಥಾ ಕಿಲೇಸಸುದ್ಧೋ ಖೀಣಾಸವೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖೀಣಾಸವಂ ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪಾತಬ್ಯಭಾವ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾತಬ್ಯತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಾಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಟಿಸೇವನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾತಬ್ಯಸದ್ದೋ ಯಥಾಕಾಮಪರಿಭುಞ್ಜನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗತಿವಿಸೋಧನನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿತೋ ಸುಗತಿಯಾ ವಿಸುಜ್ಝನಂ. ‘‘ಅಕುಸಲಾನಿ ಚೇವ ಮೂಲಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಕುಸಲಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಮೂಲಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಅಕುಸಲಮೂಲಾನೀತಿ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಸಮಾಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ದುಚ್ಚರಿತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ದುಸದ್ದಸ್ಸ ದುಟ್ಠುವಿರೂಪತ್ಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುಟ್ಠು ಚರಿತಾನಿ, ವಿರೂಪಾನಿ ವಾ ಚರಿತಾನೀ’’ತಿ. ವಿರೂಪಾನೀತಿ ವಿಕಾರಸಭಾವಾನಿ. ‘‘ಕರಣಭೂತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕತ್ತುಭೂತೇನಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಕೇ.

ಇತಿ ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೪. ಚತುಕ್ಕೇಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥೇನ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮಿತಟ್ಠಾನಂ. ಪರಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಕರಣಭೂತಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ. ತತೋತಿ ಚತುಕ್ಕತೋ. ಪರೇಸೂತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಚತುಕ್ಕೇಸು ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತಮೇವಾತಿ ಕಾಯದ್ವಾರಿಕಮೇವ. ಪುನ ತಮೇವಾತಿ ವಚೀದ್ವಾರಿಕಮೇವ. ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಹಾಗಾರಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಜಗ್ಗನ್ತೋತಿ ಜಾಗರನ್ತೋ.

ಅಚಿತ್ತಕೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ‘‘ಅಚಿತ್ತಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಚಿತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಸಭಾಗನ್ತಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗಂ. ತಞ್ಚಾತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ತಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ. ಇತೀತಿ ಏವಂ.

ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮೇನ. ಕಮ್ಮೇನ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಕಮ್ಮೇನ ಏವ ವುಟ್ಠಾತಿ.

ಸೋತಿ ಗಿಹಿಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಆಹಟೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಾಪುರಣನ್ತಿ ಕುಞ್ಚಿಕಂ. ಅನ್ತೋತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ.

ಸಮ್ಮುಖಾ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಏವ ವುಟ್ಠಾತಿ.

ಸಯಿತಾಯ ಏವ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದನ್ತಿ ಸಹಾಗಾರಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಂ, ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಲಿಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನಾ’’ತಿ ವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ. ಲಿಙ್ಗಪಟಿಲಾಭೇನಾತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪಟಿಲಾಭೇನ. ಪಠಮನ್ತಿ ಆದಿಕಪ್ಪಕಾಲೇ. ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪುರಿಮನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸೇಟ್ಠಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಭಾವೇನ ಸೇಟ್ಠಭಾವೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪುರಿಮನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಿಸಕುತ್ತಪುರಿಸಾಕಾರಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಾನಿ ಛಚತ್ತಾಲೀಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ದುತಿಯಚತುಕ್ಕೇಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇಹೀತಿ ತಿಂಸಾಧಿಕೇಹಿ ಸತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ.

