೧೩. ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮಕಥಾ

೫೫. ಲಟ್ಠಿಸದ್ದೋ ತರುಣರುಕ್ಖವಾಚಕೋ ‘‘ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨), ಇಧಾಪಿ ತರುಣತಾಲರುಕ್ಖೋ ಲಟ್ಠಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಾಲುಯ್ಯಾನೇ’’ತಿ. ವಟರುಕ್ಖೇತಿ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೇ. ಏತ್ಥ ‘‘ವಟ’’ಇತಿ ಇಮಿನಾ ವಟರುಕ್ಖೋ ಬಹುಮೂಲತ್ತಾ ಸುಟ್ಠುಂ ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಅತ್ಥೇನ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ರುಕ್ಖೇ’’ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಚೇತಿಯಸದ್ದೋ ಚೇತಿಯರುಕ್ಖೇ ವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ದೇವಾಲಯಞ್ಚ ಥೂಪಞ್ಚ ನಿವತ್ತೇತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ವಟರುಕ್ಖಸ್ಸ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಚೇತಿಯೇ’’ತಿ ಏತಂ ನಾಮಂ. ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ದಸಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾತೇ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸೇಸೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಯುತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ದಸಸಹಸ್ಸಂ ನಿಯುತಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕನಿಯುತಂ ದಸಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ನಹುತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಅಯುತ್ತೋ ನಹುತಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸೇಸೇನ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೇನ ಪಸಙ್ಗತ್ತಾ. ತೇಸನ್ತಿ ದ್ವಾದಸನಿಯುತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ.

‘‘ಕಿಸಸರೀರತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಸೋ ಕೋ ಅತ್ತಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಿಸಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಕಾರೋ ಹೇತ್ಥ ಅತ್ತವಾಚಕೋ. ‘‘ಓವಾದಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಓವದಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಯುಪಚ್ಚಯೋ ಕತ್ತುತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಾಥಾಬನ್ಧತ್ತಾ ಅಕಾರಸ್ಸ ದೀಘೋ. ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಿಸಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಓವದಾನೋ ಕಿಸಕೋವದಾನೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ, ಅಯಮತ್ಥೋ ವಾ. ತ್ವಂ ಪಹಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ತುವಂ. ಇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಕಾಮಿತ್ಥಿಯೋತಿ ಏಕಾರಲೋಪವಸೇನ ಸನ್ಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಮೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ಚಾ’’ತಿ. ಉಪಚೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಖನ್ಧಕಿಲೇಸಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು ಉಪಧೀಸು ಖನ್ಧುಪಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧುಪಧೀಸೂ’’ತಿ.

ಕೋಚರಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಸದ್ದೋ ‘‘ಕೋ ತೇ ಬಲಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೮೮೦) ವಿಯ ಕ್ವಸದ್ದತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕ್ವಚರಹೀ’’ತಿ. ನಿಪಾತೋಯೇವೇಸ.

ಪದಸದ್ದಸ್ಸ ಚರಣಪದಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಪದ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸನ್ತಸಭಾವತಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸನ್ತೋ ಸಭಾವೋ ಇಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ತಂ. ನತ್ಥಿ ಉಪಧಯೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಅನುಪಧಿಕಂ. ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚನಮೇತ್ಥಾತಿ ಅಕಿಞ್ಚನಂ. ತೀಸು ಭವೇಸು ನ ಸಞ್ಜತೀತಿ ಅಸತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ನ ಭವತೀತಿ ಅನಞ್ಞಥಾಭಾವಿ. ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ನ ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಞ್ಞನೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾತಿ ‘‘ಸನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಪದೇನ. ಮೇತಿ ಮಮ, ಮನೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಮೇ ಮನೋ ರತೋ ನಾಮಾತಿ ಕಿಂ ವಕ್ಖಾಮಿ. ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೫೬. ತಞ್ಚಾತಿ ಸಾವಕಭಾವಞ್ಚ.

