೧೪. ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾ

೬೦. ‘‘ತೇತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ. ಅಗಮಂಸು ಕಿರಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ರಾತಿ ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜೇ. ಅಥಾತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕನಾನನ್ತರಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ. ಪಾರನ್ತಿ ಪರತೀರಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ. ಇದನ್ತಿ ಅಯಂ ವಾದೋ ಏತ್ತಕೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ. ತ್ವಞ್ಚ ಅಹಞ್ಚ ಅಮ್ಹೇ, ತೇಸು. ನಾಮತುಮ್ಹಸಙ್ಖಾತೇಸು ಹಿ ತೀಸು ಸದ್ದೇಸು ಏಕಸೇಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬೇಸು ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸೇವ ಏಕಸೇಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತೇನಾತಿ ಕತಿಕಕರಣಹೇತುನಾ.

ಸಂಖೇಪೇನ ವುತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ಥೀಕೇಹೀತಿ ಅಮತೇನ ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ. ಉಪಞ್ಞಾತಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅಮತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತೋ. ಞಾತೋ ಚೇವ ಉಪಗತೋ ಚಾತಿ ಸಹ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಪದಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಉಪಸಗ್ಗತ್ಥೋ ಚ ಧಾತುತ್ಥೋ ಚ ವಿಸುಂಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಞಾಪೇತಿ. ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗಂ ಮಗ್ಗನ್ತೋ ಅನುಬನ್ಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಗ್ಗಫಲಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇಹಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಮಗ್ಗಧಾಥುಯಾ ಅನ್ವೇಸನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ’’ತಿ.

ಸಾರಿಪುತ್ತೋಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಮಣ್ಡಲುತೋತಿ ಕುಣ್ಡಿಕತೋ. ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅಕಥನೇನ ಅನ್ತರೇ ವಿವರಂ ಪಟಿಸನ್ದಹತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಾರೋ, ತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ನ ತ್ಯಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿಪದೇ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ತಕನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಪಞ್ಹಂ. ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ. ಅವಿಸಯಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಸಯಭಾವಂ.

ಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭವನ್ತೀತಿ ಹೇತುಪ್ಪಭವಾತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಹೇತುಪ್ಪಭವಾ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಹೇತುಪ್ಪಭವಾ ನಾಮ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ. ತೇನಾತಿ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಹೇತುಪ್ಪಭವಾ’’ತಿ ಪದೇನ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ. ‘‘ತೇಸಂ ಹೇತು ನಾಮ ಸಮುದಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಹಿನೋತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಫಲನ್ತಿ ಹೇತೂತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಹೇತು ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಞ್ಚಾತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಞ್ಚ. ತೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಾನ’’ನ್ತಿ. ಅಪವತ್ತಿವಸೇನ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿರೋಧೋ. ತಞ್ಚಾತಿ ನಿರೋಧಞ್ಚ. ತೇನಾತಿ ‘‘ತೇಸಞ್ಚ ಯೋ ನಿರೋಧೋ’’ತಿಪದೇನ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ, ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ವಾ. ನಯತೋತಿ ನಾನನ್ತರಿಕನಯತೋ, ಅವಿನಾಭಾವನಯತೋ ವಾ, ನೇತ್ತಿದೇಸನಾಹಾರನಯತೋ ವಾ. ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಿರೋಧೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಏಕದೇಸಸರೂಪೇಕಸೇಸನಯೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ನಿರೋಧೋ ಚ ನಿರೋಧೂಪಾಯೋ ಚ ನಿರೋಧೋತಿ ಏಕದೇಸಸರೂಪೇಕಸೇಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತೇಸಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೇನ ಚಸದ್ದೇನ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನ ವುತ್ತೋ. ತಮೇವತ್ಥನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಂ ತಮೇವತ್ಥಂ. ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋತಿ ನಿಗಮೇನ್ತೋ.

