೯. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕಂ

೧. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಯಾಚನಕಥಾ

೩೮೩. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ನನ್ದಿಯತಿ ತುಸಿಯತೀತಿ ನನ್ದಿ, ಇಕಾರನ್ತೋಯಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ. ‘‘ನನ್ದಿಸೇನೋ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೩.೪.೧) ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ’’ತಿಆದೀಸು ಇಕಾರನ್ತೋಯಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಇಧ ಪನ ಮುಖಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಇಕಾರನ್ತೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ ಹೋತಿ. ಅರುಣುಟ್ಠಿತಕಾಲೇ ಓದಾತದಿಸಾಮುಖತಾಯ ನನ್ದಿ ಮುಖಂ ಏತಿಸ್ಸಂ ರತ್ತಿಯನ್ತಿ ನನ್ದಿಮುಖೀ, ರತ್ತಿ, ತಾಯ ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾ ರತ್ತಿಯಾ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರುಣುಟ್ಠಿತಕಾಲೇಪಿ ಹಿ ನನ್ದೀಮುಖಾ ವಿಯ ರತ್ತಿ ಖಾಯತೀ’’ತಿ. ಅನ್ತೋಪೂತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕುಣಪಪೂತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಕಿಲೇಸವಸ್ಸನವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉದಕವಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅವಸ್ಸುತನ್ತಿ ತಿನ್ತಂ, ಕಿಲಿನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸಮ್ಬುಜಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಸಮ್ಬೂತಿ ಸಙ್ಕಾರೋ. ಸೋ ಹಿ ಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿಯಾ ಕಸಿಯಮಾನೇ ವಿಲೇಖಿಯಮಾನೇ ಸಮ್ಬತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋತೀತಿ ಕಸಮ್ಬು, ತಂ ವಿಯ ಜಾತನ್ತಿ ಕಸಮ್ಬುಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ‘‘ಆಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅತಿವಿಯ ಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಆಕಿಣ್ಣದೋಸತಾಯ ಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಯಾವ ಬಾಹಾಗಹಣಾಪಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಠೇನ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ. ತೇನಾತಿ ಮೋಘಪುರಿಸೇನ. ‘‘ಯಾವಾ’’ತಿ ನಿಪಾತಪಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ಬಾಹಾಗಹಣಾಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿ ಅವಧಿಅತ್ಥೇ ಹೋತಿ. ನಾಮ-ಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥಜೋತಕೋ, ತಸ್ಸ ಪಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ಆಗಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತೀತತ್ಥೇ ಅನಾಗತವಚನಂ (ಸದ್ದನೀತಿಸುತ್ತಮಾಲಾಯ ೮೯೩ ಸುತ್ತೇ). ಆಗಮೇಸ್ಸತಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಗಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಈಸಂ ಅಧಿವಾಸೇಸ್ಸತಿ. ‘‘ಆತೋ ಗಮುಈಸಮಧಿವಾಸನೇ’’ತಿ ಹಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೮ ಮಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತಂ.

