ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕಂ

ಅನಿಸ್ಸಿತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೧೭. ಉಪಾಲಿಪಞ್ಹೇಸು ‘‘ಕತಿ ಹಿ ನು ಖೋ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನತ್ಥೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಮಞ್ಞನಂ ನಿವಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ’’ತಿ. ಥೇರೋತಿ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ, ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾನಂ ತನ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ತನ್ತಿಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನಕಾರೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ವಸನಕಾರೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾನಂ.

ಆಪನ್ನೋ ಕಮ್ಮಕತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕಮ್ಮಕತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಾರಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾವ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾವಾತಿ ತಂಆಪತ್ತಿಆಪನ್ನಸಙ್ಖಾತಾ ಕಾರಣಾ ಏವ.

ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೨೦. ಅಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಕತೋ ಭಿಕ್ಖು, ನ ವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನುಲೋಮವತ್ತೇತಿ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಲೋಮೇ ವತ್ತೇ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ಸರಜ್ಜುಕೋತಿ ಸಹ ಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾಯ ರಜ್ಜುಯಾತಿ ಸರಜ್ಜುಕೋ.

೪೨೧. ಸಮಗ್ಗೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ದೋಸಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ. ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥಂ ವಾತಿ ವಾಸದ್ದೋ ಅತ್ಥನ್ತರವಿಕಪ್ಪೋ. ತತ್ರ ಚೇತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮವಿಸಯೋ, ಚೇಸದ್ದೋ ಸಚೇಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ತಾದಿಸೇ ಕಮ್ಮೇ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಅಕತ್ವಾಪೀತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಯತ್ರ ಪನಾತಿ ಕಮ್ಮೇ ಪನ. ತತ್ಥಾತಿ ಕಮ್ಮೇ. ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೇನ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ.

೪೨೨. ಉಸ್ಸಿತಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉಸ್ಸಿತಂ ಮನ್ತೀ ಉಸ್ಸಿತಮನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಲೋಭ…ಪೇ… ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಲೋಭದೋಸ ಮೋಹಮಾನುಸ್ಸನ್ನಂ ವಾಚ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಸ್ಸಿತಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಮನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿಸ್ಸಿತಜಪ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞನಿಸ್ಸಿತಂ ಜಪ್ಪಮೇತಸ್ಸಾತಿ ನಿಸ್ಸಿತಜಪ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಜಪ್ಪನ್ತಿ ವಚನಂ. ಜಪ್ಪ ವಚನೇತಿ ಹಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು ವುತ್ತಂ. ಉಸ್ಸದಯುತ್ತನ್ತಿ ಲೋಭಾದಿಉಸ್ಸದಯುತ್ತಂ, ವಚನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಮಞ್ಞನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞಂ. ಕಥಾನುಸನ್ಧಿವಚನೇತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ಕಥಾಯ ಅನುಸನ್ಧಿವಚನೇ. ಏತ್ಥ ‘‘ವಚನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭಾಸಾನುಸನ್ಧೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಭಾಸಸದ್ದೋ ವಚನಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಉಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಉದ್ಧಂ ಗಮಾಪೇತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಸ್ಸಾದೇತಿ ಉಪರಿ ಗಮಾಪೇತೀತಿ ಉಸ್ಸಾದೇತಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ದಕಾರರಕಾರಾ ಸದಿಸತ್ಥಾ. ತೇ ಹಿ ದ್ವೇ ಅಕ್ಖರಾ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಸದಿಸತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅವಸಾರೇತೀತಿ ಹೀನಭಾವಂ ಗಮಾಪೇತಿ. ಇಮಿನಾ ಅವಸಾದೇತಿ ಅಧೋಭಾವಂ ಗಮಾಪೇತೀತಿ ಅವಸಾದೇತಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಪಸಾದೇತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಮೇವ ನಾನಂ. ಸಮ್ಫಞ್ಚ ಬಹುಂ ಭಾಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಫಸದ್ದೋ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರತ್ಥಕಕಥ’’ನ್ತಿ. ನಿರತ್ಥಕಕಥಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಂ ಹಿತಸುಖಂ ಫಲತಿ ವಿನಾಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಫನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಫಾ ಧಾತೂತಿ ಚ ಫಲಧಾತೂತಿ ಚ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೬ ಲಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತಂ.

ಭಾರೇ ಅನಾರೋಪಿತೇತಿ ‘‘ತವ ಭಾರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಭಾರೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ. ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ. ಇಮಿನಾ ಪಸಯ್ಹ ಪವತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಸಯ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಅಭಿಭವನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನಧಿಕಾರೇತಿ ಅನಧಿಪಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ. ‘‘ಕಥೇತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವತುಧಾತುಯಾ ಕಥನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನೋಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ನಕಾರಸ್ಸ ಅಯುತ್ತಯೋಗಭಾವತೋ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಅಕಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಾ ಅಸ್ಸ. ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತನೋ ಯಾ ದಿಟ್ಠಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ, ಅಥವಾ ಅತ್ತನೋ ಯಾ ದಿಟ್ಠಿ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ. ‘‘ಕಥೇತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿ ಆ ಪುಬ್ಬಕರಧಾತುಯಾ ಕಥನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ವೋಹಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೨೪. ‘‘ನೇವ ದೇಸನಾಯ ನ ವುಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದೋಸಾನುರೂಪನ್ತಿ ವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ.

ಪಯೋಗಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಪಯೋಗೋ ಮೂಲೇನ ವಿಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಮೂಲಪಯೋಗನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಮೂಲಮೇವ ಪಯೋಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಇತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ವತ್ಥೂತಿ ಭಣ್ಡನಕಲಹಾದಿವತ್ಥು, ನಿಯಸ್ಸಾದೀನಂ ವತ್ಥೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಚತುನ್ನನ್ತಿ ತಜ್ಜನೀಯನಿಯಸ್ಸಪಬ್ಬಾಜನೀಯಪಟಿಸಾರಣೀಯವಸೇನ ಚತುನ್ನಂ. ಯಾಚತೀತಿ ಸಙ್ಘಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವೂಪಸಮಂ ಯಾಚತಿ.

ವತ್ಥುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಮೇವ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನ’’ನ್ತಿ. ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಏಕತೋಪಞ್ಞ- ತ್ತಿಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಛನ್ನಂ ಪಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಿವಿಧಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪದಂ ಯೋಜೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದಪಚ್ಚಾಭಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದಾನಂ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಭಸ್ಸನಂ ಗಳನಂ ಚುತಂ ಪದಪಚ್ಚಾಭಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ವಿನಯೇತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಪಾಳಿಯಂಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಪಾಳಿಯಞ್ಚೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚಾ’’ತಿ.

ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಞತ್ತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಖೇಪತೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥಾತಿ ದುವಿಧಾಸು ಞತ್ತೀಸು. ಕಮ್ಮಞತ್ತೀತಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಠಾನೇ ಠಿತಾ ಞತ್ತಿ. ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಸಯಮೇವ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಮ್ಮಪಾದಞತ್ತೀತಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಾದಭೂತಾ ಮೂಲಭೂತಾ ಞತ್ತಿ. ನವಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಓಸಾರಣಾದೀಸು ನವಸು ಠಾನೇಸೂ. ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥವಸೇನ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು, ಕಮ್ಮಪಾದಞತ್ತಿಯಾ ಕರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯ್ವಾಯಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಸಮಥೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಮಥಂ. ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಯಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ. ತಂ ವೂಪಸಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸುತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಮಾತಿಕಾಯಞ್ಚ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕೇ ಚ ಪವತ್ತನತೋ ಇಧ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಆಹ ‘‘ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ. ವಿನಯಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯಸದ್ದಸ್ಸ ಸಕಲೇ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ಇಧ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ವಿನಯಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯಪಿಟಕಸ್ಸ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ವಿನಯಪಿಟಕ’’ನ್ತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೮೭ ಆದಯೋ; ಅ. ನಿ. ೪.೧೮೦) ಬುದ್ಧಾಪದೇಸಸಙ್ಘಾಪದೇಸಸಮ್ಬಹುಲತ್ಥೇರಾಪದೇಸಏಕತ್ಥೇರಾ ಪದೇಸವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚಕೇ. ಯನ್ತಿ ವಚನಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು.

ಇತಿ

ಅನಿಸ್ಸಿತವಗ್ಗ-ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಗ್ಗ-ವೋಹಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ

ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೨೫. ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಆವಿ ಕರೀಯತೇ ಆವಿಕಮ್ಮಂ, ದಿಟ್ಠೀನಂ ಆವಿಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದಿಟ್ಠೀನಂ ಆವಿಕಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಲದ್ಧಿಪಕಾಸನಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠಿಸದ್ದೋ ಲದ್ಧಿಪರಿಯಾಯೋ, ಆವಿಕಮ್ಮಸದ್ದೋ ಪಕಾಸನಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಾ’’ತಿ ನಾಮಂ. ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನೀ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಗರುಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗರುಕಾಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ಲಹುಕಾಯಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ. ಲಹುಕಾಯಪಿ ದೇಸಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಗರುಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಥಾ …ಪೇ… ಹೋತೀತಿ ಯಥಾ ಆವಿಕತೇ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಏಕೀಭೂತೇಹಿ ಆವಿಕತಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹೀತಿ ಅನ್ತಿಮಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ. ತತೋ ಅತಿರೇಕೇಹಿಪಿ ಏಕತೋ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದೇಸಿತಾ ಚ ಆಪತ್ತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ, ದೇಸನಾಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತಿ. ‘‘ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹೀ’’ತಿ ಅನ್ತಿಮಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ ಪನ ಏಕತೋ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಮನೋಮಾನಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಮನೋಸದ್ದೇನ ಮಾನಸಸದ್ದಸ್ಸ ರಾಗಅರಹತ್ತೇಸುಪಿ ಪವತ್ತನತೋ ತದತ್ಥೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇ ಏವ ವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮನಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಾನಸೇನಾ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಮನಭೂತಂ ಮಾನಸಂ ಮನೋಮಾನಸನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸ್ಸಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸ್ಸಪಿ ನಾನಾಸೀಮಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆವಿಕಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ನಾನಾಸಂವಾಸಕಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಾಳಕಸೀಮಾಯಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅಙ್ಗಣೇ. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯಾತಿ ಮಹಾಸೀಮಾಯ, ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಠಿತಸ್ಸಪೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ.

೪೩೦. ನ ಪರಿಯತ್ತನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥಂ. ಇಮಿನಾ ನಾಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಂಸದ್ದೋ ಪರಿಯತ್ತತ್ಥೋವ, ನಾರಹಭೂಸನವಾರಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಧಾಪೀತಿ ಪಞ್ಚಕೇಪಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಪುರಿಮಪಞ್ಚಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ‘‘ಸಾಸನತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚುಧಾತುಯಾ ಅಪಾದಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಕಾಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸದ್ದೋ ಕಾಮಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೪೩೨. ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ತ್ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವತ್ಥೇ, ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾ ಚ ಕಾರಣತ್ಥೇ ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮನ್ದಭಾವೇನ ಮೋಮೂಹಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ಪರಿಭವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಭವಕಾಮಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಭವಂ ಆರೋಪೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಞ್ಞಬ್ಯಾಕರಣೇಸುಪೀತಿ ಅರಹತ್ತಬ್ಯಾಕರಣೇಸುಪಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ. ಯನ್ತಿ ವಚನಂ.

ಇತಿ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೪೪. ಧಮ್ಮಪಧಾನಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ’’ತಿ ಸುದ್ಧಕತ್ತುವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲಪಧಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅನೇನ, ಗಮಾಪೇತೀತಿ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ’’ತಿ ಕರಣಹೇತುಕತ್ತುವಸೇನಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಮುಸಾವಾದೋ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ, ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸು ‘‘ಮುಸಾವಾದೋ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಾ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ.

ಅದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಧರಸ್ಸಾ’’ತಿ. ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೇಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತನ್ತಿ ವಿನಯಧರಂ. ಅಸ್ಸವನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಸಂ ವಚನಂ ಅಸ್ಸವನೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕವಿಹಾರೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಏಕವಿಹಾರೇಪೀತಿ ವಿನಯಧರೇನ ಏಕವಿಹಾರೇಪಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ನಾನಾವಿಹಾರೇ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ ವಾ. ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಚನಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಸುತ್ತಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಕಾರಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸುತ್ತಕತಾಯಾ’’ತಿ. ಪಸುತ್ತಕಭಾವೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅದಸ್ಸನಾದಿಕಾರಣಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ತಥಾಸಞ್ಞೀತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾಸದ್ದೋ ಕೋವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೇ…ಪೇ… ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ’’ತಿ. ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮಾದಿವಸೇನಾತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಛಾರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೇ.

ಇತಿ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೫೦. ಭಿಕ್ಖುನಿವಗ್ಗೇ ಅಲಾಭಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಲಭಧಾತುಯಾ ಕಮ್ಮಂ, ಸಮ್ಪದಾನವಚನಸ್ಸ ಚ ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಲಾಭತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ವಾಯಮತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಸಕ್ಕತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಕ್ಕಧಾತುಯಾ ಸಮತ್ಥತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾಯಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಲಿಸಾಸನನ್ತಿ ಪಾಪಪರಾಜಯಆಣಂ. ನೀಹರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಪನಯನತ್ಥಾಯ.

೪೫೧. ‘‘ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ.

೪೫೪. ನ ಸಾಕಚ್ಛಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೋ ನಾಮ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ನ ಸಾಕಚ್ಛಾತಬ್ಬೋ, ನನು ವಿನಯೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾ…ಪೇ… ಕಥಾಮಗ್ಗೋ’’ತಿ. ‘‘ನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಚ್ಛಸದ್ದಸ್ಸ ಕಥಧಾತುಯಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಪಠಮಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ನ ಅಸೇಕ್ಖೇನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುತಿಯಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಇತರೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ನ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ ಅಟ್ಠಕಥಾಯೇವಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಭೇದಗತಞಾಣಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥಾದೀಸು ಪತಿ ವಿಸುಂ ಸಮ್ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಪಞ್ಞಾ, ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ. ಅತ್ಥೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಾಳಿಧಮ್ಮೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವೋಹಾರನಿರುತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿನಿರುತ್ತಿಯಂ. ಇಮಿನಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ನಿರುತ್ತಿಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಭಾನಂ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮಞಾಣತ್ತಯಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದೀನಿ ಞಾಣಾನೀ’’ತಿ, ತೇಸೂತಿ ಞಾಣೇಸು, ಯಂ ಯಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಂ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕಿತಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿವಗ್ಗೇ.

ಇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೫೫. ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗೇ ಅತ್ಥಕುಸಲೋತಿಆದಿಪದಾನಂ ಭೇದನಿಸ್ಸಿತಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಕುಸಲೋ’’ತಿಆದಿ. ಆಚರಿಯಮುಖತೋತಿ ಆಚರಿಯವದನತೋ, ಆಚರಿಯಸಮ್ಮುಖೇ ವಾ, ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ದೀಘರಸ್ಸಾದೀನಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೮೫; ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೨೫೨) ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಕ್ಖರಪರಿಚ್ಛೇದೇತಿ ಏತ್ತಕೋ ಸಿಥಿಲೋ, ಏತ್ತಕೋ ಧನಿತೋತಿಆದಿನಾ ಅಕ್ಖರಪರಿಚ್ಛೇದೇ. ಇಮಿನಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಕುಸಲೋತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದೋ ಅಕ್ಖರಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಪರೋ ನಾಮ ಪುರಿಮಾನಂ ಚತುನ್ನಞ್ಚೇವ ಕಥಾಯ ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಪುಬ್ಬಾಪರೇ’’ತಿಆದಿ.

ಕೋಧನೋತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಮಾ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಸಾರೇತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸರಧಾತು ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ವೇಚಿತ್ತವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮೋಹೇತಾ’’ತಿ.

ಇತಿ ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೫೭. ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮವಗ್ಗೇ ಸಙ್ಘಗರು ನಾಮ ಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಞ್ಚ…ಪೇ… ಸಙ್ಘಗರು ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಾನೀತಿ ಚೀವರಾದೀನಿ.

೪೫೮. ಪಞ್ಚಹುಪಾಲಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಕಾರಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹೀ’’ತಿ. ಕಮ್ಮೇನಾತಿಆದೀಸು ಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಲೋಕನಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಉಪಪತ್ತೀಹೀತಿ ಯುತ್ತೀಹಿ. ಮಯ್ಹಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಞ್ಚ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವಞ್ಚ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಮಾದಿಸೋ ನಾಮ…ಪೇ… ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯುತ್ತಂ ನನೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಣ್ಣಮೂಲೇತಿ ಕಣ್ಣಸಮೀಪೇ. ಅನುಸ್ಸಾವನೇನಾತಿ ಅನುಸಮೀಪೇ ಸಾವಾಪನೇನ. ತೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಅನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮೇತಿ ಅನಿವತ್ತನಸಭಾವೇ. ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಲಾಕಾಯ ಗಾಹಾಪನೇನ.

ಏತ್ಥಾತಿ ಕಮ್ಮಾದೀಸು. ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಕಾರಣಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗಾತಿ ಸಙ್ಘಭೇದತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಾ. ಪುಬ್ಬಭಾಗಭಾವಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸವತ್ಥುದೀಪನವಸೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ವೋಹರನ್ತೇಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥಾತಿ ವೋಹಾರೇ. ಕದಾ ಪನ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯದಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯದಾ ಪನ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಮ್ಮಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ ‘‘ಏವಂ…ಪೇ… ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೩೫೧) ಯಂ ವಚನಂ ಅವೋಚುಮ್ಹಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸಾತಿ ಪಾಠಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವಾಯಂ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ.

ಪಞ್ಞತ್ತೇತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಗ್ಗಹಿತಲೋಪಸನ್ಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಏತ’’ನ್ತಿ. ಕ್ವಾತಿ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಕೇ. ತತ್ರಾತಿ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಾದಿಅಕರಣಮತ್ತೇನ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ. ಯಥಾರತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾಸದ್ದೋ ಅನುರೂಪತ್ಥವಾಚಕೋ, ರತ್ತಿಸದ್ದೇನ ರತ್ತಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ರತ್ತಿಪರಿಮಾಣಾನುರೂಪ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪಂ ಯಥಾರತ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ರತ್ತಿಪರಿಮಾಣಾನುರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ರತ್ತಿಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಅತ್ಥತೋ ಥೇರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾಥೇರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಸೋ ಹಿ ವಿಸುಂ ಅವಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಅಕಾರೋ ವುದ್ಧತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖುದ್ದಕಾನಿ ಚೇವ ಮಹನ್ತಾನಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ. ಸತಿ ಚ ಅಕಮ್ಮಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವೇ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಖುದ್ದಕನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಖುದ್ದಕಾನಿ ಚೇವಾ’’ತಿ. ಅಕಾರಸ್ಸ ಅಪ್ಪತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹನ್ತಾನಿ ಚೇವ ಖುದ್ದಕಾನಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ. ಸೋ ಪನ ಇಧ ನ ಗಹಿತೋ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಕಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ ಹಿ ವಾಕ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಉಚ್ಚಸದ್ದೇನ ಮಹನ್ತತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅವಚಸದ್ದೇನ ಖುದ್ದಕತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಹನ್ತಖುದ್ದಕಾನಿ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸತಿ ಚ ಅಕಮ್ಮಸ್ಸ ಖುದ್ದಕಭಾವೇ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋಪಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸಙ್ಘಭೇದವಗ್ಗದ್ವಯವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಙ್ಘಭೇದವಗ್ಗದ್ವಯೇ ಏತೇತಿ ಸಭಾವಾ. ತೇತಿ ಅಧಮ್ಮಾದಯೋ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಯಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಿಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಕೇ ಅಯಂ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಕೇಪಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತನಯಂ ಯಂ ವಚನಮತ್ಥಿ, ತಂ ವಚನಂ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಕೇಸು ನ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಆವಾಸಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೬೧. ಆವಾಸಿಕವಗ್ಗೇ ‘‘ಹರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾಭತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭರಧಾತುಯಾ ಹರಣತ್ಥಞ್ಚ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಠಪಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಖಿಪಧಾತುಯಾ ಠಪನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೪೬೨. ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಪರಿಣತಂಪಾಪೇತಿ. ‘‘ನಿಯಾಮೇತಿ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏತ್ಥಾತಿ ಆವಾಸಿಕವಗ್ಗೇ.

ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೬೭. ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗೇ ಓತಮಸಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಅವತಮಂ ಗತೋ ಓತಮಸಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನ್ಧಕಾರಗತೋ’’ತಿ. ಅನ್ಧಕಾರಸದ್ದೇನ ತಮಸದ್ದೋ ಅನ್ಧಕಾರಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತನ್ತಿ ಓತಮಸಿಕಂ. ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋತಿ ತಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಚ್ಚಯಪಸುತತ್ತಾ ವನ್ದನ’’ನ್ತಿ. ಏಕತೋತಿ ಕೋಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ. ವೇರೀ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕತೋ ಆಕೋಧೇನ ವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಏಕಾವತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಹರೇಯ್ಯಾತಿ ವನ್ದನ್ತಂ ಪಹರೇಯ್ಯ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತಯಮಾನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿದಹತಿ ಠಪೇತೀತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸಙ್ಘತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ ಅಪನೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಸೋಯೇವ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ. ತೇಹೀತಿ ಚತೂಹಿ. ಅವನ್ದಿಯೇಸು ಪನ್ನರಸಪುಗ್ಗಲೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನ್ತರಾ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಚಾತಿ ಅನ್ತರೇ ವುತ್ತೇನ ‘‘ತಞ್ಹಿ ವನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಮಞ್ಚಪಾದಾದೀಸುಪಿ ನಲಾಟಂ ಪಟಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಚ. ಇತೋತಿ ಪನ್ನರಸಪುಗ್ಗಲಮ್ಹಾ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಸಚೇ ಉದ್ದೇಸಾಚರಿಯೋ ಚ ಓವಾದಾಚರಿಯೋ ಚ ನವಕೋ ಹೋತಿ, ನ ವನ್ದನೀಯೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗೇ.

ಇತಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ.

ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

೪೭೦. ‘‘ಅಚಿತ್ತಕೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಚಿತ್ತಕೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಚಿತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಚಿತ್ತಕೋ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇತರಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಧಮ್ಮದಾನಂ ಕರೋಮೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬದಾನಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೩೫೪) ಚ ‘‘ಅಮತಂದದೋ ಚ ಸೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಧಮ್ಮಮನುಸಾಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೪೨) ಚ ಭಗವತಾ ವುತ್ತವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮದಾನಂ ಕರೋಮಿ. ದೋಮನಸ್ಸಿಕೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಯುತ್ತೋ, ದೋಮನಸ್ಸವನ್ತೋ ವಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇ.

೪೭೩. ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ. ತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂತಂಸಮುಟ್ಠಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.