‘‘ಸಚೇಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯದೀತಿ ಪದಸ್ಸತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇತಿ. ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಾವದೇವಾತಿ ಪದಸ್ಸತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇತಿ. ‘‘ಇತೋ ಉತ್ತರಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏವಕಾರಸ್ಸ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತೋತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲತೋ. ‘‘ಇದಂ…ಪೇ… ಪತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಏಸೋ ಏವ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏಸೇವ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇತಿ. ಪಚ್ಚಬ್ಯತ್ಥಾತಿ ಪತಿಅವಪುಬ್ಬೋ ಇಧಾತು ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ಥಾ’’ತಿ. ತುಮ್ಹೇಹೀತಿ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಚ್ಚಬ್ಯತ್ಥಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿಯ್ಯತ್ತನೀಪರಸ್ಸಪದಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಬಹುವಚನತ್ಥವಿಭತ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ. ಕಪ್ಪನಹುತೇಹೀತಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ನಹುತೇಹಿ, ಕೋಟಿಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತೇಹಿ ನಹುತೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಬ್ಭತೀತನ್ತಿ ಅಭಿಅತೀತಂ. ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅದಿಟ್ಠಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೨. ಆರಮ್ಮಣಭೂತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ಆರಮ್ಮಣಿಕಭೂತಂ ಞಾಣಮ್ಪಿ ಗಮ್ಭೀರಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸ ಚ ಞಾಣಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಣ್ಹವತ್ಥಸ್ಸ ಸಿಬ್ಬನತ್ಥಾಯ ಸಣ್ಹಸೂಚಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ. ಉಪಧೀನಂ ಸಮ್ಮಾ ಖಯಟ್ಠೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯಂ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ’’ತಿ. ತದಾರಮ್ಮಣಾಯಾತಿ ತಂನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾಯ. ವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ. ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇತಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇ. ತೇಸೂತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸು. ಅಡ್ಢಮಾಸೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅತೀತೇತಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಮತ್ಥಕೇ. ತಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಭಾವಂ ಪತ್ಥೇಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸ್ಸಮೇತಿ ಮುನೀನಂ ಠಾನೇ. ತಞ್ಹಿ ಆ ಕೋಧಂ, ಆ ಭುಸೋ ವಾ ರಾಗಾದಯೋ ಸಮೇನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಸ್ಸಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ. ಪತ್ಥಯಿತ್ವಾ ಚ ಪೇಸೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ನೀಲುಪ್ಪಲಮಣ್ಡಪೇ. ತೇಸೂತಿ ತಾಪಸಸೇಟ್ಠೀಸು.

೬೩. ಯೇಸನ್ತಿ ಕುಲಾನಂ. ‘‘ವಿಧವಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಧವಾಯ ಭಾವೋ ವೇಧಬ್ಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಧವಾತಿ ಚ ಪತಿಸುಞ್ಞಾ. ಸಾ ಹಿ ಧವೇನ ವಿಗತಾತಿ ‘‘ವಿಧವಾ’’ತಿ ಚ, ವಿಗತೋ ಧವೋ ಇಮಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ವಿಧವಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಭಯೇನಾಪೀತಿ ಪುತ್ತಪಬ್ಬಜ್ಜಪತಿಪಬ್ಬಜ್ಜಸಙ್ಖಾತೇನ ದುವಿಧೇನಪಿ.

ಸಞ್ಚಯಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯೂಪಚಾರೇನ ನಿಸ್ಸಯೇ ನಿಸ್ಸಿತೂಪಚಾರೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನೀ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಣಪಚ್ಚಯೋ ತಸ್ಸೇದಮತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಗಧಾನ’’ನ್ತಿ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಜನಪದಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗಧಾನಂ ಜನಪದಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಗಿರಿಬ್ಬಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಜೋ ವಿಯಾತಿ ವಜೋ, ಗಿರಿ. ವಜಸದಿಸೋ ಗಿರಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗಿರಿಬ್ಬಜಂ ಪದಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ, ನಗರಂ. ‘‘ಮಹಾವೀರಿಯವನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹನ್ತೋ ವೀರೋ ಏತೇಸಂ ತಥಾಗತಾನನ್ತಿ ಮಹಾವೀರಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಧಮ್ಮೇನ ನಯಮಾನಾನಂ ಕಾ ಉಸೂಯಾ ವಿಜಾನತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಚ್ಚಾಯನನಯೇನ (ಕಚ್ಚಾಯನೇ ೨೭೭ ಸುತ್ತೇ) ಉಸೂಯಪಯೋಗೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ವಾ’’ತಿ. ವಿಜಾನನ್ತಾನನ್ತಿ ವಿಜಾನನ್ತೇಸು ತಥಾಗತೇಸು, ವಿಜಾನನ್ತೇ ವಾ.