೩೮೪. ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ದೀಘೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಪಠಮಮೇವ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ. ಆಯತಸದ್ದೋ ಹಿ ದೀಘಪರಿಯಾಯೋ. ‘‘ನ ಆಯತಕೇನ ಗೀತಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮೋ ಗಾಯಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ. ೨೪೯) ವಿಯ ಪಪಾತೋ ದೀಘೇನ ತೀರಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಠಮಮೇವಾತಿ ತೀರಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ. ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನ ಪಠಮಮೇವ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಠಿತಧಮ್ಮೋತಿ ತೀರಸ್ಸ ಅನ್ತೋಯೇವ ಠಿತಸಭಾವೋ. ವೇಲಂ ನಾತಿವತ್ತತೀತಿ ಏತ್ಥ ವೇಲಾಸದ್ದಸ್ಸ ತೀರಮರಿಯಾದತ್ಥೇಸು ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಂ ಮರಿಯಾದವೇಲ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರ’’ಇತಿ ಪದೇನ ತೀರತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಮರಿಯಾದ’’ ಇತಿ ಪದೇನ ಮರಿಯಾದತ್ಥಂ. ಕೇನ ಉದಕೇನ ದರಿತಬ್ಬೋತಿ ಕನ್ದರೋ, ಉದಕೇನ ಓಸಕ್ಕನೋ ಕನ್ದರೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಂ, ತೀರಂ. ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಭೂತಞ್ಚ ಮರಿಯಾದಭೂತಞ್ಚ ವೇಲಂ ತೀರಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೀರಂ ವಾಹೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಹಧಾತುಯಾ ಪಾಪುಣನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೀರಂ ಅಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಾಪುಣಾಪೇತಿ. ‘‘ಉಸ್ಸಾರೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ತೀರಂ ವಾಹೇತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಉಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಮಾಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಜಾನಾತಿ, ಆಜಾನಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ವಾ, ತಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಂ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ, ಸುಖುಚ್ಚಾರಣತ್ಥಂ ಮಜ್ಝೇ ದೀಘೋ, ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ ನಾಮ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ.

೩೮೫. ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಉದಾನಪಾಳಿಯಾ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತಪಾಳಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ‘‘ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತನ್ತಿ ನವಾಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೪. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸವನಾರಹಕಥಾ

೩೮೬. ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾತಿ ಞತ್ತಿತೋ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ. ಖೇತ್ತೇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇ. ಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ರೇಕಾರಂ ಭಣತೀತಿ ಛತ್ತಿಂಸತ್ಯಕ್ಖರೇಸು ರೇ-ಕಾರಂ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಕೋ ಭಣತಿ. ಇದನ್ತಿ ಪಞ್ಚತಿಂಸತ್ಯಕ್ಖರಾನಂ ಉಚ್ಚಾರಣಟ್ಠಾನಂ. ವುತ್ತೇತಿ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಕೇನ ವುತ್ತೇ. ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿ ವಚನೇ ಅನಾರದ್ಧೇಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ.

೫. ಧಮ್ಮಿಕಾಧಮ್ಮಿಕಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕಥಾ

೩೮೭. ತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನಾತಿ ತೇನ ಚುದಿತಕೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ. ಸಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಆದಿಸಙ್ಖಾತಾ ಸಾ ವಿಪತ್ತಿ. ಸಞ್ಞಾಅಮೂಲಿಕವಸೇನಾತಿ ‘‘ಕತಾ’’ ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಮೂಲಿಕವಸೇನ. ಕತಞ್ಚಾತಿ ಏಕನ್ತೇನ ಕತಞ್ಚ. ಅಕತಞ್ಚಾತಿ ಏಕನ್ತೇನ ಅಕತಞ್ಚ.

ಕೋಪೇತುಕಾಮತಾಯ ನೇವ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇನಾತಿ ಅನಾಗಮನಾದಿಕಾರಣೇನ. ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಇಚ್ಚಸ್ಸಾಪೀತಿ ಇತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕಸ್ಸಾಪಿ. ಪಚ್ಚಾದಿಯತೀತಿ ಪತಿ ಆದಿಯತಿ, ‘‘ಅಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪುನ ಆದೀಯತಿ, ಪುನ ಆರಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬. ಧಮ್ಮಿಕಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕಥಾ

೩೮೮. ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾದನಾದೀಸೂತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಪಾದನಾದೀಸು. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಅವಹಾರಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಆಕಾರಾದಿಸಞ್ಞಾತಿ ಆಕಾರಸಞ್ಞಾ ಲಿಙ್ಗಸಞ್ಞಾ ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಾ. ತನ್ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೭. ಅತ್ತಾದಾನಅಙ್ಗಕಥಾ

