೫. ಬ್ರಹ್ಮಯಾಚನಕಥಾ

೭. ಭಗವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ. ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋತಿ ಆಚರಿತೋ ಸಮ್ಮಾಚರಿತೋ, ನ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆಚಿಣ್ಣೋ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋ, ಅತಿಆಚಿಣ್ಣೋ ನಿಚ್ಚಾಚಿಣ್ಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಜಾನನ್ತಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಧಮ್ಮದೇಸನನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ, ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಾಯ ವಾ ಭಗವನ್ತಂ, ಭಗವನ್ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ. ತತೋತಿ ಯಾಚನಕಾರಣಾ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಗರುಕೋ ಯಸ್ಮಾ, ಇತಿ ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ.

ತತ್ಥಾತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕನಾಕಾರಪಾಠೇ. ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಲ್ಲೀಯ’’ನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಲಗ್ಗನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಲಯಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಲ್ಲೀಯನ್ತೀತಿ ಲಗ್ಗನ್ತಿ. ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಏವಂ ಸತಿ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸೇವಿಯನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಅಲ್ಲೀಯನ್ತೀತಿ ಸೇವನ್ತಿ. ತೇತಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ‘‘ಯದಿದ’’ನ್ತಿಪದಸ್ಸ ಯಂ ಇದನ್ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಯ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿ ಚ ಸಬ್ಬನಾಮಪದನ್ತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯದಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು ದ್ವೀಸು ಚ ವಚನೇಸು ವಿನಾಸಂ, ವಿಕಾರಂ ವಾ ವಿಸದಿಸಂ ವಾ ನಅಯನತ್ತಾ ನಗಮನತ್ತಾ ಅಬ್ಯಯಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಸಬ್ಬನಾಮತ್ಥೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಯದಿದ’’ನ್ತಿನಿಪಾತಸ್ಸ, ಅತ್ಥೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಠಾನನ್ತಿ ‘‘ಠಾನಂ’’ಇತಿಪದಂ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ’’ಇತಿಪದಂ. ಅತ್ಥೋಪಿ ಯುತ್ತೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇಮೇಸನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ. ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಾರಣಾ. ‘‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಏವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಏತ್ಥ ತಾಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸ್ವತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ದೇವತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ಏವಮಿಚ್ಚಾದಿಪಾಠವಣ್ಣನಾ) ವಿಯ.

ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಕಿಲಮಥೋತಿ ಏತ್ಥ ತಂಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಾ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ದೇಸನಾ ನಾಮಾ’’ತಿ, ಇಮಿನಾ ‘‘ದೇಸೇಯ್ಯಂ, ನ ಆಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಮೇವ ಕಿರಿಯಾಪದಾನಂ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಏಕಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಪದಸ್ಸ. ಸೋತಿ ದೇಸನಾಸಙ್ಖಾತೋ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೋ, ಇಮಿನಾ ವಾಕ್ಯವಿಸಯೇ ತಸದ್ದೋ ಉತ್ತರಪದಸ್ಸೇವ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಮಾಸಮಜ್ಝೇ ಪನ ತಸದ್ದೋ ಪುಬ್ಬಪದಸ್ಸೇವ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಸಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಚಾ’’ತಿ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಬೋಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ) ಚ ‘‘ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ಚ ಸೋ ಪಿಟಕಞ್ಚಾ’’ತಿ ಚ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ; ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ) ಆದಿ. ಕಿಲಮಥೋತಿ ಕಾಯಕಿಲಮನಹೇತು. ಕಿಲಮತಿ ಅನೇನಾತಿ ಕಿಲಮಥೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಾತಿ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತಾ ದೇಸನಾ. ವಿಹೇಸಾತಿ ಕಾಯವಿಹಿಂಸಾಹೇತು. ವಿಹಿಂಸತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ವಿಹೇಸಾ. ಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿಲಮಥೋ ವಾ ವಿಹೇಸಾ ವಾ ನತ್ಥಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ‘‘ಪಟಿಭಂಸೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟೀತಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪವಚನೀಯಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ಭಗವನ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಗವತೋ’’ತಿ. ‘‘ಅನು ಅಚ್ಛರಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನ ಅಚ್ಛರಿಯಾ’’ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ನಿವತ್ತೇತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಚ್ಛರಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಭಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸದ್ದೋ ಪಟಿಭಾನತ್ಥೋ, ಭಾಧಾತು ಖಾಯನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಭಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಗೋಚರಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಖಾಯನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಗೋಚರಭಾವೇನ ಭವನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮೇತಿ ಮಮ, ಮಯಾ ವಾ, ಅಧಿಗತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಕಾಸಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸೋತಸ್ಸ ಪಟಿ ಪಟಿಸೋತನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಸೋತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಮಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಮೋಖನ್ಧೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಮಸದ್ದೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಯಾಯೋ, ಖನ್ಧಸದ್ದೋ ರಾಸತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾರಾಸಿನಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆವುಟಾತಿ ಏತ್ಥ ವುಧಾತು ಆವರಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಅಭಾವತ್ಥೋ, ತಾಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಭಾವೇನಾ’’ತಿ.