ಮಹಾಪದೇಸಾತಿ ವಿನಯೇ (ಮಹಾವ. ೩೦೫) ಆಗತಾ ಮಹಾಪದೇಸಾ. ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾಪದೇಸಾ ‘‘ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ, ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಸಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸದ್ದಸ್ಸ ಸಯಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಕ್ಕಂಸಸದ್ದೋ ಉಕ್ಖಿಪನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಠಪಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಯಂ ಉಕ್ಕಂಸಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಪರಿಭೋಗಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಉದಕಂ ಪನಾತಿ ಕೇನಚಿ ಅಸಂಸಗ್ಗಂ ಪಸನ್ನೋದಕಂ ಪನ. ಕಾಲೇತಿ ಸಪ್ಪದಟ್ಠಕಾಲೇ. ‘‘ಪಞ್ಚ ವಾ ದಸ ವಾ ಸೀಲಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ದಸ ವಾ ಸೀಲಾನಿ ಉಪಾಸಕಸೀಲನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಚಾತಿ ವಿಹಾರೇ ಚ. ಉಭೋಪೀತಿ ಆಗನ್ತುಕಾವಾಸಿಕವಸೇನ ಉಭೋಪಿ. ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ. ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿಯೇವ ಸಾಧಾರಣಂ ಆಪತ್ತಿಂ. ಗಮಿಯಚತುಕ್ಕೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಆಗನ್ತುಕಚತುಕ್ಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾವಾತಿ ಮೇಥುನಾದಿವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾ ಏವ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿ. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ, ತಥಾ ಲಸುಣಖಾದನೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾದಿಚತುಕ್ಕೇ. ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಆಗತಾನಿ. ವಿಸುಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಪುರಿಮಚತುಕ್ಕೇತಿ ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾದಿಚತುಕ್ಕೇ. ಯೋ ಪಠಮೋ ಪಞ್ಹೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಧಾತಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗತಾದಿಚತುಕ್ಕೇ. ಯೋ ಚಾತಿ ಯೋ ಚ ಪಞ್ಹೋ. ತತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾದಿಚತುಕ್ಕೇ. ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಸು ಪಞ್ಹೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

‘‘ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕತ್ತಬ್ಬ’’ಇತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ.

ಗರುಕನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಲಹುಕನ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವಾ.

ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ನವಮಭಿಕ್ಖುನಿತೋ’’ತಿ. ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಾರಹಾತಿ ಪಟಿಮುಖಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಅರಹಾ. ಅವಿಸೇಸೇನ ಚಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ವಾ ವಿಸೇಸ, ಮಕತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಚ. ‘‘ಆಸನಾರಹಚತುಕ್ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಪಠಮಪದ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಅವಯವಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ. ವಿಕಾಲೇ ಕಪ್ಪತೀತಿ ತದಹುವಿಕಾಲೇ ಕಪ್ಪತಿ. ಕಾಲಾತೀತನ್ತಿ ಕಾಲಯಾಮಸತ್ತಹಾತೀತಂ. ಯಾವಕಾಲಿಕಾದಿತ್ತಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಞ್ಚ ಉಗ್ಗಹಿತಕಞ್ಚ ಅಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಗುಣಙ್ಗುಣೂಪಾಹನಞ್ಚ ಧುವನ್ಹಾನಞ್ಚ ಚಮ್ಮತ್ಥರಣಞ್ಚ ಗುಣಙ್ಗುಣೂಪಾಹನಧುವನ್ಹಾನಚಮ್ಮತ್ಥರಣಾನಿ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಪಞ್ಚವಗ್ಗೇನ ಗಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದದಾನಾದೀನಿ. ಇಧಾತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಜನಪದೇಸು. ಇಧಾತಿ ಮಜ್ಝಿಮೇಸು. ಇದನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವತ್ಥು. ದೀಪೇತುಮ್ಪೀತಿ ದೀಪನಮ್ಪಿ. ತುಂಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ಕತ್ವತ್ಥಜೋತಕೋ. ಏಸೇವ ನಯೋ ದೀಪೇತುಂ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಸೇಸಂ ಅನುಞ್ಞಾತಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಭಯತ್ಥಪೀತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಮಜ್ಝಿಮವಸೇನ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ.

ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಅಕ್ಖಾನಂ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತ್ತಾರೋ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ, ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ವುತ್ತಾನಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಂ ಆಗತಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಚತುಕ್ಕೇಸು.