೩೯೮. ಅತ್ತಾದಾನಂ ಆದಾತುಕಾಮೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಅತ್ತಾದಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಸನಂ ಸೋಧೇತುಕಾಮೋ’’ತಿಆದಿ. ಇಮಿನಾ ಪರಂ ಚೋದೇತುಂ ಅತ್ತನಾ ಆದಾತಬ್ಬಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಅತ್ತಾದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಕಾಲೋ ಇಮಂ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಆದಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ರಾಜಭಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವಸ್ಸಾರತ್ತೋತಿ ವಸ್ಸಕಾಲೋ. ಸೋ ಹಿ ವಸ್ಸೋ ಅತಿವಿಯ ರಞ್ಜತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲೇತಿ ವಸ್ಸಾರತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಸ್ಸಾರತ್ತೋಪಿ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮತ್ಥಂ ಲಜ್ಜಿಪರಿಸಾಯ ದೂರತೋ ಆನಯನಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ ಅಕಾಲೋ ನಾಮ. ಇತೀತಿ ಅಯಂ ರಾಜಭಯಾದಿಕಾಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪರೀತೋತಿ ರಾಜಭಯಾದೀನಂ ಅಭಾವಕಾಲೋ.

ಅಭೂತಂ ಇದಂ ಅತ್ತಾದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭೂತಸದ್ದೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನ್ತಮಿದ’’ನ್ತಿ, ಇದಂ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಯಾ ಗಹಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸೀಲವಾ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಯನ್ತಿ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇದನ್ತಿ ಅತ್ತಾದಾನಂ.

ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೇ, ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇದಂ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪೇಕದಾತಿ ಅಪಿ ಏಕದಾ. ಹಿಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ. ಏವರೂಪಾತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಸಭಾವಾ. ತನ್ತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಭಿಕ್ಖುಲಭನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಕೋಸಮ್ಬಕಾನಂ ಭಣ್ಡನಾದಿ ಭವತಿ ವಿಯ ಭಣ್ಡನಾದಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಚ್ಛಾಪಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಸಂ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರಂ ಭವತಿ ವಿಯ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾಗತಂ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಆದಿಯತೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರಂ ಭವತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಭದ್ದಂ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಸತಿಕಸಙ್ಗೀತಿನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತೇಹಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗೀತಿಂ. ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಸಮನುಸ್ಸರಣಕರಂ ಹೋತಿ ಇವ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸಮನುಸ್ಸರಣಕರನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋದವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಸ್ಸ ಕರಂ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಚ್ಛಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಾಸನಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ಸಸ್ಸಿರಿಕತಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಗತಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ವಿಯ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ಸಸ್ಸಿರಿಕತಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೮. ಚೋದಕೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಕಥಾ

೩೯೯. ‘‘ಅಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಅಪ್ಪಟಿಮಂಸೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಛಿದ್ದಸಪ್ಪಟಿಮಂಸಂ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿಪರೀತವಸೇನ ಅಚ್ಛಿದ್ದಅಪ್ಪಟಿಮಂಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯೇನ ಕತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ಛಿದ್ದೋ, ಪಟಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಸಿಯತಿ ಆಮಸಿಯತೀತಿ ಪಟಿಮಂಸೋ, ನಿಗ್ಗಹಿತಾಗಮೋ, ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋಯಂ ಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸೋ. ಸಹ ಪಟಿಮಂಸೇನಾತಿ ಸಪ್ಪಟಿಮಂಸೋ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ. ವಿಪರೀತೋತಿ ವಿಪರಿವತ್ತವಸೇನ ಇತೋ ಪವತ್ತೋ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಮೂಲಕಾನುದ್ಧಂಸನಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಮೇತ್ತಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪನಾಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಲಿಬೋಧೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪಲಿಬೋಧೇತಿ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಾದಿಕೇ ಪಲಿಬೋಧೇ. ‘‘ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ವಿಹತಾಘಾತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪನಾಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಂ ಪನಾವುಸೋ ಕತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂಸದ್ದಕಿಂಸದ್ದಾನಂ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕತರಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ’’ತಿ.

