ಚೂಳಸಙ್ಗಾಮಂ

ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ

೩೬೫. ಚೂಳಸಙ್ಗಾಮೇ ಸಮಾಗಮನಂ ಸಙ್ಗಾಮೋ, ಸಮಾಗಮೇನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಸಙ್ಗಾಮೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಗಾಮೋ ವುಚ್ಚತಿ…ಪೇ… ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೋ’’ತಿ. ಸನ್ನಿಪತನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದೇಸೇತಿ ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೋ. ಸಙ್ಗಾಮ ಯುದ್ಧೇತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೮ ಮಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯುದ್ಧಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಅಧಿಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತದತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ರ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗಾಮೇ, ಸಮೋಸರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ಅತ್ಥಯನ್ತಿ. ಉದ್ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮತೋ ವಿಯೋಗಂ. ದೀಪೇನ್ತಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಕೇ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಲದ್ಧಿನ್ತಿ ಉದ್ಧಮ್ಮಾದಿವಾದಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಗಾಮೇ. ಅವಚರತೀತಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಚಾರೇತಿ ಪವತ್ತೇತಿ. ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅವತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಓಗಾಹತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚರಧಾತುಸ್ಸ ಕಾರಿತನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಸಹಕಾರಿತಕಮ್ಮೇನ ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಅವಚರತೀತಿ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೋ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಮಾನದ್ಧಜನ್ತಿ ಕೇತುಕಮ್ಯತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಮಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಧಜಂ. ರಜೋಹರಣಸಮೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ರಜಂ ಹರತಿ ಅಪನೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ರಜೋಹರಣಂ, ಪಾದಪುಞ್ಜನಂ, ತೇನ ಸಮೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾದಪುಞ್ಜನಸಮೇನಾ’’ತಿ. ಪಾದಂ ಪುಞ್ಜತಿ ಸೋಧೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪಾದಪುಞ್ಜನಂ, ತೇನ ಸಮೋ ಪಾದಪುಞ್ಜನಸಮೋ, ತೇನ. ಸಮಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ. ರಜೋಹರಣಸ್ಸ ನೇವ ರಾಗೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಥಾಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಪತಿರೂಪಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ, ಪತಿರೂಪಾನತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕಥೇನ್ತೇನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಾಮಂ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ರೂಪಾರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚ ಸಮಥಾಚಾರೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸಾನಾಚಾರೋ ಚ ಠಾನವತ್ತಞ್ಚ ನಿಸಜ್ಜವತ್ತಞ್ಚ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಚಙ್ಕಮವತ್ತಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಚುದ್ದಸಮಹಾವತ್ತಾದೀನಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ವತ್ತಸದ್ದೇನ ಠಾನವತ್ತಾದೀನಿ ಏವ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಚಙ್ಕಮವತ್ತಾದೀನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ಪರೋ ವಾ ಅಜ್ಝೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋವಾ ಸೋ ವಾ ಕೋಚಿ ಅಜ್ಝೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ’’ತಿಆದಿ. ಇಮಿನಾ ನ ಯೋ ವಾ ಸೋ ವಾ ಕೋಚಿ ಅಜ್ಝೇಸಿತಬ್ಬೋ, ಸಮತ್ಥೋಯೇವ ಪನ ಅಜ್ಝೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅರಿಯೋ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಕಥೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥವಸೇನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಪನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ’’ತಿ. ಅರಿಯಾನಂ ಏಸೋ ಅರಿಯೋ, ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ. ‘‘ನಾವಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾತಿಮಞ್ಞಿತಬ್ಬೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನ ಮಞ್ಞಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ‘‘ನ ಆಚರಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿಪದೇಸು. ಕುಲಮೇವ ಜಾತಿನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಅಯನ್ತಿ ಅಪದಿಸಿಯತೀತಿ ಕುಲಪದೇಸೋ. ಅತ್ರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ರ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪದಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ರಸದ್ದೋ ಪುಗ್ಗಲವಿಸಯೋ, ಅಸ್ಸಸದ್ದೋ ಆಖ್ಯಾತಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ರ ಪುಗ್ಗಲೇ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಸಸದ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬನಾಮತ್ತಞ್ಚ ‘‘ಭವತೀ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನಿಕಭಾವಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪರಿಸಾನುವಿಧಾಯಕೇನಾತಿ ಪರಿಸಾಯ ಅನುಮತಂ ಕರೋನ್ತೇನ. ಇಮಿನಾ ನೋ ಪರಿಸಕಪ್ಪಿಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪಸದ್ದೋ ವಿಝತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯನ್ತಿ ವಚನಂ. ನ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾತಿ ಮುದನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮುದ್ದಾ, ಸಕ್ಖರಮಙ್ಗುಲಿಯಂ ಹತ್ಥಸ್ಸ ಮುದ್ದಾ ಅವಯವಿಅವಯವವಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾ. ತಸ್ಸಾ ವಿಕಾರೋ ‘‘ಹತ್ಥಮುದ್ದಾ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥವಿಕಾರೋ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ಥಂ ಅನುವಿಧಿಯನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯತ್ಥಂ. ಅನುವಿಧಿಯನ್ತೇನಾತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನ. ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಪಟಿವೇಧಮೇವ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಸನ್ನಿಪಾತಮಣ್ಡಲೇತಿ ಸನ್ನಿಪಾತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸಮೂಹೇ, ಸನ್ನಿಪಾತಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ವೀತಿಹಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವೀತಿಹರಣಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಹಾಪನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಹಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ದುರುತ್ತವಾಚನ್ತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ದುರುತ್ತವಾಚಂ. ಹಿತಪರಿಸಕಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಹಿತಂ ಪರಿ ಏಸತೀತಿ ಹಿತಪರಿಸಕೋ, ಕರುಣಾ ಚ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಚ, ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಹಿತಪರಿಸಕೀ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ತೇನ ಹಿತಪರಿಸಕಿನಾ. ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಹಿತೇಸಿನಾ ಹಿತಗವೇಸಿನಾ’’ತಿ. ಕರುಣಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾ ಕರುಣಾ. ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾಯ ಕರುಣಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಾ ಪರಿಕಮ್ಮಉಪಚಾರಕರುಣಾ. ಪದದ್ವಯೇಪೀತಿ ‘‘ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನಾ ಕಾರುಣಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಹಿತಪರಿಸಕಿನಾ ಅಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇಪಿ. ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಅಸುನ್ದರವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸುರುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುನ್ದರಂ ಉತ್ತಂ ಸುರುತ್ತಂ, ನ ಸುರುತ್ತಂ ಅಸುರುತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಪರಿವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಮ್ಮಚೋದಕಸ್ಸ. ಅನೋಸಟಂ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚೋದಕಚುದಿತಕೇಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅನೋಸಟನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅನೋಸಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ನನು ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅನುಯೋಗವತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೩೯೯; ಪರಿ. ೩೬೨, ೪೩೭) ವುತ್ತಂ, ‘‘ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೦೧) ಚ ವುತ್ತಂ ಅನುಯುಞ್ಜನವತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನೇನ ವತ್ತೇನ ಚೋದಕೋ ಚುದಿತಕಂ, ಚುದಿತಕೋ ವಾ ಚೋದಕಂ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ಚೋದಕೇನ ಚುದಿತಕೋ, ಚುದಿತಕೇನ ವಾ ಚೋದಕೋ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಯೋಗವತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಥಾಪೇತ್ವಾತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕೇಹೇವ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ವಾ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ವಾ, ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ ಭಯಂ. ತೇತಿ ತವ. ವತ್ವಾಪೀತಿ ಮುಖೇನ ವತ್ವಾಪಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾಪೀತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ‘‘ಅನುಯೋಗವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ತಬ್ಬಪಚ್ಚಯೋ ವದತಿ. ಅಸುಚಿ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಸುಚಿ ಸೀಲಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅಸುಚೀತಿ ವುತ್ತೇ ಅಲಜ್ಜೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ. ಉಜು ಸೀಲವಾ ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿರಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿರಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಉಜುನೋ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿರಹಿತತ್ತಾ ಉಜು ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಮದ್ದವೇನೇವಾತಿ ಮುದುಭಾವೇನೇವ. ಉಪಚರಿತಬ್ಬೋತಿ ಕಥೇತಬ್ಬೋ. ಇಮಿನಾ ಉಜುಮದ್ದವೇನಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಟ್ಠಾನಂ ಪಾಠಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಅಯಮೇವಾತಿ ಏವಸದ್ದೇನ ನ ಧಮ್ಮಗರುಕೋ, ಪುಗ್ಗಲಗರುಕೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಚ ನ ಮಜ್ಝತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೬೬. ತೇನ ಚ ಪನ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಸುತ್ತಾದೀಸೂತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಿನಯಅನುಲೋಮ ಪಞ್ಞತ್ತಅನುಲೋಮಿಕಾನಿ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ಸುತ್ತಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಾಯ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಕೇಸಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಓಪಮ್ಮಂ ಅತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪಚ್ಚೇಕಟ್ಠಾಯಿನೋ ಅವಿಸಂವಾದಕಟ್ಠಾಯಿನೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಟ್ಠಾಯಿನೋ, ಅವಿಸಂವಾದಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಅವಿಸಂವಾದಕಟ್ಠಾಯಿನೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇಸ್ಸ…ಪೇ… ಠಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚೇಕಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಅನುಮತಾ ಪುಗ್ಗಲಾ.