೮. ಲೋಕೇತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ. ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಂ ರಜಂ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ, ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ ಜಾತಿ ಸಭಾವೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಮಯೇ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಪಞ್ಞಾಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಂಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ. ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ತುಪಚ್ಚಯಯೋಗೇ ಛಟ್ಠೀಕಮ್ಮಂ. ಆಪುಬ್ಬೋ ಞಾಧಾತು ಪಟಿವಿಜ್ಝನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಾರೋ’’ತಿ.

ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಮಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಮಲಾ, ಪೂರಣಕಸ್ಸಪಾದಿಕಾ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ, ತೇಹಿ. ‘‘ರಾಗಾದೀಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಲಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಾಪುರೇತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅವಪುಬ್ಬೋ ಚ ಆಪುಬ್ಬೋ ಚ ಪುರಧಾತು ವಿವರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿವರ ಏತ’’ನ್ತಿ. ವಕಾರಸ್ಸ ಪಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪಾಪುರೇತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅಮತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಲಿಲಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಸುಣನ್ತೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಮಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸದ್ದೋ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಾವತೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ನತ್ಥಿ ಮಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಮಲೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನುಬುದ್ಧನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸೇಲಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಲಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸೇಲೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಗವಾ ತ್ವಮ್ಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ಪಞ್ಞಾಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಮಯಂ ಪಞ್ಞಾಮಯ’’ನ್ತಿ. ಅಪೇತೋ ಸೋಕೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಅಪೇತಸೋಕೋ, ಭಗವಾ. ಸೋಕಂ ಅವತರತೀತಿ ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಾ, ಜನತಾ. ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಞ್ಚ ಜಾತಿಜರಾಭಿಭೂತಞ್ಚಾತಿ ಚಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಇಮಿನಾ ಚಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಭಗವಾ’’ತಿಪದಂ ‘‘ವೀರೋ’’ತಿಆದೀಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ವೀರಿಯವನ್ತತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೀರಂ ಯಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವೀರೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸದ್ದಸತ್ಥೇಸು ಆಲಪನಪದೇಸು ವಿಗ್ಗಹೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಇದಂ ಆಲಪನಾವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ತೇಸಮತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ವಿಗ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ದೇವಪುತ್ತ…ಪೇ… ವಿಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಜಿತೋ ಮಾರೇಹಿ ಸಂಗಾಮೋ ಅನೇನಾತಿ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಖನ್ಧಮಾರೋ ಮಚ್ಚುಮಾರೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಾರಾನಂ ಏಕತೋ ವಿಜಿತತ್ತಾ. ‘‘ಸತ್ತವಾಹೋ’’ತಿ ಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಚ ‘‘ಸತ್ಥವಾಹೋ’’ತಿ ದುತಿಯಕ್ಖರೇನ ಚ ಯುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಸತ್ಥವಾಹೋ ವಿಯಾತಿ ‘‘ಸತ್ಥವಾಹೋ’’ತಿ ಉಪಚಾರೇನ ವುತ್ತೇ ದುತಿಯಕ್ಖರೇನ ಯುತ್ತೋ, ಸತ್ತೇ ವಹಹೀತಿ ಸತ್ತವಾಹೋತಿ ಮುಖ್ಯತೋ ವುತ್ತೇ ಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಯುತ್ತೋ. ಇಧ ಪನ ಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತೇ ವಹತೀತಿ ಸತ್ತವಾಹೋ’’ತಿ. ನತ್ಥಿ ಇಣಂ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಅಣಣೋ ಭಗವಾ.

೯. ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಖು ದುವಿಧಂ ಮಂಸಚಕ್ಖುಞಾಣಚಕ್ಖುವಸೇನ. ತತ್ಥಾಪಿ ಮಂಸಚಕ್ಖು ದುವಿಧಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖುಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖುವಸೇನ. ತತ್ಥ ಪಸಾದರೂಪಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಭಮುಕಟ್ಠಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖು ನಾಮ. ಞಾಣಚಕ್ಖು ಪನ ಪಞ್ಚವಿಧಂ (ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೩) ದಿಬ್ಬಧಮ್ಮಪಞ್ಞಾಬುದ್ಧಸಮನ್ತಚಕ್ಖುವಸೇನ. ತತ್ಥ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗತ್ತಯಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣಞ್ಚ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಞ್ಚ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತದ್ವೇಞಾಣಾನಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯ…ಪೇ… ಞಾಣೇನ ಚಾ’’ತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಯೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ. ಸದ್ಧಾದೀನೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಿಕ್ಖಾನೀತಿ ತಿಖಿಣಾನಿ. ಮುದೂನೀತಿ ಸುಖುಮತರಾನಿ. ಆಕಾರಾತಿ ಕಾರಣಾ. ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ದುಕಾನಿ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಸುಖೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ, ತಥಾ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇ ಕಥಿತಕಾರಣ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಪರಲೋಕೋ ಚ ವಜ್ಜಞ್ಚ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ, ತಾನಿ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇ’’ತಿಆದಿ. ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ದುಕಾನಿ ಕಿತವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಇಧ ಪಚ್ಛಿಮದುಕೇ ‘‘ನ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋ’’ತಿ ದುತಿಯಪದಂ ನ ವುತ್ತಂ, ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಪಾಳಿಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೧೧) ಪನ ಯುಗಳವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಲಿನೀತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಗಚ್ಛೋ ವಾ ಲತಾ ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಾ ವನಂ ವಾ ‘‘ಉಪ್ಪಲಿನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಇಧ ಪನ ‘‘ವನ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪಲವನೇ’’ತಿ. ನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪೋಸಯನ್ತೀತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ಪೋಸಯನ್ತೀತಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಉದಕೇನ ಸಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉದಕೇನ ಸಮಂ ಸಮೋದಕಂ, ಸಮೋದಕಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮಾತಿಪದಸ್ಸ ಅತಿಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಆರೋಪಿತಾತಿ ಪಾರುತಾ, ನ ಪಾರುತಾ ಅಪಾರುತಾ. ಅಪಾರುತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ವಿವರಣಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿವಟಾ’’ತಿ ಸೋತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಪಚ್ಛಿಮಪದದ್ವಯೇತಿ ಗಾಥಾಯ ಉತ್ತಮಪದದ್ವಯೇ. ಅಯಮೇವತ್ಥೋತಿ ಅಯಂ ವಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ. ನ ಭಾಸಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉತ್ತಮಪುರಿಸತ್ತಾ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದೇವಮನುಜೇಸು’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕಸೇಸವಸೇನ ‘‘ಮನುಜೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸೂ’’ತಿ.