೧. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಯಾಚನಕಥಾ

೩೮೩. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ನನ್ದಿಯತಿ ತುಸಿಯತೀತಿ ನನ್ದಿ, ಇಕಾರನ್ತೋಯಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ. ‘‘ನನ್ದಿಸೇನೋ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೩.೪.೧) ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ’’ತಿಆದೀಸು ಇಕಾರನ್ತೋಯಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಇಧ ಪನ ಮುಖಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಇಕಾರನ್ತೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ ಹೋತಿ. ಅರುಣುಟ್ಠಿತಕಾಲೇ ಓದಾತದಿಸಾಮುಖತಾಯ ನನ್ದಿ ಮುಖಂ ಏತಿಸ್ಸಂ ರತ್ತಿಯನ್ತಿ ನನ್ದಿಮುಖೀ, ರತ್ತಿ, ತಾಯ ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾ ರತ್ತಿಯಾ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರುಣುಟ್ಠಿತಕಾಲೇಪಿ ಹಿ ನನ್ದೀಮುಖಾ ವಿಯ ರತ್ತಿ ಖಾಯತೀ’’ತಿ. ಅನ್ತೋಪೂತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕುಣಪಪೂತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಕಿಲೇಸವಸ್ಸನವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉದಕವಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅವಸ್ಸುತನ್ತಿ ತಿನ್ತಂ, ಕಿಲಿನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸಮ್ಬುಜಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಸಮ್ಬೂತಿ ಸಙ್ಕಾರೋ. ಸೋ ಹಿ ಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿಯಾ ಕಸಿಯಮಾನೇ ವಿಲೇಖಿಯಮಾನೇ ಸಮ್ಬತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋತೀತಿ ಕಸಮ್ಬು, ತಂ ವಿಯ ಜಾತನ್ತಿ ಕಸಮ್ಬುಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ‘‘ಆಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅತಿವಿಯ ಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಆಕಿಣ್ಣದೋಸತಾಯ ಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಯಾವ ಬಾಹಾಗಹಣಾಪಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಠೇನ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ. ತೇನಾತಿ ಮೋಘಪುರಿಸೇನ. ‘‘ಯಾವಾ’’ತಿ ನಿಪಾತಪಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ಬಾಹಾಗಹಣಾಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿ ಅವಧಿಅತ್ಥೇ ಹೋತಿ. ನಾಮ-ಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥಜೋತಕೋ, ತಸ್ಸ ಪಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ಆಗಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತೀತತ್ಥೇ ಅನಾಗತವಚನಂ (ಸದ್ದನೀತಿಸುತ್ತಮಾಲಾಯ ೮೯೩ ಸುತ್ತೇ). ಆಗಮೇಸ್ಸತಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಗಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಈಸಂ ಅಧಿವಾಸೇಸ್ಸತಿ. ‘‘ಆತೋ ಗಮುಈಸಮಧಿವಾಸನೇ’’ತಿ ಹಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೮ ಮಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತಂ.

೩೮೪. ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ದೀಘೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಪಠಮಮೇವ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ. ಆಯತಸದ್ದೋ ಹಿ ದೀಘಪರಿಯಾಯೋ. ‘‘ನ ಆಯತಕೇನ ಗೀತಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮೋ ಗಾಯಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ. ೨೪೯) ವಿಯ ಪಪಾತೋ ದೀಘೇನ ತೀರಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಠಮಮೇವಾತಿ ತೀರಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ. ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನ ಪಠಮಮೇವ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಠಿತಧಮ್ಮೋತಿ ತೀರಸ್ಸ ಅನ್ತೋಯೇವ ಠಿತಸಭಾವೋ. ವೇಲಂ ನಾತಿವತ್ತತೀತಿ ಏತ್ಥ ವೇಲಾಸದ್ದಸ್ಸ ತೀರಮರಿಯಾದತ್ಥೇಸು ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಂ ಮರಿಯಾದವೇಲ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರ’’ಇತಿ ಪದೇನ ತೀರತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಮರಿಯಾದ’’ ಇತಿ ಪದೇನ ಮರಿಯಾದತ್ಥಂ. ಕೇನ ಉದಕೇನ ದರಿತಬ್ಬೋತಿ ಕನ್ದರೋ, ಉದಕೇನ ಓಸಕ್ಕನೋ ಕನ್ದರೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಂ, ತೀರಂ. ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಭೂತಞ್ಚ ಮರಿಯಾದಭೂತಞ್ಚ ವೇಲಂ ತೀರಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೀರಂ ವಾಹೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಹಧಾತುಯಾ ಪಾಪುಣನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೀರಂ ಅಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಾಪುಣಾಪೇತಿ. ‘‘ಉಸ್ಸಾರೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ತೀರಂ ವಾಹೇತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಉಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಮಾಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಜಾನಾತಿ, ಆಜಾನಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ವಾ, ತಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಂ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ, ಸುಖುಚ್ಚಾರಣತ್ಥಂ ಮಜ್ಝೇ ದೀಘೋ, ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ ನಾಮ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ.

೩೮೫. ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಉದಾನಪಾಳಿಯಾ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತಪಾಳಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ‘‘ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತನ್ತಿ ನವಾಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.