ಕಿಮತ್ಥಂ ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಇದಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೇ ಮನ್ದಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಥ ವಾ ಮನ್ದಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿನೋ ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಕಲಾಪಿ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಂವರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ತೇರಸವಾಕ್ಯೇಸು ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ದ್ವಾದಸವಾಕ್ಯೇಸು. ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅಪಿಚ ವಿಸೇಸಂ ವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು. ತನ್ತಿ ಸುಖಂ. ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ ನಾಮ ಕಸ್ಸ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಸ್ಸೇತಮಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ನನು ‘‘ವಿರಾಗೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಫಲಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧೋಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಸಙ್ಖತಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ. ನತ್ಥೇತ್ಥ ಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತನ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ. ತಸ್ಮಿಂಅನುಪ್ಪತ್ತೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪತ್ತೇ. ಅವಸ್ಸನ್ತಿ ಧುವಂ ಏಕನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತದತ್ಥಾತಿ ಏಸೋ ಅನುಪಾದಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಏತದತ್ಥಾ. ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಥಾ. ಮನ್ತನಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮನ್ತನಾ. ಏತದತ್ಥಾ ಉಪನಿಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪನಿಸಾಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚಯವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಂಪರಪಚ್ಚಯತಾಪೀ’’ತಿ. ಪರಂಪರಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಪರಂಪರಫಲಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪನಿಸಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಅಯಂ ಪರಂಪರಪಚ್ಚಯತಾಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೋತಾವಧಾನನ್ತಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಧಿಯತೇ ಠಪಿಯತೇ ಅವಧಾನಂ, ಸೋತಸ್ಸ ಅವಧಾನಂ ಸೋತಾವಧಾನಂ. ಇಮಂ ಕಥನ್ತಿ ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿಂ ಇಮಂ ಕಥಂ. ಯಂ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಮ್ಪಿ ಏತದತ್ಥನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಯದಿದಂ ಅನುಪಾದಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯದಿದ’’ನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ ಪದಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯೋ ಅಯನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ. ಅನುಪಾದಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೧೧) ವಿಯ ಯಕಾರಲೋಪೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಕರಣಂ ಪನ ‘‘ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ಇಮ ಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಅಯಂ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತೋ ಯೋ ಅಯಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಪಿ ಏತದತ್ಥಾಯ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅರಹತ್ತಫಲಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿರುದ್ಧೇಹಿ, ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಏವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏತದತ್ಥಾಯಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೬೭. ವತ್ಥುಂ…ಪೇ… ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಾಸು ಗಾಥಾಸು. ಸಮೇನ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅಞ್ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾಚಕಂ ರೂಳ್ಹೀಪದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೇನೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಅಜಾನನಸ್ಸ ಸಮೇನ ಅಞ್ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಕತಾಕತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮೇನಾ’’ತಿ. ಸಮೇನ ಪುಬ್ಬಾಪರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ಕತಾಕತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ. ಯಂ ಪನೇತಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಆಕಾರಅಕೋವಿದೋ’’ತಿ ಚ ಆಧಾರಾಧೇಯ್ಯಾನಮಭೇದೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವಯವೀ ಆಧಾರೋ, ಅವಯವೋ ಆಧೇಯ್ಯೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಆಕಾರಸದ್ದೋ ಇಙ್ಗಿತತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರಣಾಕಾರಣೇ’’ತಿ. ಕಾರಣಅಕಾರಣಸಙ್ಖಾತೇ ಇಙ್ಗಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಕಾರಸ್ಸಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಆಕಾರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ವತ್ಥುಆದೀನಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಥೇವ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಯ್ವಾಯನ್ತಿ ಯೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು. ‘‘ಭಯೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಯಾ ಭಯೇನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಮ್ಮೋಹೇನ ಮೋಹಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಛನ್ದಾತಿ ಛನ್ದೇನ. ದೋಸಾತಿ ದೋಸೇನ. ಅತ್ತನಾ ಞಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನ ಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಕುಸಲೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯಾ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನಿಜ್ಝತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಕೋವಿದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರಣಾ…ಪೇ… ತಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಪರಿಸಾಯ ಲದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲದ್ಧೋ ಪರಿಸಸಙ್ಖಾತೋ ಪಕ್ಖೋ ಯೇನಾತಿ ಲದ್ಧಪಕ್ಖೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಚೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಪಟಿಕ್ಖೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಹೇಟ್ಠಾಪಿ. ‘‘ನ ಪಟಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಮುಖಂ ನ ಇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಪಟಿಕ್ಖೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಕ್ಖಧಾತುಯಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಇತಿ ಚೂಳಸಙ್ಗಾಮವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.