ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾ

(೧) ಅವಿಪ್ಪವಾಸಪಞ್ಹಾವಣ್ಣನಾ

೪೭೯. ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ತಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾನಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಕಾಯೇ ಸೇದಂ ಮೋಚೇತೀತಿ ಸೇದಮೋಚಿಕಾ, ಸಾಯೇವ ಗಾಥಾ ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾ, ತಾಸು. ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಸಮ್ಭೋಗೋ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯಸಮ್ಭೋಗೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಸಮ್ಭೋಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಹಾಪನಭೋಜನಾದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಮಾತುಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏಸಾ ಪಞ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಹಸದ್ದೋ ಸಭಾವತಿಲಿಙ್ಗೋತಿ ಸದ್ದಸತ್ಥೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೬ ಹಕಾರನ್ತಧಾತು; ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ೧೧೫ ಗಾಥಾಯಂ) ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಪಣ್ಡಿತೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಸಲಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಣ್ಡಿತತ್ತಾ ಕುಸಲೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಹಾಯ. ಏತನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾಯ.

ಏಕಾದಸ ವಿವಜ್ಜಿಯಾತಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಏಕಾದಸ ವಿವಜ್ಜಿಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇ’’ತಿಆದಿ. ತೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಗಾಥಾಯಂ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠಗಮ್ಯಮಾನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಯನ್ತಿ ನ್ಹಾಪಿತಪುಬ್ಬಕೋ ಭಿಕ್ಖು. ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧನ್ತಿ ಬುದ್ಧೇನ ನಿಮ್ಮಿತಂ ಬುದ್ಧರೂಪಂ.

ವಿವಜ್ಜಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಕಾರೋ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಸೀಸಕಂ ಯಂ ತಂ ಕಬನ್ಧಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸೀಸಕತ್ತಾ ಕೇನ ಸರೀರೇನ ಜೀವಿತಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಕಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಕಬನ್ಧಸ್ಸ.

ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತೇತಿ ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾ.

ವಾಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಕಾರಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಾಚಾಯಾ’’ತಿ. ಇತಿ ಮೇತಿ ಏವಂ ಮಮ. ಏವಂ ವದಮಾನೇ ಮಮ ವಚನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಥವಾ ಇತಿಮೇತಿ ಏವಂ ಇಮೇ, ಏವಂ ವದಮಾನೇ ಇಮೇ ಜನಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಸದ್ದಮ್ಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಗಿರಸದ್ದೋ ಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಯದಿ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ವಾಚಸಿಕನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇನಾತಿ ತಸ್ಮಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ.

ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ‘‘ಗಾಮನ್ತರಪರಿಯಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ.

ತಾಸೂತಿ ದ್ವೀಸು ಭಿಕ್ಖುನೀಸು.

ಚತುರೋ ಜನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚತುನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಚ ತಯೋ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ’’ತಿ. ಸಾಹತ್ಥಿಕಾತಿ ಸಹತ್ಥಾ ಅವಹರಿತಾ. ಆಣತ್ತಿಯಾಪೀತಿ ಆಣತ್ತೇನ ಅವಹರಿತಾಪಿ. ಇತರೇಸನ್ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ, ಏಕೇಕೋ ಮಾಸಕೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿವಾರೇ ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾಯಂ.

(೨) ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಪಞ್ಹಾವಣ್ಣನಾ

೪೮೦. ಸನ್ಥತಪೇಯ್ಯಾಲಞ್ಚಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಿಭಙ್ಗೇ (ಪಾರಾ. ೬೫) ವುತ್ತಂ ಸನ್ಥತಪೇಯ್ಯಾಲಞ್ಚ.

ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸತಿ ಲಿಙ್ಗೇ ಪರಿವತ್ತೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಜಹನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾಯ. ಕಾಕಉಹದನ್ತಿ ಕಾಕೇಹಿ ಕರೀಸುಸ್ಸಗ್ಗಂ. ಕದ್ದಮಮಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಕದ್ದಮೇನ ಮಕ್ಖಿತಂ. ಕಾಯಗತಾನೇವ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ. ಅನರಿಯಂ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ವಾ ಹನೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಇತ್ಥಿಭೂತಂ, ಪುರಿಸಭೂತಞ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇತ್ಥಿಭೂತನ್ತಿ ಚ ಇತ್ಥೀ ಹುತ್ವಾ ಭೂತಂ, ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತಂ.

ಮಿಗಸಿಙ್ಗತಾಪಸಸೀಹಕುಮಾರಾದೀನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಮಾತಾಪಿತರೋ ವಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಮಿಗಸಿಙ್ಗತಾಪಸೋತಿ ಮಿಗಸಿಙ್ಗನಾಮಕೋ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೫.೧೭.೯೬ ಆದಯೋ) ತಾಪಸೋ. ಸೀಹಕುಮಾರೋತಿ ಸೀಹಬಾಹುಕುಮಾರೋ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಭೂರಿದತ್ತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಆಗತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣನ್ತೋತಿ ಗಾಥಾಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಾಸತೋ ಲಹುಕಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣನ್ತೋ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಇತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ.

(೩) ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿಪಞ್ಹಾವಣ್ಣನಾ

೪೮೧. ಸಲಾಕಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಛೇಜ್ಜಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹೋತಿಛೇಜ್ಜನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತನಿಗ್ರೋಧಸದಿಸಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ತಮೇವ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ವಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಾಸುಪೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಂ ತಂ ಮೇಥುನಂ ನಾಮ ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಯಂ ತ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನ ಸೇವತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಸೇವೇತಿ ಏತ್ಥ ತಿಕಾರಸ್ಸ ಏಕಾರಾದೇಸಭಾವಂ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೪.೧೧.೭೬ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಿತರಂ ಯಾಚೇ ವಿಯ) ದಸ್ಸೇತಿ. ತಯೋ ಪುರಿಸೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಪಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ‘‘ತಯೋ ಪುರಿಸೇಪಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ತಯೋ ಪುರಿಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಿಮನಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ತೀಸು ಪುರಿಸೇಸೂ’’ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ. ಇಮಂ ನಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಪದೇಪಿ ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ದ್ವೇ ನಯಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪದೇಸದಾಯಕನಯಾ ನಾಮಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಸಙ್ಖಾತೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನರಿಯಸದ್ದೇನ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನೋವ ಇಧ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನಾಚರತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಚಾಚರೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಏಕಾರಾದೇಸಭಾವಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ವಾಯಮನ್ತಿಯಾ ತಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾಯ, ತಿತ್ಥಿಯೋ ಆರಾಧಕೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯವತ್ತೇ ಏವ. ಅಸ್ಸಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯಸ್ಸ. ತಮೇವಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯವತ್ತಮೇವ.

ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣಂ.

ಆಕಾಸಗತಂ ಸಾಮಣೇರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಙ್ಘೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ನ ಕಮ್ಮಾರಹೇನೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘೋಪಿ ಕಮ್ಮಾರಹೋಪಿ ಭೂಮಿಗತೋವ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

‘‘ನ ದೇತಿ, ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದಾನಂ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಾಪಿ ಉಯ್ಯೋಜಿಕಾ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅವಸ್ಸುತಪುರಿಸಸ್ಸ. ‘‘ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತೇನಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಸದ್ದೋ ಪನ ಸಮ್ಭವವಸೇನ ಯೋಜಿತೋ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗಹಣೇತಿ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯ ಗಹಣೇ. ತಞ್ಚ ಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ, ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಞ್ಚ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ತಸ್ಸಾ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯ.

ಸತ್ತರಸಕೇಸು ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಜ್ಜಂ ನ ಫುಸತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ.

ಇತಿ ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.