೧. ಮಹಾಖನ್ಧಕಂ

೧. ಬೋಧಿಕಥಾ

ಏವೂಭತೋವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ, ಕತ್ವಾನ ಯೋಜನಾನಯಂ;

ಮಹಾವಗ್ಗಖನ್ಧಕಸ್ಸ, ಕರಿಸ್ಸಂ ಯೋಜನಾನಯಂ.

ಉಭಿನ್ನನ್ತಿ ಉಭಯೇಸಂ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಿಭಙ್ಗಾನಂ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಗಹಣೇನ ಹೇತ್ಥ ತೇಸಂ ವಿಭಙ್ಗೋಪಿ ಗಹಿತೋ ಅಭೇದೇನ ವಾ ಉತ್ತರಪದಲೋಪವಸೇನ ವಾ. ಖನ್ಧಕನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಸಮೂಹಂ. ಖನ್ಧಸದ್ದೋ ಹೇತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾಚಕೋ. ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ‘‘ಖನ್ಧೋ’’ತಿ. ತೇಸಂ ಸಮೂಹೋ ಖನ್ಧಕೋ. ಅಥವಾ ಖನ್ಧೋತಿ ರಾಸಿ. ಖನ್ಧಸದ್ದೋ ಹಿ ರಾಸತ್ಥವಾಚಕೋ. ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿರಾಸಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಖನ್ಧೋ’’ತಿ. ಕಕಾರೋ ಪಕಾಸಕವಾಚಕೋ. ಖನ್ಧಾನಂ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿರಾಸೀನಂ ಕೋ ಪಕಾಸಕೋತಿ ಖನ್ಧಕೋ, ತಂ ಖನ್ಧಕಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ಉಭಿನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾನಂ ಸಙ್ಗೀತಿಸಮನನ್ತರಂ ಖನ್ಧಕೋವಿದಾ ಖನ್ಧಕೇಸು ಕುಸಲಾ ಮಹಾಥೇರಾ ಯಂ ಖನ್ಧಕಂ ಸಙ್ಗಾಯಿಂಸು, ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಕಸ್ಸ ದಾನಿ ಸಂವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಕಸ್ಸ ಅಯಂ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಹೋತೀತಿ.

ಯೇ ಅತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹಿಸದ್ದೋ ಪದಾಲಙ್ಕಾರೋ. ಯೇಸನ್ತಿ ಪದಾನಂ. ತೇತಿ ತೇ ಅತ್ಥೇ. ಭವೇತಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಭವಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನಂ. ಕಿನ್ತಿ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ. ತೇತಿ ಅತ್ಥೇ, ಞಾತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಥವಾ ತೇತಿ ಅತ್ಥಾ, ಅವಣ್ಣಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥಾನಮೇವ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ಪದಭಾಜನೀಯೇ ಯೇಸಂ ಪದಾನಂ ಯೇ ಅತ್ಥಾ ಭಗವತಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ತೇಸಂ ಪದಾನನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ತೇ ಅತ್ಥೇ ಪುನ ವದೇಯ್ಯಾಮ ಚೇ, ಕದಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಪರಿನಿಟ್ಠಾನಂ ಭವೇ, ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯೇ ಚೇವ ಅತ್ಥಾ ಉತ್ತಾನಾ, ತೇಸಂ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ, ನ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುಸನ್ಧೀಹಿ ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಚ ಅನುಸನ್ಧಿನಾ ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಚ ಯೇ ಪನ ಅತ್ಥಾ ಅನುತ್ತಾನಾ, ತೇ ಅತ್ಥೇ, ಅತ್ಥಾ ವಾ ಅವಣ್ಣಿತಾ ಯಸ್ಮಾ ಞಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂಯೇವ ಅತ್ಥಾನಂ ಅಯಂ ಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ ಹೋತೀತಿ. ಇತಿಸದ್ದೋ ಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥೋ.

೧. ‘‘ತೇನ…ಪೇ… ವೇರಞ್ಜಾಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೧) ಕರಣವಚನೇ ವಿಸೇಸಕಾರಣಮತ್ಥಿ ವಿಯ, ‘‘ತೇನ…ಪೇ… ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸದಿಸೋಪಮಾಯಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥಜೋತಕೋ, ಪನ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥಜೋತಕೋ. ‘‘ಕರಣವಚನೇನೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಏವಕಾರೇನ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ವಾ ಭುಮ್ಮವಚನಂ ವಾ ನಿವಾರೇತಿ. ಅಭಿಲಾಪೋತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಅತ್ಥಂ ಲಪತೀತಿ ಅಭಿಲಾಪೋ, ಸದ್ದೋ. ಆದಿತೋತಿ ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡತೋ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಉರುವೇಲಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ. ‘‘ಅಞ್ಞೇಸುಪೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇತೋ ಪರೇಸೂ’’ತಿ.

ಯದಿ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಪನೇತಸ್ಸ ವಚನೇ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಚೋದೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಉರುವೇಲಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ. ನಿದಾನದಸ್ಸನಂ ಪಯೋಜನಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಮಾಹ ‘‘ಯಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಯಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚೇವ ಯಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಭಗವತೋ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಾನಿ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಾನೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದೀನಿ. ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಚ. ಬೋಧಿಮಹಾಮಣ್ಡೇತಿ ಮಹನ್ತಾನಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾನಂ ಪಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ.

ತತ್ಥಾತಿ ಯಂ ‘‘ತೇನ ಸಮಯೇನ ಉರುವೇಲಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ. ಉರುವೇಲಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉರುಸದ್ದೋ ಮಹನ್ತಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾವೇಲಾಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ವಾಲಿಕರಾಸಿಮ್ಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೇಲಾಸದ್ದಸ್ಸ ರಾಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಕಾಲಸೀಮಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಯದಿ ಪನ ‘‘ಉರೂ’’ತಿ ವಾಲಿಕಾಯ ನಾಮಂ, ‘‘ವೇಲಾ’’ತಿ ಮರಿಯಾದಾಯ, ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ನನು ಉರುಯಾ ವೇಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ವೇಲಾತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ಆಹಟಾ ಉರು ಉರುವೇಲಾ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ವೇಲಾಯ ಅತಿಕ್ಕಮೋ ವೇಲಾ ಉತ್ತರಪದಲೋಪವಸೇನ, ವೇಲಾಯ ಆಹಟಾ ಉರು ಉರುವೇಲಾ ಪದವಿಪರಿಯಾಯವಸೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಉರುವೇಲಾಯ’’ನ್ತಿಪದೇ. ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತೀತೇ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ನ ಸಮಣಪಬ್ಬಜ್ಜಂ. ಕತಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಕರಣಂ ಕತಂ, ಕತೇನ ಪವತ್ತಂ ಕತಿಕಂ, ತಮೇವ ವತ್ತಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ. ಅಕಂಸು ಕಿರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ. ಅಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಪರೋ. ಸೋ ಆಕಿರತೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪತ್ತಪುಟೇನಾತಿ ಪಣ್ಣೇನ ಕತೇನ ಪುಟೇನ. ತತೋತಿ ಕತಿಕವತ್ತಕರಣತೋ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ. ತತೋತಿ ಮಹಾವಾಲಿಕರಾಸಿಜನನತೋ, ಪರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನನ್ತಿ ತಂ ಪದೇಸಂ. ತನ್ತಿ ಮಹಾವಾಲಿಕರಾಸಿಂ.

‘‘ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸತ್ಥರುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪಚಾರವಸೇನ ಬೋಧೀತಿ ನಾಮಲಭನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬೋಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಇಮಿನಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಬೋಧೀತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣಂ ಬೋಧಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಬೋಧಿಮ್ಹಿ, ಬೋಧಿಯಂ ವಾ. ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ರುಕ್ಖೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ನ ಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮೂಲೇತಿ ಆಸನ್ನೇ. ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪವಸೇನ ಸನ್ಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ‘‘ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಠಮ’’ನ್ತಿಪದಸ್ಸ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬಪಠಮಂಯೇವಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜನಾನಂ ಪಠಮಮೇವ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಕೋ ಏವ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೋತಿ ಅವಧಾರಣಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕೇನೇವ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಕಿಂ…ಪೇ… ಆಭುಜಿತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅವಧಾರಣಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಲ್ಲಙ್ಕೋತಿ ಚ ಊರುಬದ್ಧಾಸನಂ. ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ಏತ್ಥ ತದಙ್ಗಾದೀಸು (ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೧೦೪) ಪಞ್ಚಸು ವಿಮುತ್ತೀಸು ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಏವಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖ’’ನ್ತಿ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ. ಸಾ ಹಿ ವಿರುದ್ಧೇಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮುಚ್ಚಿತಟ್ಠೇನ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಸುಖಂ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಂ. ಅಥವಾ ತಾಯ ಜಾತಂ ಸುಖಂ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ, ಸಕಲಕಿಲೇಸದುಕ್ಖೂಪಸಮಸುಖಂ. ‘‘ಪಟಿಸಂವೇದಯಮಾನೋ’’ತಿಇಮಿನಾ ‘‘ಪಟಿಸಂವೇದೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಣೀಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕತ್ತುತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸುಟ್ಠು ವದತಿ ಅನುಭವತೀತಿ ಪಟಿಸಂವೇದೀ. ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಪಚ್ಚಯಾಕಾರನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಕಾರಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿಇಮಿನಾ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಸಹಿತೇ’’ತಿಇಮಿನಾ ಸಂಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಂ. ‘‘ಧಮ್ಮೇ’’ತಿಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಸರೂಪಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಂ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮ’’ನ್ತಿಪದೇ, ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮೇಸು ವಾ. ಸ್ವೇವ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಕರಣತೋ’’ತಿಇಮಿನಾ ಅನುಲೋಮಸದ್ದಸ್ಸ ಸಭಾವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸ್ವೇವಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಏವ. ತಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ. ತಸ್ಸ ಅಕರಣತೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ. ಇಮಿನಾ ಪಟಿಲೋಮಸದ್ದಸ್ಸ ಸಭಾವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ. ವಾತಿ ಅಥವಾ. ಪವತ್ತಿಯಾತಿ ಸಂಸಾರಪವತ್ತಿಯಾ. ಅನುಲೋಮೋತಿ ಅನುಕೂಲೋ, ಅನುರೂಪೋ ವಾ. ಇತರೋತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯತ್ವೇವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ಪವತ್ತಿಯಾ. ಪಟಿಲೋಮೋತಿ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ, ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮ’’ನ್ತಿಪದೇ. ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಏವಾತಿ ಸಮ್ಭವತೋ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ವಾ ‘‘ಸದ್ದನ್ತರತ್ಥಾಪೋಹನೇನ ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಂ ವದತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೧; ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧; ಮ. ನಿ. ಟೀ. ೧.ಮುಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.ಓಘತರಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.ರುಪಾದಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ) ಸದ್ದನ್ತರತ್ಥಾಪೋಹನಂ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆದಿತೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಾವಸದ್ದೋ ಅವಧಿವಚನೋ. ಯಾವ ಅನ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇತೋತಿ ಇಮೇಹಿ ವುತ್ತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅತ್ಥೇಹಿ. ‘‘ಮನಸಾಕಾಸೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇಕಾರಲೋಪವಸೇನ ಸನ್ಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮನಸಿ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಮನಸಾಕಾಸೀ’’ತಿಪದೇ. ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ. ಇದನ್ತಿ ಇಮಂ ಆಕಾರಂ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ ಅವಯವತ್ಥೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಮಾಸಮಜ್ಝೇ ತಸದ್ದೇನ ಪುಬ್ಬಪದಸ್ಸೇವ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಸಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಚಾ’’ತಿ. ವಾಕ್ಯೇ ಪನ ತಸದ್ದೇನ ಪರಪದಸ್ಸೇವ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಪದಂ ‘‘ಸಮ್ಭವನ್ತೀ’’ತಿಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಮ್ಭವನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಪದೇಸು.

ಯಥಾ ಪನಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಪನ. ಇದನ್ತಿ ಇಮಂ ಆಕಾರಂ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ…ಪೇ… ನಿರೋಧೋ’’ತಿಆದಿವಾಕ್ಯೇ. ಅವಿಜ್ಜಾಯತ್ವೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭದ್ದಿಯೋತ್ವೇವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ‘‘ಭದ್ದಿಯೋ ಇತಿ ಏವಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ನ ಏವಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಇತಿ ಏವಾ’’ತಿ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತು ಏವಾ’’ತಿ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತು ಏವಾ’’ತಿ. ‘‘ಪ ಅತಿಮೋಕ್ಖಂ ಅತಿಪಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ವಿಯ ಉಪಸಗ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧ ನಿಪಾತಬ್ಯತ್ತಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಏವಸದ್ದೇನ ಸತ್ತಜೀವಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತಿ. ತುಸದ್ದೋ ಪಕ್ಖನ್ತರತ್ಥಜೋತಕೋ. ಅನುಲೋಮಪಕ್ಖತೋ ಪಟಿಲೋಮಸಙ್ಖಾತಂ ಪಕ್ಖನ್ತರಂ ಮನಸಾಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಸದ್ದೋ ಅಯುತ್ತಸಮಾಸೋ, ಉತ್ತರಪದೇನ ಚ ತತಿಯಾಸಮಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿರಾಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅಸೇಸನಿರೋಧಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅಸೇಸಸದ್ದಂ ವಿರಾಗಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಮಕತ್ವಾ ನಿರೋಧಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಅಯುತ್ತಸಮಾಸೋ ನಾಮ. ‘‘ಮಗ್ಗೇನಾ’’ತಿಇಮಿನಾ ವಿರಾಗಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಗ್ಗೋ ಹಿ ವಿರಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ವಿರಾಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗೇನ ನಿರೋಧತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋತಿ ಚ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ ನಿರೋಧೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ನಿರುದ್ಧತ್ತಾ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ, ಏವಂ ತಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಏವಮೇತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇ. ಕೇವಲಸದ್ದೋ ಸಕಲಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಲಸ್ಸಾ’’ತಿ, ಅನವಸೇಸಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥವಾ ಸತ್ತಜೀವಾದೀಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅಮಿಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸುದ್ಧಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸತ್ತವಿರಹಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುದ್ಧಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಖನ್ಧಸದ್ದೋ ರಾಸತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಖರಾಸಿಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯ್ವಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾದಿವಸೇನ…ಪೇ… ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಯ್ವಾಯಂ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಮುದಯೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿದಿತವೇಲಾಯನ್ತಿ ಪಾಕಟವೇಲಾಯಂ ಪಸಿದ್ಧಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇಮಸದ್ದೋ ವುಚ್ಚಮಾನಾಪೇಕ್ಖೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ವಿದಿತೇ ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಜಾನನತಾಯಾತಿ ಪಕಾರೇನ ಜಾನನಭಾವಸ್ಸ. ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಞಾಣಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸೇನ ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿವಸೇನ ಯುತ್ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಯುತ್ತಂ ವಾ ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಉದಾನನ್ತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಉದಾನಂ? ಉದಾನಟ್ಠೇನ, ಮೋದನಟ್ಠೇನ, ಕೀಳನಟ್ಠೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಮಿದಂ ಉದಾನಂ ನಾಮ? ಪೀತಿವೇಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿತೋ ಉದಾಹಾರೋ. ಯಥಾ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ) ಹಿ ಯಂ ತೇಲಾದಿಮಿನಿತಬ್ಬವತ್ಥು ಮಾನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ವಿಸನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ‘‘ಅವಸೇಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಞ್ಚ ಜಲಂ ತಳಾಕಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ‘‘ಓಘೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಮೇವಂ ಯಂ ಪೀತಿವೇಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಂ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಂ ಹದಯಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸೋ ಅಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಅಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಚೀದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಉದಾಹಾರವಿಸೇಸೋ ‘‘ಉದಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಅತ್ತಮನವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉದಧಾತುಸ್ಸ ಉದಾಹಾರತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತಸ್ಸಾತಿ ಉದಾನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಯದಾತಿ ಏತ್ಥ ದಾಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅತ್ಥವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ’’ತಿ. ಹವೇತಿ ‘‘ಬ್ಯತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಬ್ಯತ್ತಂ ಪಾಕಟನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾತುಭವನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಾತುನಿಪಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಹವೇ’’ತಿ ನಿಪಾತೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭೂಧಾತುಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ. ಅನುಲೋಮ ಪಟಿಲೋಮ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರ ಪಟಿವೇಧಸಾಧಕಾತಿ ಅನುಲೋಮತೋ ಚ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಚ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಸ್ಸ ಸಾಧಕಾ. ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾತಿ ಬೋಧಿಯಾ ಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಭವಾ ಸತ್ತತಿಂಸ ಧಮ್ಮಾ. ಅಥವಾ ಪಾತುನಿಪಾತೇನ ಸಹ ‘‘ಭವನ್ತೀ’’ತಿಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಕಾಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಹವೇಸದ್ದೋ ಏಕಂಸತ್ಥವಾಚಕೋ. ಹವೇ ಏಕಂಸೇನಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಸಮಯವಸೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣವಸೇನ. ಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಭಿಮುಖಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಮೇಚ್ಚ ಅಯತಿ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಭಿಸಮಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಭುಸೋ ಕಿಲೇಸೇ ತಾಪೇತೀತಿ ಆತಾಪೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ವೀರಿಯಸಾಮಞ್ಞಂ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯವತೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಆತಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಈಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವನ್ತುಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಚಾತಿ ಕಸಿಣಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಜ್ಝಾನಸಭಾವೇನ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಝಾನೇನ ಚ. ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಚಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಜ್ಝಾನಸಭಾವೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಝಾನೇನ ಚ. ‘‘ಬಾಹಿತಪಾಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಾಹಿತೋ ಅಣೋ ಪಾಪೋ ಅನೇನಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಣಸದ್ದೋ ಹಿ ಪಾಪಪರಿಯಾಯೋ. ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥಸ್ಸಾತಿ ಅಥ ಅಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾ ಏತಾ ಕಙ್ಖಾ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ…ಪೇ… ಅವೋಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೨) ನಯೇನ ಚ ತಥಾ ‘‘ಕತಮಂ ನು ಖೋ…ಪೇ… ಅವೋಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೩೫) ನಯೇನ ಚ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೇ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ನೋ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋತಿ ಅಯುತ್ತೋ ಪಞ್ಹೋ, ದುಪ್ಪಞ್ಹೋ ಏಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾತಿ ಏವಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ. ಯಾ ಚ ಸೋಳಸ ಕಙ್ಖಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ಆಗತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಕಙ್ಖಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೋಳಸ ಕಙ್ಖಾತಿ ಅತೀತವಿಸಯಾ ಪಞ್ಚ, ಅನಾಗತವಿಸಯಾ ಪಞ್ಚ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಿಸಯಾ ಛಾತಿ ಸೋಳಸವಿಧಾ ಕಙ್ಖಾ. ವಪಯನ್ತೀತಿ ವಿ ಅಪಯನ್ತಿ, ಇಕಾರಲೋಪೇನಾಯಂ ಸನ್ಧಿ. ವಿತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಧಾತ್ವತ್ಥಾನುವತ್ತಕೋ, ಅಪಯನ್ತಿ – ಸದ್ದೋ ಅಪಗಮನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿಇಮಿನಾ ಅಪಗಮನತ್ಥಮೇವ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಯತೋ ಪಜಾನಾತಿ ಸಹೇತುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯಕಾರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಹೇತುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಹ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಹೇತುನಾತಿ ಸಹೇತು, ಸಙ್ಖಾರಾದಿಕೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮೋ. ಸಹೇತು ಚ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಚಾತಿ ಸಹೇತುಧಮ್ಮೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಜಾನಾ ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಞಾಧಾತುಯಾ ಅವಬೋಧನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಮಾರಣತೋಸನಾದಿಕೇ ಅತ್ಥೇ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಇತೀತಿ ತಸ್ಮಾ, ವಪಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೨. ಪಚ್ಚಯಕ್ಖಯಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಖಯಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ರಾತಿ ದುತಿಯಉದಾನೇ. ಖೀಯನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಖಯಂ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅವೇದೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿದಧಾತುಯಾ ಞಾಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅನುಭವನಲಾಭಾದಿಕೇ ನಿವತ್ತೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ವಪಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾತಿ ಪಠಮಉದಾನೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ, ಚತುಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾ ವಾ.

೩. ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಿದಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ರಾತಿ ತತಿಯಉದಾನೇ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇಹಿ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಹಿ ವಾ ಯಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾ ಪಾತುಭೂತಾ, ತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ವಾ ವಿಧೂಪಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ. ಮಾರಸೇನನ್ತಿ ಕಾಮಾದಿಕಂ ದಸವಿಧಂ ಮಾರಸೇನಂ. ‘‘ವಿಧಮೇನ್ತೋ’’ತಿಇಮಿನಾ ವಿಧೂಪಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧೂಪಧಾತುಯಾ ವಿಧಮನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಲಿಮ್ಪನತ್ಥಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತಿ. ‘‘ವಿದ್ಧಂ ಸೇನ್ತೋ’’ತಿಇಮಿನಾ ವಿಧಮೇನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಮುಧಾತುಯಾ ಧಂಸನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸದ್ದತ್ಥಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತಿ. ‘‘ಸೂರಿಯೋವ ಓಭಾಸಯ’’ನ್ತಿಪದಸ್ಸ ‘‘ಸೂರಿಯೋ ಇವಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ. ಸೂರಿಯೋತಿ ಆದಿಚ್ಚೋ. ಸೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾನಂ ಸೂರಂ ಜನೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೂರಿಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಉದ್ಧಂ ಆಕಾಸಂ ಗತೋ, ಅಬ್ಭಂ ವಾ ಆಕಾಸಂ ಉಗ್ಗತೋ. ಅಬ್ಭಸದ್ದೋ ಹಿ ಆಕಾಸಪರಿಯಾಯೋ. ಆಕಾಸೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಆಭುಸೋ ಭಾತಿ ದಿಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಬ್ಭ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಯಥಾ ಸೂರಿಯೋ ಓಭಾಸಯನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ. ಯಥಾ ಸೂರಿಯೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಾರಸೇನಮ್ಪಿ ವಿಧೂಪಯನ್ತೋತಿ.

ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ತೀಸು ಉದಾನೇಸು. ಪಠಮಂ ಉದಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಖನ್ಧಕಪಾಳಿಯಾ ಉದಾನಪಾಳಿಂ ಸಂಸನ್ದನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉದಾನೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಉದಾನೇ ಪನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ಉದಾನೇ ವುತ್ತವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೇನ, ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತದಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತದಾತಿ ‘‘ಸ್ವೇ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದಿತಮನಸಿಕಾರಕಾಲೇ. ಭಗವಾ ಮನಸಾಕಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಉದಾನಗಾಥಾ ಆನುಭಾವದೀಪಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಪಜಾನನಪಚ್ಚಯಕ್ಖಯಾಧಿಗಮಸ್ಸ. ಏಕೇಕಮೇವಾತಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮೇಸು ಏಕೇಕಮೇವ. ಪಠಮಯಾಮಞ್ಚಾತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ನಿರನ್ತರಂ ಪಠಮಯಾಮಕಾಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧ ಪನಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಕೇ ಪನ. ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭಗವಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯಾತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಯುತ್ತಾಯ ಪುಣ್ಣಮಾಯ. ‘‘ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಸಮಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಂ, ಅನಾವರಣಞಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋತಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನತೋ. ತಂ ದಿವಸನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ವಾ, ತಂ ದಿವಸಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಮನಸಾಕಾಸಿ, ಏವಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ‘‘ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ…ಪೇ… ನಿಸೀದೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ತಂ ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇಯೇವ.

೨. ಅಜಪಾಲಕಥಾ

೪. ನ ಭಗವಾತಿ ಏತ್ಥ ನಕಾರೋ ‘‘ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ನ ಉಪಸಙ್ಖಮೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾತಿ ತತೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಧಿತೋ. ಅನನ್ತರಮೇವ ಅನುಪಸಙ್ಕಮನಂ ಉಪಮಾಯ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಇಚ್ಚೇವಂ ವುತ್ತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಭುತ್ವಾ ಸಯತೀ’’ತಿ ವಾಕ್ಯೇ. ಏವನ್ತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಜೋತಕೋ. ಇಧಾಪೀತಿ ಇಮಿಸ್ಸಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ. ಇದನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ.

ಅಪರಾನಿಪೀತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸತ್ತಾಹತೋ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ. ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಅಪರಾನಿಪೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ. ಭಗವತಿ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಿರಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ. ಕಿಂ ನು ಖೋತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಏಕಚ್ಚಾನನ್ತಿ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾನಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ. ತಾಸನ್ತಿ ದೇವತಾನಂ. ಬಲಾಧಿಗಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಬಲೇನ ತೇಜಸಾ ಅಧಿಗಮಟ್ಠಾನಂ. ಅನಿಮಿಸೇಹೀತಿ ಉಮ್ಮಿಸೇಹಿ. ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಕಮ್ಮತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ವಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ಕಾಲ’’ನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅನಿಮಿಸೇಹಿ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಓಲೋಕಿಯಮಾನಟ್ಠಾನಂ. ಅಥಾತಿ ಅನಿಮಿಸಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅನನ್ತರೇ. ರತನಚಙ್ಕಮೇತಿ ರತನಮಯೇ ಚಙ್ಕಮೇ. ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಚಙ್ಕಮಟ್ಠಾನಂ. ತತೋತಿ ಚಙ್ಕಮಸತ್ತಾಹತೋ. ರತನಘರನ್ತಿ ರತನಮಯಂ ಗೇಹಂ. ತತ್ಥಾತಿ ರತನಘರೇ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ವಿಚಿನನ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ರತನಘರೇ, ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ ವಾ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕವಿಚಿನನಟ್ಠಾನಂ.

ಏವನ್ತಿಆದಿ ಪುಬ್ಬವಚನಸ್ಸ ನಿಗಮವಸೇನ ಪಚ್ಛಿಮವಚನಸ್ಸ ಅನುಸನ್ಧಿನಿದಸ್ಸನಂ. ತೇನಾತಿ ಅಜಪಾಲಾನಂ ನಿಸೀದನಕಾರಣೇನ. ಅಸ್ಸಾತಿ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ. ‘‘ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೋತ್ವೇವ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಚಾರವಸೇನ ನಾಮಲಭನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಜಪಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲನ್ತಿ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಜಪಾಲೋ, ಉಣ್ಹಕಾಲೇ ವಾ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೇ ಅಜೇ ಅತ್ತನೋ ಛಾಯಾಯ ಪಾಲೇತೀತಿ ಅಜಪಾಲೋ, ಅಜಪಾಲೋ ಚ ಸೋ ನಿಗ್ರೋಧೋ ಚೇತಿ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೋತಿ ವಚನತ್ಥಾನಿಪಿ ಪಕರಣನ್ತರೇಸು (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೪) ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ತತ್ರಾಪೀತಿ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇಪಿ. ಬೋಧಿತೋತಿ ಬೋಧಿರುಕ್ಖತೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ. ಭಗವತಿ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿಆದಿವಚನೇ. ಸೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕೋ ನಾಮಾತಿ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತಸಙ್ಖಾತೇಸು ತೀಸು ಮಙ್ಗಲಿಕೇಸು ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕೋ ನಾಮ ಕಿರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಮಾನವಸೇನ…ಪೇ… ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಹುಂಹು’’ನ್ತಿ ಕರೋತೀತಿ ಹುಂಹುಙ್ಕೋ, ಹುಂಹುಙ್ಕೋ ಜಾತಿ ಸಭಾವೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಹುಂಹುಙ್ಕಜಾತಿಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತೇನಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ. ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉದಾನಸ್ಸ. ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ನ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅವಧಾರಣಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಬಾಹಿತಪಾಪಧಮ್ಮತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಾಹಿತೋ ಪಾಪೋ ಧಮ್ಮೋ ಅನೇನಾತಿ ಬಾಹಿತಪಾಪಧಮ್ಮೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಹುಂಹುಙ್ಕಾರಪಹಾನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನತ್ಥಿ ಹುಂಹುಙ್ಕಾರೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ನಿಹುಂಹುಙ್ಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ರಾಗಾದಿಕಸಾವಾಭಾವೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ನತ್ಥಿ ರಾಗಾದಿಕಸಾವೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ನಿಕ್ಕಸಾವೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಭಾವನಾನುಯೋಗಯುತ್ತಚಿತ್ತತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯತಂ ಅನುಯುತ್ತಂ ಅತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಯತತ್ತೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಯತಸದ್ದೋ ವೀರಿಯವಾಚಕೋ, ಯತಧಾತುಯಾ ನಿಪ್ಫನ್ನೋ, ಅತ್ತಸದ್ದೋ ಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯೋ. ಯತಸದ್ದಸ್ಸ ಯಮುಧಾತುಯಾ ಚ ನಿಪ್ಫನ್ನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೀಲಸಂವರೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಸಞ್ಞತಚಿತ್ತತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಮತಿ ಸಂಯಮತೀತಿ ಯತಂ, ಯತಂ ಅತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಯತತ್ತೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಚ್ಚಾನಿ ವಿದನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೀತಿ ವೇದಾನೀತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಿ ವೇದಾನಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ವೇದೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾನ’’ನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಿಪರಿಣಾಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ವೇದಾನ’’ನ್ತಿಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಅನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅವಸಾನೇ ಜಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುನ ಅನ್ತನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪವತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ವುಸಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುಸಿತಂ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅನೇನಾತಿ ವುಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಧಮ್ಮೇನ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹನ್ತಿ ಏತಂ ವಾದಂ ಧಮ್ಮೇನ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಭೂತೇನ ಸಭಾವೇನ. ಲೋಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಲೋಕೋವಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಲೇ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ’’ತಿ.

೩. ಮುಚಲಿನ್ದಕಥಾ

೫. ಅಕಾಲಮೇಘೋತಿ ಏತ್ಥ ವಪ್ಪಾದಿಕಾಲಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ನ ಅಕಾಲೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತತ್ತಾ ಅಕಾಲೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಸ್ಸಕಾಲೇ’’ತಿ. ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಮೇಘೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮೇಘೋ ಅಕಾಲಮೇಘೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇತಿ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಮಾಸೇ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಮೇಘೇ. ಸೀತವಾತದುದ್ದಿನೀತಿ ಏತ್ಥ ಸೀತೇನ ವಾತೇನ ದೂಸಿತಂ ದಿನಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಟ್ಟಲಿಕಾಯಾತಿ ಸೀತವಾತದುದ್ದಿನೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಾ ಚ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಾ ಚ ಪನ ಸತ್ತಾಹವಟ್ಟಲಿಕಾ ಸೀತವಾತದುದ್ದಿನೀ ನಾಮ ಅಹೋಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಸಮೀಪೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮುಚಲಿನ್ದಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಮುಚಲಿನ್ದೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮುಚಲಿನ್ದೋತಿ ಚ ನಿಚುಲೋ. ಸೋ ನೀಪೋತಿ ಚ ಪಿಯಕೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಗಸ್ಸ ಭೋಗೋ ಏಕೋಪಿ ಸತ್ತಾಭುಜತ್ತಾ ‘‘ಭೋಗೇಹೀ’’ತಿ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಾಗರಾಜೇ ಠಿತೇ ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭಣ್ಡಾಗಾರಗಬ್ಭಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ. ಠಾನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಪರಿದೀಪೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ಠಾನಕಾರಣಪರಿದೀಪನಂ ‘‘ಮಾ ಭಗವನ್ತಂ ಸೀತ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ. ಸೋತಿ ನಾಗರಾಜಾ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಬಾಧಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾ ಸೀತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಬಾಧಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಮಾ ಭಗವನ್ತಂ ಸೀತ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನೇ. ಸತ್ತಾಹವಟ್ಟಲಿಕಾಯ ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಮ್ಪೀತಿ ಉಣ್ಹಮ್ಪಿ. ನನ್ತಿ ಭಗವನ್ತಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ. ಉಬ್ಬಿದ್ಧನ್ತಿ ಉದ್ಧಂ ಛಿದ್ದಂ. ವಿದ್ಧಛಿದ್ದಸದ್ದಾ ಹಿ ಪರಿಯಾಯಾ. ಆಕಾಸಂ ಮೇಘಪಟಲಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಆಸನ್ನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಮೇಘಪಟಲವಿಗಮೇ ದೂರಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೇಘವಿಗಮೇನ ದೂರೀಭೂತ’’ನ್ತಿ. ವಿಗತವಲಾಹಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಗತಸದ್ದೋ ಅಪಗತತ್ಥವಾಚಕೋ, ವಲಾಹಕಸದ್ದೋ ಮೇಘಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಗತಮೇಘ’’ನ್ತಿ. ಇನ್ದನೀಲಮಣಿ ವಿಯ ದಿಬ್ಬತೀತಿ ದೇವೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಆಕಾಸೋ ದೇವೋ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ದೇವನ್ತಿ ಆಕಾಸ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಸಣ್ಠಾನಂ. ಇಮಿನಾ ಸಕವಣ್ಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಸದ್ದೋ ಅತ್ತವಾಚಕೋ, ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಸಣ್ಠಾನವೇವಚನೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸುಖೋ ವಿವೇಕೋತಿ ಏತ್ಥ ತದಙ್ಗ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ ಸಮುಚ್ಛೇದ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕಸಙ್ಖಾತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ವಿವೇಕೇಸು ನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋ ಚ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕಸಙ್ಖಾತೇಸು ತೀಸು ವಿವೇಕೇಸು ನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತೋ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತೋ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ’’ತಿ. ‘‘ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸನ್ತೋಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸಾದಿಕೇ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಸುತಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸುತಸದ್ದೋ ವಿಸ್ಸುತಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಕಾಸಿತಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ, ಪಾಕಟಸಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸ್ಸತೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಂಸಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಕರಣಭಾವೇನ ಆಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಕುಪ್ಪನಭಾವೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಾಪಾದಸದ್ದಸ್ಸ ದೋಸವಾಚಕಭಾವೋ ಚ ಣ್ಯಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವತ್ಥೋ ಚ ದಸ್ಸಿತೋ. ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜ’’ನ್ತಿಪದೇನ. ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಮೇತ್ತಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ. ಪಾಣಭೂತೇಸು ಸಂಯಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಣಭೂತಸದ್ದಾ ವೇವಚನಭಾವೇನ ಸತ್ತೇಸು ಏವ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತೇಸು ಚಾ’’ತಿ. ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ಸಂಯಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕರುಣಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ. ಯಾತಿ ಯಾ ವಿರಾಗತಾ. ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ಅನವಸೇಸಪಹಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏತೇನ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ. ಯಾಥಾವಮಾನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ನಿರುದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸ್ಮಿ…ಪೇ… ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ. ಇತೋತಿ ಅರಹತ್ತತೋ.

೪. ರಾಜಾಯತನಕಥಾ

೬. ಪಾಚೀನಕೋಣೇತಿ ಪುರತ್ಥಿಮಅಸ್ಸೇ, ಪುಬ್ಬದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಜಾಯತನರುಕ್ಖನ್ತಿ ಖೀರಿಕಾರುಕ್ಖಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕತರೇನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿ. ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ದೇವರಾಜಸದ್ದಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇ ಪಜಾಪತಿಆದಯೋ ದೇವರಾಜಾನೋ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ಸಕ್ಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತನ್ತಿ ಹರೀತಕಂ. ಪರಿಭುತ್ತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಭಗವತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಿಸಿನ್ನೇ ಭಗವತಿ.

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ, ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಕ್ಕಲಜನಪದತೋತಿ ಉಕ್ಕಲನಾಮಕಾ ಜನಪದಮ್ಹಾ. ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಭಗವಾ ವಿಹರತಿ, ತಂ ದೇಸನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ತಂ ದೇಸಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ’’ತಿಪದೇ. ತೇಸನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾನಂ. ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಸದ್ದಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನತ್ತಾ ‘‘ಞಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಾಲೋಹಿತಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಞಾತಿಭೂತಪುಬ್ಬಾ ದೇವತಾ’’ತಿ. ಸಾತಿ ದೇವತಾ. ನೇಸನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾನಂ. ತತೋತಿ ಅಪವತ್ತನಕಾರಣಾ. ತೇತಿ ವಾಣಿಜಾ. ಇದನ್ತಿ ಅಪವತ್ತನಂ. ಬಲಿನ್ತಿ ಉಪಹಾರಂ. ತೇಸನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾನಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಾಪೇಕ್ಖಂ, ತಸ್ಮಾ ಮಜ್ಝೇ ವುತ್ತಂ. ಪತಿಮಾನೇಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಾನ ಪೂಜಾಯಂ ಪೇಮನೇತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೮ ನಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪೂಜನಪೇಮನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಉಪಟ್ಠಹನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಟ್ಠಹಥಾ’’ತಿ. ತಂ ವೋತಿ ಏತ್ಥ ತಂಸದ್ದೋ ಪತಿಮಾನನವಿಸಯೋ, ವೋಸದ್ದೋ ತೀಸು ವೋಸದ್ದೇಸು ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋ ವೋಸದ್ದೋ, ಸೋ ಚ ಚತುತ್ಥ್ಯತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಪತಿಮಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ. ವೋಕಾರೋ ಹಿ ತಿವಿಧೋ ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋ, ಪದಪೂರಣೋತಿ. ತತ್ಥ ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಪಚ್ಚತ್ತಉಪಯೋಗಕರಣಸಮ್ಪದಾನಸಾಮಿವಚನವಸೇನಾತಿ. ತತ್ಥ ತುಮ್ಹಸದ್ದಕಾರಿಯೋ ಸಮ್ಪದಾನವಚನೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಯ’’ನ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣ’’ನ್ತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಯೋ ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ. ಸೋತಿ ಪತ್ತೋ. ಸುಜಾತಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಏವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನಾದರೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ತೇನಾತಿ ಅನ್ತರಧಾಯಹೇತುನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ. ಹತ್ಥೇಸೂತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಹತ್ಥೇಹೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಮ್ಹೀತಿ ಕೇನ.

ಇತೋತಿ ಆಸಳ್ಹೀಮಾಸಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ. ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಏತಂ ಪಮಾಣಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸದಿವಸಕಾಲಂ. ಜಿಘಚ್ಛಾತಿ ಘಸಿತುಮಿಚ್ಛಾ. ಪಿಪಾಸಾತಿ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ. ಚೇತಸಾ-ಚೇತೋಸದ್ದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ತೇಸಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಭಗವತೋ’’ತಿ ಚ. ಇಮೇಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದಾನಮಸದಿಸತ್ತಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋಪಿ ಅಸದಿಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ತನೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ. ಸಮಾಸೋಯೇವ ಅವಯವೀಪಧಾನೋ ಹೋತಿ, ವಾಕ್ಯಂ ಪನ ಅವಯವಪಧಾನೋಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹೀ’’ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸಿಲಾಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಲಾಮಯಮೇವ ಸೇಲಾಮಯನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದನ್ತಿ ‘‘ಸೇಲಾಮಯೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಚನಂ. ಯೇತಿ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಸಿಲಾಮಯೇ ಪತ್ತೇ. ತತೋತಿ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿಮಯಪತ್ತಉಪನಾಮನತೋ, ಪರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ, ಅಧಿಟ್ಠಿಯಮಾನೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಕಸದಿಸೋತಿ ಏಕಂಸೇನ ಸದಿಸೋ. ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ಪತ್ತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪತ್ತೇತಿ ಚ ಕರಣತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಪತ್ತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚಗ್ಘೇತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಾರೋ ಸ್ಮಿಂವಚನಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಗ್ಘಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿ ಅಗ್ಘನ್ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸದ್ದೋ ಪಾಟೇಕ್ಕತ್ಥೋ, ‘‘ಅಗ್ಘ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಹಗ್ಘತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ಮಹಗ್ಘಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಮಹಗ್ಘಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ಪನ ಮಹಗ್ಘಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಉಪಸಗ್ಗೋ ಪಚ್ಚಗ್ಘಸದ್ದೋ ಅಭಿನವಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿನವೇ’’ತಿ. ಅಭಿನವೋತಿ ಚ ಅಚಿರತನವತ್ಥುಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಅಚಿರತನವತ್ಥು ಅಚಿರತನತ್ತಾ ಅಬ್ಭುಣ್ಹಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಬ್ಭುಣ್ಹೇ’’ತಿ. ‘‘ತಙ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ದ್ವೇವಾಚಿಕಾತಿಪದಸ್ಸ ಸಮಾಸವಸೇನ ಚ ತದ್ಧಿತವಸೇನ ಚ ನಿಪ್ಫನ್ನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ವಾಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಪತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕೋ ಇತಿಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಇತಿ ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇವಾಚಿಕಾಇತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇತಿ ವಾಣಿಜಾ. ಅಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ತೇತಿ ಕೇಸೇ. ತೇಸನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾನಂ. ಪರಿಹರಥಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಾ ಹರಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇತಿ ವಾಣಿಜಾ. ಅಮತೇನೇವಾತಿ ಅಮತೇನ ಇವ, ಅಭಿಸಿತ್ತಾ ಇವಾತಿ ಯೋಜನಾ.

೫. ಬ್ರಹ್ಮಯಾಚನಕಥಾ

೭. ಭಗವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ. ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋತಿ ಆಚರಿತೋ ಸಮ್ಮಾಚರಿತೋ, ನ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆಚಿಣ್ಣೋ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋ, ಅತಿಆಚಿಣ್ಣೋ ನಿಚ್ಚಾಚಿಣ್ಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಜಾನನ್ತಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಧಮ್ಮದೇಸನನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ, ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಾಯ ವಾ ಭಗವನ್ತಂ, ಭಗವನ್ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ. ತತೋತಿ ಯಾಚನಕಾರಣಾ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಗರುಕೋ ಯಸ್ಮಾ, ಇತಿ ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ.

ತತ್ಥಾತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕನಾಕಾರಪಾಠೇ. ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಲ್ಲೀಯ’’ನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಲಗ್ಗನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಲಯಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಲ್ಲೀಯನ್ತೀತಿ ಲಗ್ಗನ್ತಿ. ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಏವಂ ಸತಿ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸೇವಿಯನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಅಲ್ಲೀಯನ್ತೀತಿ ಸೇವನ್ತಿ. ತೇತಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ‘‘ಯದಿದ’’ನ್ತಿಪದಸ್ಸ ಯಂ ಇದನ್ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಯ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿ ಚ ಸಬ್ಬನಾಮಪದನ್ತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯದಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು ದ್ವೀಸು ಚ ವಚನೇಸು ವಿನಾಸಂ, ವಿಕಾರಂ ವಾ ವಿಸದಿಸಂ ವಾ ನಅಯನತ್ತಾ ನಗಮನತ್ತಾ ಅಬ್ಯಯಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಸಬ್ಬನಾಮತ್ಥೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಯದಿದ’’ನ್ತಿನಿಪಾತಸ್ಸ, ಅತ್ಥೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಠಾನನ್ತಿ ‘‘ಠಾನಂ’’ಇತಿಪದಂ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ’’ಇತಿಪದಂ. ಅತ್ಥೋಪಿ ಯುತ್ತೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇಮೇಸನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ. ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಾರಣಾ. ‘‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಏವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಏತ್ಥ ತಾಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸ್ವತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ದೇವತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ಏವಮಿಚ್ಚಾದಿಪಾಠವಣ್ಣನಾ) ವಿಯ.

ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಕಿಲಮಥೋತಿ ಏತ್ಥ ತಂಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಾ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ದೇಸನಾ ನಾಮಾ’’ತಿ, ಇಮಿನಾ ‘‘ದೇಸೇಯ್ಯಂ, ನ ಆಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಮೇವ ಕಿರಿಯಾಪದಾನಂ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಏಕಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಪದಸ್ಸ. ಸೋತಿ ದೇಸನಾಸಙ್ಖಾತೋ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೋ, ಇಮಿನಾ ವಾಕ್ಯವಿಸಯೇ ತಸದ್ದೋ ಉತ್ತರಪದಸ್ಸೇವ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಮಾಸಮಜ್ಝೇ ಪನ ತಸದ್ದೋ ಪುಬ್ಬಪದಸ್ಸೇವ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಸಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಚಾ’’ತಿ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಬೋಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ) ಚ ‘‘ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ಚ ಸೋ ಪಿಟಕಞ್ಚಾ’’ತಿ ಚ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ; ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ) ಆದಿ. ಕಿಲಮಥೋತಿ ಕಾಯಕಿಲಮನಹೇತು. ಕಿಲಮತಿ ಅನೇನಾತಿ ಕಿಲಮಥೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಾತಿ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತಾ ದೇಸನಾ. ವಿಹೇಸಾತಿ ಕಾಯವಿಹಿಂಸಾಹೇತು. ವಿಹಿಂಸತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ವಿಹೇಸಾ. ಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿಲಮಥೋ ವಾ ವಿಹೇಸಾ ವಾ ನತ್ಥಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ‘‘ಪಟಿಭಂಸೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟೀತಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪವಚನೀಯಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ಭಗವನ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಗವತೋ’’ತಿ. ‘‘ಅನು ಅಚ್ಛರಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನ ಅಚ್ಛರಿಯಾ’’ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ನಿವತ್ತೇತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಚ್ಛರಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಭಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸದ್ದೋ ಪಟಿಭಾನತ್ಥೋ, ಭಾಧಾತು ಖಾಯನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಭಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಗೋಚರಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಖಾಯನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಗೋಚರಭಾವೇನ ಭವನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮೇತಿ ಮಮ, ಮಯಾ ವಾ, ಅಧಿಗತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಕಾಸಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸೋತಸ್ಸ ಪಟಿ ಪಟಿಸೋತನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಸೋತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಮಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಮೋಖನ್ಧೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಮಸದ್ದೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಯಾಯೋ, ಖನ್ಧಸದ್ದೋ ರಾಸತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾರಾಸಿನಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆವುಟಾತಿ ಏತ್ಥ ವುಧಾತು ಆವರಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಅಭಾವತ್ಥೋ, ತಾಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಭಾವೇನಾ’’ತಿ.

೮. ಲೋಕೇತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ. ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಂ ರಜಂ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ, ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ ಜಾತಿ ಸಭಾವೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಮಯೇ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಪಞ್ಞಾಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಂಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ. ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ತುಪಚ್ಚಯಯೋಗೇ ಛಟ್ಠೀಕಮ್ಮಂ. ಆಪುಬ್ಬೋ ಞಾಧಾತು ಪಟಿವಿಜ್ಝನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಾರೋ’’ತಿ.

ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಮಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಮಲಾ, ಪೂರಣಕಸ್ಸಪಾದಿಕಾ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ, ತೇಹಿ. ‘‘ರಾಗಾದೀಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಲಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಾಪುರೇತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅವಪುಬ್ಬೋ ಚ ಆಪುಬ್ಬೋ ಚ ಪುರಧಾತು ವಿವರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿವರ ಏತ’’ನ್ತಿ. ವಕಾರಸ್ಸ ಪಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪಾಪುರೇತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅಮತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಲಿಲಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಸುಣನ್ತೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಮಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸದ್ದೋ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಾವತೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ನತ್ಥಿ ಮಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಮಲೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನುಬುದ್ಧನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸೇಲಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಲಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸೇಲೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಗವಾ ತ್ವಮ್ಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ಪಞ್ಞಾಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಮಯಂ ಪಞ್ಞಾಮಯ’’ನ್ತಿ. ಅಪೇತೋ ಸೋಕೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಅಪೇತಸೋಕೋ, ಭಗವಾ. ಸೋಕಂ ಅವತರತೀತಿ ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಾ, ಜನತಾ. ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಞ್ಚ ಜಾತಿಜರಾಭಿಭೂತಞ್ಚಾತಿ ಚಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಇಮಿನಾ ಚಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಭಗವಾ’’ತಿಪದಂ ‘‘ವೀರೋ’’ತಿಆದೀಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ವೀರಿಯವನ್ತತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೀರಂ ಯಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವೀರೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸದ್ದಸತ್ಥೇಸು ಆಲಪನಪದೇಸು ವಿಗ್ಗಹೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಇದಂ ಆಲಪನಾವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ತೇಸಮತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ವಿಗ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ದೇವಪುತ್ತ…ಪೇ… ವಿಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಜಿತೋ ಮಾರೇಹಿ ಸಂಗಾಮೋ ಅನೇನಾತಿ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಖನ್ಧಮಾರೋ ಮಚ್ಚುಮಾರೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಾರಾನಂ ಏಕತೋ ವಿಜಿತತ್ತಾ. ‘‘ಸತ್ತವಾಹೋ’’ತಿ ಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಚ ‘‘ಸತ್ಥವಾಹೋ’’ತಿ ದುತಿಯಕ್ಖರೇನ ಚ ಯುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಸತ್ಥವಾಹೋ ವಿಯಾತಿ ‘‘ಸತ್ಥವಾಹೋ’’ತಿ ಉಪಚಾರೇನ ವುತ್ತೇ ದುತಿಯಕ್ಖರೇನ ಯುತ್ತೋ, ಸತ್ತೇ ವಹಹೀತಿ ಸತ್ತವಾಹೋತಿ ಮುಖ್ಯತೋ ವುತ್ತೇ ಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಯುತ್ತೋ. ಇಧ ಪನ ಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತೇ ವಹತೀತಿ ಸತ್ತವಾಹೋ’’ತಿ. ನತ್ಥಿ ಇಣಂ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಅಣಣೋ ಭಗವಾ.

೯. ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಖು ದುವಿಧಂ ಮಂಸಚಕ್ಖುಞಾಣಚಕ್ಖುವಸೇನ. ತತ್ಥಾಪಿ ಮಂಸಚಕ್ಖು ದುವಿಧಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖುಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖುವಸೇನ. ತತ್ಥ ಪಸಾದರೂಪಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಭಮುಕಟ್ಠಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖು ನಾಮ. ಞಾಣಚಕ್ಖು ಪನ ಪಞ್ಚವಿಧಂ (ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೩) ದಿಬ್ಬಧಮ್ಮಪಞ್ಞಾಬುದ್ಧಸಮನ್ತಚಕ್ಖುವಸೇನ. ತತ್ಥ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗತ್ತಯಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣಞ್ಚ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಞ್ಚ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು ನಾಮ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತದ್ವೇಞಾಣಾನಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯ…ಪೇ… ಞಾಣೇನ ಚಾ’’ತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಯೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ. ಸದ್ಧಾದೀನೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಿಕ್ಖಾನೀತಿ ತಿಖಿಣಾನಿ. ಮುದೂನೀತಿ ಸುಖುಮತರಾನಿ. ಆಕಾರಾತಿ ಕಾರಣಾ. ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ದುಕಾನಿ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಸುಖೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ, ತಥಾ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇ ಕಥಿತಕಾರಣ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಪರಲೋಕೋ ಚ ವಜ್ಜಞ್ಚ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ, ತಾನಿ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇ’’ತಿಆದಿ. ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ದುಕಾನಿ ಕಿತವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಇಧ ಪಚ್ಛಿಮದುಕೇ ‘‘ನ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋ’’ತಿ ದುತಿಯಪದಂ ನ ವುತ್ತಂ, ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಪಾಳಿಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೧೧) ಪನ ಯುಗಳವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಲಿನೀತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಗಚ್ಛೋ ವಾ ಲತಾ ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಾ ವನಂ ವಾ ‘‘ಉಪ್ಪಲಿನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಇಧ ಪನ ‘‘ವನ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪಲವನೇ’’ತಿ. ನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪೋಸಯನ್ತೀತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ಪೋಸಯನ್ತೀತಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಉದಕೇನ ಸಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉದಕೇನ ಸಮಂ ಸಮೋದಕಂ, ಸಮೋದಕಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮಾತಿಪದಸ್ಸ ಅತಿಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಆರೋಪಿತಾತಿ ಪಾರುತಾ, ನ ಪಾರುತಾ ಅಪಾರುತಾ. ಅಪಾರುತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ವಿವರಣಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿವಟಾ’’ತಿ ಸೋತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಪಚ್ಛಿಮಪದದ್ವಯೇತಿ ಗಾಥಾಯ ಉತ್ತಮಪದದ್ವಯೇ. ಅಯಮೇವತ್ಥೋತಿ ಅಯಂ ವಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ. ನ ಭಾಸಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉತ್ತಮಪುರಿಸತ್ತಾ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದೇವಮನುಜೇಸು’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕಸೇಸವಸೇನ ‘‘ಮನುಜೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸೂ’’ತಿ.

೬. ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಕಥಾ

೧೦. ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಕಾರಣೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಜಾತಿ ಸಭಾವೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಜಾತಿಕೋ. ‘‘ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಅನಾವರಣಞಾಣಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ. ಇತೋತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕದಿವಸತೋ, ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದೇವತಾ ಪನ ಆಳಾರಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕರಣಮೇವ ಜಾನಾತಿ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ. ಭಗವಾ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಪರಿಹೀನತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹಾಜಾನಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಹಾಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಳಾರಸ್ಸ. ಮಹತೀ ಜಾನಿಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಮಹಾಜಾನಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಕಕಾರಸ್ಸ ಯಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಜಾನಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಕ್ಖಣೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಾಯ ಅನೋಕಾಸೇ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹಿಯ್ಯೋತಿ ಅನನ್ತರಾತೀತಾಹೇ. ಸೋಪೀತಿ ಉದಕೋ ರಾಮಪುತ್ತೋಪಿ. ಪಿಸದ್ದೋ ಆಳಾರಾಪೇಕ್ಖೋ. ತತ್ಥ ಆಳಾರೋ ಕಾಲಾಮೋ ಯಾವಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಝಾನಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಉದಕೋ ರಾಮಪುತ್ತೋ ಯಾವನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಝಾನಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಬಹುಕಾರಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಬಹೂಪಕಾರಾ’’ತಿ ಚ ಪಾಠಸ್ಸ ದ್ವಿಧಾ ಯುತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬಹುಕಾರಾತಿ ಬಹೂಪಕಾರಾ’’ತಿ. ಪೇಸಿತತ್ತಭಾವಂ ಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಿನಾ ಪಹಿತತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತಸದ್ದೋ ಕಾಯವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೧. ಅನ್ತರಾಸದ್ದೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಗಯಂ, ಬೋಧಿ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಯಾಯ ಚ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ.

ಗಾಥಾಯ ಚತೂಸು ಸಬ್ಬಸದ್ದೇಸು ದುತಿಯೋ ಸಬ್ಬಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸತ್ಥೋ, ಸೇಸಾ ಸಾವಸೇಸತ್ಥಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ. ವಚನತ್ಥೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋವ. ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸಾಪಿ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ’’ತಿ. ಸಯಂಸದ್ದೋ ಅತ್ತಪರಿಯಾಯೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯಸದ್ದೋ ತು ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನಾವ ಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾಧಾತುಯಾ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಉದ್ದಿಸನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ.

‘‘ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇ ಪನ ಆಚರಿಯೋ (ಮಿ. ಪ. ೪.೫.೧೧) ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸದ್ದೋ ಪಟಿಭಾಗತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಭಾಗಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ. ಸದಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀತಿಭೂತೋತಿ ಸೀತಿ ಹುತ್ವಾ ಭೂತೋ, ಸೀತಿಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತೋ.

ಕಾಸೀನನ್ತಿ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಜನಪದಾನಂ ನಾಮಂ. ಜನಪದಸಮೂಹಸ್ಸ ರಟ್ಠನಾಮತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ’’ತಿ. ‘‘ನಗರ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಸದ್ದೋ ನಗರಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ಪಟಿಲಾಭಾಪನತ್ಥಾಯ. ‘‘ಭೇರಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ದುನ್ದುಭಿಸದ್ದೋ ಭೇರಿವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭೇರಿ ಹಿ ‘‘ದುಂದು’’ನ್ತಿಸದ್ದೇನ ಉಭಿ ಪೂರಣಮೇತ್ಥಾತಿ ದುನ್ದುಭೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದಕಾರರಕಾರಾನಂ ಸಂಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ ದುನ್ದ್ರುಭೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋಯೇವ. ‘‘ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಹಾರಸದ್ದೇನ ಆಹಞ್ಞಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಪುಬ್ಬಹನಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸ್ಸಾಮಿಸದ್ದೇನ ಅಜ್ಜತನಿಇಂವಿಭತ್ತಿಯಾ ಅನಾಗತಕಾಲೇ ಪವತ್ತಭಾವಂ, ಇತಿಸದ್ದೇನ ಗಮನಾಕಾರವಾಚಕಸ್ಸ ಇತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅನನ್ತಜಿನೋತಿ ಅನನ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾರೀನಂ ಜಿತವಾ, ಏತೇನ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಅನನ್ತಜಿನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹುವೇಯ್ಯ ಪಾವುಸೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಹುವೇಯ್ಯ ಅಪಿ ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಹುಧಾತು ಸತ್ತತ್ಥವಾಚಕೋ, ಅಪಿಸದ್ದೋ ಏವಂನಾಮವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಆವುಸೋ ‘‘ಏವಂ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ವಕಾರಸ್ಸ ಪಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಹುಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪಾಠೋಪಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ.

೧೨. ‘‘ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಾಹುಲ್ಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಬಾಹುಲ್ಲಿಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಧಾನತೋತಿ ದುಕ್ಕರಚರಿಯಾಯ ಪದಹನತೋ. ‘‘ಭಟ್ಠೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಬ್ಭನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ವಿಪುಬ್ಬಭಮುಧಾತುಯಾ ಅನವಟ್ಠಾನತ್ಥೋ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಭಟ್ಠೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೋತಸದ್ದಸ್ಸ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾದಿವಾಚಕತ್ತಾ ‘‘ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇರಿಯಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಇರಿಯನಂ ಚರಣಂ ಇರಿಯಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಕರಚರಿಯಾಯಾ’’ತಿ. ಅಭಿಜಾನಾಥ ನೋತಿ ಏತ್ಥ ನೋಸದ್ದೋ ನುಸದ್ದತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಥ ನೂ’’ತಿ. ವಾಕ್ಯನ್ತಿ ವಾಚಕಂ. ಸಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿಪದಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಪನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ.

೧೩. ಇತೋತಿ ‘‘ಚಕ್ಖುಕರಣೀ’’ತಿಆದಿತೋ. ಪದತ್ಥತೋತಿ ಪದತೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಚ, ಪದಾನಂ ಅತ್ಥತೋ ವಾ. ಇತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತತೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಸುತ್ತನ್ತಕಥನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತವಸೇನ ವುತ್ತವಚನಂ.

೧೮. ದೇವತಾಕೋಟೀಹೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ದೇವತಾಕೋಟೀಹಿ. ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಾವ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಉಪಸಮ್ಪದಾತಿ ಯೋಜನಾ.

೧೯. ದುತಿಯದಿವಸೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ದುತಿಯದಿವಸೇ’’ತಿಆದಿ ಪಾಟಿಪದದಿವಸಂ ಉಪನಿಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಆಸಳ್ಹೀಮಾಸಕಾಳಪಕ್ಖಸ್ಸ. ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಅನತ್ತಸುತ್ತೇನಾತಿ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತನ್ತೇನ (ಮಹಾವ. ೨೦; ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೯).

ಪಞ್ಚಮಿಯಾ ಪಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಿಯಾ. ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ‘‘ಮನುಸ್ಸಅರಹನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ದೇವಅರಹನ್ತೋ ಬಹೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೭. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾ

೩೧. ಪೋರಾಣಾನುಪೋರಾಣಾನನ್ತಿ ಪುರಾಣೇ ಚ ಅನುಪುರಾಣೇ ಚ ಭವಾನಂ. ಏಕಸಟ್ಠೀತಿ ಏಕೋ ಚ ಸಟ್ಠಿ ಚ, ಏಕೇನ ವಾ ಅಧಿಕಾ ಸಟ್ಠಿ ಏಕಸಟ್ಠಿ.

ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಏಕಸಟ್ಠಿಮನುಸ್ಸಅರಹನ್ತೇಸು. ಪುಬ್ಬಯೋಗೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೋ ಉಪಾಯೋ, ಪುಬ್ಬೂಪನಿಸ್ಸಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಗ್ಗಬನ್ಧೇನಾತಿ ಸಮೂಹಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧೇನ. ತೇತಿ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸ ಜನಾ. ಝಾಪೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಡಯ್ಹಿಸ್ಸಾಮ. ನೀಹರಿಂಸೂತಿ ಗಾಮತೋ ನೀಹರಿಂಸು. ತೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಜನೇಸು. ಪಞ್ಚ ಜನೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸೇಸಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಜನೇಹಿ ಅವಸೇಸಾ. ಸೋತಿ ಯಸೋ ದಾರಕೋ. ತೇಪೀತಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಜನಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಸರೀರೇ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪೀತಿ ಯಸಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತುಭರಿಯಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಸಹಾಯಕಾ. ತೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬಯೋಗೇನ.

ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಕಥೇಸಿ.

೩೨. ದಿಬ್ಬೇಸು ವಿಸಯೇಸು ಭವಾ ದಿಬ್ಬಾ ಲೋಭಪಾಸಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದಿಬ್ಬಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಲೋಭಪಾಸಾತಿ ಲೋಭಸಙ್ಖಾತಾ ಬನ್ಧನಾ. ಅಸವನತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸವನತಾಯಾ’’ತಿ. ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇನ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮತೋ’’ತಿ. ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮತೋತಿ ಮಗ್ಗಫಲಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿಗಮತೋ.

೩೩. ಅನ್ತಂ ಲಾಮಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನ್ತಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಲಾಮಕಾ’’ತಿ. ‘‘ಹೀನಸತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತಕಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಮನ್ತನಪದಮೇತಂ. ತನ್ತಿ ರಾಗಪಾಸಂ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಸೋತಿ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ. ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಚರನ್ತಾನಂ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ಬನ್ಧನತ್ತಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಚರತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ರಾಗಪಾಸೋ ‘‘ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋ’’ತಿ ಮಾರೇನ ಪಾಪಿಮತಾ ವುತ್ತೋ.

೩೪. ನಾನಾಜನಪದತೋತಿ ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ ದಿಸಾಯ ನಾನಾಜನಪದತೋ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಪರತೋತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ. ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪಾಳಿಂ (ಮಹಾವ. ೮೯) ಆದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪುಗ್ಗಲೇ. ಸೋಪಿ ಚಾತಿ ಸೋಪಿ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಅನುಞ್ಞಾತೋಯೇವ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚ, ಅಥ ವಾ ತೇಸಞ್ಚ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ. ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೇಸ. ಅನುಜಾನನಲಕ್ಖಣಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಏವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ. ಚಸದ್ದೋ ವಾಕ್ಯಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕೇಸೋ ಹೋತಿ ಚ, ಸಚೇ ಏಕಸೀಮಾಯ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಪರೇಪಿ. ಭಣ್ಡೂತಿ ಮುಣ್ಡೋ, ಸೋಯೇವ ಕಮ್ಮಂ ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಸ್ಸ. ಓಕಾಸೋತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಖಣೋ. ‘‘ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ.

ಅವುತ್ತೋಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದೋ ವುತ್ತೋ ಪನ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಾಜೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸಾಮಣೇರಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಉಪಸಮ್ಪದಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ. ತತ್ಥ ಕೇಸಮಸ್ಸುಹರಣಂ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ವಕ್ಕಲಾದಿಗಹಣತೋ ಪಠಮಮೇವ ವಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿಪಿ ತಸ್ಸಾಯೇವ ನಾಮಂ. ಕೇಸಮಸ್ಸುಹರಣಮೇವ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ಕಾಸಾಯಾದಿಗಹಣತೋ ಪಠಮಮೇವ ವಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಕೇಸಮಸ್ಸುಹರಣಞ್ಚ ಕಾಸಾಯಚ್ಛಾದನಞ್ಚ ಸಾಮಣೇರಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ಸರಣಗಹಣತೋ ಪಠಮಮೇವ ವಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಉಪಸಮ್ಪದಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ತಿವಿಧಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಉಪಸಮ್ಪದಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸರಣಗಹಣೂಪಸಮ್ಪದಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥವಾಚಿಕೂಪಸಮ್ಪದಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ. ತತ್ಥ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಹರಣಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಏಕತೋವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಭಗವತೋ ವಚನೇನ ಅಭಿನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ. ಸರಣಗಹಣೂಪಸಮ್ಪದಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸಾಮಣೇರಪಬ್ಬಜ್ಜಸದಿಸಾಯೇವ. ಕೇಸಮಸ್ಸುಹರಣಞ್ಚ ಕಾಸಾಯಚ್ಛಾದನಞ್ಚ ಸರಣಗಹಣಞ್ಚ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥವಾಚಿಕೂಪಸಮ್ಪದಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ಕಮ್ಮವಾಚಾಗಹಣತೋ ಪಠಮಮೇವ ವಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಸಾಮಣೇರಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಾಜೇತೀ’’ತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಟ್ಠಾನನಿಯಮಂ ಕತ್ವಾ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಮ್ಮೇ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಮಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಹರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕೇಸಚ್ಛೇದನಂ ಕಾಸಾಯಚ್ಛಾದನಂ ಸರಣದಾನನ್ತಿ ತೀಣಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿಯೇವ. ಕೇಚಿ ‘‘ಸರಣಾನಿ ಪನ ಸಯಂ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಪಾಠಂ ಇಧಾನೇತ್ವಾ ದಹರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸರಣಾನಿ ನ ದಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ದಹರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ಲಭನತ್ತಾ ಚ. ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಚೇ ಕೇಸಚ್ಛೇದನಞ್ಚ ಕಾಸಾಯಚ್ಛಾದನಞ್ಚ ಅಕತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜತ್ಥಂ ಸರಣಾನಿಯೇವ ದೇತಿ, ನ ರುಹತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ. ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ರುಹತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅಪತ್ತಚೀವರಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಸಿದ್ಧಿತೋ, ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಚ. ಖಣ್ಡಸೀಮನ್ತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಟ್ಠಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ. ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾತಿ ಕೇಸಚ್ಛೇದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ’’ತಿ ಕಾಸಾಯಚ್ಛಾದನಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸರಣದಾನಸ್ಸ ಅರುಹತ್ತಾ ‘‘ಸರಣಾನಿ ಪನ ಸಯಂ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಸಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಆಣತ್ತಿಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಣತ್ತಿಯಾ. ಯೇನ ಕೇನಚೀತಿ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ.

‘‘ಭಬ್ಬರೂಪೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಹೇತುಕೋ’’ತಿ. ಸಹೇತುಕೋತಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇಹಿ ಸಹ ಪವತ್ತೋ. ಯಸಸ್ಸೀತಿ ಪರಿವಾರಯಸೇನ ಚ ಕಿತ್ತಿಯಸೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಓಕಾಸಂ ಕತ್ವಾಪೀತಿ ಓಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಏವ. ಸಯಮೇವಾತಿ ನ ಅಞ್ಞೋ ಆಣಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಏತ್ತೋಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸನಟ್ಠಾನತೋಯೇವ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ. ಖಜ್ಜು ವಾತಿ ಕಣ್ಡುವನಂ ವಾ. ‘‘ಕಚ್ಛು ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಾಮಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿಳಕಾ ವಾತಿ ಫೋಟಾ ವಾ. ಏತ್ತಕೇನಾತಿ ಏತಪಮಾಣೇನ ಘಂಸಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಪನಮತ್ತೇನ. ಅನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮಾತಿ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಅನಿವತ್ತನಸಭಾವಾ. ಕತಞ್ಞೂತಿ ಕತಸ್ಸೂಪಕಾರಸ್ಸ ಜಾನನಸೀಲಾ. ಕತವೇದಿನೋತಿ ಕತಞ್ಞೂಪಕಾರಸ್ಸ ವೇದಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ.

ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಾತಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ಸುಪಿತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜೀತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕೇಳಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ವಿಹರಾಹೀತಿಆದಿಕಾ ಕಥಾ. ನಕಥೇತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥಖ್ವಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ. ಆಚಿಕ್ಖನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೇನ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ವಣ್ಣ…ಪೇ… ವಸೇನಾತಿ ವಣ್ಣೋ ಚ ಸಣ್ಠಾನಞ್ಚ ಗನ್ಧೋ ಚ ಆಸಯೋ ಚ ಓಕಾಸೋ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೇನ, ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಫಲಜೋತಕೋ, ಆಚಿಕ್ಖನಸ್ಸ ಫಲಂ ವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖೋ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಪುಬ್ಬಭವೇ, ಪಬ್ಬಜನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ. ಕಣ್ಟಕವೇಧಾಪೇಕ್ಖೋ ಪರಿಪಕ್ಕಗಣ್ಡೋ ವಿಯ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ. ಇನ್ದಾಸನೀತಿ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಜಿರಾವುಧೋ. ಸೋ ಹಿ ಇನ್ದೇನ ಅಸೀಯತಿ ಖಿಪೀಯತೀತಿ ಇನ್ದಾಸನೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇನ್ದಾಸನಿ ಪಬ್ಬತೇ ಚುಣ್ಣಯಮಾನಾ ವಿಯ ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸೇ ಚುಣ್ಣಯಮಾನಂಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಖುರಗ್ಗೇಯೇವಾತಿ ಖುರಸ್ಸ ಕೋಟಿಯಮೇವ. ಖುರಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ.

ಗಿಹಿಗನ್ಧನ್ತಿ ಗೇಹೇ ಠಿತಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಗನ್ಧಂ. ಅಥಾಪೀತಿ ಯದಿಪಿ ಅಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ. ಆಚರಿಯೋ ವಾತಿ ಸರಣದಾನಾಚರಿಯೋ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಚರಿಯೋ ವಾ ಓವಾದಾಚರಿಯೋ ವಾ. ತಂಯೇವ ವಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಮೇವ ವಾ. ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾವಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಭಿಕ್ಖುನಾ ಏವ.

ಅನಾಣತ್ತಿಯಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ. ಇಮಿನಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಅನಾಣತ್ತೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ನಿವಾಸನಾದೀನಿ ನ ಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಭಿಕ್ಖುನಾ. ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸೇವ. ಉಪಜ್ಝಾಯಮೂಲಕೇತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಮೂಲಕೇ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನೇ. ಅಯನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ತತ್ಥಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಸಮ್ಪದಟ್ಠಾನೇ. ತೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಅಥಾತಿ ವನ್ದಾಪನತೋ ಪಚ್ಛಾ, ವನ್ದಾಪನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ವಾ. ‘‘ಏವಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಪಾಳಿನಯನಿದಸ್ಸನಮುಖೇನ ‘‘ಯಮಹಂ ವದಾಮಿ, ತಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥಾತಿ ತದನನ್ತರಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ, ದಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಕಪದಮ್ಪೀತಿ ತೀಸು ವಾಕ್ಯಪದೇಸು ಏಕಂ ವಾಕ್ಯಪದಮ್ಪಿ, ನವಸು ವಾ ವಿಭತ್ಯನ್ತಪದೇಸು ಏಕಪದಮ್ಪಿ. ಏಕಕ್ಖರಮ್ಪೀತಿ ಚತುವೀಸತಕ್ಖರೇಸು ಏಕಕ್ಖರಮ್ಪಿ.

ಏಕತೋ ಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮವಾಚಾಚರಿಯಸ್ಸ ಠಾನಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸುಜ್ಝನೇನ. ಉಭತೋ ಸುದ್ಧಿಯಾವಾತಿ ಉಭಯೇಸಂ ಸರಣದಾನಾಚರಿಯಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸುಜ್ಝನೇನ ಏವ. ಠಾನಕರಣಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಉರಆದಿಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚ ಸಂವುತಾದಿಕರಣಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಪದಂ. ವತ್ತುನ್ತಿ ಠಾನಕರಣಸಮ್ಪದಂ ವತ್ತುಂ. ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಇಮಾನೀತಿ ಸರಣಾನಿ. ಚಸದ್ದೋ ಉಪನ್ಯಾಸೋ, ಪನಸದ್ದೋ ಪದಾಲಙ್ಕಾರೋ. ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧಾನೀತಿ ಏಕತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಾನಿ. ಅನುನಾಸಿಕನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಕಾಲೇ ‘‘ಬುದ್ಧಂ’’ಇತಿ ‘‘ಸರಣಂ’’ಇತಿ ಪದಾನಞ್ಚ ‘‘ಸರಣಂ’’ಇತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮಿ’’ಇತಿ ಪದಾನಞ್ಚ ಅನ್ತರಾ ವಿಚ್ಛೇದಮಕತ್ವಾ ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧಮೇವ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ತಿಣ್ಣಂ ಪದಾನಮನ್ತರಾ ಬ್ಯವಧಾನಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಕ್ಖರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ವಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ. ಮಕಾರನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಕಾಲೇ ತಿಣ್ಣಂ ಪದಾನಮನ್ತರಾ ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧಮಕತ್ವಾ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏವ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಿಣ್ಣಂ ಪದಾನಮನ್ತರಾ ಬ್ಯವಧಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಸ್ಸ ಮಕಾರಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವತೋ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ವಚನಂ, ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿಪದೇ ಕತ್ತಾ, ‘‘ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ತಥಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಕಾರೇನ, ಅವದನ್ತಸ್ಸ ಸರಣಂ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ಬುಕಾರದಕಾರಾದೀನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಠಾನಕರಣಸಮ್ಪದಂ ಹಾಪೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಸರಣಂ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಕಿಂ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತಿಕ್ಖತ್ತುತೋ ಅಧಿಕಂ ಪನ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಉಪಸಮ್ಪದಾಸು. ಪರತೋತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ. ಸಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಪನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಏವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪರತೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪುಬ್ಬಾಪೇಕ್ಖೋ. ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಕೇಸಚ್ಛೇದನಕಾಸಾಯಚ್ಛಾದನಸರಣದಾನೇನ. ಹೀತಿ ಫಲಜೋತಕೋ.

ಏಸಾತಿ ಏಸೋ ಸಾಮಣೇರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಗತಿಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋ’’ತಿ. ಅಥಾತಿ ಏವಂ ಸತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇತಿ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ. ಯಥಾ ಭಗವತಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ, ತಥಾ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಜಾತರೂಪ ರಜತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ವೇರಮಣೀ’’ತಿ ವಚನಂ.

ತನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಚನಂ. ಯಥಾಪಾಳಿಯಾವಾತಿ ಏವಸದ್ದೋ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥೋ, ತೇನ ಯಥಾಪಾಳಿಯಾವ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾನಿ. ಯಥಾಪಾಳಿಂ ವಿಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಏವ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ವಾದಂ ನಿವಾರೇತಿ. ಯಥಾಪಾಳಿಂ ವಿಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಉದ್ದಿಸನ್ತೋಪಿ ನಿದ್ದೋಸೋಯೇವ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ತಾನೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ. ಯಾವಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ನ ಕುಸಲೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸನ್ತಿಕಾವಚರೋಯೇವಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸಮೀಪೇ ಅವಚಾರೋವ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ. ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ದಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಿನಿಮುತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪರಾಮಾಸಾದಿಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಪರಾಮಾಸಾದಿಞ್ಚ. ತೇನಾಪೀತಿ ಸಾಮಣೇರೇನಾಪಿ. ನಾಸನಙ್ಗಾನೀತಿ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಾಧುಕಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಾಧುಕಂ ಅಸಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಞ್ಚ ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೦. ದುತಿಯಮಾರಕಥಾ

೩೫. ಮಯ್ಹನ್ತಿಪದಸ್ಸ ‘‘ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ’’ತಿಪದೇಸು ಛಟ್ಠೀಕತ್ತುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಯಾ ಖೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿಪದಸ್ಸ ‘‘ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ, ಯೋನಿಸೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ’’ತಿಪದೇಸು ಸಮ್ಬನ್ಧಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ, ಯೋನಿಸೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತೇನ ಹೇತುನಾ’’ತಿ. ‘‘ಪುನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿಪದಂ ‘‘ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ, ಯೋನಿಸೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ’’ತಿಪದೇಸು ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿಭಾವೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಸಚ್ಛಿಕತಾ’’ತಿ ಪದೇಸು ಕತ್ತುತ್ಥೇ ಸಾಮಿಭಾವೇನ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೧. ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯಕಥಾ

೩೬. ಭದ್ದಂ ರೂಪಞ್ಚ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ಭದ್ದಕಾ. ವಗ್ಗಬನ್ಧನಂ ವಗ್ಗೋ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ವಗ್ಗೇನ ಚರನ್ತೀತಿ ವಗ್ಗಿಯಾ. ಭದ್ದಕಾ ಚ ತೇ ವಗ್ಗಿಯಾ ಚಾತಿ ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯಾ ಕಕಾರಲೋಪೇನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ವೋಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಯೋವಚನಸ್ಸ ಚ ಕಾರಿಯಭಾವಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತೇತಿ ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯಾ. ಇದನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲರಕ್ಖನಂ. ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪಚಿತಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ.

೧೨. ಉರುವೇಲಪಾಟಿಹಾರಿಯಕಥಾ

೩೮. ಪರಿಯಾದಿಯೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಾಧಾತುಸ್ಸ ಪರೀತಿ ಚ ಆತಿ ಚ ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ಅಭಿಭವನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

೩೯. ಪಚ್ಛಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಪರಂ ಪೋತ್ಥಕಾರೂಳ್ಹೇಹಿ ಠಪಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೪. ‘‘ಏವಂ ವದನ್ತೋ ವಿಯ ಓಣತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಆಹರಹತ್ಥೋ’’ತಿಪದಸ್ಸ ತದ್ಧಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಮುಖತ್ತಾ ಮನ್ದಂ ಹೀನಂ ಅತಿಮುಖಮೇತಾಸನ್ತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಅಗ್ಗಿಕಪಾಲಾ ಮನ್ದಾಮುಖಿಯೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಗ್ಗಿಭಾಜನಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ.

೫೧. ಯಸ್ಮಾ ಯೋ ನಾಗದಮನಕಾಲೋ ಚಿರಂ ಪತತಿ ಪವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಚಿರಪತಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಿರಪತಿಕಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚಿರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ.

೫೨. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ‘‘ಜಟಾಮಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿಪದೇಸು. ಖಾರಿಕಾಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮಣ್ಡಲುಆದಿಕಾ ತಾಪಸಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಖಾರೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಖಾರಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಭಾರೇನ ಪೂರಿತೋ ಕಾಜೋ ಖಾರಿಕಾಜೋತಿ ಅತ್ಥಂ ಏಕದೇಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಖಾರಿಭಾರೋ’’ತಿ.

೧೩. ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮಕಥಾ

೫೫. ಲಟ್ಠಿಸದ್ದೋ ತರುಣರುಕ್ಖವಾಚಕೋ ‘‘ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨), ಇಧಾಪಿ ತರುಣತಾಲರುಕ್ಖೋ ಲಟ್ಠಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಾಲುಯ್ಯಾನೇ’’ತಿ. ವಟರುಕ್ಖೇತಿ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೇ. ಏತ್ಥ ‘‘ವಟ’’ಇತಿ ಇಮಿನಾ ವಟರುಕ್ಖೋ ಬಹುಮೂಲತ್ತಾ ಸುಟ್ಠುಂ ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಅತ್ಥೇನ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ರುಕ್ಖೇ’’ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಚೇತಿಯಸದ್ದೋ ಚೇತಿಯರುಕ್ಖೇ ವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ದೇವಾಲಯಞ್ಚ ಥೂಪಞ್ಚ ನಿವತ್ತೇತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ವಟರುಕ್ಖಸ್ಸ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಚೇತಿಯೇ’’ತಿ ಏತಂ ನಾಮಂ. ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ದಸಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾತೇ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸೇಸೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಯುತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ದಸಸಹಸ್ಸಂ ನಿಯುತಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕನಿಯುತಂ ದಸಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ನಹುತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಅಯುತ್ತೋ ನಹುತಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸೇಸೇನ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೇನ ಪಸಙ್ಗತ್ತಾ. ತೇಸನ್ತಿ ದ್ವಾದಸನಿಯುತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ.

‘‘ಕಿಸಸರೀರತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಸೋ ಕೋ ಅತ್ತಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಿಸಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಕಾರೋ ಹೇತ್ಥ ಅತ್ತವಾಚಕೋ. ‘‘ಓವಾದಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಓವದಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಯುಪಚ್ಚಯೋ ಕತ್ತುತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಾಥಾಬನ್ಧತ್ತಾ ಅಕಾರಸ್ಸ ದೀಘೋ. ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಿಸಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಓವದಾನೋ ಕಿಸಕೋವದಾನೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ, ಅಯಮತ್ಥೋ ವಾ. ತ್ವಂ ಪಹಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ತುವಂ. ಇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಕಾಮಿತ್ಥಿಯೋತಿ ಏಕಾರಲೋಪವಸೇನ ಸನ್ಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಮೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ಚಾ’’ತಿ. ಉಪಚೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಖನ್ಧಕಿಲೇಸಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು ಉಪಧೀಸು ಖನ್ಧುಪಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧುಪಧೀಸೂ’’ತಿ.

ಕೋಚರಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಸದ್ದೋ ‘‘ಕೋ ತೇ ಬಲಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೮೮೦) ವಿಯ ಕ್ವಸದ್ದತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕ್ವಚರಹೀ’’ತಿ. ನಿಪಾತೋಯೇವೇಸ.

ಪದಸದ್ದಸ್ಸ ಚರಣಪದಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಪದ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸನ್ತಸಭಾವತಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸನ್ತೋ ಸಭಾವೋ ಇಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ತಂ. ನತ್ಥಿ ಉಪಧಯೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಅನುಪಧಿಕಂ. ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚನಮೇತ್ಥಾತಿ ಅಕಿಞ್ಚನಂ. ತೀಸು ಭವೇಸು ನ ಸಞ್ಜತೀತಿ ಅಸತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ನ ಭವತೀತಿ ಅನಞ್ಞಥಾಭಾವಿ. ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ನ ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಞ್ಞನೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾತಿ ‘‘ಸನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಪದೇನ. ಮೇತಿ ಮಮ, ಮನೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಮೇ ಮನೋ ರತೋ ನಾಮಾತಿ ಕಿಂ ವಕ್ಖಾಮಿ. ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೫೬. ತಞ್ಚಾತಿ ಸಾವಕಭಾವಞ್ಚ.

೫೭. ಅಸ್ಸಾಸಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಪುಬ್ಬೋ ಸಾಸಧಾತು ಆಪುಬ್ಬ ಸಿಸಧಾತುನಾ ಸದಿಸೋ, ‘‘ಮೇ’’ತಿ ಛಟ್ಠೀಯೋಗತ್ತಾ ಣ್ವುಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಸಿಸನಾ’’ತಿ. ‘‘ಪತ್ಥನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪುಬ್ಬಸಿಸಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ. ತತ್ಥಾತಿ ರತನತ್ತಯೇ. ನಿಚ್ಛಯಗಮನಮೇವಾತಿ ‘‘ಸರಣ’’ಇತಿನಿಚ್ಛಯೇನ ಜಾನನಮೇವ ಗತೋ. ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಾನಂ ರತನತ್ತಯೇ ಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನ, ಪಣಿಪಾತ, ತಪ್ಪರಾಯನ, ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು ಸರಣಗಮನೇಸು (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೫೦; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೫೬; ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಸರಣಗಮನಗಮಕವಿಭಾವನಾ) ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಸರಣಗಮನಂ ದೀಪೇತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ರಾಜಾ. ತನ್ತಿ ನಿಯತಸರಣತಂ. ಪಣಿಪಾತಗಮನಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಣೀತಿ ಕರೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಪಾದಪದಸದ್ದಾ ದೀಘರಸ್ಸವಸೇನ ಹುತ್ವಾ ಚರಣಂ ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಾಣಿಪಣಿಸದ್ದಾ ಕರಂ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಣೀತಿ ಕರೋ’’ತಿ. ಪತನಂ ಪಾತೋ, ಪಣಿನೋ ಪಾತೋ ಪಣಿಪಾತೋ. ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಜಲಿಪಣಮನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಗಮನಞ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಪಣಿಪಾತಸರಣಗಮನಂ ದೀಪೇತಿ. ಚಸದ್ದೋ ‘‘ಪಾಕಟ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಪಾಕಟಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೮. ಸಿಙ್ಗೀನಿಕ್ಖಸವಣ್ಣೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಙ್ಗೀಸಙ್ಖಾತೋ ನಿಕ್ಖೋ ಸಿಙ್ಗೀನಿಕ್ಖೋ, ತೇನ ಸಮಾನೋ ವಣ್ಣೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಿಙ್ಗೀನಿಕ್ಖಸವಣ್ಣೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖೇನ ಸಮಾನವಣ್ಣೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುವಣ್ಣ’’ಇತಿಪದೇನ ನಿಕ್ಖಸದ್ದಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಞ್ಚಸುವಣ್ಣಾದಯೋ ಅತ್ಥೇ ನಿವತ್ತೇತಿ. ‘‘ಸಮಾನ’’ಇತಿಪದೇನ ಸವಣ್ಣೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಾರೋ ಸಮಾನಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಕಾರಿಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ಅಖಿಲೇಸು ಚಕ್ಖಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು. ದನ್ತೋತಿ ದಮಿತೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭಗವತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

೫೯. ಓಣೀತೋ ಪತ್ತತೋ ಪಾಣಿ ಯೇನಾತಿ ಓಣೀತಪತ್ತಪಾಣೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪತ್ತತೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅಪನೀತಪಾಣಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓಣೀತಸದ್ದೋ ಅಪನೀತತ್ಥೋ, ಪಾಣಿಸದ್ದೇನ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭಗವನ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಂ ‘‘ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಕಮನ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತಸದ್ದೋ ಸಮೀಪದೇಸತ್ಥೋ, ಕೋಟಿದೇಸತ್ಥೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಉಪಯೋಗವಚನಞ್ಚ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ’’ತಿ. ಅತ್ಥಿಕಪಯೋಗೇ ಕರಣಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಾಭಿವಾದನಗಮನೇನ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗಮನೇನ ವಾ’’ತಿ. ಅಪ್ಪಾಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಾಕಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಪ್ಪಸದ್ದ’’ನ್ತಿಪದೇನ ವಚನಸದ್ದಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ಪಾರಿಸೇಸನಯೇನ ನಗರನಿಗ್ಘೋಸಸದ್ದೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಗರನಿಗ್ಘೋಸಸದ್ದೇನ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸ’’ನ್ತಿ. ತೀಸು ಪಾಠೇಸು ಪಠಮೇನ ಪಾಠೇನ ಜನಸ್ಸ ವಾತೋ ಜನವಾತೋ, ತೇನ ವಿರಹಿತಂ ವಿಜನವಾತನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುತಿಯೇನ ಜನಸ್ಸ ವಾದೋ ಜನವಾದೋ, ತೇನ ವಿರಹಿತಂ ವಿಜನವಾದನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತಿಯೇನ ಜನಸ್ಸ ಪಾತೋ ಸಞ್ಚರಣಂ ಜನಪಾತೋ, ತೇನ ವಿರಹಿತಂ ವಿಜನಪಾತನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ರಹಸ್ಸಂ ಕರೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕಂ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕಂ ಮನುಸ್ಸರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ.

೧೪. ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾ

೬೦. ‘‘ತೇತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ. ಅಗಮಂಸು ಕಿರಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ರಾತಿ ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜೇ. ಅಥಾತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕನಾನನ್ತರಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ. ಪಾರನ್ತಿ ಪರತೀರಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ. ಇದನ್ತಿ ಅಯಂ ವಾದೋ ಏತ್ತಕೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ. ತ್ವಞ್ಚ ಅಹಞ್ಚ ಅಮ್ಹೇ, ತೇಸು. ನಾಮತುಮ್ಹಸಙ್ಖಾತೇಸು ಹಿ ತೀಸು ಸದ್ದೇಸು ಏಕಸೇಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬೇಸು ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸೇವ ಏಕಸೇಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತೇನಾತಿ ಕತಿಕಕರಣಹೇತುನಾ.

ಸಂಖೇಪೇನ ವುತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ಥೀಕೇಹೀತಿ ಅಮತೇನ ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ. ಉಪಞ್ಞಾತಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅಮತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತೋ. ಞಾತೋ ಚೇವ ಉಪಗತೋ ಚಾತಿ ಸಹ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಪದಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಉಪಸಗ್ಗತ್ಥೋ ಚ ಧಾತುತ್ಥೋ ಚ ವಿಸುಂಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಞಾಪೇತಿ. ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗಂ ಮಗ್ಗನ್ತೋ ಅನುಬನ್ಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಗ್ಗಫಲಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇಹಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಮಗ್ಗಧಾಥುಯಾ ಅನ್ವೇಸನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ’’ತಿ.

ಸಾರಿಪುತ್ತೋಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಮಣ್ಡಲುತೋತಿ ಕುಣ್ಡಿಕತೋ. ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅಕಥನೇನ ಅನ್ತರೇ ವಿವರಂ ಪಟಿಸನ್ದಹತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಾರೋ, ತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ನ ತ್ಯಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿಪದೇ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ತಕನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಪಞ್ಹಂ. ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ. ಅವಿಸಯಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಸಯಭಾವಂ.

ಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭವನ್ತೀತಿ ಹೇತುಪ್ಪಭವಾತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಹೇತುಪ್ಪಭವಾ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಹೇತುಪ್ಪಭವಾ ನಾಮ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ. ತೇನಾತಿ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಹೇತುಪ್ಪಭವಾ’’ತಿ ಪದೇನ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ. ‘‘ತೇಸಂ ಹೇತು ನಾಮ ಸಮುದಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಹಿನೋತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಫಲನ್ತಿ ಹೇತೂತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಹೇತು ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಞ್ಚಾತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಞ್ಚ. ತೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಾನ’’ನ್ತಿ. ಅಪವತ್ತಿವಸೇನ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿರೋಧೋ. ತಞ್ಚಾತಿ ನಿರೋಧಞ್ಚ. ತೇನಾತಿ ‘‘ತೇಸಞ್ಚ ಯೋ ನಿರೋಧೋ’’ತಿಪದೇನ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ, ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ವಾ. ನಯತೋತಿ ನಾನನ್ತರಿಕನಯತೋ, ಅವಿನಾಭಾವನಯತೋ ವಾ, ನೇತ್ತಿದೇಸನಾಹಾರನಯತೋ ವಾ. ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಿರೋಧೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಏಕದೇಸಸರೂಪೇಕಸೇಸನಯೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ನಿರೋಧೋ ಚ ನಿರೋಧೂಪಾಯೋ ಚ ನಿರೋಧೋತಿ ಏಕದೇಸಸರೂಪೇಕಸೇಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತೇಸಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೇನ ಚಸದ್ದೇನ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನ ವುತ್ತೋ. ತಮೇವತ್ಥನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಂ ತಮೇವತ್ಥಂ. ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋತಿ ನಿಗಮೇನ್ತೋ.

‘‘ಸಚೇಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯದೀತಿ ಪದಸ್ಸತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇತಿ. ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಾವದೇವಾತಿ ಪದಸ್ಸತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇತಿ. ‘‘ಇತೋ ಉತ್ತರಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏವಕಾರಸ್ಸ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತೋತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲತೋ. ‘‘ಇದಂ…ಪೇ… ಪತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಏಸೋ ಏವ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏಸೇವ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇತಿ. ಪಚ್ಚಬ್ಯತ್ಥಾತಿ ಪತಿಅವಪುಬ್ಬೋ ಇಧಾತು ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ಥಾ’’ತಿ. ತುಮ್ಹೇಹೀತಿ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಚ್ಚಬ್ಯತ್ಥಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿಯ್ಯತ್ತನೀಪರಸ್ಸಪದಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಬಹುವಚನತ್ಥವಿಭತ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ. ಕಪ್ಪನಹುತೇಹೀತಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ನಹುತೇಹಿ, ಕೋಟಿಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತೇಹಿ ನಹುತೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಬ್ಭತೀತನ್ತಿ ಅಭಿಅತೀತಂ. ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅದಿಟ್ಠಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೨. ಆರಮ್ಮಣಭೂತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ಆರಮ್ಮಣಿಕಭೂತಂ ಞಾಣಮ್ಪಿ ಗಮ್ಭೀರಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸ ಚ ಞಾಣಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಣ್ಹವತ್ಥಸ್ಸ ಸಿಬ್ಬನತ್ಥಾಯ ಸಣ್ಹಸೂಚಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ. ಉಪಧೀನಂ ಸಮ್ಮಾ ಖಯಟ್ಠೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯಂ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ’’ತಿ. ತದಾರಮ್ಮಣಾಯಾತಿ ತಂನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾಯ. ವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ. ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇತಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇ. ತೇಸೂತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸು. ಅಡ್ಢಮಾಸೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅತೀತೇತಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಮತ್ಥಕೇ. ತಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಭಾವಂ ಪತ್ಥೇಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸ್ಸಮೇತಿ ಮುನೀನಂ ಠಾನೇ. ತಞ್ಹಿ ಆ ಕೋಧಂ, ಆ ಭುಸೋ ವಾ ರಾಗಾದಯೋ ಸಮೇನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಸ್ಸಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ. ಪತ್ಥಯಿತ್ವಾ ಚ ಪೇಸೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ನೀಲುಪ್ಪಲಮಣ್ಡಪೇ. ತೇಸೂತಿ ತಾಪಸಸೇಟ್ಠೀಸು.

೬೩. ಯೇಸನ್ತಿ ಕುಲಾನಂ. ‘‘ವಿಧವಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಧವಾಯ ಭಾವೋ ವೇಧಬ್ಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಧವಾತಿ ಚ ಪತಿಸುಞ್ಞಾ. ಸಾ ಹಿ ಧವೇನ ವಿಗತಾತಿ ‘‘ವಿಧವಾ’’ತಿ ಚ, ವಿಗತೋ ಧವೋ ಇಮಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ವಿಧವಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಭಯೇನಾಪೀತಿ ಪುತ್ತಪಬ್ಬಜ್ಜಪತಿಪಬ್ಬಜ್ಜಸಙ್ಖಾತೇನ ದುವಿಧೇನಪಿ.

ಸಞ್ಚಯಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯೂಪಚಾರೇನ ನಿಸ್ಸಯೇ ನಿಸ್ಸಿತೂಪಚಾರೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನೀ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಣಪಚ್ಚಯೋ ತಸ್ಸೇದಮತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಗಧಾನ’’ನ್ತಿ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಜನಪದಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗಧಾನಂ ಜನಪದಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಗಿರಿಬ್ಬಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಜೋ ವಿಯಾತಿ ವಜೋ, ಗಿರಿ. ವಜಸದಿಸೋ ಗಿರಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗಿರಿಬ್ಬಜಂ ಪದಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ, ನಗರಂ. ‘‘ಮಹಾವೀರಿಯವನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹನ್ತೋ ವೀರೋ ಏತೇಸಂ ತಥಾಗತಾನನ್ತಿ ಮಹಾವೀರಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಧಮ್ಮೇನ ನಯಮಾನಾನಂ ಕಾ ಉಸೂಯಾ ವಿಜಾನತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಚ್ಚಾಯನನಯೇನ (ಕಚ್ಚಾಯನೇ ೨೭೭ ಸುತ್ತೇ) ಉಸೂಯಪಯೋಗೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ವಾ’’ತಿ. ವಿಜಾನನ್ತಾನನ್ತಿ ವಿಜಾನನ್ತೇಸು ತಥಾಗತೇಸು, ವಿಜಾನನ್ತೇ ವಾ.

೧೫. ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾ

೬೪. ಅನುಪಜ್ಝಾಯಕಾತಿ ಏತ್ಥ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಝಾಯತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಸೋ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅನುಪಜ್ಝಾಯಕಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಜ್ಜಾವಜ್ಜ’’ನ್ತಿಆದಿ. ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಕಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ, ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಅನೇನಾತಿ ಉತ್ತಿಟ್ಠೋ, ಸೋಯೇವ ಪತ್ತೋ ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನ ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೧೬೮) ಪನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಂ ‘‘ಉತ್ತಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ, ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಾ ತಿಟ್ಠನಂ ಉತ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಸಞ್ಞಿನೋ’’ತಿಪದಂ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಕಪತ್ತತ್ತಾ ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಿಂಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಸಞ್ಞಿನೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪರಿಭೋಗಭಾವೇನ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅವಸಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ, ಅವಛಡ್ಡೇತಬ್ಬತ್ತಾ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಕಪತ್ತತ್ತಾ ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ ಅವಸಜ್ಜಿತಪತ್ತತ್ತಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಪತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉತ್ತಿಟ್ಠ ಪತ್ತನ್ತಿಪದಂ ವಾಕ್ಯಮೇವ, ನ ಸಮಾಸೋತಿಪಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉತ್ತಿಟ್ಠಾತಿ ಏತ್ಥ ತ್ವಾಲೋಪೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಠಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗೇಹಸಿತಪೇಮವಸೇನಾತಿ ಗೇಹೇ ನಿಸ್ಸಿತಪೇಮವಸೇನ, ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಪೇಮವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಗಾರವಾ ಹುತ್ವಾ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಭಾಗಜೀವಿಕಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಿಸದ್ದೋ ಜೀವಿಕತ್ಥೋಯೇವ, ನ ವಿವರಣಾದ್ಯತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯಭಾವಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಭಾವಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾನಿ, ತಾನಿಯೇವ ವೇವಚನಾನಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಭಾವಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನವೇವಚನಾನಿ. ತಿಕ್ಖತ್ತುನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಪದಸ್ಸ ವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಗಹಣಟ್ಠಾನೇ. ಯದಿದಂ ವಾಚಾಯ ವಾ ಸಾವನಂ, ಯದಿದಂ ಕಾಯೇನ ವಾ ಅತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನಂ ಅತ್ಥಿ, ಇದಮೇವ ಸಾವನಅತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನಮೇವ ಉಪಜ್ಝಾಯಗಹಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಾಧೂತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಪಞ್ಚಸು ಪದೇಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಂಚಿ ವುತ್ತೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ. ತನ್ತಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ವಚನಂ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಗಹಣೇ. ‘‘ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ಅಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಯಾಚನದಾನಾನಿಯೇವ ಅಙ್ಗಾನಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನಾಪಿ ಞಾತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮಿನಾ ಪದೇನಾತಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಂ ವುತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಿರಿಯಾವಿಸಯಭಾವಮೇವ ದೀಪೇತಿ, ನ ದಬ್ಬವಿಸಯಭಾವಂ. ಅಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ. ಧೋತಪಾದಪರಿಹರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಧೋತಸ್ಸ ಪಾದಸ್ಸ ಪಂಸುಮಕ್ಖನಾದೀನಂ ಪರಿಹರಣತ್ಥಾಯ. ತಾತಿ ಉಪಾಹನಾಯೋ. ಕಾಲಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲತೋಯೇವ, ನಿಸ್ಸಕ್ಕತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ತತೋತಿ ತೇಹಿ ತೀಹಿ ದನ್ತಕಟ್ಠೇಹಿ, ವಿಭತ್ತಅಪಾದಾನಮೇತಂ. ತೇಸು ವಾ ತೀಸು ದನ್ತಕಟ್ಠೇಸು. ಯನ್ತಿ ಯಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ. ಅಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಹಣೇ.

ತತೋತಿ ಸೀತುಣ್ಹೋದಕೇಹಿ, ಸೀತುಣ್ಹೋದಕೇಸು ವಾ. ವಳಞ್ಜೇತೀತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಉದಕನ್ತಿ ಮುಖಧೋವನೋದಕಂ. ‘‘ವಚ್ಚಕುಟಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಸ್ಸಾವಕುಟೀಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಏವನ್ತಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿಯಮಾನೇ. ಅಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಜನಸದ್ದತೋ ಅತುಚ್ಛಂ. ಆಸನನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಆಸನಂ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆಸನೇ. ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಕ್ಲಾಪೋ ಅಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಕ್ಲಾಪೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕೇನಚಿ ಕಚವರೇನ ಸಂಕಿಣ್ಣೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಕಾರೋ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋ ಕಲಾಪೋ ಸಮೂಹೋ ಉಕ್ಲಾಪೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಉಕ್ಲಾಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಚೀಯತಿ ಬನ್ಧೀಯತಿ ಅಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇತಿ ಕಚೋ, ಸೋ ವರೀಯತಿ ಇಚ್ಛೀಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಕಚವರೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಕಚವರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಹತ್ಥೇನಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಿಲೋತಿಕೇನಪೀತಿಆದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಏಕತೋ ಕತ್ವಾತಿ ಏಕತೋ ಸಮಾನಪಟಲಂ ಕತ್ವಾ. ಕಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಾಟೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಸಙ್ಘಟಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಂಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಙ್ಘಾಟೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಸಂಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಕೇನ ವಾ ಪದವೀತಿಹಾರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪತ್ತೋಯೇವ ಉಣ್ಹಭಾರಿಕೇಸು ಪರಿಯಾಪನ್ನೋತಿ ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಪತ್ತೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ಯಾಗುಆದಿಕೋ ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನೋತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ. ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೇತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಟ್ಠಾನೇ. ಯಾಗುಯಾ ವಾ ಲದ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ. ಸೋ ಪತ್ತೋತಿ ಉಣ್ಹಾದೀಸು ಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ಸೋ ಪತ್ತೋ. ಅಞ್ಞತ್ರ ವಾತಿ ಆರಾಮಾದೀಸು ವಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ. ವಚನೇ ಅನಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಕಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಇಮಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ‘‘ನಾತಿದೂರೇ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ನಕಾರಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ ‘‘ನ ಚ ಉಣ್ಹೇ ಚೀವರಂ ನಿದಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಯೇಸು ಕೇಸುಚಿ. ಅಯನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಆಪತ್ತಿಸಾಮನ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಾಮನ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಸಾಮನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಸನ್ನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಸನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮನ್ತಾಸದ್ದಸ್ಸ ಆಸನ್ನವೇವಚನತಞ್ಚ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಈದಿಸಂ ವಚನಂ ಭನ್ತೇ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಗಾಮತೋ ಪಠಮತರನ್ತಿ ಗಾಮತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪಠಮತರಂ. ತೇನೇವಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನೇವ. ನಿವತ್ತನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ತಿನ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೇದಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಸೇದೇನ ಸೀದತೀತಿ ಸಿನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅತಿರೇಕಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾತಿಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಸಾರೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಛಿಮವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯಕಾರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ. ಮಜ್ಝೇ ಭಙ್ಗಸ್ಸ ದೋಸಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತೋತಿ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಂಹರಣತೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮಜ್ಝೇ ಭಙ್ಗತೋ ವಾ, ದುಬ್ಬಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಕಣ್ಣಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ. ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಸಂಹರಿಯಮಾನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಚೀವರಭೋಗಸ್ಸ ಓರೋ ಅನ್ತೋ ಓಭೋಗೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಯೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ. ‘‘ಗಾಮೇಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ತರಘರೇ ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನೇ ವಾ’’ತಿ. ಪಟಿಕ್ಕಮನೇ ವಾತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾಯಂ ವಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ. ಲದ್ಧಾ ಭಿಕ್ಖಾ ಯೇನಾತಿ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ವಾ. ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ. ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಲದ್ಧೋಪೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಆಹರಿಯತೂತಿ ಏತ್ಥ ತುವಿಭತ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಂ ಹೋತಿ, ಆಹರಿಯತು ಕಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಲೋತಿ ಭೋಜನಕಾಲೋ. ಭುಞ್ಜಿತ್ಥಾತಿ ಭುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಪಕಟ್ಠೋತಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸ್ಸ ಆಸನ್ನೋ.

ಅನನ್ತರಹಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಧಾಯತೀತಿ ಅನ್ತರಹಿತೋ, ತಟ್ಟಿಕಚಮ್ಮಖಣ್ಡಾದಿ, ನತ್ಥಿ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತಭೂಮೀನಮನ್ತರೇತಿ ಅನನ್ತರಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನತ್ಥತಾಯಾ’’ತಿ. ಕಾಳವಣ್ಣಕತಾ ವಾ ಸುಧಾಬದ್ಧಾ ವಾ ನಿರಜಮತ್ತಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ಪತ್ತಂ. ಧೋತವಾಲಿಕಾಯಪೀತಿ ಸುದ್ಧವಾಲಿಕಾಯಪಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಂಸುರಜಸಕ್ಖರಾದೀಸು. ಪುನ ತತ್ಥಾತಿ ಪಣ್ಣಾಧಾರಕೇಸು. ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಭಿಮುಖೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖೇನ. ಸಣಿಕನ್ತಿ ಸಿನ್ನಂ. ಅನ್ತೇ ಪನಾತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಕೋಟಿಯಂ ಪನ. ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಭೋಗೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ಚುಣ್ಣಂ ಸನ್ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚುಣ್ಣಸಮೋಧಾನೇನ ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಿಣ್ಡಿ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿದ್ಧೂಮೇ ಠಾನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಮನ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಠಾನೇತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಜನ್ತಾಘರೇತಿ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯಂ. ಸಾ ಹಿ ಜಲತಿ ದಿಬ್ಬತಿ ಅಗ್ಗಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಜನ್ತಾ, ಜನೇತಿ ಸರೀರಸೇದಮೇತ್ಥಾತಿ ವಾ ಜನ್ತಾ, ಸಾ ಏವ ಘರಂ ಜನ್ತಾಘರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ. ಪರಿಪೂಜಾವಸೇನ ಕರೀಯತೀತಿ ಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೇನ ಅಙ್ಗಾರದಾನಾದಿಕಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ.

‘‘ನ ಕೇನಚಿ ಗೇಲಞ್ಞೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಸ್ಸಹನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಅಗಿಲಾನೇನ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನಾಪಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅನಾದರೇನಾತಿ ವತ್ತಕರಣಸ್ಸ ಅನಾದರೇನ. ನಕಾರಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸೂತಿ ಪಟಿಸೇಧವಾಚಕೇನ ನಕಾರೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು. ಪದೇಸೂತಿ ‘‘ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣಮಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಾ ಓಪಾತೇತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಾಕ್ಯೇಸು. ಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಭಿತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಅಪಟಿಘಂಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ‘‘ಪಿಠಸಙ್ಘಾಟಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕವಾಟಪೀಳನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪೀಠಸದ್ದೇನ ಪಿಠಸಙ್ಘಾಟಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪವಸೇನ ವಾ ಏಕದೇಸವೋಹಾರವಸೇನ ವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛುಪನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಟಿಘಂಸನ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಘಂಸಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮ್ಮಾ ತಾಯತಿ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಅನೇನಾತಿ ಸನ್ತಾನಂ, ತಮೇವ ಸನ್ತಾನಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೇನ ಕೀಟಕುಲಾವಕಮಕ್ಕಟಕಸುತ್ತಾದಿ ಸನ್ತಾನಕಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸನ್ತಾನಕ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಉಲ್ಲೋಕತೋತಿ ವಿತಾನತೋ. ತಞ್ಹಿ ಉದ್ಧಂ ಲುಚೀಯತೇ ಬನ್ಧೀಯತೇತಿ ಉಲ್ಲೋಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಚಕಾರಸ್ಸ ಕಕಾರಮಕತ್ವಾ ‘‘ಉಲ್ಲೋಚ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೋಸದ್ದೇನ ಆಕಾರಸ್ಸ ಸ್ಮಾವಚನಸ್ಸ ಕಾರಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅವಹರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ಹರಿತಬ್ಬಂ ಪಾತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಭಾಗಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಾಗಸದ್ದಸ್ಸ ದ್ವನ್ದತೋ ಪರತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಪದೇಸುಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಭಾಗಾ ಚ ಕಣ್ಣಭಾಗಾ ಚಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತರಬಾಹಿರಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಸದ್ದಸ್ಸ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಪರಿಯಾಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಕೋಣಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಣ್ಣಸದ್ದಸ್ಸ ಕೋಣವೇವಚನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಪಠಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಮೇವ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಂ ಪತಿರೂಪಂ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತೇ ಅಪತಿರೂಪೇ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ. ಏತದತ್ಥಮೇವಾತಿ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಏವ. ಸಚೇ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಪನಂ. ಕಟೇಸು ಕಿಳಞ್ಜೇಸು ಸಾರತ್ತಾ ಉತ್ತಮತ್ತಾ ಕಟಸಾರಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಸಂಹರಿತ್ವಾ. ಪುರತ್ಥಿಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಕಾರಲೋಪೇನ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯಾ’’ತಿ.

ವೂಪಕಾಸೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಸಧಾತು ಗತ್ಯತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ಥ ನೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಠಾನಂ. ವಿವೇಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಿಟ್ಠಿಗತತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವಿವೇಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಥೇರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ. ಸೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಾಚಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಞ್ಞೇನ ದಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪರಿವಾಸೋ ದಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿನ್ತಿ ನು ಖೋತಿ ಕೇನ ಏವ ಉಪಾಯೇನ ದದೇಯ್ಯ ನುಖೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿಸದ್ದೋ ಹಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಪಿ ಇಮಮೇವ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ‘‘ಕಿನ್ತಿ ನು ಖೋ ಪಟಿಕಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿವಾಕ್ಯೇಸು. ಸತ್ತಸು ಕಮ್ಮೇಸು ತಿವಿಧಸ್ಸ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಗರುಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿ. ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ತೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಚೇ ಕರೋನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಚೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ. ಪುನ ಸಚೇ ಕರೋನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಚೇ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ. ಅಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ಕತೇ. ಇತೀತಿ ಏವಂ ಯಾಚನೇನ. ನನ್ತಿ ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ.

ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಿಣ್ಡುಕ್ಖೇಪಕ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾಚಿ. ೬೨೦) ವಿಯ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕನ್ತಿಪದಂ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ, ಕಪಚ್ಚಯೋ ಚ ವಿಚ್ಛತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಯದೀತಿ ಯಾವ. ಯದಿಸದ್ದೋ ಹಿ ಯಾವಪರಿಯಾಯೋ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ತಾವ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಯಾವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ರಜನಂ ಗಲತಿ, ನ ತಾವ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲೇನಾತಿ ವಿಸಭಾಗೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಕರಣಭೂತೇನ. ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ನ ಅಞ್ಞೇನೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪನ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಕಾರೋ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಿಕ್ಖಾಚಾರನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಣಟ್ಠಾನಂ, ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಪರಿವೇಣನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಂ. ಪಸ್ಸತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಪಸ್ಸತಿ.

ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ವಾತಿ ಅಸುಭದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ವಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಏವ ನ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಕ್ಕಮನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಕಮ್ಮಂ. ಅನನುಜಾನನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಾವತತಿಯ’’ನ್ತಿ. ತನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ. ‘‘ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಚೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇವಲನ್ತಿ ವಿನಾ ಉದ್ದೇಸಾದಿಸಮ್ಪಜ್ಜನೇಹಿ. ಏವರೂಪೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ನಿವಾರೇನ್ತೇಪೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಗೇಲಞ್ಞತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುಟ್ಠಾನಸದ್ದಸ್ಸ ಅವಧಿಅಪೇಕ್ಖತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ. ಅಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ.

೧೬. ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾ

೬೭. ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಉದ್ದೇಸಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪರಿಪುಚ್ಛಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಙ್ಗಹಸದ್ದಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪಗಹಣೇಸುಪಿ ವುತ್ತಿತೋ ‘‘ಅನುಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಙ್ಗಹೋ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಅನುಗ್ಗಹೋ ಚ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಆಮಿಸೇನ ವಾ ಸಙ್ಗಹೋ, ಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹೋ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕತ್ಥಾಯ ವಾ ಸಙ್ಗಹೋ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹೋ. ಲೋಕಿಯತ್ಥಾಯ ವಾ ಸಙ್ಗಹೋ, ಲೋಕುತ್ತರತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದ್ದೇಸೇನ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಓವಾದೇನ ಅನುಸಾಸನೀಯಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಉದ್ದಿಸನಂ ಉದ್ದೇಸೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಪಾಳಿವಾಚನಾ ಉದ್ದೇಸೋ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉದ್ದೇಸೋತಿ ಪಾಳಿವಾಚನಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ, ಸಮನ್ತತೋ ವಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಂ ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಇದನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ. ಪುನ ಇದನ್ತಿ ವಾರಿತ್ತಂ. ‘‘ವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓವದನಂ ಓವಾದೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಇದಂ ಕರೋಹಿ, ಇದಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಅನುಸಾಸನೀ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಸಾಸನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದಸ್ಸ ನಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ಪಕತಿಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅತಿರಿತ್ತಪತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪದೇಸು. ಅಞ್ಞೋಪೀತಿ ಪತ್ತಚೀವರೇಹಿ ಅಞ್ಞೋಪಿ. ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಛತ್ತುಪಾಹನಾದಿ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋ. ಇಧಾತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತೇ. ನಯೇನಾತಿ ಞಾಯೇನ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಉಪಾಯಪರಿಯೇಸನನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನತ್ಥಾಯ ವಾ ಉಪಾಯಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನಂ. ಇತೋತಿ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ನು ಖೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಯೇಥಾ’’ತಿ ಪಾಳಿತೋ. ಚೀವರಂ ರಜನ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ರಜನ್ತೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಉಪಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ರಜನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಉಪಾಯನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಲದ್ಧಂ ಉಪಾಯಂ.

ನಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾದಿಕಥಾ

೬೮. ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಮ್ಹಿ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ. ಸೋತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ. ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಸ್ಸ, ಸೋ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಣಾಮೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಪುಬ್ಬ ನಮುಧಾತು ಅತ್ಥಪಕರಣಾದಿವಸೇನ ಇಧ ಅಪಸಾದನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಕಪ್ಪಮಾಣಂ. ಗೇಹಸಿತಪೇಮನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಂ. ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನಾತಿ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ವುತ್ತೇನ ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ನಯೇನ. ಅಲಂ ಪಣಾಮೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಂಸದ್ದಸ್ಸ ಅರಹತ್ಥಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಅತ್ಥೇಸು ಅರಹತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯುತ್ತೋ ಪಣಾಮೇತು’’ನ್ತಿ.

ಸಾತಿಸಾರೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಕತಿಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸರಣಂ ಪವತ್ತನಂ ಅತಿಸಾರೋ, ದೋಸೋ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಾತಿಸಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸದೋಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ. ತನ್ತಿ ವತ್ತಂ.

ತೇಸನ್ತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ. ವತ್ತನ್ತಿ ಬಹುಕಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ವತ್ತಂ. ಸಾದಿಯನಂ ವಾ…ಪೇ… ಬಾಲೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬಾಲಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾದಿಯನಂ ವಾ ಅಸಾದಿಯನಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಸಾದಿಯನಸ್ಸ ವಾ ಅಸಾದಿಯನಸ್ಸ ವಾ ಅಜಾನನತ್ತಾ ಬಾಲೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಜಾನನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬಾಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಬಾಲತ್ತಾ ಸಾದಿಯನಂ ವಾ ಅಸಾದಿಯನಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇಸೂತಿ ಬಹುಕೇಸು ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಸು. ತಸ್ಸಾತಿ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ತೇಸನ್ತಿ ಇತರೇಸಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ.

ರಾಧಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುಕಥಾ

೬೯. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಜಾನಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ನಿವಾರೇತಿ. ಭಗವಾ ಅನುಞ್ಞಾತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪನಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ, ತಥಾ ಜಾನನ್ತೋಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲಹುಕನ್ತಿ ಹೇತುಅನ್ತೋಗಧವಿಸೇಸನಂ. ಲಹುಕತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ, ಅಜ್ಝಾಸಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ’’ತಿವಚನಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಅಯಞ್ಚಾತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಚ. ಅಗ್ಗೋತಿ ಕೋಟಿಉಕ್ಕಂಸೋ. ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಪವರೋ ಉತ್ತಮೋ.

‘‘ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯತ್ತಪಟಿಬಲಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬ್ಯತ್ತೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸಾಟ್ಠಕಥಂ ವಿನಯಪಿಟಕವಾಚುಗ್ಗತಂ ಪವತ್ತತಿ, ಅಯಂ ಬ್ಯತ್ತೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಾಚುಗ್ಗತಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಸುಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಸುಟ್ಠು ಗಹಿತಂ. ಅಯಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪುರಿಮಭಿಕ್ಖುಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ಯತಿರೇಕಾನ್ವಯವಸೇನ ಪಟಿಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯೋ ಪನ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಸಸೋಸಸೇಮ್ಹಾದಿನಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕಾಸೋ ಚ ಸೋಸೋ ಚ ಸೇಮ್ಹೋ ಚ, ತೇ ಆದಯೋ ಯಸ್ಸ ಗೇಲಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಕಾಸಸೋಸಸೇಮ್ಹಾದಿ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಏಳಮೂಗಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಓಟ್ಠೋ ಚ ದನ್ತೋ ಚ ಜಿವ್ಹಾ ಚ, ತಾ ಆದಯೋ ಯೇಸಂ ತಾಲುಆದೀನನ್ತಿ ಓಟ್ಠದನ್ತಜಿವ್ಹಾದಯೋ, ತೇಸಂ. ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹೀತಿ ಪದಅಕ್ಖರೇಹಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದೋ ಹೇತ್ಥ ಅಕ್ಖರವಾಚಕೋ. ಹಾಪೇತೀತಿ ಗಲತ್ತಾ ಹಾಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಸಿಥಿಲಾದಿನಾ ಆಕಾರೇನ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ವದತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಧನಿತಾದಿಆಕಾರೇನ ವದತಿ. ತಬ್ಬಿಪರೀತೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಪಟಿಬಲಸ್ಸ ವಿಪರೀತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತೋತಿ ಜಾನಾಪೇತಬ್ಬತೋ. ಯನ್ತಿ ಯಂ ಆಕಾರಂ ಧಾತುಕಮ್ಮಮೇತಂ, ಸಙ್ಘೋತಿ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಮೇತಂ. ಇಧ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ ಕಿತೋ ವದತಿ.

೭೧. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಮನನ್ತರಾತಿ ಅತ್ಥಂ ನಿವಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾವ ಸಮನನ್ತರಾ’’ತಿ. ಏವಸದ್ದೇನ ಚಿರಕಾಲಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಉಲ್ಲುಮ್ಪತೂತಿ ಏತ್ಥ ಉಪುಬ್ಬಲುಪಧಾತುಯಾ ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ವಾ ಅತ್ಥಾತಿಸಯವಸೇನ ವಾ ಧಾತೂನಮನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಇಧ ಉಪುಬ್ಬಧರಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥೇ ವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉದ್ಧರತೂ’’ತಿ. ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ ಧರತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಕುಸಲಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಕುಸಲಾ ವುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹಾವಧಿನಾ ಉತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಕುಸಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹಾಧಾರೇನ ಧರಧಾತುಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಣೇರಭಾವಾ ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮೀಪೇ ಆದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಸದ್ದತ್ಥಮಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಕೇತತ್ಥವಸೇನ ಪಾಕಟತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಕೇತತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭೩. ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿ ನಿಚ್ಚವಸೇನ ಠಾತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಿಚ್ಚಪ್ಪವತ್ತಿನೀ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ನಿಸ್ಸಯಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತಭಾವೋ ಸೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೮. ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾ

೭೫. ಕಿನ್ತಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಾರಲೋಪವಸೇನ ಸನ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಂತೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಓವದಿತಬ್ಬೋತಿ’’ಇಮಿನಾ ಓವದಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಣ್ಯಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ತದತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಯದಿದಂ ಗಣಬನ್ಧಿಕ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇ ಯಂಸದ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ತಂಸದ್ದಂ ಞಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಬಾಹುಲ್ಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭೬. ಸೋತಿ ಪಸೂರೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ. ತೇನಾತಿ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೇನ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಸಹ ಧಮ್ಮೇನ ಕಾರಣೇನ. ಬ್ಯತ್ತೋ ತಾವ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ಹೋತು, ಪಟಿಬಲೋ ಪನ ಕಥಂ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯೋ ಪನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಚಾತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಏತನ್ತಿ ಪಟಿಬಲತ್ತಂ, ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ…ಪೇ… ವಿನೇತು’’ನ್ತಿವಚನಂ ವಾ.

೭೭. ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಖಸಙ್ಕನ್ತೇಸೂತಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ಸಙ್ಕಮನ್ತೇಸು. ಆಚಾರಸಮಾಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನಕನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಂ ಸಿಕ್ಖಾಪನಕಂ. ಇಮಿನಾ ಆಚಾರಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತೀತಿ ಆಚರಿಯೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಾಮಮತ್ತಮೇವಾತಿ ‘‘ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ’’ತಿ ವಾ ನಾಮಮತ್ತಮೇವ. ನಾನನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ವಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕತೋ ವಾ ನಾನಂ.

೨೦. ಪಣಾಮನಾಖಮಾಪನಾಕಥಾ

೮೦. ಯಂ ಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಉಪಸಮ್ಪದಾಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಚ ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಚ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಉಪಸಮ್ಪದಾಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ. ಏತೇಸೂತಿ ಏತೇಸು ತೀಸು ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು. ಆಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯಸ್ಸ, ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮೀಪೇತಿ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಾಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ಆಸನ್ನೇ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಆಚರಿಯಮ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ. ಆಚರಿಯೇನಾಪೀತಿ ನಿಸ್ಸಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಧಮ್ಮಾಚರಿಯೇನಾಪಿ. ಓವಾದಾಚರಿಯೋ ತೇಸು ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇಸೂತಿ ಚತೂಸು ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು.

೨೨. ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕಥಾ

ಆಣತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ

೮೩. ‘‘ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧೀಸೂ’’ತಿ ಸಮೂಹಾಧಾರೋ. ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ವಾತಿಆದೀಸೂ’’ತಿ ಅವಯವಾಧಾರೋ. ‘‘ವಿಪ್ಪವಸಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿರಾಲಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಗತೇತಿ ಏವಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ಗತೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಞ್ಞದಾಪೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ. ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಪವಾಸಿತಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗೋತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ವಾ ಏಕೋ ಪಚ್ಚಯಸಮ್ಭೋಗೋ ಚ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋ ಚ. ಏಕದಿವಸಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ, ದ್ವಿಹಾದಿಕಂ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಪತ್ತಿಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಹರಣಂ ಅಪನಯನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಲಜ್ಜೀ ಪೇಸಲೋತಿ ಲಜ್ಜೀ ಹುತ್ವಾ ಪಿಯಸೀಲೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತದಹೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪಕ್ಕನ್ತಅಹನಿ ಏವ. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಲಹುಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ‘‘ಅಹಂ ಲಹುಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ವದತೀತಿ ಸಚೇ ಆಚರಿಯೋ ವದತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ಸಭಾಗತನ್ತಿ ಲಜ್ಜಿಪೇಸಲಭಾವಂ.

ಯಾವ ಆಗಮನಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಯಾವ ಆಗಮನಾ. ನನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ. ‘‘ವಾಸೇನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಗತಟ್ಠಾನೇ. ತೇನಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ. ಪವತ್ತೀತಿ ಪವತ್ತನಂ. ನದೀಪೂರೇನ ವಾ ಉಪದ್ದುತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನದೀಪೂರತ್ತಾ ಉದಕೋಸಕ್ಕನಂ ಆಗಮೇತಿ, ಚೋರಾದೀನಂ ಉಪದ್ದುತತ್ತಾ ಸಹಾಯೇ ಪರಿಯೇಸತಿ. ಸೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ.

‘‘ನಿಸ್ಸಯಪಣಾಮನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಣಾಪನಂ ಆಣತ್ತೀತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ನಿಸ್ಸಯಪಣಾಮನಾ ಆಣತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿಸ್ಸಯಪಣಾಮನಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯಸ್ಸ ಪಣಾಮನಾ. ತಸ್ಮಾ ಪಣಾಮಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಆಪುಚ್ಛೀತಿಆದಿನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಮಾ ಮಂ ಸುಸಾನಗಮನಂ ಆಪುಚ್ಛೀ’’ತಿಆದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನಾತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ. ಖಮಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ತಿತಿಕ್ಖಾಪೇತಬ್ಬೋ.

ತಾವಾತಿ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ, ಮಹಾಥೇರಾನಂ ವಾ ಪಠಮಂ. ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಿಹಾರತೋ ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಾರಂ. ಅಪ್ಪೇವಾತಿ ಅಪಿ ಏವ ನಾಮ ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ರೇವಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥೇವ. ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದಿದೋಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಞಾತಿವಿಯೋಗಾದಿದೋಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಂಯೇವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ವಸಿತಂ ತಮೇವ ಠಾನಂ. ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸಮೋಧಾನೇ ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಸಮೋಧಾನವಿನಿಚ್ಛಯೋ

ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ =೦೦ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ. ತತ್ರಾಪೀತಿ ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸುಪಿ. ಕದಾತಿ ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಸಾಯನ್ಹೇ ವಾ ರತ್ತಿಂವಾತಿ ಅಜ್ಜ ಸಾಯನ್ಹೇ ವಾ ರತ್ತಿಂ ವಾ. ತಂಖಣೇಯೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಕ್ಖಣೇಯೇವ.

ಸೋ ಚಾತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ. ತತೋತಿ ಗಾಮತೋ. ಸುಗತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಗತೋ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಥಾಪೀತಿ ಪುನ ಚ ಪರಂ. ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನೇ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ’’ತಿಆದಿ. ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೇತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಅತಿಕ್ಕಮೇ ಸತಿ, ಅತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಪಚಾರಸೀಮಾ ನಾಮ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋಯೇವ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ.

ಸಾಯನ್ಹೇ ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾತಿ ಅಜ್ಜ ಸಾಯನ್ಹೇ ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾ. ಸ್ವೇತಿ ಸುವೇ.

ಬಹಿಸೀಮನ್ತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹಿ. ತತೋತಿ ಬಹಿಸೀಮತೋ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನನ್ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ. ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ.

ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಮ್ಹಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಏವ. ಪಣಾಮೇತೀತಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಪಣಾಮೇತಿ. ಸಾಲಯೋತಿ ಆಚರಿಯೇ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ. ‘‘ನಿರಾಲಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ದಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಏವಮ್ಪೀತಿ ಧುರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇಪಿ. ಉಭಿನ್ನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಸತಿ, ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಹೇತು ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಣಾಮಿತೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಆಚರಿಯನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯಂ. ಚೇತಿಯಂ ವಾ ವನ್ದನ್ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಂ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ದೂರತ್ತಾತಿ ದೂರಭಾವತೋ. ಉಪರಿಪಾಸಾದೇತಿ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿ. ತನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ. ನಿಸಿನ್ನಂ ಉಪಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸವನವಸೇನ ಸಮೋಧಾನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸದ್ದನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೨೩. ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಪಞ್ಚಕಕಥಾ