ಇತಿ ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೨೫. ಪಞ್ಚಕೇಸು ‘‘ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ ನಿಯತಾ’’ತಿ ಏತಂ ಆನನ್ತರಿಯಾನಮೇವ ಗಹಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಞ್ಚ ಛೇದನ ಕಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಾ ವಿಕಪ್ಪನಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಸ್ಸಙ್ಕಿತೋತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಿತೋ. ಪರಿಸಙ್ಕಿತೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಙ್ಕಿತೋ. ಅಕುಪ್ಪೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಅಕುಪ್ಪಧಮ್ಮೋ, ಖೀಣಾಸವೋ. ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಉಸ್ಸಙ್ಕಿತೋ ಚೇವ ಪರಿಸಙ್ಕಿತೋ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಪರಿಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಏತೇಸೂತಿ ಅಗೋಚರೇಸು. ಥೂಪಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಥೂಪಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಚೀವರಂ ಥೂಪಚೀವರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಮ್ಮಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿ. ವಮ್ಮಿಕೋ ಹಿ ಥೂಪಯತಿ ಉದ್ಧಂ ಆರೋಹತೀತಿ ಥೂಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನ್ಹಾನಟ್ಠಾನೇತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ್ಹಾನಟ್ಠಾನೇ. ತಞ್ಹಿ ಉದಕೇನ ಕಾಯಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಭಿಸೇಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿಸೇಕೇ ಛಡ್ಡಿತಂ ಆಭಿಸೇಕಿಕಂ, ಚೀವರಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛಡ್ಡಿತಚೀವರ’’ನ್ತಿ. ಭತಪಟಿಯಾಭತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭರಧಾತುಯಾ ಪೋಸನತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಧಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಪುನ ಆನೀತಕ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುಸಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಪುನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಸುಸಾನಂ ಭತಂ ಹುತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪಟಿಆಭರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭತಪಟಿಯಾಭತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಯಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಪಾಳಿಯಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಗತಪಟಿಯಾಗತ’’ನ್ತಿ ಕಣ್ಠಜತತಿಯಕ್ಖರೇನ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಸುನ್ದರೋ.

ಕಾಯೋ ಪಠಮಂ, ವಾಚಾ ದುತಿಯಂ, ಕಾಯವಾಚಾ ತತಿಯಂ, ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತತಿಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲೇ ಏವ.

ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾರಸ್ಸ ನಕಾರಿಯಭಾವಞ್ಚ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಕಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ನ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನಕಾರೇನ ಅಕಾರಸ್ಸ ಕಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅವಿದಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ಚೇತನಾಯ ಅಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ಅವಿದಿತನ್ತಿ ಅಪಾಕಟಂ. ನಟಸಮಜ್ಜಾದಿದಾನನ್ತಿ ನಟಸಮಜ್ಜಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಾನಂ. ಉಸಭವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಉಸಭಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಾಸಮ್ಪಿ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಮೇಥುನರತಿವಸೇನ ಪುರಿಸಾನಂ ದಾನಮ್ಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇತ್ಥಿದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಾಸಂ ಕಾಸಞ್ಚಿ ಇತ್ಥೀನಂ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪುರಿಸಾನಂ ದಾನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಮ್ಮದಾನನ್ತಿ ಮೇಥುನಸೇವನಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಮ್ಮದಾನಂ. ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕೇನ. ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾತಿ ಕಥೇತುಕಾಮತಾ. ‘‘ನ ಸುಪ್ಪಟಿವಿನೋದಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಖೇನ ಪಟಿವಿನೋದೇತಬ್ಬಾತಿ ದುಪ್ಪಟಿವಿನೋದಯಾ, ಪಟಿವಿನೋದೇತುಂ ನ ಸುಕರಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪಾಯೇನಾತಿ ಯುತ್ತಿಯಾ.

ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ ಕಿರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಕಂಸನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಂಸೇತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಬುದ್ಧಗುಣಾರಮ್ಮಣಂ. ಮಾರೋತಿ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋ, ಗತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗೋಮಯನ್ತಿ ಗೋಮೀಳ್ಹಂ. ಜರಗ್ಗವೋತಿ ಜರಗೋಣೋ. ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ಗೋಮಯವಿಪ್ಪಕಿರಣಸಭಾವಮೇವ. ವಿಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಪಕಾರೇನ ಕರಣಂ. ವಙ್ಕಪಾದನ್ತಿ ಕುಟಿಲಪಾದಂ. ಪರಿಕಸನ್ತೋತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಿಲೇಖನ್ತೋ. ವಿಗಚ್ಛಪುರಿಸೋತಿ ವಿಕಾರಂ, ವಿರೂಪಂ ವಾ ಗತಪುರಿಸೋ. ‘‘ವಿಭಚ್ಛಪುರಿಸೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ವಿಸೇಸೇನ ಸೋಭಣಂ ಭಕ್ಖಪುರಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ ಅಭಿಧಾನಾದೀಸು (ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ೧೦೨ ಗಾಥಾಯಂ) ದಿಸ್ಸತಿ. ಸಮನ್ತಾತಿ ಕಟಅನ್ಧಕಾರವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ. ಮಾರೋ ಸಿಯಾ ನು ಖೋತಿ ಯೋಜನಾ. ನ ಅಸಕ್ಖಿಂ ಇತಿ ಆಹಾತಿ ಯೋಜನಾ. ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಿಟ್ಠೋ. ಮಹಾನುಭಾವೋತಿ ದೇವಿದ್ಧಿಯಾ ಮಹಾನುಭಾವೋ. ಇಙ್ಘಾತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಉಯ್ಯೋಜೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಭಾವನ್ತಿ ತವ ಅತ್ತಭಾವಂ. ತಾದಿಸಂ ರೂಪನ್ತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅತ್ತಭಾವಸದಿಸಂ ರೂಪಂ. ತಂಸರಿಕ್ಖಕನ್ತಿ ತೇನ ರೂಪೇನ ಸದಿಸಂ. ಪತಿರೂಪಮೇವ ಸದಿಸಟ್ಠೇನ ಪತಿರೂಪಕಂ, ನ ಏಕಂಸಸದಿಸಂ ರೂಪಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸದಿಸರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕತ್ತಭಾವನ್ತಿ ಸಸ್ಸ ಏಸೋ ಸಕೋ, ಸೋಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೋ ಸಕತ್ತಭಾವೋ, ತಂ. ಅಯನ್ತಿ ಮಾರೋ. ಕಥನ್ತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ನ ಸೋಭತಿ ನು ಖೋ, ಸೋಭತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದೇವ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ವೀತರಾಗದೋಸಮೋಹೋ’’ತಿ. ವಞ್ಚಿತೋಮ್ಹೀತಿ ಅಹಂ ವಞ್ಚಿತೋ ಅಮ್ಹಿ. ಕಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಿಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಮಮ ವಞ್ಚನಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದಹರಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಲಭತೀತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ.

ದಹರಭಿಕ್ಖು ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಙ್ಕಾರಛಡ್ಡನಿಂ ಪಚ್ಛಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಙ್ಕಾರಂ ಛಡ್ಡೇತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಸಙ್ಕಾರಛಡ್ಡನೀ. ತಿಸ್ಸದತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಾವಾತೋತಿ ಪೋತತೋ. ಪಞ್ಹಾಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಪುಚ್ಛಾಸಹಸ್ಸಂ. ಪುಚ್ಛೀತಿ ದಹರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಕಾತಬ್ಬವತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋನಕವಿಸಯತೋತಿ ಯೋನಕಲೋಕತೋ. ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರೀತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಸೀದನತೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರಿ.

ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಗತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದೇವತಾ ಪುಪ್ಫಹತ್ಥಾ ಅಟ್ಠಂಸೂತಿ ಮನುಸ್ಸವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತರಗಾಮವಾಸಿಕಾತ್ಥಾ’’ತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಸನಸೀಲಾ ಅತ್ಥ ಭವಥಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಧೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ. ಠಿತಾಮ್ಹಾತಿ ಮಯಂ ಠಿತಾ ಅಮ್ಹಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಅಯಂ ಕಥಾತಿ ಅಯಂ ವಕ್ಖಮಾನಕಥಾ. ಕಿಂ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ನು ಖೋತಿ ಯೋಜನಾ. ನೇತಿ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತಅಭಯತ್ಥೇರೇ. ಞಾತಕಾ ಅಗಮಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಥೇರಮಾತಾಪಿ ಪಹಿಣೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಞಾತಕೇ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಪಹಿಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ’’ತಿಆದಿ. ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಆರೂಳ್ಹೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಭಯತ್ಥೇರೋ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇನಾತಿ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೇನ. ಯುಗಗ್ಗಾಹನ್ತಿ ಯುಗಸ್ಸ ಗಾಹಂ. ‘‘ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಆವಿ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತೀತತ್ತಭಾವೇ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಛಡ್ಡೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜನವತ್ತಂ. ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿವಚನೇ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನಿಸೀದಿ ಕಿರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭಗವಾ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಾದಾನೀತಿ ಪಾದಸ್ಸ ಅಕ್ಕಮನಟ್ಠಾನಾನಿ, ಪಾದಚೇತಿಯಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥೇರೋ ನಿಸೀದೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ‘‘ಪಾದಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬೋ. ಮೇ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ ವತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಮೇಸದ್ದೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬಪರಾಪೇಕ್ಖೋ. ಚೋದನನ್ತಿ ದೋಸಾರೋಪನಂ. ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಸಬಲಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಿ. ಭಗವಾ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗತೋಸೀತಿ ತ್ವಂ ಗತೋ ಅಸಿ, ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ತುಯ್ಹಂ ನ ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತತೋತಿ ಚೋದನಕಾಲತೋ.