೫೭. ಅಸ್ಸಾಸಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಪುಬ್ಬೋ ಸಾಸಧಾತು ಆಪುಬ್ಬ ಸಿಸಧಾತುನಾ ಸದಿಸೋ, ‘‘ಮೇ’’ತಿ ಛಟ್ಠೀಯೋಗತ್ತಾ ಣ್ವುಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಸಿಸನಾ’’ತಿ. ‘‘ಪತ್ಥನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪುಬ್ಬಸಿಸಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ. ತತ್ಥಾತಿ ರತನತ್ತಯೇ. ನಿಚ್ಛಯಗಮನಮೇವಾತಿ ‘‘ಸರಣ’’ಇತಿನಿಚ್ಛಯೇನ ಜಾನನಮೇವ ಗತೋ. ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಾನಂ ರತನತ್ತಯೇ ಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನ, ಪಣಿಪಾತ, ತಪ್ಪರಾಯನ, ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು ಸರಣಗಮನೇಸು (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೫೦; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೫೬; ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಸರಣಗಮನಗಮಕವಿಭಾವನಾ) ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಸರಣಗಮನಂ ದೀಪೇತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ರಾಜಾ. ತನ್ತಿ ನಿಯತಸರಣತಂ. ಪಣಿಪಾತಗಮನಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಣೀತಿ ಕರೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಪಾದಪದಸದ್ದಾ ದೀಘರಸ್ಸವಸೇನ ಹುತ್ವಾ ಚರಣಂ ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಾಣಿಪಣಿಸದ್ದಾ ಕರಂ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಣೀತಿ ಕರೋ’’ತಿ. ಪತನಂ ಪಾತೋ, ಪಣಿನೋ ಪಾತೋ ಪಣಿಪಾತೋ. ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಜಲಿಪಣಮನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಗಮನಞ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಪಣಿಪಾತಸರಣಗಮನಂ ದೀಪೇತಿ. ಚಸದ್ದೋ ‘‘ಪಾಕಟ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಪಾಕಟಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೮. ಸಿಙ್ಗೀನಿಕ್ಖಸವಣ್ಣೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಙ್ಗೀಸಙ್ಖಾತೋ ನಿಕ್ಖೋ ಸಿಙ್ಗೀನಿಕ್ಖೋ, ತೇನ ಸಮಾನೋ ವಣ್ಣೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಿಙ್ಗೀನಿಕ್ಖಸವಣ್ಣೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖೇನ ಸಮಾನವಣ್ಣೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುವಣ್ಣ’’ಇತಿಪದೇನ ನಿಕ್ಖಸದ್ದಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಞ್ಚಸುವಣ್ಣಾದಯೋ ಅತ್ಥೇ ನಿವತ್ತೇತಿ. ‘‘ಸಮಾನ’’ಇತಿಪದೇನ ಸವಣ್ಣೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಾರೋ ಸಮಾನಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಕಾರಿಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ಅಖಿಲೇಸು ಚಕ್ಖಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು. ದನ್ತೋತಿ ದಮಿತೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭಗವತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

೫೯. ಓಣೀತೋ ಪತ್ತತೋ ಪಾಣಿ ಯೇನಾತಿ ಓಣೀತಪತ್ತಪಾಣೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪತ್ತತೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅಪನೀತಪಾಣಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓಣೀತಸದ್ದೋ ಅಪನೀತತ್ಥೋ, ಪಾಣಿಸದ್ದೇನ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭಗವನ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಂ ‘‘ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಕಮನ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತಸದ್ದೋ ಸಮೀಪದೇಸತ್ಥೋ, ಕೋಟಿದೇಸತ್ಥೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಉಪಯೋಗವಚನಞ್ಚ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ’’ತಿ. ಅತ್ಥಿಕಪಯೋಗೇ ಕರಣಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಾಭಿವಾದನಗಮನೇನ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗಮನೇನ ವಾ’’ತಿ. ಅಪ್ಪಾಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಾಕಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಪ್ಪಸದ್ದ’’ನ್ತಿಪದೇನ ವಚನಸದ್ದಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ಪಾರಿಸೇಸನಯೇನ ನಗರನಿಗ್ಘೋಸಸದ್ದೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಗರನಿಗ್ಘೋಸಸದ್ದೇನ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸ’’ನ್ತಿ. ತೀಸು ಪಾಠೇಸು ಪಠಮೇನ ಪಾಠೇನ ಜನಸ್ಸ ವಾತೋ ಜನವಾತೋ, ತೇನ ವಿರಹಿತಂ ವಿಜನವಾತನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುತಿಯೇನ ಜನಸ್ಸ ವಾದೋ ಜನವಾದೋ, ತೇನ ವಿರಹಿತಂ ವಿಜನವಾದನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತಿಯೇನ ಜನಸ್ಸ ಪಾತೋ ಸಞ್ಚರಣಂ ಜನಪಾತೋ, ತೇನ ವಿರಹಿತಂ ವಿಜನಪಾತನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ರಹಸ್ಸಂ ಕರೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕಂ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕಂ ಮನುಸ್ಸರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ.