೪. ರಾಜಾಯತನಕಥಾ

೬. ಪಾಚೀನಕೋಣೇತಿ ಪುರತ್ಥಿಮಅಸ್ಸೇ, ಪುಬ್ಬದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಜಾಯತನರುಕ್ಖನ್ತಿ ಖೀರಿಕಾರುಕ್ಖಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕತರೇನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿ. ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ದೇವರಾಜಸದ್ದಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇ ಪಜಾಪತಿಆದಯೋ ದೇವರಾಜಾನೋ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ಸಕ್ಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತನ್ತಿ ಹರೀತಕಂ. ಪರಿಭುತ್ತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಭಗವತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಿಸಿನ್ನೇ ಭಗವತಿ.

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ, ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಕ್ಕಲಜನಪದತೋತಿ ಉಕ್ಕಲನಾಮಕಾ ಜನಪದಮ್ಹಾ. ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಭಗವಾ ವಿಹರತಿ, ತಂ ದೇಸನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ತಂ ದೇಸಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ’’ತಿಪದೇ. ತೇಸನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾನಂ. ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಸದ್ದಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನತ್ತಾ ‘‘ಞಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಾಲೋಹಿತಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಞಾತಿಭೂತಪುಬ್ಬಾ ದೇವತಾ’’ತಿ. ಸಾತಿ ದೇವತಾ. ನೇಸನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾನಂ. ತತೋತಿ ಅಪವತ್ತನಕಾರಣಾ. ತೇತಿ ವಾಣಿಜಾ. ಇದನ್ತಿ ಅಪವತ್ತನಂ. ಬಲಿನ್ತಿ ಉಪಹಾರಂ. ತೇಸನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾನಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಾಪೇಕ್ಖಂ, ತಸ್ಮಾ ಮಜ್ಝೇ ವುತ್ತಂ. ಪತಿಮಾನೇಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಾನ ಪೂಜಾಯಂ ಪೇಮನೇತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೮ ನಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪೂಜನಪೇಮನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಉಪಟ್ಠಹನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಟ್ಠಹಥಾ’’ತಿ. ತಂ ವೋತಿ ಏತ್ಥ ತಂಸದ್ದೋ ಪತಿಮಾನನವಿಸಯೋ, ವೋಸದ್ದೋ ತೀಸು ವೋಸದ್ದೇಸು ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋ ವೋಸದ್ದೋ, ಸೋ ಚ ಚತುತ್ಥ್ಯತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಪತಿಮಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ. ವೋಕಾರೋ ಹಿ ತಿವಿಧೋ ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋ, ಪದಪೂರಣೋತಿ. ತತ್ಥ ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಪಚ್ಚತ್ತಉಪಯೋಗಕರಣಸಮ್ಪದಾನಸಾಮಿವಚನವಸೇನಾತಿ. ತತ್ಥ ತುಮ್ಹಸದ್ದಕಾರಿಯೋ ಸಮ್ಪದಾನವಚನೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಯ’’ನ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣ’’ನ್ತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಯೋ ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ. ಸೋತಿ ಪತ್ತೋ. ಸುಜಾತಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಏವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನಾದರೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ತೇನಾತಿ ಅನ್ತರಧಾಯಹೇತುನಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ. ಹತ್ಥೇಸೂತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಹತ್ಥೇಹೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಮ್ಹೀತಿ ಕೇನ.

ಇತೋತಿ ಆಸಳ್ಹೀಮಾಸಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ. ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಏತಂ ಪಮಾಣಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸದಿವಸಕಾಲಂ. ಜಿಘಚ್ಛಾತಿ ಘಸಿತುಮಿಚ್ಛಾ. ಪಿಪಾಸಾತಿ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಗವತೋ. ಚೇತಸಾ-ಚೇತೋಸದ್ದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ತೇಸಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಭಗವತೋ’’ತಿ ಚ. ಇಮೇಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದಾನಮಸದಿಸತ್ತಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋಪಿ ಅಸದಿಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ತನೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ. ಸಮಾಸೋಯೇವ ಅವಯವೀಪಧಾನೋ ಹೋತಿ, ವಾಕ್ಯಂ ಪನ ಅವಯವಪಧಾನೋಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹೀ’’ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸಿಲಾಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಲಾಮಯಮೇವ ಸೇಲಾಮಯನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದನ್ತಿ ‘‘ಸೇಲಾಮಯೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಚನಂ. ಯೇತಿ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಸಿಲಾಮಯೇ ಪತ್ತೇ. ತತೋತಿ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿಮಯಪತ್ತಉಪನಾಮನತೋ, ಪರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ, ಅಧಿಟ್ಠಿಯಮಾನೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಕಸದಿಸೋತಿ ಏಕಂಸೇನ ಸದಿಸೋ. ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ಪತ್ತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪತ್ತೇತಿ ಚ ಕರಣತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಪತ್ತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚಗ್ಘೇತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಾರೋ ಸ್ಮಿಂವಚನಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಗ್ಘಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿ ಅಗ್ಘನ್ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸದ್ದೋ ಪಾಟೇಕ್ಕತ್ಥೋ, ‘‘ಅಗ್ಘ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಹಗ್ಘತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ಮಹಗ್ಘಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಮಹಗ್ಘಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ಪನ ಮಹಗ್ಘಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಉಪಸಗ್ಗೋ ಪಚ್ಚಗ್ಘಸದ್ದೋ ಅಭಿನವಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿನವೇ’’ತಿ. ಅಭಿನವೋತಿ ಚ ಅಚಿರತನವತ್ಥುಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಅಚಿರತನವತ್ಥು ಅಚಿರತನತ್ತಾ ಅಬ್ಭುಣ್ಹಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಬ್ಭುಣ್ಹೇ’’ತಿ. ‘‘ತಙ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ದ್ವೇವಾಚಿಕಾತಿಪದಸ್ಸ ಸಮಾಸವಸೇನ ಚ ತದ್ಧಿತವಸೇನ ಚ ನಿಪ್ಫನ್ನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ವಾಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಪತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕೋ ಇತಿಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಇತಿ ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇವಾಚಿಕಾಇತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇತಿ ವಾಣಿಜಾ. ಅಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ತೇತಿ ಕೇಸೇ. ತೇಸನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾನಂ. ಪರಿಹರಥಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಾ ಹರಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇತಿ ವಾಣಿಜಾ. ಅಮತೇನೇವಾತಿ ಅಮತೇನ ಇವ, ಅಭಿಸಿತ್ತಾ ಇವಾತಿ ಯೋಜನಾ.