ಏತ್ತಕೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭಾಸಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ವಚನಪರಿಚ್ಛೇದಂ. ಅಯನ್ತಿ ಕಥಾ. ಏತ್ತಕಂ ವಚನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗಯ್ಹೂಪಗನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವಂ ಉಪಗಮನಂ, ಗಣ್ಹಿತುಂ ಖಮನೀಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಾನೀತಿ ದ್ವೇ ಮೂಲಾನಿ. ಪುನ ತಾನೀತಿ ಸಮುದಯಭೂತಾನಿ ಛ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ. ವತ್ಥುನ್ತಿ ಮೇಥುನಾದಿವತ್ಥುಂ. ಇತಿಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಠಮನಯಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಏತ್ಥ ಪಠಮನಯೇ ಮೂಲೇನ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಾಯತೋ ಅಭೇದೋ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಿಮನಯೇ ಪನ ಸಬ್ಬಥಾ ಭೇದೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛಿಮನಯೋಯೇವ ಯುತ್ತತರೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ವೂಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವುಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಪರಿವಾಸಾದಿವಿನಯಕಮ್ಮೇನ.

ತೇತ್ತಿಂಸಮೂಲಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ದ್ವಾದಸ ಮೂಲಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಏಕಂ ಮೂಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಾನೀತಿ ತೇತ್ತಿಂಸ ಮೂಲಾನಿ. ಪರತೋತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ. ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಘಕಿಚ್ಚಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದನ್ತಿ ವತ್ಥು. ಸತ್ತನ್ನಂ ನಿದಾನನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಂ ನಿದಾನಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನೇ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದೋ ನಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಪಚ್ಛಾತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ಅನುಸನ್ಧಿವಚನಪಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧೀನಂ ವಸೇನ ವಚನಪಥನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಥಾನುಸನ್ಧಿವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ವತ್ಥು’’ನ್ತಿ. ಞತ್ತಿಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಞತ್ತಿಯಾ ಕಿಚ್ಚಂ. ಇಮಿನಾ ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಕರಧಾತುಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಕರಣವಚನಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ. ಕರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಯುಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮೇ ಏವ ಞತ್ತಿಕಿಚ್ಚಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಥ ಖೋ ಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇಸುಪಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಞತ್ತಿ ನಾಮ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಇಮಿನಾ ನಪುಬ್ಬಕುಸಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಅಪರಕುಸಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಪಠಮನಯಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ‘‘ಕಾಲಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಕಾಲಞ್ಞೂತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಗ್ಗಹವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿ.

‘‘ಧುತಙ್ಗೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮನ್ದಮೋಮೂಹಾನಂ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಾಪಿಚ್ಛೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯಲಾಭಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಯಲಾಭಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ’’ತಿ. ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕಂ, ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೋ, ಪುಬ್ಬಪದೇಸು ಉತ್ತರಪದಲೋಪೋ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಇಮಾಯ ಅತ್ಥೋ ಇದಮತ್ಥೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಇದಮತ್ಥೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಞ್ಞೇವಾತಿಆದೀಸು ಏವಸದ್ದಾನಂ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಾಮಿಸ’’ನ್ತಿ.

ನವವಿಧನ್ತಿ ದಿವಸವಸೇನ ತಿವಿಧಂ, ತಥಾ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರವಸೇನ, ತಥಾ ಕಾರಕವಸೇನಾತಿ ನವವಿಧಂ ಉಪೋಸಥಂ.

ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಪಸಾದಂ ಸಂವತ್ತೇತಿ, ನ ಪಸಾದಾಯ ವಾ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ. ವೇಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಭೋಜನಾದಿಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಇಮಿನಾ ಅತಿವೇಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ಅತಿವೇಲ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ವಿಹರತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕಿರಿಯವಿಸೇಸನಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪ್ಪಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅವತರಣಂ ಓತಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓತರಣ’’ನ್ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು.