ಕಥಿನಭೇದಂ

ಕಥಿನಅತ್ಥತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೦೩. ಕಥಿನೇ ಖನ್ಧಕೇತಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ.

೪೦೪. ಪಯೋಗಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಯೋಗೋ ನಾಮ ಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರಧೋವನಾದಿನೋ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಿಚಾರಣಛೇದನಬದ್ಧನಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಆದಿಯನಾನಿ ಛ ಪುಬ್ಬಕರಣಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಉದಕಾಹರಣಾದಿಕೋ ಯೋ ಪಯೋಗೋ ಕರೀಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅನನ್ತರೋ ನಾಮ ಅತೀತಾನನ್ತರಅನಾಗತಾನನ್ತರವಸೇನ ದುವಿಧೋ, ಇಧ ಅನಾಗತಾನನ್ತರೋಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಾಗತವಸೇನಾ’’ತಿ. ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗೇ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಚ್ಛಾ ಧೋವನಾದಿಪುಬ್ಬಕರಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ತಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ಅನಾಗತವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚಯೋ. ಸಮನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸದ್ದೋ ಸುಟ್ಠುಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಸನ್ನತರ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಟ್ಠುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಯೋಗಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆಧಾರಭಾವ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಸಾಮೀ, ‘‘ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ. ‘‘ನಿಸ್ಸಯ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆಧಾರಭಾವ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ. ‘‘ಉಪೇತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಸದ್ದಸ್ಸ ಉಪಗಮನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಬಲವತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪಠಮನ್ತಿ ಪಯೋಗತೋ, ಪಯೋಗಸ್ಸ ವಾ ತಾವ. ಇಮಿನಾ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುರೇಸದ್ದೋ ಪಠಮತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಚ್ಛಾತಿ ಪಯೋಗತೋ, ಪಯೋಗಸ್ಸ ವಾ ಪರಂ. ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮನ್ತಿ ಏಕಪಹಾರೇನ. ಇಮಿನಾ ಸಹಜಾತಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯನ್ತಿ ಧಮ್ಮಜಾತಂ. ಇದಾನಿ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಪಯೋಗಾದಿಕಸ್ಸ. ತದೇವಾತಿ ಧಮ್ಮಜಾತಮೇವ. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಪಯೋಗಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ ಯಂ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಮಯಾ ವುಚ್ಚತೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಯೋಗಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಯೋಗಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ‘‘ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಪನೇಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಥ ವಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಪುಬ್ಬಕರಣವಸೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಧೋವನಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನ ಲಭತೀತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ನ ಲಭತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗೋ. ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಪನ ಲಭತೀತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗೋ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಲಭತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಲಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಚ್ಛಾತಿ ಪಯೋಗಸ್ಸ, ಪಯೋಗತೋ ವಾ ಪರಂ. ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಯಿರತಿ, ತಸ್ಮಾ ಲಭತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಪನ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮಾತಿಕಾಪಲಿಬೋಧಾನಿಸಂಸಸಙ್ಖಾತೇತಿ ಅಟ್ಠಮಾತಿಕಾದ್ವೇಪಲಿಬೋಧಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಸಙ್ಖಾತೇ. ಅಞ್ಞೋತಿ ಪನ್ನರಸಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಞ್ಞೋ. ಪಯೋಗಾದೀಸೂತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಪುಬ್ಬಕರಣಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನಾತಿ ಏತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಉಪಾಯೇನ.

ಪುಬ್ಬಕರಣನಿದಾನಾದಿವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ

೪೦೬-೭. ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ‘‘ಪುಚ್ಛಾದ್ವಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಛ ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಾದೀನಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ. ತಾನಿಯೇವಾತಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಏವ. ಏವಸದ್ದೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ತಾನಿ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಪುಬ್ಬಕರಣಾದೀನಿ ನ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೪೦೮. ‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಚೀಭೇದಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಥಿನತ್ಥಾರಕೇನ ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಿರಿಯಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಚೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ.

೪೧೧. ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಾದೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯದುಸ್ಸಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ. ವಿನಾಸಂ, ವಿಕಾರಂ ವಾ ಪಜ್ಜತೀತಿ ವಿಪನ್ನಂ, ವತ್ಥುಮೇವ ವಿಪನ್ನಂ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಂ.

ಕಥಿನಾದಿಜಾನಿತಬ್ಬವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ

೪೧೨. ತೇಸಞ್ಞೇವ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇಸು ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ. ತತ್ಥ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧಾದೀಸು ಸುದ್ಧಟ್ಠಕರೂಪಕಲಾಪಧಮ್ಮೇಸು. ಸತೀತಿ ಸನ್ತೇಸು. ತೇಸನ್ತಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ. ‘‘ಸಮೋಧಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮವಾಯೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಯವಧಮ್ಮಾನಂ ಸಂ ಏಕಭಾವಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಸಙ್ಗಹೋ. ಅವಯವಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಂ ಅಯನಂ ಪವತ್ತನಂ ಸಮವಾಯೋ. ಬಹೂಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಬಹೂಸು ಪರಮತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಧಮ್ಮೇಸು. ನಾಮಮತ್ತನ್ತಿ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ.

‘‘ಕಾರಣೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯನ್ತಿ ವಚನಂ.

೪೧೬. ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕಿನ್ತಿ ಕಿಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇಸು. ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇತಿ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಸಹುಬ್ಭಾರವಸೇನ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ. ಏತೇಸಞ್ಚಾತಿ ಪುರಿಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಞ್ಚ. ಇತರೇತಿ ಅವಸೇಸಾ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾ. ತೇಸುಪೀತಿ ಇತರೇಸು ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇಸು. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನವಿನಿಚ್ಛಯೇ.

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ

ಪಞ್ಞತ್ತಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ

ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.