೯. ಚೋದಕೇನ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಕಥಾ

೪೦೦. ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ಚೋದನಾಯ ಕಾಲಅಕಾಲಾದಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕೋ ಏಕ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಏಕೋತಿ ಏಕಕೋ ಚೋದಕೋ. ಏಕನ್ತಿ ಏಕಕಂ ಚುದಿತಕಂ. ಸಙ್ಘಮಜ್ಝ…ಪೇ… ಅಸನಸಾಲಾದೀಸು ವಾ ಪರಿವಾರಿತಕ್ಖಣೇ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝ…ಪೇ… ಅಸನಸಾಲಾದೀಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಠಾನಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಲಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಠಾನಮ್ಪಿ ಕಾಲೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಚ್ಛೇನಾತಿ ಸಚ್ಚೇನ. ಹಮ್ಭೋತಿ ನಿಪಾತೋ ಪಚ್ಛಿಮಪದೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಹಮ್ಭೋ ಮಹಲ್ಲಕ, ಹಮ್ಭೋ ಪರಿಸಾವಚರ, ಹಮ್ಭೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕ, ಹಮ್ಭೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ. ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಮಹಲ್ಲಕಭಾವಕಾರಣಾದೀಸು ನಿಸ್ಸಿತಂ. ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ನಿಪಾತೋಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಹಮ್ಭೋ’’ತಿ ನಿಪಾತೇನ ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ಅನಾದರಸ್ಸ ಪಕಾಸಕತ್ತಾ ಫರುಸೇನ ವದತಿ ನಾಮ, ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ನಿಪಾತೇನ ಸಾದರಸ್ಸ ಪಕಾಸಕತ್ತಾ ಸಣ್ಹೇನ ವದತಿ ನಾಮ. ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಅಯಂ ನಾಮ ದೋಸೋತಿ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ. ‘‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನೋ ದೋಸನ್ತರೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಸದ್ದಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಾಚಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೦. ಚೋದಕಚುದಿತಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ

೪೦೧. ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಾಚಕಭಾವಞ್ಚ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾಪಿ ಅಮಾದೇಸಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇ’’ತಿ. ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾರುಞ್ಞತಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೀಸು ಣ್ಯಪಚ್ಚಯತಾಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಸ್ಸೇವ ಭಾವವಾಚಕತ್ತಾ ಏಕೋ ಸ್ವತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕರುಣಭಾವೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕರುಣಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಾರುಞ್ಞಂ, ತದೇವ ಕಾರುಞ್ಞತಾ. ಅಥ ವಾ ಕರುಣೋ ಏವ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾರುಞ್ಞಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಾರುಞ್ಞತಾತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಇಮಿನಾತಿ ‘‘ಕಾರುಞ್ಞತಾ’’ತಿ ಪದೇನ. ಕರುಣಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಂ ಕರುಣಞ್ಚ. ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾಯ ಕರುಣಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪರಿಕಮ್ಮೂಪಚಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಕಾಮಾವಚರಕರುಣಞ್ಚ. ದ್ವೀಹಿಪೀತಿ ‘‘ಹಿತೇಸಿತಾ, ಅನುಕಮ್ಪಿತಾ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ. ಮೇತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಮೇತ್ತಞ್ಚ. ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪರಿಕಮ್ಮೂಪಚಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಕಾಮಾವಚರಮೇತ್ತಞ್ಚ. ಸುದ್ಧನ್ತೇತಿ ಸುದ್ಧೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ. ಪಟಿಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ಚುದಿತಕಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ಯೇ ಏತೇತಿ ‘‘ಕಾರುಞ್ಞತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯೇ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಿನಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಇಮಸದ್ದಸ್ಸ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚ್ಚಸದ್ದಸ್ಸ ವಿರತಿಸಚ್ಚಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಚೀಸಚ್ಚೇ ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಕುಪ್ಪನತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಕುಪಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಕುಪ್ಪನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಣ್ಯಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ವಿತ್ಥಾರೋ ವಾ. ನ ಪರೋ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬೋತಿ ನ ಪರೋ ಕುಜ್ಝಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ.

ಇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.